Những diện mạo khác biệt giữa thời kỳ còn là thiếu nữ và thời kỳ làm mẹ của một người phụ nữ.
Một người bạn gái thời trung học bất ngờ viết cho tôi một lá thư, nói rằng sáu tháng trước cô ấy đã theo chồng đến Nam Kinh. Gần đây do gia đình ở Trấn Hải có việc, cô quyết định dẫn theo "tiểu thiên sứ" của mình về một chuyến, dự định sáng mai tám giờ sẽ đi chuyến tàu tốc hành Kinh - Hộ, sau khi đến Thượng Hải dự định sẽ ghé nhà tôi nghỉ lại một đêm để hàn huyên mọi chuyện vân vân. Cuối thư còn thêm một dòng tái bút, nói tốt nhất là nhờ tôi ra nhà ga phía Bắc đón cô vào khoảng hai giờ rưỡi chiều hôm đó. Ba chữ "tiểu thiên sứ" này làm dấy lên trong tôi sự tò mò vô hạn, Trương Kế Kiệt cũng có tiểu thiên sứ rồi sao? Hình ảnh bảy năm trước, lúc cô đứng trên bục diễn thuyết tại đại hội quần chúng hô vang "phấn đấu" vẫn còn vẹn nguyên trong mắt. Sau này nghe nói cô ấy vì phản đối cuộc hôn nhân do cha mẹ sắp đặt mà bỏ nhà đi, trải qua không ít trắc trở, cuối cùng cũng đạt được mục đích, sống chung với Từ Minh Thu ở Hàng Châu. "Tiểu thiên sứ của cô ấy chắc hẳn được nuôi dạy rất đáng yêu", tôi nghĩ đến đứa con gái nhỏ Vi Vi của mình vẫn còn đang gửi cho bà vú, còn bản thân thì sống tiêu dao ở Thượng Hải, không khỏi dấy lên ý nghĩ hổ thẹn khi gặp họ. Đêm đó tôi mơ rất nhiều, mơ thấy cô ấy bế đứa trẻ trông như Shirley Temple, nhìn chiếc túi đựng Đại Bi Chú đeo trước ngực con gái Vi Vi nhà tôi mà cười ngất.
Hôm sau, tôi vội vã ăn xong bữa trưa, chải chuốt qua loa rồi khoác áo khoác đi đến nhà ga. Hiền cười bảo chắc chắn tôi sẽ thất vọng, ý kiến của anh ấy là: "Tiểu thiên sứ tuy là vật trang sức trong vườn địa đàng (nhà giàu có), nhưng đồng thời cũng là gánh nặng của gia đình bình thường; đáng yêu không địch nổi đáng ghét." Nhưng tôi không cho là vậy; thế là đường ai nấy đi, anh ấy đi làm việc công, còn tôi tự mình đi đến nhà ga phía Bắc.
Đợi khoảng nửa tiếng đồng hồ thì tàu mới đến ga, khách khứa lần lượt đi ra, tôi đứng ở chỗ soát vé nhìn mãi mà vẫn không thấy hai mẹ con cô ấy đâu. Thấy sắp đến ba giờ rưỡi, người đi ra ngày càng thưa thớt, tôi vội mua vé lên sân ga đi vào trong, trầy trật lắm mới phát hiện ra cô ấy ở một toa hạng ba, một tay bế đứa trẻ mặc áo gấm tím đỏ, một tay xách hai miếng tã lót bẩn đang loay hoay thu dọn.
"A, cậu đợi mình khổ quá!" Tôi tiến lại gần kêu lớn, vừa giận vừa vui. Thế nhưng thái độ của cô ấy lại thản nhiên, bảo với tôi rằng: lúc tàu đến cực kỳ đông đúc, phải nhường người khác đi trước; đợi lúc định xuống tàu thì đứa bé lại đi ngoài, không thể không để nó đi sạch sẽ, nhịn trong bụng thì làm sao được? Nó ăn không ít thứ trên tàu, đi xong thì mới sạch sẽ. Đi xong thì phải lau đít cho nó, không thể cứ dính đầy phân mà đến nhà cậu được. Người có con cái đâu giống thời còn đi học, tàu đến là xách chiếc giỏ nhỏ lên đi ngay được. Cô ấy lải nhải nói, dường như còn trách tôi không hiểu nỗi khổ cực của người ta. Chẳng lẽ mới gặp mặt đã cãi nhau với cô ấy, tôi đành cười gượng chặn lời: "Thôi, thôi, chỉ tại làm em thì nóng lòng quá thôi, giờ nên đi rồi chứ. —— Hai món bảo bối trong tay cậu còn xách làm gì?"
"Cậu cũng là người làm mẹ mà, tã lót của con cái không thể thiếu được, thế mà cũng nói ra được câu vứt đi sao? Hơn nữa lần này mình mang theo cũng không nhiều..." "Được, được, được," tôi sợ cô ấy lại thao thao bất tuyệt, "Nhưng cậu cứ xách như thế này thì ra làm sao, chúng ta tìm tờ giấy gói lại đi." Vừa nói tôi vừa nhặt tờ báo ở ghế bên cạnh trải lên ghế, bảo cô ấy mau đặt tã lót lên đó.
"Giấy báo sao gói được tã bẩn?" Cô ấy lại giở trò khác.
"Có tội thì một mình mình gánh!" Tôi không nhịn được mà nổi cáu. Lúc này mới gọi một người công nhân tới xách vali và giỏ nhỏ, còn có nhiều hộp hũ các loại, cô ấy bế con, tôi kẹp một gói tã lót, cùng nhau ra khỏi ga.
Về đến phòng, ngồi định thần lại, chúng tôi chuẩn bị ôn lại chuyện cũ. Bảy năm không gặp, chuyện cần nói nhiều lắm, thế là tôi mở lời: "Nghe nói cậu và anh Từ kết hợp với nhau tốn không ít tâm tư, giờ mục tiêu đã đạt được, lại còn có tiểu thiên sứ này, hạnh phúc lắm nhỉ?"
"Ừ, ừ," cô ấy chưa trả lời tôi, tự mình cởi giày cao gót, lôi trong giỏ nhỏ ra một đôi dép da xỏ vào, thuận tay đưa cho đứa bé một gói đồ. Đứa bé đó đã bò lên giường tôi, ôm chiếc gối lụa Ấn Độ màu trắng của tôi vào lòng như búp bê tây, thấy gói đồ đó liền vứt ngay chiếc gối xuống, thò bàn tay dính nước mũi vào trong túi, móc ra rất nhiều kẹo chanh đặt lên tấm chăn trắng. Tôi không khỏi nhíu mày. Nhưng Kiệt hoàn toàn không để ý, lấy khăn tay lau nước mũi cho nó, rồi nói tiếp: "Điều cậu vừa nói mình lại thấy chưa chắc đã vậy —— à, Bảo Nhi, sao con lại ngồi lên kẹo thế kia." Cô ấy vừa nói vừa lấy đống kẹo mà nó đang ngồi lên ra, nhét vào miệng nó, "Thật ra đàn ông đều như nhau cả, yêu đương gì chứ, chỉ là những suy nghĩ ngớ ngẩn thời thiếu nữ mà thôi; có con rồi, ai còn rảnh rỗi mà nói chuyện yêu đương? Mình rất hối hận vì hồi đó đã làm tổn thương lòng mẹ, trên đời này chỉ có..." Nói đến đây, chỉ nghe tiếng "xoẹt" một cái, Bảo Nhi đã gỡ bức tranh Colbert mà tôi dùng đinh ghim lên tường xuống, xé làm hai mảnh: "Ái chà!" Kiệt vội ôm nó vào lòng, xoa xoa tay nó, "Đừng đụng vào đinh này, đâm đau tay không đùa được đâu. —— Cậu cũng thật là trẻ con, loại tranh minh tinh nữ này cũng thích đem ghim lên tường; giờ bị nó xé hỏng rồi phải làm sao?"
"Không sao, mình cũng chẳng thích nó lắm, xé rồi thì thôi." Tôi gượng cười, "Mình cũng có một đứa con gái, cậu biết không?"
"Biết chứ, chính là cô chị họ của cậu ở Đại học Nữ tử Kim Lăng kể cho mình đấy. —— Ngay cả địa danh ở chỗ cậu cũng là cô ấy kể cho mình."
"Mẹ, chuối... chuối..." Đứa bé bỗng phát hiện ra nải chuối tôi đặt trên kệ sách từ sáng.
"Cho nó ăn à?" Tôi hỏi.
"Không cho nó thì sao được?" Thế là tôi lấy một quả cho nó, một quả cho Kiệt, bản thân cũng lấy một quả. Nhưng đứa bé kêu ca không đủ, Kiệt lấy luôn quả của mình bóc vỏ đưa cho nó, rồi cười với tôi: "Trẻ con lúc nào cũng ham ăn, nó cai sữa rồi ngày nào cũng đòi ăn không ít quà vặt, đau bụng thì bố nó lại trách mình không tốt, hai người chúng mình thường vì thế mà cãi nhau. Ngược lại, bọn trẻ còn đang bú sữa như nhà cậu thì dễ dỗ hơn; bảo bối nhỏ của cậu được bao nhiêu tháng rồi?"
"Sắp thôi nôi rồi."
"Bảo Nhi nhà mình đã một tuổi tám tháng rồi; vừa đẹp đôi, hai nhà chúng mình làm thông gia đi."
"Cậu đang nói gì vậy?" Tôi không khỏi ngỡ ngàng, "Chẳng phải chính cậu từng vì phản đối cuộc hôn nhân cũ mà bỏ nhà đi sao?"
"Chuyện này mình đã sớm nói với cậu rồi, thật sự chẳng có ý nghĩa gì cả! Thử nhìn xem các cậu kết hợp theo lệnh cha mẹ đấy, giờ tình cảm vợ chồng cũng đâu có kém gì chúng mình. Thu và mình tuy là tự do kết hôn, nhưng từ khi sinh Bảo Nhi ra, hai người cứ thường xuyên bất đồng ý kiến, ví dụ như: Bảo Nhi xé hỏng một bức tranh của anh ấy, thì đáng là bao đâu? Vẽ lại bức khác là xong chứ gì? Nhưng anh ấy lại cứ thích đỏ mặt tía tai cãi nhau với mình; chẳng lẽ một đứa con trai còn không bằng một bức tranh? Bảo là con hư, mà đâu phải mình cố tình bảo nó làm thế, đứa trẻ mấy tuổi đầu này biết cái gì chứ? Còn nữa..."
"Cậu nhìn xem Bảo Nhi đang làm gì kìa?" Tôi ngắt lời cô ấy. Cô ấy vội quay đầu lại nhìn, chỉ thấy đứa bé đang tốc áo mình lên, vội bế nó qua nói: "Nó muốn đi tè rồi, mau đưa bô cho mình." Tôi làm theo đưa bô qua, chưa kịp đặt đúng chỗ, nước đã bắn lên cổ tay tôi. Chờ đến khi tôi đặt vị trí bô xong, bãi nước tiểu lênh láng đã phần lớn đổ ra sàn nhà rồi. Thế là lại một hồi bận rộn rửa tay, lau sàn.
"Nó tuy mới hơn một tuổi, nhưng nước tiểu chưa bao giờ tè dầm ra quần đâu; có nhiều đứa trẻ đến sáu bảy tuổi, ban đêm vẫn còn tè dầm ỉa đùn trên giường kìa." Kiệt đắc ý khoe với tôi.
Tôi đang định tiếp lời khen nó vài câu thì Hiền về, thế là mọi người khách sáo vài câu. Đứa bé thấy trong phòng lại có thêm người lạ, kêu gào đòi ra ngoài, thế là Kiệt một mình bế nó đi ra phố Bắc Tứ Xuyên xem xe điện, ô tô. Hiền thấy trên giường tôi chỗ nào cũng là vỏ chuối và giấy vụn các thứ, gối cũng bị vứt xuống đất, không khỏi nhìn tôi cười: "Thế nào? Tiểu thiên sứ đã làm chiếc giường của em ra nông nỗi này rồi đấy. Anh nghĩ tối nay cứ để hai mẹ con cô ấy ngủ trên chiếc giường này đi, mai mang vỏ gối chăn đệm ra giặt là được. Em cứ ngủ trên giường anh, anh ra khách sạn lớn Hồng Khẩu thuê phòng đây."
"Anh ra ngoài ngủ sợ làm cô ấy không yên tâm, hay là chúng ta cứ tạm bợ ở một đêm đi, không thì em ngủ đất cũng được." Mọi người đang bàn bạc thì cơm tối được gửi đến, tôi vội bảo anh ấy mang trả lại, gọi vài món thức ăn, thêm một suất cơm, làm xong mang đến cả thể. Không ngờ cơm hộp chưa kịp gửi tới, Kiệt đã bế Bảo Nhi quay về trước, bảo rằng lúc đầu nó thấy ô tô qua lại tấp nập thì rất vui, sau đó không biết thế nào lại ngủ thiếp đi. Thế là tôi vội dọn giường cho họ, để Bảo Nhi ngủ trước. Ăn cơm xong, mọi người tán gẫu một lúc, tiếng rất nhỏ, Bảo Nhi hết lần này đến lần khác xoay người, làm gián đoạn câu chuyện của tôi. Đêm đó, đứa bé cứ thỉnh thoảng khóc tỉnh dậy, lát lại đái, lát lại bú sữa, đèn điện không tắt cả đêm, tôi và Hiền ngủ chung một giường, trằn trọc mãi không ngủ được. Tôi rất ngạc nhiên tại sao người đẹp trong thơ cổ lại không thích ở một mình như vậy, theo kinh nghiệm của tôi, thấy một người duỗi chân duỗi tay nằm trên giường vẫn thoải mái hơn nhiều so với việc hai người quấn trong một cái chăn mà đến đánh rắm cũng phải dè chừng. Đêm đó đến tận gần sáng tôi mới lơ mơ ngủ thiếp đi, nhưng tiếng động bên ngoài vẫn nghe thấy cả, tôi hình như còn nghe thấy Bảo Nhi lúc trời sắp sáng còn đi ngoài nữa.
Đến sáu giờ rưỡi, tiếng khóc của Bảo Nhi lại làm tôi giật mình tỉnh giấc, Hiền cũng xoay người, không mở miệng; tôi biết đêm qua anh ấy cũng không ngủ ngon, mà hôm nay sau chín giờ lại có việc phải làm, trong lòng vô cùng sốt ruột. Thế là vội lật người ngồi dậy, Kiệt đã đang mặc quần áo cho Bảo Nhi, miệng đút cho nó thứ gì đó nên nó không khóc nữa. Tôi khoác áo, vội gọi chị giúp việc nhà chủ nhà thuê lại đi mở nước rửa mặt, nói xong quay về phòng, bước một chân vào đống đồ ướt sũng. Nhìn kỹ thì, trời ạ, dưới giường toàn là phân, chắc là Bảo Nhi đi ngoài đêm qua. Kiệt cũng nhìn thấy, vội giải thích đây là do mình đặt vị trí bô không tốt, không phải lỗi của Bảo Nhi. Vừa nói vừa hỏi xin tôi vài tờ giấy cỏ, tự mình lau sạch sàn nhà. Rửa mặt xong, tôi bảo cô ấy sữa phải đến khoảng tám giờ mới được gửi tới, nếu cô ấy đói bụng, chúng ta có thể ra quán mì gần đây ăn bát mì tôm nõn; cô ấy cũng đồng ý, thế là chúng tôi vội vàng rời khỏi phòng, để Hiền được ngủ yên một lát. Trong quán mì, Bảo Nhi lại làm vỡ một cái bát lớn, tôi phải bồi thường một hào bạc là xong chuyện. Ăn mì xong mới hơn bảy giờ một khắc, tôi nghĩ Hiền chắc vẫn chưa dậy, nên đề nghị đi dạo công viên Côn Sơn. Kiệt vui vẻ đồng ý. Trên đường Bảo Nhi có vẻ rất vui, tôi thấy nó đẹp hơn đêm qua nhiều.
Đến trong vườn, du khách đã không ít, có những đứa trẻ da trắng do bảo mẫu Trung Quốc dắt, có người đàn bà Nhật vừa nhìn bọn trẻ chơi đùa trên đống đất rất vui vẻ, lại vừa nhanh tay đan áo len, cũng có người đàn ông Nhật ngồi một mình trong đình đọc sách. Trong số những đứa trẻ này, tôi thích nhất một đứa trẻ người Ấn Độ, chắc mới khoảng bốn tháng tuổi, khuôn mặt đen láy, đôi mắt to và có thần, được bế trong lòng một bà vú, tôi không khỏi tiến lại nắm lấy bàn tay nhỏ của nó. "Loại vong quốc nô này thì quan tâm làm gì?" Kiệt rất không đồng tình với tôi, bản thân lại tìm một cô bé tóc vàng để chơi cùng, nhưng đứa bé đó có vẻ không thèm để ý đến cô ấy. Đột nhiên, Bảo Nhi giật phắt lấy tóc cô bé kia, một tiếng "bốp" vang lên, mặt Bảo Nhi đã ăn ngay một cái tát, khóc òa lên. Kiệt cũng nổi giận, mắng nó không được ra tay đánh người, bà vú kia vội lại khuyên can: "Thôi bỏ đi, cô bé này sống ở căn nhà gạch đỏ bên cạnh vườn này thôi, bố nó là người nước ngoài, béo như con lợn ấy, dữ dằn lắm, không vừa ý là nhấc chân lên đá người..." Lúc này người trong vườn đều vây lại xem náo nhiệt, tôi cảm thấy rất ngại, Kiệt cũng không đứng vững được nữa, bế Bảo Nhi vừa mắng vừa đi ra ngoài, trên đường còn phẫn nộ nói trẻ con nước ngoài toàn là giống man di. Lớn lên không chừng làm tướng cướp.
Về đến nhà, Hiền đã ra ngoài từ lâu. Bảo Nhi vẫn cứ ăn quà vặt, đi tè, quấy khóc đòi ra ngoài chơi suốt nửa ngày trời. Trầy trật mãi mới đến khoảng ba giờ rưỡi chiều, đành thuê hai chiếc xe kéo đưa họ xuống tàu thủy. Lên tàu Tân Ninh Thiệu, Kiệt gọi bồi bàn nói muốn đặt một phòng ngủ đơn. "Hôm nay khách nhiều lắm, không có phòng ngủ đơn; nếu cô không muốn ở chung với người khác thì xuống khoang hạng sang mà ở." Người bồi bàn đáp lại có ý mỉa mai.
"Chúng tôi nhất quyết không ở khoang hạng sang, cần một buồng ngủ trống." Kiệt tức đến đỏ mặt. Tôi sợ người bồi bàn đó nói thêm những câu khó nghe, vội tiến lên giải thích: "Vì chúng tôi có trẻ con, sợ đêm khuya quấy khóc làm phiền khách khác không ngủ được, nên hy vọng tốt nhất có thể tự chiếm một phòng; nếu hôm nay không trống, vậy phiền anh sắp xếp cho một buồng vắng khách hơn là được."
Thế là, người bồi bàn dẫn chúng tôi vào phòng số ba mươi bảy, đã có một thiếu phụ hiện đại ở trước, bên mai cài một bông hoa làm bằng vải mềm. "Mẹ, hoa... hoa..." Bảo Nhi vừa thò tay ra đã giật lấy tóc người ta, khiến cô ấy tránh không kịp. Kiệt cũng chẳng xin lỗi, chỉ hỏi cô ấy có phải sống ở Thượng Hải từ trước không, lần này đi Ninh Ba hay đi Trấn Hải... Cuối cùng, cầu xin cô ấy có thể tháo bông hoa đó xuống cho Bảo Nhi chơi một lúc được không. Tôi nhìn từ bên cạnh thấy người phụ nữ đó có vẻ rất khó xử, vội chặn lời: "Trong buồng này ngột ngạt quá, chúng ta ra mạn tàu đi dạo đi; trẻ con cũng thích xem náo nhiệt mà." Bảo Nhi nghe thấy được ra ngoài, cũng không đòi hoa nữa; ba người chúng tôi ngồi trên một chiếc giường trống của khoang tập thể, nhìn những người qua lại trên bến tàu bên ngoài; những người bán trái cây kẹo bánh không ngừng chen lấn qua lại bên cạnh chúng tôi, đương nhiên Bảo Nhi lại mua không ít thứ ăn.
"À, mình nhờ cậu một việc," Kiệt chợt nhớ ra điều gì đó nói với tôi: "Thu bảo mình sau khi đến Thượng Hải thì viết thư cho anh ấy, để anh ấy yên tâm, mình bận Bảo Nhi nên quên mất, tối nay cậu về viết thay mình một bức nhé."
"Chuyện này dễ thôi..." Tôi còn bao nhiêu điều muốn nói, nhưng không biết mở lời thế nào. Tôi thấy mình phải thực hiện trách nhiệm của một người bạn, đưa ra lời khuyên cho Kiệt, bảo cô ấy không thể nuôi dạy trẻ con như thế được: một người phụ nữ dồn toàn bộ sức lực thời thanh xuân của mình vào con cái, mà kết quả chỉ làm cho đứa trẻ trở nên tồi tệ hơn, thật là quá vô vị. Nhưng ngẫm kỹ lại, như bản thân mình đây, vứt bỏ con cái không màng tới, bề ngoài thì sống cuộc đời nhàn rỗi, mà nội tâm lại không lúc nào không bàng hoàng mâu thuẫn, chẳng phải còn vô vị hơn cô ấy sao? Bản thân mình con đường nên đi còn chưa quyết định, mà cô ấy lại một lòng một dạ gửi gắm cả linh hồn vào con cái, cũng như bà Chu nhà tôi, tiêu tan mọi phiền não trong câu "Thượng đế phù hộ chúng ta", họ có thể tìm thấy niềm an ủi tột cùng trong đống nước mũi phân dãi của tiểu thiên sứ và những bài thánh ca dịch sang tiếng Hán dở ông dở thằng, điều này thật khiến tôi ngưỡng mộ mà không thể bắt chước; mình còn bảo với cô ấy đây là không đúng sao? Hay là cứ dứt khoát không nói gì? —— Đang lúc phân vân, chợt nghe thấy một người bồi bàn khoang tập thể la lên: "Sao thế? Con các người tè dầm, làm ướt hết đống đồ mình để dưới sạp này rồi!" Tôi cúi đầu nhìn, quả nhiên đống bao tải gói giấy đều ướt quá nửa, trên sàn cũng có nước, nhưng Kiệt lại phủ nhận: "Con tôi chưa bao giờ tè bậy, có lẽ là nước khác thì sao?" Thế nhưng người bồi bàn kia cũng không chịu nhận sai, kéo cái áo choàng tím đỏ của Bảo Nhi lên cho cô ấy tự nhìn cho rõ: "Cô xem, trên quần chẳng phải cũng ướt rồi sao?" Tôi biết rõ đây là sự thật, đành phải bày tỏ xin lỗi với người bồi bàn: "Chuyện trẻ con thật không có cách nào! —— Những thứ trong túi này của anh còn không sao chứ? Tốt nhất nên mở ra xem thử..." Người bồi bàn lẩm bẩm bỏ đi, Kiệt vẫn cứ một mình biện minh rằng Bảo Nhi khi ở Nam Kinh chưa bao giờ tè bậy, tôi thấy nghe thật khó chịu, liền đứng dậy cáo từ.
"Chẳng phải còn lâu mới mở tàu sao? —— Mình dự định ở Trấn Hải vài tháng rồi mới quay lại Nam Kinh, lúc đó sẽ lại đến thăm các cậu. Bảo Nhi lúc đó chắc biết chạy rồi, không cần cứ phải nhờ người bế mỏi nhừ cả cánh tay nữa. Con gái cậu khi nào cai sữa? Mình hy vọng lần sau có thể nhìn thấy tiểu thiên sứ này."
"Tiểu thiên sứ!" Tôi không khỏi khẽ thở dài một tiếng, một mình rời khỏi bến tàu.
