Ông nội tuổi đã cao lại thích ăn thịt, chúng tôi chẳng còn cách nào khác, đành phải cố gắng làm tròn đạo hiếu, mỗi ngày mua lấy hai ba hào - lúc đầu lấy hai hào làm chuẩn, về sau giá thịt tăng, hai hào thịt chân giò cắt lát mỏng còn không đủ phủ kín đáy nồi, đành phải cắn răng bỏ ra ba hào. Số tiền còn lại chỉ đủ mua chút đậu phụ làm canh, cộng thêm món "vinh dự hợp vệ sinh" mà ngày nào cũng ăn - món đậu phụ khô xào giá đỗ.

Bọn trẻ ngậm đũa trong miệng, cứ la lối: "Mẹ ơi muốn ăn thịt, ăn thịt!" Mặc tôi có giảng giải về giá trị dinh dưỡng của đậu phụ hay đến đâu, chúng vẫn chẳng hề quan tâm đến vi trùng mà chỉ muốn ăn thịt lợn. Thực ra, chính tôi nào có phải không thèm cái vị ấy đâu, bởi vì kể từ sau Tết chúng tôi đã không mua thịt nữa, cho đến tận một tháng trước, khi ông nội vì quê nhà liên tiếp gặp bom đạn mà phải chạy sang Thượng Hải, lúc này mới bắt đầu mỗi ngày mua một miếng to bằng lòng bàn tay, đem về nhà thả vào nồi canh trong đun chín - tất nhiên chúng tôi tuyệt đối không nỡ để nó chín quá, chín quá thì sẽ co lại càng nhỏ hơn - ông nội ăn thịt, bọn trẻ uống canh.

Ông nội có chút không vui: "Người trẻ tuổi cứ thích nói chuyện vệ sinh, thịt lợn có sán, thịt bò là đồ người nước ngoài ăn thì được; ta sống hơn sáu mươi tuổi đầu ngày nào chẳng ăn thứ thịt lợn này, giờ dạ dày kém rồi nên không ăn nổi mỡ, thời trẻ sáng dậy là phải ăn một đôi chân giò hầm táo đỏ. Nhìn mấy đứa trẻ này gầy gò thế kia, theo ý ta thì nên cho chúng ăn vài lát thịt mỡ tẩm bổ mới phải, chẳng lẽ điều này lại không hợp vệ sinh hay sao?"

Tôi không nói gì; bọn trẻ đứa hai miếng đứa ba miếng đã cướp sạch cả đĩa thịt luộc, tối đến tôi đành phải đi mua tiếp ba hào nữa.

Quầy thịt lác đác treo vài miếng mỡ lá, thịt dẻ sườn, người bán hàng cân đong kỹ lưỡng, năm đồng tiền giấy đưa ra chẳng thối lại được bao nhiêu. Tôi đứng cạnh sạp thịt một lát, nhân tiện hỏi giá thịt hôm nay, chủ quầy thịt liền thốt ra một câu kinh người: Ngày mai bắt đầu ngừng bán thịt.

"Mẹ kiếp, thời buổi nào mới được thái bình chứ," ông ta phẫn uất nói tiếp, "một con lợn phải nộp thuế tận hơn mười đồng, tàu chở lợn cũng thường xuyên bị gây khó dễ, Thượng Hải to lớn thế này rồi không chừng phải ăn thịt người thay cho thịt lợn mất! Lần này cái chợ gia súc gì đó lại còn muốn tới bòn rút cưỡng đoạt, chúng tôi thà liều cái mạng này còn hơn, đóng cửa tiệm thịt, dẹp quầy là xong, tôi chẳng kiếm được tiền, ông cũng đừng hòng thu được thuế, thế lại hay!"

"Ngày mai ngừng bán thịt đấy!" Tôi bất lực lấy trong ngực ra một tờ giấy bạc một đồng, chỉ đổi được một cân hai lạng thịt ba chỉ. Ông ta chặt xương sườn thành từng đoạn cho tôi, nhưng nhất quyết không chịu lọc nó ra.

Bọn trẻ được béo miệng rồi thì ngày nào cũng kêu đòi ăn thịt, thế nhưng đĩa thịt luộc trước mặt ông nội cũng biến mất, thay vào đó là bát thịt ướp hơi có mùi ôi. Mỗi khi dùng cơm ông nội chẳng bao giờ nói chuyện, sau khi ngồi vào bàn, đầu tiên ông đảo mắt nhìn lướt qua mấy món ăn nhỏ lèo tèo, rồi cúi đầu húp cơm rào rào, húp được mấy miếng lại gắp vài cọng dưa muối nếm thử. Ông thường thở dài, hối hận vì mình không nên chạy tới Thượng Hải, sống ở đây chịu khổ chẳng thà chết quách ở quê cho xong! Quê nhà lúc này đang sẵn đậu tằm tươi, bào ngư, canh cật lợn, măng nấu thịt...

Tôi biết ông đang oán trách sự bất hiếu của chúng tôi, nhưng ở tình cảnh này thì biết làm sao? Thu nhập tám mươi đồng một tháng đa phần đều đổ vào tiền thuê nhà, giá gạo mỗi thạch hơn mười bảy đồng, đến việc chỉ ăn cơm trộn muối hàng ngày cũng đã khó mà chống đỡ nổi, còn đâu mà than vãn chuyện "bữa ăn không thịt"; tuy nhiên tôi cũng không nói rõ với ông, giả sử để ông biết rằng giá trị thân xác của lợn ở Thượng Hải còn đắt hơn cả cô gái quê, vả lại còn phải lo không có hàng bán, ông sẽ tức tốc xếp hành lý trong đêm, quay về quê nhà liều cái mạng già mất thôi.

Thế nhưng bất ngờ thay, tối hôm trước ông cuối cùng đã nói với tôi: "Vừa rồi ta dắt thằng Thọ ra phố, các tiệm thịt đều trống trơn không còn hàng; họ bảo với ta, họ thà ngừng bán thịt, thà chịu đói chứ không để người ta thu cái thứ thuế chết tiệt đó! Họ còn bảo ta, ngày trước lúc thái bình Thượng Hải mỗi ngày giết bốn ngàn con lợn, sau khi đánh nhau người ở đông hơn, thế mà lại chỉ giết được một nửa, đó là bởi vì các loại thuế chồng thuế đã đẩy giá lên cao quá mức, người dân thường đều không ăn nổi thịt, công việc kinh doanh của họ cũng vì thế mà suy sụp. Lần này lại bày đặt trò mới là cái chợ gia súc gì đó, những ngày sau này chắc chắn sẽ càng khó sống, chẳng thà sớm đóng cửa tiệm thì hơn... Ta thấy những người này đúng là có chí khí, chả trách mấy hôm nay các con chỉ cho ta ăn thịt ướp; nhưng tại sao các con lại giấu ta chuyện này?"

Tôi không đoán ra được ý ông, chỉ úp mở khuyên ông rằng không lâu nữa mọi chuyện chắc chắn sẽ tốt lên, lúc đó hàng hóa nhiều, giá cả cũng sẽ rẻ hơn thôi, ông nội chỉ lắc đầu.

Tôi không thể kiếm nổi chút thịt tươi nào cho ông, đành chạy sang nhà cô Ba bàn bạc. Chiều hôm qua cô Ba đã qua, tay cầm một gói giấy, bên trong bọc một miếng thịt chân giò lớn. Chúng tôi đều vội vàng hỏi cô lấy ở đâu ra, cô đắc ý nghiêng đầu cười: "Các con đoán xem miếng này đáng giá bao nhiêu tiền? - Cân thị trường hơn ba cân đấy, quy ra cân đòn cũng phải cỡ hai cân rưỡi."

Không đợi chúng tôi trả lời, cô lại tự nói tiếp: "Chỉ tốn một đồng quốc tệ, các con xem có rẻ hay không? - Là một gã đàn ông tìm tới tận nhà rao bán đấy."

Một bóng đen lướt qua trong lòng tôi. Thế nhưng bọn trẻ vỗ tay reo mừng hớn hở, cô Ba trịnh trọng mang miếng thịt đặt trước mặt ông nội.

Ông nội không thèm đoái hoài đến ai, quay đầu lại dặn tôi: "Đem đống thịt này ném vào thùng rác đi!"

Chúng tôi đều ngẩn người, ông nội sầm mặt giục: "Mau đem vứt đi - người ta đang cắn răng ngừng bán, chúng ta còn đi mua thịt lậu hay sao?"

Sáng hôm nay chợ rau củ có vẻ đặc biệt náo nhiệt: tất cả các quầy thịt đều đã có hàng, nghe nói chính quyền tô giới vì "duy trì lương thực dân sinh", đã nhiều lần khuyên họ tái kinh doanh, trước mắt hãy cân bán hết số lợn tồn kho, sau đó sẽ đợi thương lượng cách giải quyết, tốt rồi, mọi người có thịt để ăn rồi.

Tôi nghĩ: Lợn tồn kho không phải thịt lậu, ông nội chắc sẽ vui vẻ chấp nhận. Thế là lại mua ba hào, về nhà làm món măng nấu thịt.

Ông nội hỏi rõ nguồn gốc, đem toàn bộ số thịt này chia hết cho mấy cái miệng ham ăn; còn ông thì tự mình chỉnh đốn lại y phục, quyết định về quê, ông nói: "Chẳng có việc gì thì ở lại Thượng Hải làm gì? Thêm một người là thêm một phần thuế cho người ta, ta thấy ngừng bán thịt vẫn chưa đủ, phải ngừng ăn mới đúng!"