Tôi làm dâu đã gần mười năm, kết quả không thể nói là tốt, nhưng may là cũng chưa đến nỗi quá tệ. Mẹ tôi là nàng dâu hiếu thảo nổi tiếng trong thành phố, bà khổ sở hiếu thảo cả đời, cuối cùng vẫn không đổi được lòng dạ của mẹ chồng. Vì thế tôi nản lòng, lập chí không làm nàng dâu hiếu thảo. Ngờ đâu sau khi về nhà chồng, bố mẹ chồng tôi đều là người sùng bái di truyền học, họ tin rằng con gái tất giống mẹ, nên coi những thói quen như thỉnh an dâng trà của tôi là biểu hiện của sự hiếu thảo. Bản thân tôi vốn thích được đội mũ cao, người ta khen tôi tốt, tôi bèn không nỡ làm hỏng, vì vậy thay đổi phương châm, quyết định làm một nàng dâu tốt.
Muốn làm dâu tốt, đương nhiên phải có chút bản lĩnh. Thế là điều đầu tiên tôi nghĩ đến là câu thơ Đường "Tam nhật nhập trù hạ" (ba ngày vào bếp). Vào bếp với tôi là chuyện thường, hơn nữa tôi cũng chẳng chê bẩn, chỉ là mục đích tôi vào bếp luôn là để giục cơm đã chín chưa, chứ không phải rửa tay làm món canh gì cả. Từ sáu đến mười tuổi, tôi học ngoại trú, khi đó tuổi còn nhỏ, mẹ cũng không bắt tôi làm món gì, lúc ăn cơm nhiều nhất chỉ giúp chia đũa thìa đĩa mà thôi. Mùa thu năm mười tuổi tôi bắt đầu ở nội trú, ban đầu đi ngang qua bếp mà không vào, sau này lên lớp sáu, bèn chạy lại trêu chọc đầu bếp, ví dụ như hét mấy câu: "Lão Hồ Tử, ăn vụng thức ăn." – đầu bếp nổi cáu, mắng mỏ, lại đòi mách thầy giáo, tôi lúc này mới cười chạy ra ngoài. Thời sơ trung tôi là cao thủ náo loạn nhà ăn, đợi ăn xong, chưa đủ, bèn bắt một con ruồi bỏ vào đáy bát, chạy xuống bếp lý lẽ đanh thép với người phụ trách cơm nước, kết quả thường là bưng bát "phạt vinh" (phần ăn thêm) nóng hổi thắng lợi trở về. Lên cao trung thì bận cứu quốc, khiến cho "quân tử xa nhà bếp", chẳng còn tâm trí nào chuyện cơm nước. Đại học thì tự túc ăn uống, cổng trường tiệm ăn vặt san sát, buôn bán cực kỳ bận rộn, bữa nào cũng trong tình trạng không tiếp đón xuể. Vì thế, khách hàng có thể chia làm hai loại, một loại là có chỗ ngồi không có cơm canh, một loại là có cơm canh không có chỗ ngồi. Loại người quy củ ngồi bên ngoài chờ đợi kia, chính là tranh được chỗ ngồi mà không tranh được thức ăn; loại len vào bếp, len ra sau lưng đầu bếp xem ông ta nấu nướng, thì có thể canh lúc ông ta cầm bát múc thức ăn, kỳ binh xuất kích, nhanh tay cướp lấy bát, không hỏi ai trước ai sau, ai gọi món, chỉ cần cướp được thức ăn, cơm là có sẵn, bèn có thể đứng ngoài góc ăn. Thức ăn và chỗ ngồi không thể có cả hai, tôi thường thà bỏ cái sau mà lấy cái trước. Hơn nữa thực tế đầu bếp cũng chịu tạo điều kiện cho nữ sinh, nếu nam sinh cứ đứng sau lưng ông ta xem, ông ta sẽ ác độc cầm chiếc muôi đồng cán dài múc canh sôi hắt ra, dọa họ lùi bước không kịp, vì thế bên cạnh ông ta luôn chen chúc đầy nữ sinh, vây thành hình bán nguyệt, lúc đó ông ta dường như cũng nỗ lực hơn, dùng kỹ năng điêu luyện, nấu ra từng bát thức ăn. Chúng tôi gọi thời gian này là "lên lớp nấu ăn". Tôi học mấy năm lớp nấu ăn, học được món trứng xào, khi làm dâu đương nhiên trước hết khoe khoang bản lĩnh ít ỏi này, mua trứng gà về xào, cho cô em chồng nếm thử, cũng chẳng nói gì, nhưng sao lại không hợp khẩu vị bố mẹ chồng nhỉ? Sau khi nghiên cứu mới biết, hóa ra lúc đánh trứng muối không tan đều, bên cô em chồng nếm thì ổn, phần còn lại thì mặn không thể tả.
Tiếp theo, đến lượt nữ công gia chánh. "Kê minh nhập cơ trù, dạ dạ bất ngã tức" (Gà gáy vào khung cửi, đêm đêm không nghỉ). Tôi là tuyệt đối không chịu nổi, may áo làm giày đều không biết, chỉ còn tạm tính là đan len là sở trường. Áo len tôi đan cho bố mẹ chồng, vừa lỏng vừa mềm, mặc trên người chắc hẳn không khó chịu. Chỉ là độ dài ngắn to nhỏ luôn không thể vừa vặn – vì bố mẹ chồng không như bố mẹ đẻ, tôi không thể tùy tiện làm phiền họ, bảo họ thử mẫu – họ mặc thì không nói gì, chỉ là cô em chồng khắt khe quá, nhìn đống nữ công của tôi lại thất bại rồi.
Vì hiếu hạnh làm không đủ tốt, khiến lòng hiếu thảo của tôi trong vô hình cũng bị giảm giá trị, trong lòng thực sự buồn phiền, một mặt cũng hối hận từ nhỏ không hiểu việc nhà, nay sở học không dùng được, khiến cho "anh hùng vô dụng võ". May mà bố mẹ chồng cũng nhìn ra điểm này, họ nghĩ hay là bảo tôi làm việc khác đi! Thế là cơ hội đến:
Đầu tiên, mẹ chồng bảo tôi viết hộ một lá thư. Bà nói: "Bố chồng con tuổi lớn rồi, viết chữ tay cứ run, nghe nói chữ nghĩa của con rất tốt, chi bằng con viết hộ ta đi." Tôi đương nhiên là vâng dạ, trong lòng thầm mừng, nhưng ngoảnh lại thoáng thấy vẻ mặt đầy đố kỵ của cô em chồng, một bầu không khí vui vẻ liền tan thành mây khói. Mẹ chồng nói: "Con cứ viết như thế này: Vân Quan đi đến Mê Lý Khê lúc đi gặp Vinh Sinh, nói năm ngoái còn hơn hai trăm đồng tiền ruộng chưa lấy về." Tôi không dám cắt ngang lời bà, vất vả lắm mới đợi bà nói xong câu này, bèn vội vàng chen vào hỏi: "Thưa mẹ, lá thư này rốt cuộc viết cho ai ạ? Vì trong thư trước hết phải có xưng hô." Bà thản nhiên trả lời: "Đương nhiên là cho Vân Quan, ta lại không có người thân thứ hai." "Người đó... vị Vân... Vân Quan đó là ai ạ?" Bản thân tôi cũng thấy cách dùng từ có chút không ổn, liếc nhìn sắc mặt mẹ chồng, quả nhiên tỏ ra rất không hài lòng, trong lòng càng hoảng hốt, không biết rốt cuộc là chuyện gì, lại nghe cô em chồng ở bên cạnh cười lạnh một tiếng: "Chị dâu gọi thẳng tên cậu, e là có chút không nên nhỉ!" Lúc này tôi mới biết hóa ra là vậy, nghĩ thầm tôi lại không biết Vân Quan chính là cậu của cô, nhưng nghĩ kỹ cũng không cần giải thích, thôi thì cúi đầu nhận tội vậy, thế là cầm bút lên viết tiếp, vấn đề lại đến: Mê Lý Mỗ ba chữ viết thế nào? Vinh Sinh Lạn Nhãn nên xưng hô thế nào? Tiền ruộng là cái gì? Những danh từ chuyên môn này, viết sai người ta không hiểu, gây chuyện cười sớm muộn gì cũng mất mặt, chi bằng hỏi rõ trước. Nhưng mẹ chồng không biết chữ mấy; bà hỏi lại cô em chồng, cô em chồng bĩu môi: "Đường đường là sinh viên đại học còn không biết viết thế nào, tôi biết được sao?" Thế là mẹ chồng dừng một lát, không vui nói: "Con cứ để đó, hay là để bố chồng con viết vậy."
Bố chồng là người hiểu lễ nghĩa, ngược lại không vì thế mà coi thường "học vấn" của tôi. Có lúc ông bảo tôi tính sổ sách cửa hàng muối, cửa hàng tạp hóa, tiệm tơ lụa, những con số trên sổ cũ đều là chữ thảo, tôi nhìn không rõ, phải hỏi ông từng chút một, hỏi rõ xong, lại vì bàn tính không tinh thông, thường sai sót. Vì thế, nơi ông cần tôi thay thế làm việc thực sự rất ít. Thậm chí viết chữ "Hạ Nghi" trên bao đỏ, cũng vì chữ viết của tôi quá kém, phải do chính ông cầm bút, thật là xấu hổ vô cùng. Có lúc sau bữa cơm rảnh rỗi trò chuyện, ông hỏi tôi mấy kiến thức thông thường về mệnh tướng học và sách y học Trung Quốc, tôi cũng không biết, thế là ông thở dài nói: "Các con ở trường học đọc đa số là sách nước ngoài, chuyện này cũng không trách các con được, đọc xong rồi cũng chỉ đành đi dạy học, lần trước Trinh Nhi đòi vào trường học, ta nói không cần đâu, phụ nữ luôn coi trọng việc giữ nhà."
Tôi không biết giữ nhà, ngay cả giúp đỡ cũng không xong, đành phải ra ngoài dạy học. Tiền kiếm được đều để dành cho mình tiêu vặt, về nhà ăn cơm trắng của họ, bản thân trong lòng cũng thấy áy náy. Vì thế tôi thường mua ít nhân sâm nhung hươu vải vóc để hiếu kính họ, đương nhiên cũng thường tặng cho cô em chồng. Tôi biết dạy học, bố mẹ chồng nhìn thấy ngược lại còn vui mừng, mặc dù họ không muốn dùng tiền của tôi. Nhưng cô em chồng lại càng đố kỵ hơn, cô ta không hề cảm kích tôi tặng đồ cho cô ta, chỉ hận tôi ăn cơm trắng, trong khi cô ta lại phải xuống bếp giúp việc nhà. Sau này cô ta nói với bố mẹ chồng rằng tôi ra ngoài làm việc e là nam nữ bất phân, mẹ chồng nghĩ cũng phải, nói với bố chồng muốn ngăn cản tôi tiếp tục ra ngoài, bố chồng cảm thấy tôi ở nhà cũng quá nhàm chán, hay là để tôi cùng chồng đến Thượng Hải tổ chức gia đình nhỏ đi, lúc đó tùy ý tôi ở nhà cũng được, làm việc cũng được.
Tôi vâng lệnh họ đến Thượng Hải, cũng không hề mất tư cách làm nàng dâu hiếu thảo. Hơn nữa ở đây giữ nhà được bảy tám năm, cơm sống đã ăn qua, quần áo bị mọt ăn qua, bị người làm bắt nạt qua, bị trộm đến lấy trộm qua, khổ gì cũng đã nếm qua, trong lòng thực sự cảm thấy hay là ở cùng với họ, nỗ lực học làm nàng dâu hiếu thảo thì hơn, vì thế đã đón họ ra đây. Còn về phần cô em chồng, hiện giờ cũng đã gả chồng từ lâu, làm dâu mới biết nỗi khổ của làm dâu, cô ta về nhà luôn khóc lóc kể lể với bố mẹ, nói rằng bố mẹ chồng coi thường cô ta không được học hành, không biết ra ngoài kiếm tiền làm việc, ngay cả những cuộc xã giao lớn cũng không theo kịp, chỉ biết ở nhà nấu cơm may vá, những việc này đều là việc nội bộ của người giúp việc. Cô ta muốn ra ngoài tổ chức gia đình nhỏ cùng chồng, nhưng họ không cho phép.
Cô ta ngưỡng mộ tôi. Hiện tại tôi đã tàm tạm biết giữ nhà rồi, bố mẹ chồng đối với tôi cũng còn hài lòng, dựa theo kinh nghiệm quá khứ của tôi, tôi cảm thấy người làm dâu cần chú ý mấy điểm sau:
Một, đối đãi với bố mẹ chồng quan trọng nhất là chữ "Cung", lễ tiết không sai sót, họ dù trong lòng không thích bạn, trên mặt cũng không thể không đáp lại bạn bằng lễ nghĩa. Nói cách khác, tôn trọng bố mẹ chồng chính là tôn trọng chính mình.
Hai, đối với cô em chồng chú em chồng có thể liên lạc được thì tốt hơn, nếu không cũng phải cố gắng nhẫn nhịn, tránh xung đột trực diện, chỉ cần thản nhiên không mấy để ý đến họ, bố mẹ chồng cũng không thể trách cứ bạn điều gì.
Ba, ít nói chuyện, đây là điều kiện bắt buộc của người vợ tốt. Bởi vì thái độ không tốt còn khó mà trách cứ, mà một câu nói sai, sẽ đưa cho người ta sơ hở.
Bốn, mọi lúc mọi nơi tỏ ra bạn là người có xuất thân tốt, tuyệt đối đừng nói ra chuyện của nhà mẹ đẻ, người thân nhà mẹ đẻ, cũng như khuyết điểm của bản thân, những chuyện đó trừ phi không giấu nổi, lâu dần tự họ biết được thì không còn cách nào khác. Hơn nữa, bạn tuyệt đối không được nói ra chuyện nhà mẹ đẻ, hoặc người thân nhà mẹ đẻ không hòa thuận với bạn.
Năm, đối đãi với người thân nhà chồng phải đặc biệt khách sáo, cung kính.
Sáu, đừng biểu lộ vẻ quá thân mật với chồng trước mặt bố mẹ chồng; cũng đừng biểu lộ vẻ quá thương yêu con cái.
Bảy, luôn luôn phải ám chỉ họ rằng bản thân có thể làm nàng dâu hiếu thảo, cũng có thể khi cần thiết sẽ chấm dứt sự hiếu thảo, nếu như họ thực sự không biết điều.
Trong bảy điều này, điều đầu và điều cuối là quan trọng nhất. Nếu hơi không chú ý, sẽ phải chịu hết thiệt thòi của sự hiếu thảo, giống như mẹ tôi vậy. Bởi lẽ bố mẹ chồng không như bố mẹ đẻ, không có tình yêu thiên tính, không thể nói "hiếu tâm" chỉ có thể nói "hiếu lễ". Ví dụ như: "Ngày sinh nhật bố mẹ đẻ không ngại gửi dầu gan cá trứng gà, sinh nhật bố mẹ chồng lại bắt buộc phải gửi nhân sâm yến sào long nhãn các loại, mặc dù chúng ta biết rõ công dụng tẩm bổ của long nhãn tuyệt đối không bằng dầu gan cá thanh. Lại nữa, trước mặt bố mẹ chồng bắt buộc phải cố gắng ức chế tình cảm hỉ nộ ái ố, nhiều vâng dạ, ít can gián, trước mặt bố mẹ đẻ đương nhiên không cần phải gò bó như vậy. Nhiều người đều không tránh khỏi có thành kiến, ví dụ như bố mẹ đẻ bị điếc, bạn nói lớn tiếng một chút khi nói chuyện với họ cũng không có gì. Nhưng bố mẹ chồng nếu thính giác không nhạy, thì bắt buộc phải để họ tốn công hỏi lại vài lần, nếu không lọt vào tai người ngoài sẽ giống như bạn đang lớn tiếng quát tháo họ vậy."
Còn về sự biểu đạt ở điều cuối, đó càng là điều cần thiết, nhưng phải biểu đạt cho khéo. Tôi tin rằng bản tính con người lúc sơ khai là hèn mọn, hiếu thảo quen rồi thì cũng không thấy lạ lùng gì, có người nói, vợ của người đàn ông sợ vợ thường mắc bệnh hỏa gan, tôi tin rằng bố mẹ chồng của nhà có nàng dâu hiếu thảo, chắc chắn cũng là tình trạng như vậy. Hiếu thảo với bố mẹ chồng vốn dĩ là vì lợi ích của bản thân mà suy nghĩ, không phải là chân tâm tình nguyện, nếu như bạn vì tận hiếu mà chịu đựng sự giày vò vô lý, giống như mẹ tôi vậy, thì tôi khuyên bạn chi bằng thà đừng làm cái nàng dâu hiếu thảo chết tiệt đó nữa, nhanh chóng ra ngoài tổ chức gia đình nhỏ đi, bằng không thì tự mình mưu sinh, lúc đó đối đãi với bố mẹ chồng của bạn cũng không cần nói đến mức độ thế nào, chỉ cần luôn giữ "kính quỷ thần mà xa lánh" là được.
