Trong cùng một khoang của cùng một toa tàu, hai vị hành khách đồng thời tìm thấy chỗ nằm của mình, đều là giường tầng dưới. Cả hai người đều chẳng kịp liếc nhìn đối phương một cái, bận rộn nhét những túi lớn túi nhỏ mang theo lên giá hành lý, sau đó ngồi xuống bên cạnh cửa sổ tàu, đoàn tàu bắt đầu khởi hành.
Họ lần lượt ngồi xuống, lấy thuốc lá ra, châm lửa, phả ra một ngụm khói đậm đặc, tâm trạng khẩn trương vội vã lúc lên tàu đã dịu lại, lòng yên ổn bắt đầu cuộc sống trên hành trình. Lúc này họ mới quay đầu lại, đánh giá người bạn đồng hành ngồi đối diện. Ánh mắt hai người vừa chạm nhau, gần như đồng thời kinh ngạc kêu lên:
"Ái chà! Là cậu——"
Hai người này, là bạn học và bạn bè thời còn học trung học. Một người được các bạn cùng lớp công nhận là hoàng tử toán học, một người được mệnh danh là thiên tài văn học. Giờ đây, hơn hai mươi năm sau, hoàng tử toán học đã là nghiên cứu viên của các ngành khoa học mũi nhọn quốc phòng, còn thiên tài văn học cũng đã là một nhà văn có chút tiếng tăm trong lĩnh vực đề tài công nghiệp đương đại. Hơn hai mươi năm trước, họ cùng yêu một nữ sinh trong lớp tên là Đông Phương, đó là một cô gái thướt tha, thông minh mà lại quyến rũ, mọi người gọi cô là mỹ nhân Đông Phương, cô là nữ thần trong lòng cả hai người bọn họ… Hai người bạn này cũng không thể thoát tục, quan hệ bạn bè rạn nứt, kết oán với nhau. Mà dòng chảy thời gian dường như có thể cuốn trôi mọi nỗi phiền muộn của tình cảm. Bây giờ, vào thời khắc họ bắt tay, vỗ vai nhau trên chuyến tàu, trong lòng tuy vẫn còn chút cảm giác khó xử không thể gọi tên, nhưng cuối cùng cũng đã bị lý trí chế ngự —— đều là những người đàn ông trung niên đã hơn bốn mươi tuổi rồi!
Sau một hồi chuyện trò, nhà văn là người đầu tiên thoát ra khỏi cảm giác gượng gạo. Anh cởi mở nói: "Đông Phương bây giờ khỏe chứ?"
"Sao thế… cậu?" Nhà khoa học quân sự kinh ngạc mở to mắt, "Chẳng phải cô ấy đã lấy cậu rồi sao?"
Thế này đây —— thật sự là dở khóc dở cười —— họ mới hiểu rõ ra, hóa ra chẳng ai cưới được mỹ nhân Đông Phương cả, hiểu lầm suốt hơn hai mươi năm, đều tưởng đối phương đã kết duyên cùng cô ấy.
"Ồ! Hóa ra là vậy…" Nhà văn cảm thán, xúc động nói, "Lúc đó tôi cảm nhận được, cô ấy thích cậu hơn, nói cậu thông minh, điềm tĩnh. Cô ấy bảo mẹ cô ấy không thích những người làm văn chương chữ nghĩa, dễ rước tai họa vào thân… Hơn hai mươi năm rồi, tôi vẫn luôn tưởng các cậu sống cùng nhau…"
"Hầy! Làm sao có thể chứ…" Nhà khoa học cười nhạt, "Lúc đó tôi lại nhận định cô ấy thích cậu hơn. Cô ấy thường nói trước mặt tôi là cậu cởi mở, lãng mạn, có phong độ thi sĩ… còn nói tôi quá cứng nhắc…"
Đoàn tàu đang lao đi trên cánh đồng rộng lớn phía Bắc. Những mảng lớn hoa cải dầu vàng óng điểm xuyết trong ruộng lúa mì xanh biếc trải dài vô tận, từng hàng cây dương lướt qua ngoài cửa sổ, những dãy núi xa xa mờ ảo trong làn sương xám nhạt. Hương vị ấm áp của mùa xuân nơi đồng nội tràn vào cửa sổ toa tàu đang mở.
"Sau khi tốt nghiệp, gia đình tôi quá nghèo, đến 'rau dưa thay cơm' cũng chẳng duy trì nổi, cậu tôi đưa tôi đến Thanh Hải, vào đội thăm dò địa chất. Tôi khoác thước đo trên vai, leo khắp cao nguyên Thanh Tạng, trong túi lúc nào cũng không quên mang theo một cuốn bản thảo… Cuộc sống của tôi bắt đầu như thế, mối tình đầu vừa nảy nở cũng đồng thời kết thúc!"
"Tôi sau khi tốt nghiệp thì nhập ngũ. Làm lính hai năm, từ bộ đội thi lên đại học, rồi lại quay về bộ đội. 'Ẩn cư' ở vùng sa mạc Gobi suốt hai mươi năm, đã cách biệt với 'trần thế'. Năm đó về quê thăm bố mẹ, nghe người ta nói cô ấy kết hôn với Tiểu Lại Tử, tôi kiên quyết không tin…"
"Tôi cũng từng nghe tin cô ấy kết hôn với Tiểu Lại Tử, cũng là không tin." Nhà văn xác nhận, "Cô ấy sao có thể gả cho hắn ta được chứ? Một gã lùn vừa hèn hạ vừa nhỏ nhen như vậy!"
"Xem ra là thực sự đã gả cho hắn ta rồi." Nhà khoa học nói, "Hắn ta tuy hèn hạ, nhưng hồi đó hắn có ưu thế hơn cậu và tôi. Hắn làm tài xế xe hơi, đi nam về bắc, có thể kiếm được những vật tư 'nhập khẩu' mà người khác không lấy được, đừng quên lúc đó là thời kỳ khó khăn… Nhưng, tôi vẫn luôn không muốn nghĩ như vậy."
Nhà văn rõ ràng đang kích động, cảm hứng sáng tác trong giây lát trào dâng, hồi tưởng lại cuộc sống mình từng trải qua, tâm tình thường khó lòng kìm nén. Anh kéo túi xách tay, lấy ra một chai rượu, dùng răng cạy nắp chai, rót rượu vào hai chiếc cốc uống nước. Nhà khoa học cũng vội vàng lấy đồ hộp và xúc xích ra, bày lên mặt bàn nhỏ.
"Chúng ta đều phạm phải một sai lầm ——" Nhà văn nói bằng giọng đầy triết lý, "Đã coi một người phụ nữ tầm thường đến mức khó chịu là quá đỗi thần thánh!" Nói đoạn nâng chén rượu lên.
"Nực cười là ——" Nhà khoa học bình tĩnh nói, "Chúng ta vì vậy mà từng đố kỵ hận thù lẫn nhau!" Nói đoạn cũng nâng chén rượu lên.
Đoàn tàu đang lao đi vun vút với khí thế như bay trên cánh đồng miền Bắc…
1983.10.20 Tây An