——Những bọt sóng của cuộc đời

Đời người như biển cả, lúc bình lặng thì mênh mông, chẳng có mục đích, cũng chẳng biết phải làm sao. Nhưng bỗng chốc sóng cuộn trào dâng, gầm thét dữ dội, không gì cản nổi; sóng sau xô sóng trước, sóng trước lại xô lớp sóng xa hơn nữa, xu thế tất yếu, khiến người ta không thể không cuốn theo dòng chảy mà lộn nhào. Chốc lát sau, gió lặng, sóng yên, thứ còn sót lại vẫn là một mảng mênh mông, đầy mệt mỏi, uể oải, mang theo dư âm của những đợt sóng ấy.

Năm tôi mười hai tuổi thì vào trung học, đúng lúc trước đêm giông bão, không khí ngột ngạt vô cùng. Ngôi trường tôi vào không phải trường trung học phổ thông bình thường, mà gọi là Trường Nữ sư phạm Huyện lập. ——Đây là nơi duy nhất trong huyện dành cho nữ giới học tập ở bậc trung học, bởi thời đó hoàn toàn không có chuyện nam nữ học chung, thậm chí nằm mơ cũng chưa từng nghĩ tới.

Trường Nữ sư phạm nằm ở giữa hồ Nguyệt Hồ, khuôn viên trường chiếm một mảnh đất phong cảnh hữu tình, gọi là Trúc Châu. Cổ tích ở Trúc Châu rất nhiều, nói ra thì từ thời Khánh Lịch đời Bắc Tống xa xưa, đã có Lâu Tây Hồ tiên sinh (Uất) đến đây giảng học, chỉ là khi đó chưa gọi là Trúc Châu mà gọi là Tùng Đảo. Đến thời Hy Thuần đời Nam Tống, Sử Trung Định công (Hạo) xây Chân Ẩn Quán ở đó, mới đổi Tùng Đảo thành Trúc Châu. Sau đó lại có Thẩm Thúc Hối tiên sinh (Hoán) cùng em trai (Bính) tới ở phía bên phải Chân Ẩn Quán, mỗi người mở một giảng viện giảng học, vô cùng náo nhiệt. Về sau đời nào cũng có danh nhân, như việc Lâu Dược xây Cẩm Hi Đường, Toàn Tổ Vọng viết sách tại Song Cửu Sơn Phòng, Phí Dĩ Cục chủ giảng Biện Chí Tinh Xá, những điều này đều là chuyện người Tứ Minh say sưa bàn luận, vị hiệu trưởng Sử lão tiên sinh của chúng tôi lại càng nói không biết chán.

Sử lão tiên sinh là tú tài thời tiền Thanh, cũng là bạn cũ của ông nội tôi. Ông có khuôn mặt tròn trịa như trăng rằm, mang sắc hồng hào, chòm râu ba chòm, nói dài thì không dài, nói ngắn cũng chẳng ngắn. Khi nói chuyện, ông luôn dùng tay vuốt ve chòm râu. Nhẹ nhàng, chậm rãi, vì sợ không cẩn thận vuốt rụng mất một sợi, chuyện đó không phải đùa, còn khó chịu hơn cả việc làm vỡ cặp kính trắng không gọng của ông. Tôi nghe nói từ khi sinh ra, kính của ông chỉ vỡ đúng một lần, đó là nửa năm đầu tôi vào trường này, nghe nói có một nữ sinh lớp trên vì gia nhập Quốc Dân Đảng, sáng sớm đã mời ba năm người bạn cùng trường ra sân vận động bàn luận về nam nữ bình quyền, tự do yêu đương gì đó, bị Ngũ cô mẫu của tôi — nữ giám thị của trường sư phạm — nghe thấy, bà vội vàng như giã gạo, đôi chân nhỏ bé đi giày da "bạch bạch bạch" cắm đầu chạy về phía phòng hiệu trưởng báo cáo. Lúc đó Sử lão tiên sinh vừa ngồi xuống uống trà không lâu, một tay vuốt râu, tay kia đang tháo cặp kính xuống để lau vì hơi nóng của trà bốc lên làm mờ mặt kính. Ngũ cô mẫu hớt hải chạy vào, đem chuyện này nói một cách đứt quãng, Sử lão tiên sinh vừa nghe đến ba chữ "Quốc Dân Đảng", tay liền run lên, chòm râu may mà chưa bị giật đứt, nhưng cặp kính lại "bạch" một tiếng rơi xuống đất, tuy Ngũ cô mẫu vội vàng cúi xuống nhặt lên, nhưng không tránh khỏi sự đau xót, mặt kính trắng mỏng manh kia đã vỡ tan một bên.

Vỡ kính vẫn chưa đủ, dần dần đến cả tâm can của Sử lão tiên sinh cũng vỡ nát. Bởi vì về sau nữ sinh gia nhập Quốc Dân Đảng này tuy bị ép buộc "tự nguyện thôi học", nhưng trong số các nữ sinh lớp trên dường như đã mở ra một làn gió mới, thường xuyên có những tốp nhỏ thì thầm to nhỏ ở sân vận động, trong khuôn viên trường hoặc trong nhà vệ sinh, làm cho Ngũ cô mẫu của tôi phải đi đôi chân nhỏ mang giày da chạy qua chạy lại bận rộn không ngừng, Sử lão tiên sinh cũng thường vuốt râu thở dài thườn thượt. Tôi vào trường này, thấy sự việc kỳ lạ nổi lên, tình cờ hỏi người khác, họ liền kể lại đầu đuôi cho tôi, tôi mới chợt hiểu ra. Nhưng sau khi hiểu ra lại có chút không hiểu: Quốc Dân Đảng là gì? Tại sao gia nhập Quốc Dân Đảng lại phải bị buộc thôi học? Khi tôi đem chuyện này hỏi Ngũ cô mẫu, Ngũ cô mẫu lại vô cùng hoảng sợ.

Bà đỏ bừng mặt, tức giận cảnh cáo tôi: "Nghe này? Mày... mày con nít mà cũng biết đến Quốc... Quốc Dân Đảng à? Ai nói cho mày biết? May mà... may mà còn tốt, chưa để lão... lão nhân gia biết, nếu lão nhân gia... Sử lão tiên sinh mà biết, mày phải cẩn thận... chuyện này không được nói!"

Tôi cũng hoảng sợ, thực sự một câu cũng không dám nói. Nhưng chưa đến buổi chiều, Sử lão tiên sinh đã gọi tôi đến phòng hiệu trưởng, Ngũ cô mẫu đang đứng bên cạnh. Mặt Ngũ cô mẫu đỏ gay, còn Sử lão tiên sinh lúc này giống như bị hút hết sắc hồng, trông có vẻ hơi xanh xao, nét mặt ông nhìn qua có vẻ rất giận dữ, nhưng lại mang theo chút bi ai nhẹ nhàng.

Tôi đứng trước mặt ông, run cầm cập, cúi chào một cái.

Ông khẽ gật đầu, tay trái bưng tách trà, tay phải bắt đầu vuốt chòm râu. Ông nói với tôi rất nhiều, văn chương câu nệ, trích dẫn nhiều sách cổ, tôi một là nghe không hiểu, hai là trong lòng hoảng sợ, hồi lâu mới bắt được bốn chữ "ngọc đá cùng đốt", đại khái là nói nếu tôi còn cùng đám nữ sinh đó làm loạn, tương lai không tránh khỏi cảnh ngọc đá cùng tan. Nhưng trên thực tế tôi chưa từng làm loạn gì với họ cả, tôi chỉ là hỏi một câu, không biết Ngũ cô mẫu đã báo cáo với ông thế nào, tôi muốn giải thích, nhưng ông đã vẫy tay ra hiệu cho tôi ra ngoài. Đây là lần đầu tiên tôi có cơ hội nói chuyện với ông từ khi vào trường Nữ sư phạm — không, nên nói là "nghe" ông nói chuyện thì đúng hơn.

Lần thứ hai ông gọi tôi vào phòng hiệu trưởng, nguyên nhân là tôi không nên thắt hai bím tóc. Hóa ra lúc đó trường nữ có một quy định, là nữ sinh tiểu học phụ thuộc thì thắt bím, nữ sinh sư phạm thì búi tóc, không phân biệt tuổi tác lớn nhỏ, chỉ xét trình độ cao thấp. Tôi mười hai tuổi vào trung học, lúc đó là người nhỏ tuổi nhất, nhiều nữ sinh tiểu học phụ thuộc mười tám mười chín tuổi thậm chí hơn hai mươi tuổi đều thắt bím tóc dài, nhưng tôi lại phải búi tóc. Kiểu tóc thì có nhiều, có kiểu chữ S dọc, có chữ S ngang, còn có nhiều kiểu tóc khác, nhưng tôi lại không biết búi. Tôi chỉ có thể học theo kiểu của những người bình thường chân chất nhất, kiểu tóc tết đơn giản, thực dụng, đó là tết một bím tóc, rồi búi nó lên một cách tùy tiện, dùng mấy cái trâm cài chặt là xong. Đôi khi vừa nhảy vừa chạy, trâm bạc rơi xuống đất, bím tóc đó liền mất đi sự ràng buộc, cong cong queo queo, rủ xuống như dòng nước chảy qua khe nhỏ. Thế là có người gợi ý với tôi: Tuổi em còn nhỏ, sau này búi một búi trông không ra sao cả, chi bằng rẽ ngôi giữa rồi tết thành hai bím đi. Tôi nhớ đến cô hầu gái trong tranh mỹ nhân cổ trang, thấy kiểu tóc rủ của họ còn đẹp hơn, liền làm theo.

Không ngờ Sử lão tiên sinh lại gọi tôi qua quở trách, lần này sắc mặt ông càng xanh càng tái, tay phải không phải vuốt râu mà là nắm chặt lấy chòm râu, ông nói: "Tại sao con không giữ quy định của trường? Tết hai bím tóc, ra thể thống gì? Cổ ngữ nói hay lắm, trời không hai mặt trời, dân không hai vua, — thật là tạo phản rồi!"

Ngũ cô mẫu đứng một bên mặt đỏ bừng, như thể chịu không nổi sự náo nhiệt; nhưng chân tay lại như sợ lạnh, run lập cập. Tôi nghĩ, tết tóc với tạo phản thì có liên quan gì? Hai bím tóc lại sao có thể so với mặt trời hay bậc quân chủ, thật là khó hiểu. Đang định mở miệng hỏi, môi vừa động đậy, Ngũ cô mẫu liền quát thẳng vào mặt tôi: "Còn không mau ra ngoài tết lại tóc đi! Ai bảo mày tết hai bím? Là ai xúi giục mày? — Mau ra ngoài đi, mau tết lại tóc đi." Tôi ứa nước mắt, uất ức lui ra ngoài.

Từ đó bím tóc của tôi lại gộp chung lại, hợp làm một, nhưng cả nước Trung Quốc vẫn cứ chia năm xẻ bảy, quân Cách mạng Quốc dân từ Quảng Đông xuất phát, một đường hùng hậu tiến về tỉnh Chiết Giang.

Vào mùa xuân năm sau cảnh sắc tươi đẹp, các đồng chí cuối cùng đã hoàn thành công việc rực rỡ sáng chói, khắp cả huyện thành đều tràn ngập cờ Thanh thiên Bạch nhật, chỉ thiếu một nơi, đó chính là trường Nữ sư phạm dưới sự quản lý của Sử lão tiên sinh chúng tôi. Cờ đỏ, thêm một góc Thanh thiên Bạch nhật, kiểu dáng mới mẻ, mọi cơ quan, trường học, đoàn thể, thậm chí cả những gia đình thời thượng đều đang hối hả làm, làm thành một lá cờ mới tinh, treo lên, treo càng cao càng tốt, tung bay trong gió, như đang phổ biến chào hỏi nam nữ thanh niên bốn phương. Thế là thanh niên ngẩng đầu hướng về phía nó, hàng ngàn hàng vạn trái tim cùng hướng lên cao, tiếng hô ngày càng cao; Đả đảo đế quốc chủ nghĩa! Đả đảo thổ hào ác bá! Nữ quyền giải phóng! Cắt tóc đi! Cuối cùng còn một yêu cầu, chính là nam nữ học chung, chuyện này làm Sử lão tiên sinh tức điên người. Ông kiên quyết từ chối treo quốc kỳ, nói rằng mọi tội ác đều do nó mang lại, thế là học sinh lớp trên la ó lên, Sử lão tiên sinh liền thi hành chính sách phong tỏa, tất cả không được ra khỏi cổng trường. Học sinh ngoại trú tạm thời ở lại trong trường, học sinh nội trú địa phương cả cuối tuần và ngày nghỉ cũng không được ra ngoài, nhưng bên ngoài cuối cùng cũng có tin tức, xung quanh trường, trên tường, trên cột, trên tủ kính cửa hàng, toàn bộ đều dán đầy khẩu hiệu, đó là những khẩu hiệu rập khuôn, yêu cầu trục xuất phần tử hủ bại Sử lão ngoan cố. Những khẩu hiệu này, chúng tôi vốn dĩ cũng không thấy, lý do là gọi bà Trương đi mua lạc, tiệm kẹo tham nhỏ, xé nó xuống làm giấy gói, nên mới đến được tầm mắt của chúng tôi. "Diệt trừ phần tử hủ bại!" "Đả đảo Sử lão ngoan cố!" Trong trường cũng hô hào lên, và lần đầu tiên thực hiện biểu tình trên thực tế, chính là toàn thể đều cắt tóc.

Tôi nhớ có một nữ sinh lớp trên nói với tôi: "Tô Thanh, em không sợ phiền phức à? Người nhỏ thế này mà tết một bím tóc, trông như bà già nhỏ, khó coi quá! Họ ngay cả việc tết hai bím cũng không cho, thủ đoạn chuyên chế, em còn không phản kháng đòi giải phóng à?" Thế là tôi gật đầu liên tục, cô ấy liền cầm kéo "xoẹt" một tiếng, giúp tóc tôi giành được giải phóng.

Khi Ngũ cô mẫu của tôi "bạch bạch bạch" đi kiểm tra ký túc xá vào ban đêm, chỉ thấy trên bàn đầy tóc rối và kéo, bà liền giật bắn mình. Bà đứng giữa phòng hét: "Các người đều ngủ rồi à? Xem này, đây là cái gì? Trên bàn sao lại có nhiều tóc thế này? Ai là trực nhật?..." Một loạt câu hỏi mặc dù bà cứ truy vấn xuống, nhưng không ai trả lời, mọi người giả vờ ngủ, bà càng tức giận hơn, đi xem tên trên bảng trực nhật, thật tồi tệ, viết đúng là Tô Thanh!

Bà mở màn giường tôi ra gầm lên: "A Thanh, còn không mau tỉnh dậy, mày không biết mày là trực nhật sao?"

Đầu tôi đã chui tọt vào chăn bông mỏng từ lâu rồi, nghe bà nói vậy, chỉ ở dưới chăn cười khúc khích đáp: "Cháu trực nhật nhưng không trực đêm đâu ạ!" Ngũ cô mẫu đứng ngây người hồi lâu, đột ngột vén tấm chăn bông ra, tóc tôi sớm đã vương vãi đầy cổ đầy trán!

Khi bà vén màn từng chiếc giường lên, phát hiện từng người từng người đều trở thành mái tóc ngắn bù xù, bà không nhịn được mà vấp tới vấp lui chạy ra ngoài, vừa run cầm cập vừa hét: "Phản rồi, phản rồi, tao phải đi nói với Sử lão tiên sinh! Nhất định là muốn tự do yêu đương, nên mới cắt tóc." Dáng vẻ bà như bà điên, chúng tôi đều ngồi dậy trên giường nhìn mà cười.

Sau đó chắc là vì nam nữ có khác biệt, bà không tiện đi gõ cửa phòng ngủ của Sử lão tiên sinh trong đêm đen, cuối cùng bà ở lại trong phòng mình đi vòng quanh, đôi chân nhỏ mang giày da đi lại kêu loạn xạ, kêu suốt nửa đêm, rồi cũng không còn tiếng động nữa. Sáng sớm hôm sau, khi chúng tôi đang soi gương tự chiêm ngưỡng mái tóc ngắn của mình, lão Vương - người phục vụ của trường - ra sức rung chuông nói là có chuyện khẩn cấp phải mở đại hội.

Trong hội trường hỗn loạn, có chút không trật tự. Sử lão tiên sinh đứng trên bục giảng, hai bên đứng bảy tám giáo viên, bên dưới còn có một Ngũ cô mẫu, mặt trắng bệch, đôi mắt đờ đẫn. Sử lão tiên sinh mặc áo dài vải xám, áo khoác đen, thần thái rất bình tĩnh, chòm râu dường như được chải chuốt đặc biệt gọn gàng, một tay khẽ ve vuốt, một tay đè lên bục giảng mở lời: "Các vị học sinh, xin đừng ồn ào, mọi người hãy giữ trật tự!"

Lập tức cả phòng học trở nên im lặng như chết. Tôi ngồi hàng đầu tiên, trong lòng có chút hoảng sợ. Chỉ nghe Sử lão tiên sinh chậm rãi nói tiếp: "Huynh đệ đến đây đã mười lăm năm rồi, nhiều học sinh nói đến đều là thế giao, ví dụ như Tô Thanh quân đây," ông buông tay vuốt râu chỉ vào tôi, đầu tôi cúi thấp xuống: "Ta với ông nội cô ấy là đồng niên nhập học, mẹ cô ấy cũng là học sinh của ta, bây giờ ta nhìn cô ấy như cháu gái nhỏ của chính mình vậy... Nhưng, chà, đến cả người giống như cháu gái nhỏ của ta, bây giờ cũng phản bội ta — không, nên nói là ly kinh phản đạo mới đúng. Ta từ nhỏ đọc sách thánh hiền, cả đời tự hỏi đại tiết không hề khiếm khuyết..." Ông nói đến đây, chỉ nghe tiếng cười khì khì từ dưới khán đài phát ra, nhưng không biết tại sao, tôi chỉ thấy xót xa, âm thầm nuốt nước mắt.

Ông lại nói tiếp: "Các người đừng cười, ta là lão ngoan cố, ta tình nguyện làm lão ngoan cố, quyết không chịu mù quáng theo đám người nông cạn, bàn cái gì mà tự do yêu đương — chà, loại từ ngữ thô tục này ta thực sự không nói ra miệng được, thật là thế giới cầm thú! Cứ cho là nữ đại đương giá đi, cũng phải theo lệnh cha mẹ. Bây giờ các người đều cắt tóc, tương lai ngày xuất giá lấy gì để cài hoa ngọc?"

"Chúng tôi quyết không cài hoa ngọc!" "Chúng tôi quyết không..." Dưới khán đài lại nhao nhao lên.

Sử lão tiên sinh càng đau lòng và bình tĩnh nói: "Không, các người nhất định phải cài hoa ngọc, phụ nữ luôn yêu cái đẹp. Cho dù không cài hoa ngọc, cũng phải cài thứ khác, tương lai các người nhất định sẽ hối hận, nhất định sẽ nuôi tóc trở lại —"

"Không! Quyết không! Chúng tôi không muốn nghe."

"Các người không muốn nghe, cũng tốt," Giọng Sử lão tiên sinh bắt đầu khàn đi; "Ta cũng không nói cho các người nghe nữa, hôm nay ta đến là để từ biệt các người. Đơn từ chức của ta đã nộp lên cục giáo dục, chiều nay họ sẽ phái người đến tiếp quản, sáng mai các người có lẽ sẽ có một lá cờ mới tinh. Thực ra, hừ, ta biết họ cũng chỉ có thể thay các người treo một lá cờ mà thôi, còn cắt tóc, đây chính là cái gọi là cách mạng. — Tô Thanh, tuổi con còn nhỏ, không đáng bị người ta lợi dụng, ngọc đá cùng đốt, chiều nay nghỉ học về nhà cùng Ngũ cô mẫu của con đi."

Không đợi sự đồng ý của tôi, sau khi ăn cơm trưa Ngũ cô mẫu liền thuê một chiếc thuyền nhỏ đưa tôi về nhà. Cuối cùng tôi vẫn không nhìn thấy lá quốc kỳ Thanh thiên Bạch nhật mới tinh, mặc dù tóc tôi nghe nói đã được giải phóng.

Ở nhà, thật là cô đơn vô cùng. Ngũ cô mẫu thường cằn nhằn với ông nội, nói rằng phong tục thay đổi rồi, bọn con gái cũng trở nên hư hỏng, cắt đi mái tóc, trông giống như cái mông vịt vậy. Nhưng ông nội lại không cho là vậy, nói rằng tết tóc vốn cũng quá phiền phức, bỏ bím tóc đi thì tốt hơn. Ông thậm chí ngay cả nam nữ bình quyền cũng tán thành, nữ giới phục vụ xã hội cũng tán thành, chỉ có một việc ông thấy khó hiểu, nhưng tuyệt đối không thể đồng ý, đó chính là cái gọi là tự do yêu đương.

Anh trai nghỉ hè từ trong thành phố về, nói là Sử lão tiên sinh đã đi từ lâu rồi, trường Nữ sư phạm cũng sẽ cải tổ thành Trung Sơn Công Học, thực hiện nam nữ học chung. Ông nội nói nam nữ học chung cũng tốt, mọi người có thể cắt tỉa học vấn, chỉ là nam thanh nữ tú tụ tập một đường, ngàn vạn lần đừng làm ra trò trống gì là tốt rồi.

Anh trai nói: "Vậy làm ra trò trống thì có quan hệ gì đâu chứ? Hiện nay rất nhiều người đều tán thành tự do yêu đương rồi!" Ông nội nghe xong liền nổi trận lôi đình: "Cái gì gọi là tự do yêu đương? Đó quả thực là hành vi cẩu hợp, giống như chó cái với chó đực vậy, vừa gặp là hợp." Ngũ cô mẫu thì ngồi bên cạnh run lập cập liên tục gọi tôi: "A Dục còn không mau ra ngoài tìm mẹ con, đứng đây nghe thứ gì vậy?"

Tôi bĩu môi thực sự đi ra ngoài, không nghe thì thôi, dù sao anh trai cũng đã lén gửi cho tôi rất nhiều sách loại như Tam Dân Chủ Nghĩa thiển thuyết, lúc rảnh rỗi không có việc gì làm, tôi có thể lén lút xem. Bên trong sách, còn kẹp một tấm Đảng ca và phổ nhạc cắt từ trên báo xuống, ngoài ra là một bản in ronêô Di chúc của Thủ tướng.

Tôi thích ca hát, nài nỉ anh trai dạy tôi hát Đảng ca, nhưng anh trai không biết. Tôi không còn cách nào, đành tự mình khẽ nhấn theo phổ nhạc ngân nga, ngân nga tới ngân nga lui, không ngờ tự mình nghe thấy cũng thành một giai điệu. Còn về Di chúc của Thủ tướng ư? Đó càng là bảo điển tôi dụng công, từng chữ từng chữ, từng lượt từng lượt, đọc đi đọc lại đã sớm thuộc lòng như cháo chảy.

Qua mùa hè, anh trai liền vào Trung Sơn Công Học, tôi liền bị bắt ở lại trong nhà. Theo ông nội nói: Chỉ cần nam nữ học sinh đừng làm quá mức không ra hình thù gì, học kỳ sau sẽ cho tôi đi học lại; nếu không, vẫn là ở nhà giúp mẹ làm một số việc đi.

Tôi không thích giúp mẹ làm việc, giống như Ngũ cô mẫu vậy, nói là giúp bà nội nấu ăn, lại phải là thịt bò nấu cà ri, nhà quê không có chỗ mua bột cà ri, sai tôi đi hỏi ông chủ tạp hóa Thận Đại, ông chủ nói: "Cô bé cô đừng đùa nữa, ngao đổ phân thì phải xuống biển mà vớt, cửa tiệm nhỏ làm sao bán được chứ!" Ngũ cô mẫu làm không thành món ăn kiểu mới, tức giận muốn làm chút điểm tâm, kiệt tác sở trường của bà là bánh pudding chuối, ở quê có đầy bột, có đầy bột mì, nhưng lại thiếu dầu chuối gì đó.

Thế là Ngũ cô mẫu thở dài, ông nội cũng thở dài theo. Nguyên nhân ông nội thở dài, cũng không phải vì không được ăn thịt bò cà ri hay pudding gì đó, ông vì gần đây thường nhận được thư từ trường của anh trai, nói rằng giáo viên trong trường nhiều người tin theo chủ nghĩa Cộng sản, ngày ngày làm loạn đòi ly hôn với người vợ chân nhỏ ở nhà, mà học sinh thanh niên nói chung thì? Thì là mở miệng là Marx, ngậm miệng là Borodin, lúc lên lớp thì vai kề vai ngồi với nữ sinh giảng tình đồng chí, vì vậy tuy trong trường thực hiện chế độ không điểm danh, nhưng họ cũng quyết không chịu tùy tiện vắng mặt. Hơn nữa đôi khi còn thường có hiện tượng "tranh chỗ ngồi", đó là số lượng nữ sinh quá ít, có nhiều người không giành được ngồi chung bàn với nữ sinh, liền oán trách bộ phận hướng dẫn xếp chỗ không công bằng, yêu cầu bốc thăm lại quyết định, hoặc dứt khoát áp dụng chế độ luân phiên, một tuần đổi chỗ một lần.

Ông nội đọc thư xong luôn thở dài thườn thượt, thở dài xong, mới lại nhớ đến các loại tạp chí gửi kèm theo. Tạp chí thường là trình bày ngang, ông nội nhìn thấy chê tốn sức, đặt cặp kính lão lên rồi lại tháo xuống, tháo xuống rồi lại đặt lên, bận rộn không ngừng. Ngũ cô mẫu nói, lão nhân gia vẫn nên nghỉ ngơi chút sức đi, loại tà đạo này có gì mà xem? Ông nội nói, lý luận Quốc Dân Đảng hay Cộng sản đều khá tốt, chỉ là thực hiện thì xảy ra vấn đề, nam nữ học chung nếu không thể quản thúc chặt chẽ nghiêm mật đến mức ngay cả nhìn nhau một cái cũng không cho phép, dứt khoát vẫn nên hoãn lại vài năm đợi đám thanh niên này già dặn hơn rồi hãy nói.

Những lời trên mặc dù là tư kiến của ông nội, không hề kiến nghị với đương cục, nhưng đương cục hiền minh rốt cuộc cũng có kiến thức tương đồng với ông nội, chưa đầy ba tháng liền giải tán Trung Sơn Công Học. Nguyên nhân giải tán, nghe nói cũng không hoàn toàn là để làm trong sạch quan hệ nam nữ, họ có bối cảnh chính trị, đây gọi là thanh Đảng.

Anh trai trở về nhà, đem tình báo trước khi trường giải tán nói hết lần này đến lần khác. Anh nói: Thật là thú vị nha, ban đầu là đả đảo thổ hào ác bá, đả đảo bồ tát Thành Hoàng, học sinh từng đội từng đội xuất phát, uy phong lẫm liệt. Sau đó quyền uy phong lẫm liệt không biết tại sao lại nhường cho quân nhân, từng đội đồng chí vũ trang xông vào trường, đem cửa trước cửa sau trường bao vây lại, trước tiên chọn chỗ trống bắn súng thị uy, thế là đại lục soát phần tử xích hóa, nữ sinh có khăn quàng đỏ muốn bắt, tên gọi là Trương Kiếm Xích cũng muốn bắt, cờ Đảng Quốc vẽ méo, hoặc là người vẽ méo cờ Đảng Quốc này mà từng thông tin, từng ở chung phòng, từng ký tên trong sổ kỷ niệm đều muốn bắt.

Có người bị bắt đi sau đó, chỉ cần người cha có người quen làm việc trong đảng bộ, hoặc có liên lạc với cơ quan nào đó, liền có thể nhờ tình cảm bảo lãnh. Có người thì bị chịu khổ hình, sau đó còn bị giải đến Hàng Châu, giải đến Nam Kinh.

Nghe nói huyện lân cận có một nữ giáo viên tiểu học, rất xinh đẹp, có một ông đảng viên theo đuổi cô không thành, liền đem phẩm vật nghi ngờ xích hóa giao cho người đến bắt mang đi, nhét vào trong giỏ lưới nhỏ của cô, thế là đem cô vào tư lệnh bộ để tra tấn. Sau khi tra tấn xong, giam cầm trong ngục, thế là ông đảng viên kia lại đi lấy lòng, cầu hôn cô, nói là chỉ cần cô nguyện ý, thì có thể thay cô rửa sạch oan ức. Tiếc là nữ giáo viên đó thật sự quá trẻ, quá thuần khiết, quá không biết lừa người, cô nói cô thực sự không thể yêu ông ta, còn mắng ông ta không nhân cách. Ông ta thẹn quá hóa giận, kết quả nữ giáo viên đó bị bắn chết, lúc chết rất xinh đẹp, người xem bắn chết đều tặc lưỡi xuýt xoa cánh tay ngọc như củ sen của cô không nỡ rời đi, ông đảng viên kia cũng rơi lệ, nghe nói vậy.

Nữ giáo viên xinh đẹp kia cuối cùng chịu oan ức mà chết, anh trai tôi nói, Trung Quốc thiếu mất một nữ đồng chí cách mạng. Ngũ cô mẫu tôi thì hừ một tiếng nói: Phụ nữ xinh đẹp thì làm sao mà cách mạng? Hoàn toàn là tự do yêu đương hại cô ta, không trách đảng viên được. Ông nội im lặng không nói, mắt nhìn về phía trời; tôi cũng theo chỗ ông nhìn mà tìm kiếm, dường như nhìn thấy một thiếu nữ ngây thơ vô tội, múa may cánh tay như củ sen mà khóc thét: "Oan uổng quá! Con chết đau đớn quá!"

Qua năm sau, ngôi trường từ trường Nữ sư phạm mà cải thành Trung Sơn Công Học, cuối cùng lại từ Trung Sơn Công Học cải thành trường Trung học Nữ. Hiệu trưởng là một phụ nữ xinh đẹp, họ Trâu, vừa mới ly hôn với chồng không lâu. Cô ấy ở đại học còn mới học xong một năm chương trình học, trung học thì học ở trường Nữ sư phạm, có tình nghĩa thầy trò với Ngũ cô mẫu của tôi. Cô ấy viết thư mời Ngũ cô mẫu của tôi đi làm chủ nhiệm hướng dẫn, Ngũ cô mẫu vui mừng khôn xiết, liền quên đi tội lỗi tự do yêu đương của mình, nghe nói hiệu trưởng Trâu lúc đó đang yêu đương nồng cháy với một đảng viên họ Thương, Thương tiên sinh dạy huấn luyện chính trị ở trường nữ.

Tôi đòi học lại, ông nội do dự một lúc, cuối cùng đồng ý, chỉ dặn Ngũ cô mẫu phải quản thúc nghiêm ngặt. Tôi đến trường thấy mọi việc trong trường đều gần như vậy, chỉ là cờ Đảng Quốc là mới tinh, khuôn viên trường cũng đã được quét vôi, nghe nói thời đại Trung Sơn Công Học, nam học sinh đều nhiễm thói xấu vẽ bậy lên tường, thích viết khẩu hiệu lung tung khắp nơi, như "Đả đảo con đĩ thối XXX" này, "Phản đối lên lớp đưa thư tình" này, "Em yêu cặp đùi của chị" này, đâu đâu cũng có, nhất là bên cạnh cửa nhà vệ sinh là nhiều nhất. Sau khi quét vôi lại, tuy có chỗ vẫn lờ mờ có thể thấy, nhưng mọi người cũng xuề xòa, may mà nam sinh đã tuyệt tích rồi, mà loại người như người gác cổng đầu bếp thì đều là hạ nhân, cóc ghẻ sao dám ăn thịt thiên nga, nữ sinh kiều diễm là quyết không bao giờ để mắt tới họ đâu.

Nhưng trong đó điều đáng suy ngẫm lại là các nam giáo viên, lớp lão tiên sinh đều chạy theo Sử lão tiên sinh rồi, tuy được hiệu trưởng Trâu hết lòng mời mọc, nhưng họ đều không chịu khuất phục dưới một cô nương trẻ tuổi, không còn cách nào, người mời tới đều là những thanh niên trạc tuổi như Thương tiên sinh. Có một giáo viên quốc văn họ Hoàng, thường khoác áo dài xám, tóc chải bóng loáng, khuôn mặt thì dài như mặt ngựa, mắt nhỏ hẹp, đi đường lắc lư, nói chuyện ba câu không rời Băng Tâm. Ông ta thường thở dài trong phòng học: "Biển cả ơi, mẹ của ta!" Học sinh tinh nghịch đáp một tiếng "Ở đây này", lại lập tức làm mặt mình đỏ gay. Có một lần ông ta dạy Mặc Tử kiêm ái, vừa giải thích, vừa lắc đầu liên tục nói: "Loại cổ văn này buồn chán vô cùng, thực ra không cần đọc, chỉ có tản văn của Băng Tâm, thực sự là điềm tĩnh, xinh đẹp, ôn nhu, đa tình..."

"Chà!"

"Tiên sinh, rốt cuộc cái gì gọi là kiêm ái ạ?" Tôi chằm chằm nhìn khuôn mặt dài như mặt ngựa, thiếu kiên nhẫn hỏi.

Ông ta trả lời rất nhanh: "Kiêm ái chính là cô yêu tôi, tôi yêu cô."

Toàn thể học sinh trong lớp đều cười rộ lên, ông ta không hiểu, tôi lại hiểu. Sau này học sinh thấy tôi liền trêu chọc: "Hoàng tiên sinh giảng kiêm ái với cậu đến rồi kìa!"

Ông ta thường khen tôi, nói văn của tôi giống Băng Tâm. Trong số học sinh có người hỏi: "Rốt cuộc là Băng Tâm hay hơn? Hay là Tô Thanh hay hơn?" Ông ta liên tục nheo đôi mắt nhỏ hẹp nói: "Bây giờ là Băng Tâm, tương lai có lẽ là Tô Thanh." Học sinh cười, tôi không cười, nhìn khuôn mặt dài như mặt ngựa của ông ta, trong lòng chỉ thấy tức giận.

Hóa ra lúc đó nữ sinh có một phong trào, chính là thích theo đuổi nam giáo viên. Có một giáo viên tiếng Anh họ Trịnh, người cũng không xinh đẹp gì mấy, tóc rẽ giữa, đeo kính cận, thường mặc một bộ âu phục màu cà phê nhạt, chúng tôi đều gọi ông ta là "con chuột da đỏ". Mỗi khi trước khi ông ta lên lớp, không khí trong phòng học liền khác hẳn, tôi chỉ cảm thấy trống rỗng và lạnh lẽo. Tôi nghĩ: Học sinh đều đi đâu cả rồi? Sau đó tình cờ tôi phát hiện ra, hóa ra bọn họ đều ở trong ký túc xá thay tất, bôi phấn.

Nói ra thật cũng đáng thương, nữ học sinh trung học đều mặc đồng phục giày da đen, vì vậy để gây ấn tượng bất ngờ chỉ còn cách suy nghĩ ở một đôi tất lụa, có loại màu xám nhạt, màu đen hoặc màu trắng tinh, cũng có màu cà phê, nhưng nhiều nhất lại là màu hồng phấn. Khi Trịnh tiên sinh bước vào phòng học, có nữ sinh cố tình duỗi chân ra bên cạnh chỗ ngồi, vì vậy khi cúi chào không phải "đứng nghiêm" mà giống như "nghỉ" vậy. Hơn nữa có người cúi người cũng không quy tắc, thẳng như cành liễu đung đưa loạn xạ, dường như đang nhảy múa. Vì Trịnh tiên sinh, học sinh nữ trung của chúng tôi thế mà trong lúc hô hào "Đả đảo đế quốc chủ nghĩa" lại còn đọc tiếng Anh nhiệt tình. Họ thường đọc một bài học hết lần này đến lần khác, đọc đến mức ngọt xớt trong trẻo, thế là toàn phòng học liền như kiều oanh bách chuyển, khiến Trịnh tiên sinh sướng rơn, liên tục nói: "Ngày mai tôi đến dạy các em diễn một vở kịch tiếng Anh nhé, là Columbus phát hiện ra Tân lục địa, Columbus!" Kết quả trong việc chỉ định nhân vật trong kịch, người được chỉ định đóng Columbus lại không thích, người đắc ý dào dạt, lại giả vờ e lệ không chịu nổi lại chính là cô tiểu thư nào đó đóng vai Hoàng hậu Tây Ban Nha chỉ nói thoại chưa đến ba năm câu.

Còn Thương tiên sinh thì sao? Tuy cũng khá trẻ đẹp, nhưng học sinh đều không dám chọc ông ta, vì ông ta là người trong mộng của hiệu trưởng Trâu. Vì yêu hiệu trưởng Trâu, ông ta liền không tiếc ly hôn với người vợ ở quê nhà, hiệp nghị không thành, kiện ra tòa. Trong lý do ly hôn có một điều nói là cô ta không hiếu thuận với cha mẹ chồng, mắng gà mắng chó, quan tòa hỏi người làm cha mẹ chồng, con dâu có như vậy không, cha của Thương tiên sinh liền trả lời: "Con dâu tôi là người hiền hiếu, chỉ là con trai bị Trâu kỹ nữ mê hoặc, cho nên đang nói sảng." Kết quả ly hôn không thành, nhưng Thương tiên sinh vẫn sống chung với hiệu trưởng Trâu. Ông ta dạy chúng tôi huấn luyện chính trị, cũng thường hỏi chuyện thời sự. Có một lần ông ta hỏi tôi một vấn đề quốc tế, tôi trả lời không được, ông ta hơi giận nói: "Ngày thường em không xem báo à?" Tôi nói: "Có xem ạ." Ông ta nói: "Vậy thì xem cái gì?" Tôi dừng lại một chút, liền cười đáp: "Xem tin yêu cầu ly hôn không được phê chuẩn ạ." Ông ta nổi trận lôi đình, không nói một lời, ngực ưỡn lên, mặc bộ Trung Sơn trang thật sự oai phong lắm. Tôi có chút hâm mộ hiệu trưởng Trâu, cũng có chút đố kỵ với cô ấy.

Thật sự, cơ hội chúng tôi nhìn thấy nam giới trong trường là quá ít, nhưng cơ hội bị nhìn lại nhiều. Trong mọi dịp tụ tập quần chúng, chúng tôi luôn bị gọi đi hát Đảng ca, lúc đó đại đa số quần chúng còn chưa biết hát Đảng ca, mà phải mời trường nữ chọn mười mấy người đến hát thay. Thân hình tôi nhỏ bé, đứng hàng đầu tiên, rít giọng hét hát. Sau khi hát xong, chính là chủ tịch đọc di chúc, một vài vị chủ tịch đọc không ra, hoặc đọc rồi lại đọc, tôi thật sự thấy sốt ruột thay cho họ, hận không thể đọc thuộc lòng thay cho họ là tốt nhất. Đôi khi hội họp xong còn có tiết mục phụ, trường nam là diễn kịch, đánh quyền, hoặc làm vài trò ảo thuật hóa học, mà trường nữ thì nhất định đảm nhiệm tiết mục được hoan nghênh nhất, chính là nhảy múa.

Tôi nhớ kịch nói thường diễn lúc bấy giờ không ngoài "Hoa hồng hồi sinh", "Nam quy", "Khổng tước đông nam phi", "Ba nữ giới phản nghịch", "Một đêm ở quán cà phê", "Nỗi buồn tuổi trẻ" v.v., nhảy múa thì "Ba con bướm", "Vũ điệu hải thần", "Hoa rơi nước chảy" v.v. là nhiều, những học sinh biết nhảy múa đó, ngày thường hay tự coi mình là mỹ nhân, làm điệu bộ ôn nhu, đồng phục làm đặc biệt nhỏ, bó chặt lấy cơ thể, mà váy lại ngắn lạ thường, treo cách đầu gối gần hai ba tấc, chỉ che đi cái mông, hại Ngũ cô mẫu trợn mắt hằm hằm hận không thể giật phăng nó xuống là tốt nhất... Nhưng chung quy vẫn không giật xuống, vì giật xuống sau khi che được đầu gối lại không giữ được mông nữa, thế thì còn ra làm sao? (còn tiếp)

Chẳng bao lâu, sự kiện Tế Nam xảy ra, thế là chúng tôi không còn nhảy múa nữa, mà là ra ngoài điều tra hàng hóa nào đó. Hàng nội địa và hàng nào đó không phân biệt được, chúng tôi chỉ chọn loại hoa văn đẹp đẽ mà dán niêm phong lên, khiến thương nhân sốt sắng kêu khổ không ngớt. Chúng tôi ra ngoài điều tra, là do Học liên hội lãnh đạo, Học liên hội lại nghe theo Đảng bộ chỉ đạo, đôi khi cũng hợp tác. Thương tiên sinh gần như ngày nào cũng chạm mặt với chúng tôi, không bao lâu sau ông ta cuối cùng đã yêu một nữ sinh đi cùng chúng tôi, tên là Trương Kiếm Anh, ông ta viết thư cho cô ấy nói: "Tiên sinh Kiếm Anh: Sao thư hồi âm của em vẫn chưa tới? Thật sự khiến anh chờ đợi muốn chết; người ta nói ngóng mắt trông mòn, anh là đến cả vai cũng ngóng mòn rồi!" Bức thư này cuối cùng rơi vào tay Ngũ cô mẫu tôi, Ngũ cô mẫu run rẩy chuyển nó cho hiệu trưởng Trâu, hiệu trưởng Trâu không nói một lời.

Ngày hôm sau, hiệu trưởng Trâu liền tức tối báo cáo với chúng tôi trong tuần lễ kỷ niệm rằng: "Thương tiên sinh vì công việc điều tra quá bận rộn, bây giờ huấn luyện chính trị mời Hà tiên sinh dạy, xin chư vị chú ý lắng nghe." Vân vân. Nhưng vài ngày sau đó nữa, hiệu trưởng Trâu lại báo cáo với chúng tôi trong tuần lễ kỷ niệm rằng: "Gần đây vì sức khỏe không tốt, tôi đã từ chức lên cục giáo dục, người mới đến là hiệu trưởng Lưu, xin chư vị..." Vân vân, nghe nói lý do cô ấy từ chức là vì Thương tiên sinh giở trò với cô ấy.

Việc tốt đầu tiên của hiệu trưởng Lưu là giữ lại Ngũ cô mẫu tôi. Ông vốn là giáo viên cũ của trường Nữ sư phạm, thân hình thấp béo, mặt đầy rỗ trắng, hai cái răng cửa cứ chĩa ra ngoài. Tuổi tác ông khoảng hơn bốn mươi tuổi, thái độ nghiêm túc, khiến người ta nhìn thấy là không dám phóng túng. Học sinh vì sợ hãi, thường có người hậm hực gọi sau lưng ông là "Lưu Rỗ" chứ không gọi tên. Hơn nữa vì bụng ông phệ ra, đi đường lắc lư, cũng có người gọi đùa là "mang thai mười tháng", tuy nhiên bọn con gái dù sao da mặt cũng mỏng, nhắc đến chuyện liên quan đến sinh đẻ thì không tránh khỏi thẹn thùng, vì vậy biệt danh này xa không được gọi vang dội và phổ biến như biệt danh trước.

Lại nói vị hiệu trưởng Lưu đó dạy toán lớp chúng tôi, từ đầu học kỳ mùa thu năm Dân quốc thứ mười bảy, một cuốn Sơ trung hỗn hợp toán học tập năm do Đoàn Dục Ngạn biên soạn, dạy mãi mà chưa được mười trang, nguyên nhân là ông cứ lên lớp là huấn thị, huấn thị không ngoài việc không được để "đảng đồ Cộng sản" lợi dụng vân vân. Tình hình ông đến lớp là như thế này: Trước tiên là chuông lên lớp còn chưa dứt, ông đã phệ bụng lắc lư đi vào, thế là chúng tôi hỗn loạn chạy nhảy tìm chỗ ngồi, ông chỉ lặng lẽ đứng trên bục giảng, ánh mắt nhìn khắp bốn phía. Đợi chúng tôi đều đứng yên, lúc này mới cung kính cúi chào một cái, nếu có người không để ý, ông liền nhìn chằm chằm vào cô ấy, lại không gọi tên cô ấy ra, vừa nói với toàn thể học sinh trong lớp: "Lần này không tính, cúi chào lại lần nữa." Thế là người không để ý cũng đành xấu hổ đứng dậy.

Sau khi cúi chào khiến ông hài lòng, lúc này mới bưng sách toán lên, cố ý giả vờ muốn lật, thế là học sinh cũng vội vàng lật, có người không biết là trang thứ mấy, chỉ dùng mắt nhìn về phía ông, ông lại đột nhiên lộ ra nụ cười, tìm sách nói: "Khoan hãy lật, ta còn phải huấn thị đây." Tiếp đó ông liền nói xuống: "Việc thứ nhất, nữ đại đương giá là tất nhiên, trong học sinh nếu ai có vị hôn phu đến, mọi người ngàn vạn lần đừng chạy theo xem, có một lần ta nhìn thấy có một học sinh có vị hôn phu đến thăm cô ấy..." Ông vừa nói, vừa hướng ánh mắt về phía Lư Nguyệt Hương, mặt Lư Nguyệt Hương lập tức đỏ bừng cả lên, điều này không chỉ là thẹn thùng, còn mang theo không ít thành phần tức giận trong đó, thế là tôi liền giải thích thay cô ấy: "Đó không phải là vị hôn phu của cô ấy, là bạn ạ." Không ngờ hiệu trưởng Lưu lại đột ngột biến sắc mặt nói: "Nếu không phải vị hôn phu thì mời cậu ta sau này ít đến đây thôi, muốn kết bạn cắt tỉa học vấn, bạn gái ở đây là nhiều lắm, còn các vị giáo viên, lại hà tất phải tìm đàn ông bên ngoài?" Nói đến mức mặt Lư Nguyệt Hương gần như đông cứng thành cục tím, ông mới chậm rãi đổi đề tài:

"Tóm lại, việc này không tốt lắm, sau này phải sửa đổi... Thứ hai, hội học sinh đã cải thành hội tự trị học sinh rồi, phạm vi đương nhiên phải thu hẹp. Lệnh của Học liên hội tuy nên tiếp nhận, nhưng những nơi gần giống thì chỉ cần phái vài đại biểu đi đối phó là được, không đáng để toàn thể xuất hiện, phô trương thanh thế, vô cớ để người ta bình phẩm..."

"Bình phẩm thì cũng chỉ đành để họ bình phẩm, chẳng lẽ chúng ta lại vì nghẹn mà không ăn?" Có nữ học sinh khẽ đưa ra phản đối.

Thế là tôi cũng đắc ý tự nói với mình: "Hơn nữa họ có thể bình phẩm chúng ta, chẳng lẽ chúng ta lại không thể bình phẩm họ sao?" Lời chưa dứt, chỉ thấy hiệu trưởng Lưu ở bên trên đột ngột đổi màu, giận dữ vỗ mạnh vào bục giảng, quát lớn: "Ai đang nói chuyện? Đứng lên!" Thế là chúng tôi đều cúi đầu xuống, trong mắt đọng đầy nước mắt, đến nhìn cũng không dám nhìn ông ta thêm một cái.

"Người nói chuyện đứng lên mau!" Ông ta lại gầm lên một tiếng, nước bọt bắn tung tóe, tôi ngồi hàng đầu tiên, trực tiếp nhận sự giáo huấn, không khỏi nôn nao mấy cái.

"Không có ai nói chuyện," Ông dừng lại một chút, giọng nói lập tức hòa hoãn lại: "Vậy có lẽ là ta nghe nhầm rồi. — Tóm lại, các em nên lấy việc học làm trọng, mọi cuộc tụ tập vẫn nên ít tham gia là tốt."

Tuy nhiên tụ tập rốt cuộc là vẫn phải có người tham gia, hiệu trưởng Lưu cũng không thể hoàn toàn trái với trào lưu. Ông đối với đám đảng bộ hay đoàn thể quần chúng này tuy kính nhi viễn chi, nhưng cũng không thể không đối phó một chút, cách đối phó là hy sinh đại biểu. Đáng tiếc nhất, chính là tôi vì từng được giải vài lần hội nghị diễn thuyết, liền bị đẩy lên làm đại biểu tham dự, đại biểu tham dự đi tham dự bất kỳ cuộc tụ tập nào, trước kia vốn dĩ không coi là vắng mặt, nhưng từ khi hiệu trưởng Lưu tiếp nhận, liền cải thành "coi là xin nghỉ", thế là tôi liền vô cớ mỗi học kỳ phải vắng hàng chục giờ học. Việc này bây giờ tôi cho là đáng tiếc, nhưng khi đó lại đắc ý dào dạt, hy sinh vì tập thể, có gì mà không giải thích được cho mình chứ?

Thế là tôi rướn cổ họng trên bục diễn thuyết của đại hội quần chúng ở thao trường nhỏ mà gào, gào cái gì nhỉ? Đã không nhớ rõ rồi, đại khái vẫn là "Giải phóng! Giải phóng!" mà thôi. Nhưng tôi lại vĩnh viễn không thể quên tình cảnh lúc rụt rè lên đài, tim đập thình thịch, môi theo đó mà run, nhưng cố gắng hết sức muốn giả vờ bình tĩnh, chen qua bên cạnh hơn mười đại biểu đảng bộ, đại biểu công hội cũng như các đồng chí vũ trang, một cô bé thấp và gầy, mái tóc xù cứ hất bên phải bên trái, mắt chỉ lộ ra một bên, nhưng lại phải nhìn thẳng vào hàng ngàn quần chúng dưới đài! Tôi không kịp tưởng tượng ấn tượng của mọi người về mình thế nào, phê bình ra sao, chỉ nỗ lực nâng cao cổ họng mình để hét, máy phát thanh thì không có, nơi này lại là quảng trường, vì vậy giọng nói liền bị ép thành chói tai, nhưng cũng mặc kệ để nó đi, hét xong xuống đài, lúc này mới thở phào nhẹ nhõm, trong lòng như trút được gánh nặng, lập tức lại cảm thấy mình trở thành anh hùng, gần như trở thành trung tâm vũ trụ, nghĩ lại phụ nữ coi trọng cái hiếm, hôm nay ai mà không tặc lưỡi xuýt xoa ngưỡng mộ chính mình cơ chứ?

Phần thưởng ngoài ý muốn là: Một đồng chí vũ trang hơn bốn mươi tuổi liên tiếp viết cho tôi ba bốn lá thư, mỗi lá thư trong đó đều sẽ có tác phẩm thơ bạch thoại gần đây của ông ta, bài cuối cùng tôi vẫn còn nhớ được hai câu, là: "Ngỗng đơn lẻ, nhạn đau thương, hy vọng tìm được một cửa sổ chôn cất trong lòng em!" Việc này làm hiệu trưởng Lưu và Ngũ cô mẫu đều sợ chết khiếp. Họ lén gọi tôi vào phòng hiệu trưởng, đuổi hết người hầu, đóng cửa lại. Sắc mặt ông rất nghiêm túc, im lặng hồi lâu, nói: "Tự do yêu đương ta cũng tán thành, nhưng vị đội trưởng này tuổi tác có vẻ quá lớn, ông ta đã hơn bốn mươi tuổi, mà con mới mười bốn tuổi. Hơn nữa, ông ta là người Quảng Đông; hơn nữa..." Ông nói đến đây, tôi đã sợ đến khóc rồi, nhưng Ngũ cô mẫu lại mặt như tro tàn vội vàng xua tay ngăn tôi lại, một mặt lại rón rén đi ra khe cửa xem bên ngoài có ai đang nghe không, kết quả tất nhiên là không, bà lúc này mới như trút được gánh nặng thấp giọng quát tôi: "Còn khóc? Việc này để người ta biết thì hay ho lắm à? Bây giờ mau nín đi, sau này không được làm đại biểu gì nữa, mau chóng giả ốm từ chức..." Bà càng nói càng hưng phấn, giọng cũng lớn dần lên, lần này lại là hiệu trưởng Lưu xua tay ngăn bà lại, cảm thấy ép tôi quá cũng không có ích gì, vả lại nhìn lời lẽ trong thư thì tôi thực sự cũng là vô tội, lại không hề hồi đáp ông ta nửa chữ, ông ta cứ muốn viết thư đến, thì bảo tôi có cách gì chứ? Hơn nữa loại người này ở phương diện trường học cũng không tiện đắc tội ông ta, sau này chỉ cần dặn dò người gác cổng, có người đến thăm Tô tiểu thư thì nói trong trường chưa bao giờ có người này; nếu có thư đến, xin lỗi đành hoàn trả nguyên phong... Sự việc cũng đến đây là kết thúc, sau này tôi liền bị giam cầm trong trường, cho đến ngày lễ hội rước đèn kỷ niệm Quốc khánh mười tháng mười.

Trường chúng tôi nhận được thông báo tham gia lễ hội rước đèn, là vào buổi chiều ba ngày trước Quốc khánh, vì lồng đèn các trường phải tự chuẩn bị, ban trù bị đại hội không thể bỏ tiền cung cấp. Chúng tôi nhận được tin này, thật sự vô cùng hưng phấn, lúc lên lớp cứ hỏi thăm các giáo viên, trưng cầu ý kiến của họ có thể chuẩn bị tham gia không. Tuy nhiên không có một tin tức nào! Văn phòng hiệu trưởng lặng ngắt, không nghe truyền ra thông báo chuẩn bị tham gia; văn phòng tổng vụ cũng lặng ngắt, không thấy có người đi mua lồng đèn, việc này thì phải làm sao đây? Nhìn xem đã sát ngày Quốc khánh rồi, học sinh nhiệt tình liền mắng chửi: "Không chuẩn bị kỷ niệm Quốc khánh à? Vong quốc nô!"

——Mọi người ai không muốn làm vong quốc nô thì phải tham gia!

——Không có lồng đèn cũng thành thôi, cuộn cuộn giấy lại đốt đuốc lên chẳng phải là xong sao?

——Đi chất vấn hiệu trưởng Lưu đi!

Kết quả là do chủ tịch hội tự trị học sinh triệu tập cuộc họp lâm thời ủy ban chấp hành, lại do ủy ban chấp hành; cuộc họp lâm thời quyết định triệu tập đại hội toàn thể. Đại hội toàn thể quyết định cử ra bảy đại biểu đến kiến nghị với hiệu trưởng Lưu, thật tồi tệ, Tô Thanh lại là một trong số đó.

Lần này hiệu trưởng Lưu lại không thèm đếm xỉa người khác, chỉ đối với một mình tôi huấn thị: "Tô Thanh, em không nhớ sự việc lần trước này sao? Đêm hôm khuya khoắt, một đám con gái rước lồng đèn ra ngoài, hừ! — Tô Thanh, người ai chẳng có lỗi, lỗi mà không sửa..." Nói đến đây, đầu ông liền lắc lư dữ dội, dường như cảm thấy con người tôi thật sự có chút không biết xấu hổ, nhưng tôi lúc đó thực sự bị một đám vui sướng làm cho hồ đồ rồi, thấy các đại biểu đều không mở miệng, đành mặt dày nói: "Nhưng, Lưu tiên sinh, người đi họp đang nhiều lắm ạ!"

"Người ta là đàn ông mà!"

"Chẳng lẽ phụ nữ không phải người sao?" Lý luận nam nữ bình quyền của tôi lại được đưa ra.

Hiệu trưởng Lưu thở dài một hơi, nói: "Phụ nữ muốn ra ngoài thì phải có người bảo vệ... Đừng nói nữa! Các em không hiểu chuyện, không có người bảo vệ là không thành công đâu."

Lông mày tôi vểnh lên, sáu người còn lại đều lộ vẻ phẫn nộ bất bình, ngoài phòng hiệu trưởng đầy những người ngó đầu ngó cổ vây quanh xem động tĩnh, họ xem sắc mặt dường như biết chúng tôi đã vấp phải đinh, mọi người liền ở ngoài thì thầm to nhỏ, mấy người gan dạ còn lớn tiếng hét: "Chúng tôi muốn đi! Muốn đi!" Hiệu trưởng Lưu chậm rãi đứng dậy, lắc lư đi về phía cửa, người ngoài cửa đều cười chạy hết, bước chân hỗn loạn. Lúc này ông mới đi dạo trở lại, dừng lại một chút, nghiêm túc nói với chúng tôi: "Các em nhất định muốn đi, cũng được. Ta mời vài vị tiên sinh bảo vệ các em đi, nhưng các em phải nghe lời. — Quốc khánh là nên vui vẻ, ta yêu Dân quốc. Nhưng, chà!" Ông im lặng một hồi, chúng tôi thấy mục đích đã đạt được, liền cũng không để ý những điều này, chỉ lần lượt lui ra, báo cáo với các học sinh khác.

Quả nhiên, sáng hôm sau chủ nhiệm tổng vụ Mã tiên sinh bận rộn đích thân đi mua sắm lồng đèn, cơm tối sớm hơn nửa giờ, chỉnh đội xuất phát. Đứng nghiêm, báo số xong xuôi, có đủ bốn trăm sáu mươi bảy người, thế là người thấp ở trước, người cao ở sau, lồng đèn đỏ xanh đan xen, uốn lượn trên đường phố, người xem náo nhiệt ngày càng nhiều, bọn lưu manh lớn tiếng cười nói:

"Nhiều mông vịt thế này, trông thật đẹp mắt."

"Mấy cô nương này chỉ cần cho tao hai ba người là đủ rồi."

"Cô kia đẹp kìa! Cô này xấu chết đi được."

"Nhìn kìa, bọn họ đang cười kìa!"

"Nhìn kìa, bọn họ đang đổi cái... của chính mình kìa!"

Nói đến mức các nữ học sinh lớn đều cúi đầu xuống, nhỏ thì nghiêng đầu cười khúc khích, giáo viên thể dục Ngô tiên sinh mặc sườn xám màu tím đỏ, ngắn ngang đầu gối, trên lưng còn khoác thêm mảnh khăn choàng lớn màu vàng kim xen đen thành dải. Tháng mười dương lịch đeo khăn choàng vốn chê sớm một chút, nhưng Ngô tiên sinh thân hình vốn dĩ kiều yếu, năm nay mới mười bảy tuổi, vừa từ trường chuyên thể dục nữ XX ở Thượng Hải tốt nghiệp về, vì vậy mặc đặc biệt xinh đẹp. "Người này là ai?" Người qua đường bắt đầu chú ý đến cô: "Là con gái hiệu trưởng à?"

"Có lẽ là vợ bé!"

Ngô tiên sinh nghe vậy hét lên: "Chết mất!" Dưới chân gót giày cao gót trượt một cái, liền ngã xuống. Chủ nhiệm tổng vụ Mã tiên sinh vội vàng đến đỡ, nhưng cô vẫn đau đến không đi nổi, ông đành khoác tay cô đi, thế là trong đội ngũ lại bắt đầu thì thầm to nhỏ, nói họ là "hai lão" (tức tiếng Ninh Ba nghĩa là vợ chồng), lại nói họ đang "quan tâm chăm sóc" rồi.

Mọi người đến công viên Trung Sơn.

Thế là khai hội, đọc di chúc, diễn thuyết, hô khẩu hiệu, cuối cùng mới đến lượt rước đèn diễu hành. Trước tiên là đại biểu đảng bộ, đại biểu cơ quan, đội nhạc cô nhi viện, đại biểu các đoàn thể quần chúng, cuối cùng mới là hàng ngàn hàng vạn học sinh. Thứ tự là trường trung học tỉnh X đi trước, trường công huyện, trường thương tiếp theo, chúng tôi trường nữ cũng là huyện lập, theo lý có thể nối tiếp, nhưng các Mã tiên sinh dẫn đầu lại e dè, chần chừ không tiến, khiến vài trường trung học giáo hội không khách khí chen lên trước, các trường trung học tư thục khác cũng không chịu tụt hậu, chúng tôi cuối cùng trở thành người đi cuối. May mà lúc đó còn vài đại biểu hiệp hội phụ nữ không muốn trộn lẫn vào đoàn thể đàn ông khác, thành tâm thành ý đến tìm chúng tôi nhập đội, tất nhiên chúng tôi liền để họ đi trước, tự mình đi theo.

Đoàn rước đèn hùng hậu cứ thế bắt đầu, trước tiên là đội ngũ từ cổng công viên đi ra, người xem náo nhiệt sớm đã đông nghìn nghịt. Những người diễu hành đó cũng phấn khởi, nói cười, có người còn kéo tai nhau nghịch ngợm. Sau đó người chỉ đạo thấy quá không ra hình thù gì, liền bảo mọi người không được làm loạn trật tự, vẫn là đi theo đội nhạc hát vài bài đi, thế là trước tiên hát Đảng ca, lại hát: "Đả đảo liệt cường! Đả đảo liệt cường! Trừ quân phiệt! Trừ quân phiệt! Cách mạng quốc dân thành công, cách mạng quốc dân..." Hát mãi hát mãi đi đến cổng vườn, "Hừ! Con gái à!" Một trận âm thanh hỗn loạn vang lên, chúng tôi có chút sợ, nhưng cũng có chút đắc ý khó hiểu. Tuy nhiên tình hình ngày càng không ra làm sao, đàn ông không ra gì cứ ngang nhiên xông thẳng xuyên vào đội ngũ, có người nhéo chân một nữ sinh béo, có người nhe răng cười khúc khích, dáng vẻ vừa hạ lưu vừa khiến người ta buồn nôn, như thế này có thể làm chúng tôi thật sự sốt sắng.

——Ôi chao, chết mất...

——Lồng đèn của tôi cháy rồi!

——Mã tiên sinh! Mã tiên sinh!

Mã tiên sinh sốt sắng toát mồ hôi đầm đìa, một mặt hét lớn chư vị đừng hoảng, đi về phía trước, đi về phía trước! Cuối cùng phía trước cũng biết được, chốc lát không biết từ nơi nào tìm đến hơn mười cảnh sát, hướng về phía bọn lưu manh quát tháo muốn đánh, lúc này mới khiến kẻ có ý đồ sàm sỡ đành phải dừng lại, lũ lượt rút lui, lại là một trận náo loạn, nữ học sinh sợ dùi cui cảnh sát đập tới làm vạ lây, la hét ầm ĩ nói phải cẩn thận, giọng nói còn mang chút tiếng khóc. Khiến các cảnh sát cũng bóp cổ họng nói: "Các cô đừng sợ, dùi cui của tôi sao nỡ chạm vào các cô, cứ yên tâm đi!" Nói đến mức Ngô tiên sinh mặt đỏ bừng, nắm chặt lấy ống tay áo Mã tiên sinh thấp giọng nói: "Mau chạy về trường đi, mau!" Nữ học sinh cũng không có chủ kiến, đành lũ lượt rời khỏi đội ngũ, cầm lồng đèn đã bẹp dí, thiêu cháy, thậm chí chỉ còn lại một cái cán tre mà ủ rũ chạy về trường. Hiệu trưởng Lưu là ngoan cố, tuy nhiên xã hội này cũng thật sự không thể cởi mở được.

Kể từ sau khi chúng tôi tham gia hội đèn lồng bị phá đám, qua đó chứng minh "tầm nhìn xa trông rộng" của Hiệu trưởng Lưu, học sinh trong trường chia thành hai phái: một phái cho rằng Hiệu trưởng Lưu dù sao cũng là người lớn tuổi, có hiểu biết, nên trong lòng thì khâm phục nhưng ngoài miệng lại không tiện nói ra; phái còn lại giống tôi, bản thân chẳng có kiến giải gì cao siêu hay đúng đắn, chỉ vì sự thất bại của món đồ mới mẻ này mà nảy sinh tâm lý không phục một cách khó hiểu. Nhìn xem, dáng vẻ của Hiệu trưởng Lưu đắc ý biết bao — không, phải nói là có chút hả hê thì đúng hơn. Ông ta giả vờ nghiêm trang, giả vờ từ bi, tự coi mình là bậc cha chú, coi chúng tôi như những đứa trẻ không hiểu chuyện, vừa tỏ ra đau xót vừa nói: "Tôi cũng tán thành nam nữ bình đẳng, nhưng mà…" hoặc là: "Các cô cũng hy vọng học sinh yêu nước, nhưng mà…". Cứ "nhưng mà" mãi, đám học sinh chúng tôi đành phải như những con cá bị giăng lưới, nhốt trong ao nước chết. Ai mà dám hừ một tiếng không muốn đến, thì bị coi là phường lẳng lơ, thích cầm đèn lồng đi tìm đàn ông bên ngoài cho họ sờ soạng.

Ngũ cô mẫu cũng thường nhíu mũi hừ với tôi: "A Thanh, con người cháu ấy à, chỉ là thông minh mà không chịu dùng vào việc chính đáng. Ví dụ như hôm qua Hiệu trưởng Lưu có nói với cô về cháu… tóm lại, ông ấy rất tiếc cho cháu. Từ nay về sau cháu phải biết giữ mình một chút mới tốt!"

Phải chăm chỉ học hành thôi, phải biết giữ mình! Thế nhưng, trời đất ơi, đọc cái gì cho tốt đây? Giáo viên Quốc văn thầy Trình là một gã tú tài hủ lậu mũi đỏ, lại còn bẩn thỉu, đứng trên bục giảng hỉ mũi ra một tràng dài, không có khăn tay, chỉ lấy giấy giảng bài còn thừa vò thành cục mà lau, giấy bẩn lại nhét vào ngăn kéo. Môn Toán do chính Hiệu trưởng Lưu kiêm nhiệm, toàn bỏ qua những bài khó, bảo rằng con gái có làm kỹ sư đâu mà cần hiểu toán lý cao siêu, cứ nghe ông ta huấn thị hằng ngày là quan trọng nhất. Tiếng Anh giờ cũng đổi sang một thầy Tưởng dạy, giọng đọc cứ như đang ăn cám, khàn đục và khô khốc, nghe thật mệt tai. Hơn nữa nghe nói ông ta chuyên nghiên cứu ngữ pháp, từng điều từng khoản một, giống như luật pháp lại cũng giống như công thức, đến kỳ thi mới học thuộc lòng. Có lần kỳ thi thay đổi đột ngột, mọi người thở phào một cái liền quên sạch sành sanh những thứ điều khoản ấy. Còn có một thầy Triệu dạy Đảng nghĩa, càng là nhân vật hạng bét, vì Hiệu trưởng Lưu nói không mời nổi các vị đại đảng viên, hơn nữa lỡ không may đắc tội với họ thì không gánh nổi, cho nên cứ tùy tiện tìm một gã dự bị là xong. Ông ta đứng trên bục giảng cứ như chuyên để chúng tôi đùa giỡn, nói đến học vấn ngay cả con kênh đào nối liền Nam Bắc hay Đông Tây cũng không biết, cảng lớn phương Đông cũng không rõ, vì vậy chúng tôi bảo ông ta không cần đọc Kiến quốc phương lược nữa, cứ kể ra cho chúng tôi cười là được, xem rốt cuộc khi làm thầy có từng gật đầu với con trai của người hầu cận Tôn Tổng lý chưa, hay đã từng cầm ví da của ủy viên tỉnh đảng bộ nào đó? Ông ta chỉ biết cười ngây ngốc, trơ mặt ra, một tiếng đồng hồ một đồng bạc vẫn cứ bỏ túi. Thế nhưng nếu ông ta đến muộn mười phút, chúng tôi sẽ hét: "Trừ một hào tám! Trừ một hào đi!". Ông ta cũng tỏ vẻ áy náy, đành khổ sở cầu xin chúng tôi: "Lần này bỏ qua đi mà; thi nhỏ tôi sẽ cho các cô phạm vi". Nhưng lần cuối cùng, ông ta lại bước vào trong tình trạng say khướt, hơn nữa nghe chúng tôi hét "Trừ một hào tám" thì dường như khinh khỉnh nhướng mày cười, ông ta giảng chuyện cảng lớn phương Đông và kênh đào của ông ta, chúng tôi hét chuyện của chúng tôi. Chẳng bao lâu sau thì đổi người, sau này khi tôi bị trường đuổi học, có một lần tình cờ gặp ông ta ở góc đường, ông ta ngồi nghênh ngang trên xe kéo, bánh xe sáng loáng, lăn tròn vun vút, chiếc chuông phía trước cứ kêu đinh đong đinh đong, ông ta đã giàu rồi.

Bây giờ tôi phải kể về việc tại sao mình bị trường đuổi học. Mùa xuân năm Dân Quốc thứ mười tám, chẳng biết thế nào trường lại mời về một thầy giáo họ Từ. Thầy Từ này tuổi chỉ mới hai mươi bảy hai mươi tám, gương mặt gầy gò, da màu vàng nhạt, trên sống mũi đeo cặp kính gọng vàng trắng. Giọng nói của thầy không cao, nhưng cử chỉ rất an nhiên, khiến người ta trông thấy liền sinh lòng kính trọng. Thầy dạy môn Lịch sử, nhưng thầy bảo chuyện thời cổ đại biết ít một chút cũng chẳng sao, chỉ cần hiểu được tình hình đại khái của xã hội ngày trước là được, còn hoàng đế triều đại nào tên gì họ gì thì mặc kệ mẹ chúng đi, nhan sắc của phi tần lại càng không cần phải bàn, sau đó thầy nghiêm túc dạy chúng tôi lịch sử gần một trăm năm nay. Từng nhân vật hôn quân vô lại, từng sự kiện khiến người ta căm phẫn, từng bản hiệp ước bán nước hại dân, thầy đều giải thích rõ ràng. Thầy bảo đất nước chúng ta nên tự cường, thanh niên phải nỗ lực tiến lên, thỏa hiệp yếu hèn là không được. Có những lúc thầy giảng đến mức nghẹn ngào rơi lệ, các bạn học cũng hăng hái nắm tay nghe, chuông hết giờ điểm mà cũng chẳng ai buồn quan tâm, chẳng biết từ lúc nào chuông vào lớp lại vang lên, thầy vẫn đang giảng một cách đầy hứng khởi, chúng tôi cũng nghe một cách đầy hứng khởi, thì Hiệu trưởng Lưu vác cái bụng phệ bước vào.

"Đừng quan tâm ông ta!" Mắt tôi liếc về phía ông ta, ngay lập tức quay lại nhìn lên mặt thầy Từ, hy vọng thầy giảng tiếp, giảng nhiều thêm nữa.

"Để ông ta đi!" Các bạn khác dường như cũng phát hiện ra, nhưng yêu cầu chung là hy vọng tiết Lịch sử kéo dài thêm, còn môn Toán cứ mặc xác nó.

Thế nhưng, một tiếng "tạch", thầy Từ cũng nhìn thấy, đành phải kết thúc bài giảng một cách vội vàng, kẹp sổ điểm danh rồi đi. Tiếp đó Hiệu trưởng Lưu cười tủm tỉm bước lên bục giảng, theo lệ thường lại huấn thị, dạy bảo học sinh phải an phận thủ thường mà đọc sách, an phận thủ thường mà làm người, an phận thủ thường mà ăn cơm tiếp tục sống, đừng tự chuốc họa vào thân, nếu không thì "phần tử quá khích" sẽ gây hại cho xã hội, phần tử quá khích!

Chúng tôi biết ông ta đang ám chỉ ai, trong lòng thấy bất bình thay cho thầy Từ, cố tình nói lời phản đối, trong ý kiến còn lộ rõ vẻ ngưỡng mộ thầy Từ khôn cùng. Mặt ông ta trở nên hung ác, những nốt rỗ trên mặt đếm rõ mồn một. Nhưng ông ta vẫn không mất đi vẻ của một người có giáo dục, không chịu lộ ra sự phẫn nộ của mình, chỉ cắn môi dưới méo miệng, như đang cười giả tạo, lại cũng như đang cười nham hiểm. "Bây giờ, chúng ta học về đa giác không đều——" ông ta vội vàng cầm phấn vẽ lên bảng, vẽ một cách mạnh bạo, viên phấn "tạch" một tiếng gãy làm đôi, cơn giận trong lòng Hiệu trưởng Lưu dường như vẫn chưa tan hết. Từ đó về sau, cứ gặp chuyện gì không như ý là ông ta lại nảy sinh nghi ngờ, cho rằng là do thầy Từ xúi giục, giúp đỡ học sinh.

Có một lần, trong trường xảy ra vụ bãi cơm. Ban đầu là do đầu bếp quá tham lam, thức ăn ngày càng tệ, ngày càng ít. Một con cá đù vàng nhỏ như con cá long đầu khảo, bảy người một mâm mà mỗi người còn chẳng gắp nổi một đũa, hơn nữa lại còn hôi, thịt cá bở như bột. Rau chân vịt, giá đỗ không nỡ cắt bỏ rễ thì cũng thôi đi, đằng này đến bùn đất cũng chẳng thèm rửa; ăn xong miệng đứa nào đứa nấy nồng nặc mùi bùn. Có lúc chúng tôi cũng nghĩ ra cách, gom những thức ăn thừa lại, rồi đi tìm một con sâu, tất nhiên có ruồi thì càng tốt, vừa gõ đũa vào bát vừa hô: "Ủy viên phụ trách ăn uống mau lại xem này! Trong thức ăn có ruồi. Phạt thêm một bát. Đền thêm một bát". Người bàn bên cũng hùa vào cổ vũ, kết quả lần nào đầu bếp cũng phải nuốt cục tức mà đền thêm một bát. Sau này cách này dùng nhiều lần quá, đầu bếp liền không chịu nhận, bảo rằng sau này mỗi bát thức ăn trước khi ăn phải xem cho kỹ, có thì đổi, ăn rồi một đũa thì không đổi nữa. Chúng tôi không phục, nhưng Hiệu trưởng Lưu cho là hợp lý, mọi người đành phải ấm ức trong lòng. Chẳng ngờ xui xẻo thay, một hôm khi mọi người sắp ăn hết một thùng cháo, bỗng có người vớt được từ đáy thùng ra một miếng giẻ lau bẩn thỉu, thứ nước bẩn màu vàng khè đã hòa tan vào trong cháo, thế là mọi người bịt cổ họng định nôn, nhưng thứ nước mất vệ sinh ấy đã ngấm vào tận dạ dày rồi, cuộc náo loạn nhà ăn bắt đầu. Gõ bát, đập bàn, đá ghế, loạn cả lên, mà lý do phía đầu bếp khăng khăng lại là tại sao các cô không kiểm tra kỹ từ trước. Chúng tôi bảo ai mà biết ông có tâm địa xấu xa đến thế? Chúng tôi chỉ chú ý trong bát thức ăn, ai ngờ vấn đề lại chuyển xuống đáy thùng cơm. Chuyện đến tai Hiệu trưởng Lưu, ông ta định bảo đầu bếp đổi thùng cháo khác là xong, chúng tôi không ai chịu, nhất định bắt đầu bếp phải chịu trách nhiệm đảm bảo chúng tôi sau này không bị đau dạ dày, lại nói dạ dày mà hỏng thì không đùa được, ai ngờ Hiệu trưởng Lưu đột nhiên nhớ ra một chuyện——thầy Từ bị viêm loét dạ dày.

Nghe nói thời đại học, vì thầy Từ có một người yêu đang học trung học, mọi chi phí đều do thầy cung cấp, bản thân thầy cũng là con nhà nghèo, không có tiền dư dả cho cả hai người, đành phải chạy đôn chạy đáo làm thêm những việc lặt vặt để bù đắp, ăn uống lại không cẩn thận, nên dần dần mắc bệnh dạ dày. Sau này lại thêm bệnh tim, bản thân thầy cảm thấy tương lai chưa chắc đã có nhiều hy vọng, học đại học được ba năm chưa đợi tốt nghiệp đã chạy ra ngoài làm việc, quyết để người yêu được vào đại học, yên tâm học hành. Hiệu trưởng Lưu trước kia vốn chẳng quan tâm đến bệnh tình của thầy, chỉ lấy việc thầy chưa tốt nghiệp ra làm điều đáng tiếc, ai ngờ vì chuyện nhà ăn lần này của chúng tôi, lại xảy ra hiểu lầm, dường như mọi bệnh dạ dày của thầy đều là có hiềm nghi xúi giục, có tội trạng cổ vũ. Lại thêm Ngũ cô mẫu của tôi góp vui, bà ta muốn thể hiện sự khôn lanh và sắc sảo của mình, liền cười lạnh nói với chúng tôi: "Bệnh dạ dày chỉ nghe nói vì đàn bà mà ra, chứ chưa từng nghe nói vì ăn cháo mà ra". Thế là chúng tôi phẫn nộ không ăn cháo nữa, mọi người chạy khỏi nhà ăn, chạy vào ký túc xá giả vờ ốm. Không lâu sau Ngũ cô mẫu lại phụng mệnh đến khóa cửa ký túc xá, chúng tôi đều đứng ở hành lang và sân trong, nghiến răng nghiến lợi, có người còn ôm bụng kêu ối ối không chịu được, thấy qua giờ Ngọ vẫn chưa có kết cục, thế là những người như lão Vương và Ngô má liền được phân đợt sai ra tiệm bánh kẹo nhỏ ngoài cổng trường mua bánh mì cho chúng tôi ăn, đến khoảng ba rưỡi chiều, mới do Hiệu trưởng Lưu bỏ tiền ra mua bánh mì cho chúng tôi ăn, và thỏa thuận ngày mai phạt đầu bếp mỗi bàn thêm một bát thịt, nhưng thầy Từ lại vì thế mà tức đến mức đổ bệnh.

Thầy Từ ở một mình trong trường, khi đổ bệnh, từ Hiệu trưởng Lưu trở đi không một giáo viên nào đến thăm, ăn uống cũng không ai chăm sóc. Thế là chúng tôi bàn bạc rủ nhau hơn mười bạn học chia làm mấy đợt đi thăm thầy, nhưng Ngũ cô mẫu truyền lời của Hiệu trưởng Lưu: "Nữ sinh không được vào ký túc xá nam giáo viên". Sau đó chúng tôi góp tiền mua hoa tươi và bánh mì bánh quy, bảo lão Vương là nhân viên của trường đem đến, thế này chắc không có hiềm nghi gì nữa, nào ngờ Hiệu trưởng Lưu lại mượn cớ trị tội lão Vương, từ đó lão Vương không chịu cầm đồ giúp chúng tôi nữa. Sau này thầy Từ nhập viện, chúng tôi lúc đầu không biết, hơn một tuần sau mới dò la xác thực, mọi người lại lần lượt xin phép ra ngoài đi thăm, nguyên nhân này cuối cùng bị Ngũ cô mẫu phát hiện, cùng với Hiệu trưởng Lưu giận dữ vô cùng, liền thông báo cho phòng giáo vụ từ nay về sau không được cho phép học sinh xin phép ra ngoài. Đến một ngày Chủ nhật nọ, chúng tôi quyết định tập hợp hơn một trăm người cùng chạy đến bệnh viện đó. Ai ngờ Ngũ cô mẫu và mấy thầy cô phòng giáo vụ khác đã đợi sẵn ở cổng bệnh viện, nói là bác sĩ đã dặn, thầy Từ bị bệnh tim rất nặng, cần tĩnh dưỡng. Mà Hiệu trưởng Lưu lại nói đám nữ sinh này đổ xô đi thăm một nam giáo viên trẻ là muốn tạo scandal cho người ta, chúng tôi đều ùa đến cổng bệnh viện hét: "Chúng tôi không sợ bị người ta coi là scandal, chỉ cần được gặp thầy Từ một lần". Chỉ thấy họ bàn bạc một hồi, kết quả Ngũ cô mẫu mở lời nói với chúng tôi: Thực ra vì bệnh của thầy Từ sớm bình phục, không nên làm ồn ào ảnh hưởng đến thầy, bảo chúng tôi mỗi khối cử ra hai đại biểu rồi hãy tính sau.

Chúng tôi trở lại trường, vì là ngày Chủ nhật, rất nhiều bạn học đã rời đi, không triệu tập được đại hội. Đến thứ Hai cử đại biểu ra thì phòng giáo vụ kiên quyết không cho ra ngoài, nói phải đợi đến Chủ nhật tuần sau. Tôi không may lần này lại bị bầu làm một trong những đại biểu, có đôi khi Ngũ cô mẫu gặp chúng tôi, lại mang giọng điệu khinh bỉ mà nói: "Thầy Từ người ta là có người yêu, lần này thầy ấy đau đớn dữ dội, Hiệu trưởng Lưu đã đánh điện gọi cô ấy đến rồi, các cô còn hăng hái cái gì?" Lại nói: "Thầy Từ ngày thường trông im hơi lặng tiếng, thực ra tài lừa đàn bà lại không kém, cho nên mới có nhiều nữ sinh ủng hộ thầy ấy như vậy". Những lời lẽ không hay ho gì như thế, làm chúng tôi càng liên tưởng đến chuyện kia.

Cuối cùng vào một buổi sáng mưa giăng, phòng thông báo của trường dán một tờ giấy nói là "Giáo viên nhà trường là thầy Từ mỗ mỗ, vì bệnh mà qua đời, nên môn Lịch sử các lớp sơ trung, kể từ hôm nay đổi sang thầy mỗ mỗ dạy", vân vân. Một lão thầy giáo hay hỉ mũi, từ nay về sau ngăn kéo bàn học lại càng đầy rác giấy giảng bài bẩn thỉu. Chúng tôi không muốn nghe mãi chuyện "Từ khi Bàn Cổ mở trời đất, Tam Hoàng Ngũ Đế định càn khôn", chúng tôi muốn biết thế giới này, xã hội này, đất nước này, thời đại này, những điều mà con người nên làm. Lịch sử là một tấm gương, chúng tôi muốn soi ra những con người sống động, không muốn chỉ nhìn những bộ xương thời thái cổ. Tưởng niệm thầy Từ nào!

Thế nhưng chính quyền nhà trường không cho phép. Chuyện tang lễ là việc của người yêu thầy, hiệu trưởng chỉ gửi một cặp câu đối viếng, người yêu thầy nhận được cũng không treo, vì cô ấy hoàn toàn không có khả năng lo tang lễ, mở lễ truy điệu cho thầy, chỉ mua cái quan tài tẩm liệm thi thể rồi đặt ở hội quán là xong. Thế nhưng chúng tôi đề nghị triệu tập đại hội học sinh lâm thời, hiệu trưởng cũng phái người đến dự, gợi ý bảo Hội học sinh tự trị đứng ra gửi một cặp câu đối viếng bằng vải trắng, câu chữ có thể nhờ thầy Trình làm giúp, tôi liền kêu lên một tiếng tại chỗ: "Phi! Đừng có mèo khóc chuột nữa". Chủ tịch Hội học sinh nhìn tôi một cái. Sau đó lại có nhiều người đứng dậy chửi mắng trường học, hiệu trưởng, chủ tịch bảo tạm thời tan họp, hôm khác bàn tiếp, tôi nói: "Tan thì tan, người đã chết rồi, cái kiểu hội họp này vốn dĩ cũng không cần phải mở". Thế nhưng lại có người đứng dậy nói đỡ, tiếp tục thảo luận, cuối cùng cũng quyết nghị hai điều: Một là toàn thể học sinh cài một bông hoa nhung trên áo, hai là học kỳ này không học môn Lịch sử nữa. Thế nhưng mấy thầy ngồi dự nói trường này không thể đồng ý được.

Lúc đó chủ tịch liền nói tiếp: "Đã được mấy thầy chỉ dẫn bảo là không được, tôi nghĩ chi bằng bỏ cái quyết nghị thứ hai, còn việc đeo hoa trắng ở điều thứ nhất, cứ thỉnh nguyện lên hiệu trưởng, mong ông ấy đồng ý là được". Tôi nói: "Quyết nghị sao có thể tùy ý bỏ được? Đeo hoa trắng hay không là tự do của mỗi người, tại sao phải thỉnh nguyện lên hiệu trưởng?". Nhiều người tán thành ý kiến của tôi, chủ tịch liền dỗi nói: "Vậy thì mời Tô Thanh làm chủ tịch đi, năng lực của tôi kém cỏi, không làm nữa". Nói xong nước mắt cũng chảy xuống. Mọi người ồn ào nói cứ bầu Tô Thanh làm chủ tịch đi, cũng có người cười nhạo nói kẻ nhiều nước mắt vốn không xứng làm chủ tịch, nhưng tôi tất nhiên không chịu lên, mấy thầy dự cũng nói chủ tịch đã định không được thay đổi. Kết quả cuộc họp vô hình trung tan rã.

Ngày hôm sau, chúng tôi đều không chịu lên lớp, tiếp tục đòi họp. Hiệu trưởng Lưu kiên quyết bắt buộc phải lên lớp, chủ tịch lại lấy cớ ốm không chịu triệu tập, thế là trong trường liền biến thành cuộc bãi khóa vô hình. Đến tối, Hiệu trưởng Lưu gọi mấy người chúng tôi là những đại biểu được bầu đi thăm bệnh thầy Từ lúc đầu lên, bảo rằng: "Các cô phải phục tùng nội quy nhà trường lên lớp trước đi, những người còn lại tự nhiên cũng sẽ chịu lên theo". Chúng tôi liền nói: "Người chết không chịu lên lớp đâu phải chỉ có mấy người chúng tôi, tại sao bây giờ lại bắt chúng tôi đi học trước?". Hiệu trưởng Lưu nói: "Không phải các cô đang giúp thầy Từ làm loạn phong trào sao, người ta sao lại bầu các cô làm đại biểu?". Chúng tôi liền nói: "Thứ nhất, thầy Từ vốn dĩ chẳng xúi giục phong trào gì cả, thứ hai, chúng tôi chỉ được bầu làm đại biểu đi thăm bệnh, lần này cũng không có nghĩa vụ phải lên lớp trước". Cuối cùng Hiệu trưởng Lưu dùng giọng điệu đe dọa nói chuyện với chúng tôi, chúng tôi cũng không cam lòng nhượng bộ, kết quả tan cuộc trong không vui. Khi bước ra khỏi phòng hiệu trưởng chúng tôi gặp chủ tịch Hội học sinh kia, tôi nói: "Chủ tịch giờ khỏi bệnh rồi à?". Cô ta bước lên giả vờ chân thành nắm lấy tay tôi nói: "Tôi thấy mọi người hay là tạm thời cứ lên lớp đã, nếu không sợ phải hy sinh; Hiệu trưởng Lưu đòi tôi danh sách, nói là ai đang xúi giục phong trào đấy!".

Đến sáng Chủ nhật, ngày hôm đó vốn dĩ đã định là các cấp đại biểu chúng tôi đi thăm bệnh thầy Từ, bây giờ thầy Từ đã chết rồi, chỉ còn lại một tờ thông báo trên bảng thông báo đang đung đưa. Điều kỳ lạ là bên cạnh tờ thông báo này lại có một tờ thông báo khác với chữ viết dày đặc hơn được dán lên, đó là khai trừ những đại biểu chúng tôi, tội danh khai trừ là xúi giục bãi khóa, lại nói là bị người ta xúi giục! Kẻ xúi giục này đại khái là chỉ thầy Từ chăng, tiếc là thầy đã không còn tồn tại trong cái thế gian đầy hiềm nghi này nữa.

Sau đó phong trào vẫn tiếp tục, hơn nữa còn mở rộng hơn, thế nhưng cách giải quyết chỉ là thu hồi tờ thông báo kia, môn Lịch sử đổi sang một thầy khác họ Văn dạy, chúng tôi thì từ bị khai trừ coi như là tự nguyện thôi học. Thực ra chuyện này đối với chúng tôi vẫn là một sự hy sinh như nhau, tấm bằng tốt nghiệp sơ trung sắp đến tay rồi, cứ thế mà mất đi.

Nữ sinh làm chủ tịch kia không lâu sau đã nhận Hiệu trưởng Lưu làm cha nuôi, năm thứ hai tốt nghiệp lại đỗ hạng nhất.

Tôi nghĩ: Sóng gió đã nổi lên rồi, con người không có cách nào làm cho nó bình lặng trở lại được; khi nước giống như chết lặng không động đậy, con người muốn dấy lên con sóng cũng khó. Hãy cứ để tất cả thuận theo tự nhiên đi, bão tố sắp đến rồi! Tôi đang phấn khích; nó qua đi rồi, tôi vẫn cứ ngơ ngác ở lại trên mảnh đất hoang vu.