Nhảy qua bức tường gạch xanh của đại viện công xã, liền lọt vào tiểu viện của đồn công an; lại nhảy qua bức tường mới xây chưa lâu bằng gạch đỏ của đồn công an, bịch một tiếng rơi tõm vào cái sân tạp hợp của cửa hàng cung tiêu; nhảy qua bức tường đất nện của cửa hàng cung tiêu, hắn liền chui vào con hẻm làng ngoằn ngoèo như ruột gà của thôn Hà Tây.
Hắn liên tiếp vượt qua ba bức tường, không dám lơi lỏng, thậm chí không dám chừa chút thời gian để thở dốc, cắm cổ chạy thẳng. Trong bóng tối không nhìn rõ mặt đường, chân hắn trượt đi, ngã nhào một cái, đại khái là dẫm phải một bãi phân heo hoặc vũng nước tiểu trâu rồi. Hắn không dám xuýt xoa đau đớn, lảo đảo bò dậy chạy tiếp, cứ thế chạy qua con hẻm bẩn thỉu của thôn Hà Tây, chạy xuống khu ruộng lúa nước ở bãi sông phía bắc thôn.
Trên những luống ruộng lúa đã gieo trồng lúa mì đông vụ, gốc rạ còn sót lại từ vụ gặt mùa thu cứng đơ như khúc củi, hắn khập khiễng nhấc cao chân để tránh bị vấp ngã lần nữa. Chạy qua ba bốn luống ruộng lúa thì đụng phải một con mương nước rộng. Mương nước đã cạn khô. Cỏ nước héo rũ. Bờ mương có thể che khuất nửa phần chân, còn hai hàng dương liễu rậm rạp thân to đùng trên bờ mương chính là chỗ che giấu tốt nhất. Hắn cứ dọc theo mương nước mà chạy, giẫm lên cỏ khô và lá rụng dưới đáy mương kêu sột soạt, cảm thấy hơi thở đứt quãng. Đầu óc quay cuồng, cổ họng chực nôn mửa, chân lại bị dây leo cỏ khô vấp phải, ngã nhào lần nữa và không sao bò dậy nổi.
Hắn nằm trên lớp lá rụng cỏ khô dưới mương, thở hồng hộc từng ngụm lớn. Trong lòng lại dâng lên một nỗi đắc ý chiến thắng tột cùng: Dù tao có chật vật thế nào, mẹ kiếp rốt cuộc chúng mày vẫn không tóm được tao!
Hắn chợt thấy bản thân thật nực cười. Hắn là Xã trưởng Xã Nhân dân Hà Tây, quan chức tuy chẳng lớn nhược bằng mấy phẩm, nhưng dưới tay cũng lãnh đạo hơn mười tám ngàn xã viên của vùng sông nước và sườn nguồn công xã này. Hắn ở đây là nhân vật được kính trọng, không ai dám nói năng lỗ mãng với hắn. Giờ thì hay rồi! Bị người ta truy đuổi, vượt tường nhảy viện, hoàn toàn hoảng loạn và nhếch nhác y như một tên tội phạm đào tẩu, ống quần dính phân heo phân bò, gối quần cũng bị rách, nằm ở bãi sông trong đêm đông thế này, đúng là oai phong ngày trước quét sạch sành sanh.
Tiếng loa phóng thanh từ trên không trung thôn Hà Tây truyền đến bãi sông tĩnh mịch. Âm thanh cuồng nhiệt sục sôi: Bản tin chiến thắng! Bộ tư lệnh nổi dậy huyện Hà Khẩu đã giải phóng hoàn toàn trấn Hà Tây! Con cháu bảo hoàng của bộ tư lệnh liên hợp đã phải tháo chạy chật vật!
Hắn đứng dậy từ đáy mương, mượn ánh lửa đầu mẩu thuốc lá để xem đồng hồ, đúng là mười hai giờ đêm, nên đi đâu đây?
Những vì sao lạnh lẽo nhấp nháy. Không có ánh trăng. Từ phía xa bãi sông vẳng lại tiếng kêu của một loài thủy điểu vô danh nghe như bị đông cứng. Loài thủy điểu này chỉ kêu vào lúc canh khuya nước lặng, tiếng kêu không thể gọi là u oán, cũng chẳng thể gọi là thê lương, mà chỉ vô cùng khó nghe, khó nghe đến mức hễ ai nghe thấy tiếng kêu ấy là sẽ liên tưởng ngay đến ngoại hình tuyệt đối xấu xí của nó, thậm chí còn nghĩ đó là một con cóc trọc hai cánh cụt, trong khi người dân ven sông chưa từng ai nhìn thấy tung tích của loài thủy điểu này vào ban ngày. Hắn nhẫn nhịn sự tra tấn của thứ âm thanh đó, lê cái chân thọt đi dọc bờ mương lên trên, trốn vào nhà ai thì an toàn đây?
Hắn đứng dưới một cái cổng vòm.
Hắn tĩnh tâm lại, gõ nhẹ vào vòng sắt treo trên cánh cửa. Sức tay hắn vừa thận trọng vừa chuẩn xác, khiến tiếng vòng sắt va chạm vào cửa gỗ chỉ có thể đánh thức chủ nhân trong sân, tuyệt đối không được làm kinh động đến hàng xóm láng giềng. Trong lúc chờ đợi, hắn liếc nhìn ngôi cổng bình thường này, cột trụ làm bằng đất nện, mái lợp ngói vỡ, kẹp giữa hai bức tường đất nện hai bên, lắp một cánh cửa gỗ thô ráp, đóng chặt then cài. Đây chính là nhà của Đường Sinh Pháp - nhân vật thuộc bộ tư lệnh nổi dậy hiện đang nổi đình nổi đám hầu như ai ai ở huyện Hà Khẩu cũng biết tên.
Trong sân từ xa đến gần vang lên tiếng bước chân sột soạt. Then cửa khẽ dịch chuyển. Cánh cửa cọt kẹt mở ra.
“Giờ này mới chịu về!” Giọng người phụ nữ trách móc oán hờn, đại khái coi hắn là chồng mình là Đường Sinh Pháp. Hắn không lên tiếng. Cô ta lập tức nhận ra người đứng ở cửa là người lạ, dùng giọng điệu đầy cảnh giác hỏi: “Anh là ai?”
“Tôi là Quan xã trưởng.” Hắn trực tiếp xưng danh, để cô ta không coi mình là kẻ xấu hay vị khách không mời mà đến, “Quan Chí Hùng, Quan xã trưởng.”
“Ồ… Quan xã trưởng.” Giọng điệu cô ta thả lỏng, tiện miệng hỏi luôn, “Nửa đêm nửa hôm, anh đến đây làm gì?”
“Để tôi vào nhà trước đã rồi nói.” Hắn nói, “Tôi có chuyện buộc phải nói với cô. Đừng làm ồn, đừng đánh thức bất cứ ai trong nhà…”
Cô ta dịch người sang một bên. Hắn bước vào khoảng hiên của một cánh cửa đang mở. Cô ta tiện tay khép nhẹ cửa lại.
“Quan xã trưởng… anh có chuyện gì thế? Nửa đêm nửa hôm tìm tôi nói chuyện?” Cô ta đứng lại trong sân, lại đầy vẻ hoài nghi hỏi.
“Vào nhà rồi nói tiếp.” Hắn được đằng lân đằng tới, “Trong nhà có những ai?”
“Còn có thể có ai nữa? Chỉ có một đứa trẻ đang bú, đứa con gái lớn thì ngủ với bà nội.” Cô ta vừa nói vừa quay người đi về phía sân.
Hắn thở phào nhẹ nhõm. Bố mẹ chồng cô ta ở căn nhà cũ ngày trước, cách xa cái tiểu viện này. Hắn đi theo cô ta vào nhà ngang.
Cô ta vừa bước vào cửa nhà ngang liền gạt chiếc chậu sành ở ngay lối đi vào góc khuất, trong chậu sành đó còn nửa chậu nước tiểu vàng khè.
Trong nhà, áp bức tường chính giữa có một chiếc bàn vuông, chất đống chai giấm, đĩa muối, hộp ớt, bên cạnh còn có một chiếc chậu sành to bằng cái mũ đựng đầy cọng rau dẻ chua ngâm thái nhỏ. Phía nam nhà ngang là một chiếc giường đất rộng rãi, trên khang đúng là có một đứa trẻ đang rúc trong chăn, nửa khuôn mặt lộ ra ngoài mép chăn đỏ hồng, đang ngủ rất say. Phía bắc nhà ngang chất đống vại gạo chum bột cùng các loại vật dụng linh tinh khác. Nhà nông nào cũng có kết cấu đơn giản lộn xộn thế này, cái nhà của Đường tư lệnh nổi danh lừng lẫy cũng chỉ thô sơ đến thế là cùng. Hắn đảo mắt một vòng đã quét sạch toàn bộ căn nhà ngang rộng ba gian này, lại liếc nhanh lên mái nhà, nơi gác các thanh xà gỗ, ván gỗ và chiếu cót phơi lương thực, ngộ nhỡ xảy ra tình huống khẩn cấp, có thể trèo lên đó tạm lánh.
Cô ta dùng một cây kim khêu bấc đèn dầu, trong phòng sáng hơn một chút, rồi cắm cây kim đó vào một nhúm rơm trên tường, đoạn đứng tựa vào mép giường, hai tay đặt ở vạt áo bông phía trước. Chỗ viền vạt áo bông đã lòi cả những chùm bông cũ đen sì ra ngoài. Cô ta tỏ ra khá câu nệ và có phần bất an, hỏi: “Rốt cuộc anh có chuyện gấp gì vậy?”
“Đàn em của chồng cô mang người đến công xã bắt tôi…”
“Á…”
“Hắn mà bắt được tôi là sẽ giết tôi đấy!”
“Ái chà…”
“Tôi thoát được tay hắn rồi!”
“Ồ…”
Cô ta căng thẳng đến mức cau mày, giữa đôi chân mày mảnh mai nhạt màu xuất hiện một dấu bằng ngược sâu hoắm. Cô ta nói: “Anh thật hồ đồ! Bộ anh bị dọa cho ngốc rồi à? Hắn muốn bắt anh giết anh, sao anh không chạy đi nơi khác, lại chạy đến nhà tôi làm gì?”
“Tôi không bị ngốc.” Hắn nói, “Tôi nghĩ đi nghĩ lại, chỉ có chỗ cô là an toàn nhất.”
Cô ta trợn tròn mắt: “Chỗ tôi… sao lại an toàn được?”
Hắn nói: “Hắn có thể lùng đến nhà tôi, cũng có thể lục soát nhà họ hàng bạn bè của tôi, nhưng tuyệt đối sẽ không ngờ được rằng, tôi lại trốn ngay trong nhà hắn…”
“Ối chà…” Cô ta hình như đã hiểu ra.
“Hơn nữa, tôi tin cô sẽ không để hắn làm chuyện giết người.” Hắn nói, “Dù cách mạng thế nào đi nữa, giết người vẫn là chuyện phiền phức. Bây giờ đầu óc hắn đang nóng lên, chuyện gì cũng có thể làm ra được, cô phải lo cho tương lai của anh ta, không thể để anh ta gây họa được. Tôi nghĩ lui nghĩ tới, chỉ có cô mới thật lòng cứu tôi.”
“À! Câu này đúng đấy.” Khuôn mặt cô ta thoáng hiện lên một nét dịu dàng, nhìn mấy góc khuất trong nhà rồi khó xử nói: “Nhưng trong căn nhà này… đến một bức tường ngăn… cũng chẳng có…”
“Căn nhà ngang này… đương nhiên không thể ở.” Hắn nói, trong phòng này chỉ có cô ta và đứa bé đang bú trên giường, ban đêm không cách nào tránh né được. “Cô nghĩ cách đi. Dù sao tôi cũng đường cùng rồi. Sân sau nhà cô có hang đất không, có chòi cỏ nhỏ chứa củi không?”
“Có một cái hang, sập trần bên trong rồi, hiện giờ chỉ để ít củi ở cửa hang thôi.” Cô ta nói, lại liên tục lắc đầu, “Không được không được. Anh mà bị sập đè chết bên trong thì oan uổng lắm!”
“Tôi không sợ.” Hắn nói, “Hay là để tôi xem trước đã.”
“Đừng xem đừng xem.” Cô ta nói, “Để tôi nghĩ đã…”
Đúng lúc này, cánh cửa lớn ở sân trước vang lên những tiếng “cộc cộc cộc cộc”.
“Á! Tên ma quỷ đó về rồi kìa!” Cô ta từ mép giường nhảy phắt ra giữa nhà, sắc mặt đột ngột thay đổi, “Giờ phải làm sao đây?”
Hắn vội vàng bóp tắt mẩu thuốc lá: “Tôi đi lối cửa sau!”
“Không kịp nữa rồi.” Cô ta vừa nói vừa cúi người xuống, chui xuống gầm bàn vuông, giật xóc một tấm nắp xi măng lên, nói: “Mau xuống hầm khoai đi, trên vách hầm có những bậc thềm chân đạp, cứ sờ là thấy, sờ thấy thì trượt xuống. Nhanh lên!”
Hắn không do dự nữa, chui xuống gầm bàn vuông, trượt thẳng xuống miệng hầm tối thui.
“Cộc — cộc — cộc!” Tiếng gõ cửa trở nên rất nặng và vang.
“Biết rồi. Đừng gõ nữa.” Cô ta bóp méo giọng, giả vờ như điệu bộ ngái ngủ, hét vọng ra sân, “Tôi đang mặc áo đây!”
Tiếng gõ cửa quả nhiên dừng lại.
Sau khi hắn trượt vào miệng hầm rồi dùng chân dò tìm được bậc thềm đầu tiên, lại mò chuẩn bậc thềm thứ hai, thì nhìn thấy cô ta cúi người nhặt lấy mẩu đầu mẩu thuốc lá hắn vừa vứt dưới đất, ném vào bếp lò. Hắn tiếp tục trượt xuống. Người phụ nữ này thật chu đáo. Phụ nữ chu đáo hơn đàn ông rất nhiều, phụ nữ dỗ đàn ông lúc nào cũng kín kẽ không một vết hở. Hắn đã xuống đến đáy hầm, tính ra chỉ vỏn vẹn bảy tám bậc thềm là xuống đến đáy.
“Đừng ho, cũng đừng hắt xì!”
Cô ta dặn dò hắn từ trên miệng hầm, “Rầm” một tiếng liền đậy nắp hầm lại.
Hắn quẹt một que diêm, dưới hầm có hai ngách rẽ, một lớn một nhỏ, đều chất đống khoai lang. Trong ngách rẽ lớn hơn ở phía đông, sát vách hầm có một lối đi hẹp, vừa vặn có thể cho một người ngồi vào.
Trên trần nhà có tiếng bước chân thình thịch, hắn không cần nghĩ ngợi cũng hiểu là chủ nhân căn nhà ngang đã về rồi. Hắn nín thở ngồi xuống, dùng một tay bóp chặt hai bên má.
Hắn dùng tay trái bóp chặt hai bên má, lắng nghe động tĩnh phía trên hầm. Sau khi tiếng bước chân gấp gáp và nặng nề của chủ nhân nhà ngang bước vào cửa đã biến mất, tiếp theo đó là một loạt tiếng kêu kinh ngạc và thở phào:
“Ối dào ôi! Cục cưng cục vàng của bố ơi! Ối dào ôi! Cái má này đỏ hây hây hồng phúng phúng kìa! Bố nhớ con chết đi được ấy! Ối dào ôi!”
Đây đơn giản là giọng của Vương Mẫu Nương Nương, quá chân thành, quá có sức lây lan, quá có sức cám dỗ. Hắn liên tưởng đến con vật mẹ liếm con. Hắn liên tưởng đến chim én mớm mồi. Sâu thẳm trái tim hắn len lỏi một luồng gió xuân dịu dàng, tiếng thở nín nhịn bắt đầu lỏng ra, thần kinh căng cứng cũng hơi chùng xuống, hơn nữa còn khơi gợi lên nỗi nhớ nhung người vợ và các con yêu quý. Đã nửa năm nay không gặp mặt, không biết vợ con sống khổ sở thế nào…
“Ối dào ôi! Cục vàng của bố! Để bố xem nào, con trâu nhỏ lớn chưa nào? Hả da! Lớn rồi! Lớn rồi! Con trâu nhỏ của bố ơi! Con lớn khôn đáng yêu quá cơ! Bố bôn ba nam bắc, chẳng có thời gian hôn con cắn con, hôm nay để bố thơm cho đã đời nào…”
Những bức tường thành kiên cố trong lòng hắn ào ào sụp đổ, trở nên phiền muộn nôn nóng. Hắn đã quen nghe những lời quát mắng khiến da đầu tê dại, tâm thần hoảng loạn, mất hồn mất vía của người này rồi, cũng chịu đủ những tiếng thét ra lửa khiến tóc gáy dựng ngược, toát mồ hôi đầm đìa, buồn tè một giọt tuyệt đối không dám tè hai giọt của người này. Giờ đây, hắn nghe được là một khúc ca đẹp đẽ nhất, cảm động nhất, chân thực nhất, tự nhiên nhất mang bản năng động vật của con người, nhân luân và nhân tính. Những âm thanh này đều phát ra từ cổ họng của tư lệnh nổi dậy Đường Sinh Pháp, đều là sự thật.
“Anh có ăn cơm không?”
“Vừa ăn rồi.”
“Muốn uống nước thì trong bình có đấy.”
“Không uống nữa, ngủ đi! Muộn rồi.”
“Anh lại uống rượu à? Em ngửi thấy mùi rượu rồi, hôi chết đi được!”
“Hôm nay không uống không được chứ bộ! Chúng ta đã san bằng cái ổ của lũ chó chết ‘bảo hoàng’ rồi! Tiếc là… để con cáo già Quan Chí Hùng kia chạy mất mẹ nó rồi!”
Hắn không kìm được lại bóp chặt hai bên má. Giọng nói Đường Sinh Pháp nói chuyện với vợ truyền xuống hầm không sót một chữ, thậm chí cả tiếng bú mớm chụt chụt của đứa bé cũng nghe thấy rõ. Đường Sinh Pháp đại khái vừa uống rượu mừng chiến thắng hạ được trấn Hà Tây xong, nhân tiện ghé qua ổ cũ để quây quần bên con cái và vợ.
“Anh bắt người ta Quan xã trưởng làm gì cơ chứ!”
“Quan xã trưởng! Kẻ cầm quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa ngoan cố không hối cải! Em còn gọi hắn là xã trưởng! Quan xã trưởng à! Anh mà tóm được hắn…”
“Người ta đổ đốn cả rồi, còn cản trở gì anh nữa?”
“Mẹ kiếp! Con cáo già này vừa hôi vừa cứng! Hắn ‘ra mắt’ cái con khỉ khô gì chứ, lại dám ‘ra mắt’ về phía ‘bảo hoàng’! Anh mà không nhổ bật cái gai này…”
“Tức giận cũng vô ích — hắn chạy mất rồi còn đâu!”
“Còn chạy được sang Đài Loan chắc!? Hừ!”
“Anh muốn tóm hắn mà tóm không được, nên sốt ruột chứ gì? Đêm nay lẽ ra anh không nên về, mà phải đi dò la suốt đêm xem hắn trốn nhà ai chứ?”
“Dò cái khỉ khô ấy! Không cần dò cũng biết, chắc chắn hắn trốn vào nhà lũ chó bảo hoàng rồi.”
“Cũng chưa chắc đâu —”
“Hừ hừ! Nghe giọng điệu của em, hình như em biết tung tích à?”
“Cũng có thể lắm chứ.”
“Ở đâu?”
“Đang trốn ở nhà mình, trong căn nhà ngang này này.”
“Nói nhảm vớ vẩn!”
“Đang trốn trong hầm khoai đấy. Anh xuống mà bắt đi!”
“Đùa anh đấy à! Này! Cái cô vợ này…”
Hắn nghe thấy tiếng Đường Sinh Pháp thổi tắt đèn dầu, ánh sáng lọt qua khe hở chưa đậy kín của tấm nắp xi măng tròn trên miệng hầm đã biến mất, đèn tắt rồi. Tiếng cởi quần áo sột soạt. Tiếng rên rỉ khi Đường Sinh Pháp nằm xuống. Hắn xoa xoa gò má đã cứng đờ vì bóp, cuối cùng cũng trút được gánh nặng trong lòng, thở phào nhẹ nhõm luồng khí đè nén trong lồng ngực, lấy tay che miệng ngáp vặt không tiếng động, cơn buồn ngủ ập tới, lăn lộn gần như suốt nửa đêm rồi còn gì. Tiếng nói chuyện ở căn nhà ngang phía trên đầu vẫn truyền xuống hầm, tuy nhỏ nhẹ nhưng vẫn rất rõ ràng —
“Đừng có nhõng nhẽo… Đừng mà…”
“Anh nhớ em từ lâu rồi! Nhớ lắm đấy!”
“Quỷ mới biết trong lòng anh đang nhớ ai! Dỗ ngon dỗ ngọt…”
“Đừng oan uổng cho người ta chứ! Dù có đi đến chân trời góc biển, anh vẫn nhớ em, cả cục cưng của chúng ta nữa.”
“Em có phải là đứa ngốc đâu! Mấy đứa trẻ trong thôn hát rằng, ‘Đội nổi dậy, đội nổi dậy, khỉ đực khỉ cái ngủ chung giường.’ Anh ngủ với con khỉ cái nào chưa?”
“Đó là lũ chó bảo hoàng vu khống bọn anh là đội nổi dậy đấy! Sao em lại có thể coi là thật? Lại hùa theo chúng nó nhảm nhí linh tinh.”
“Anh nhìn lại cái của nợ của anh xem, mềm xèo ra kìa! Còn bảo người ta vu khống anh nữa cơ đấy!”
“Anh nửa tháng nay không về nhà… Đêm qua… lọt mất cừu rồi…”
“Lọt ngựa thì có! Cừu của anh chạy vào bẹn đùi đứa nào rồi? Em biết thừa từ lâu nhé!”
“Cứ nói nhảm vớ vẩn…”
“Anh với nữ chính ủy đó, con đĩ đó, cả thôn người ta đánh chuông hết rồi! Anh còn lừa em…”
“Đó là lũ chó bảo hoàng tung tin đồn nhảm bôi nhọ anh đấy!”
Hắn đã dùng ngón tay nhét kín hai lỗ tai, không muốn nghe tiếp nữa. Đã nửa năm nay hắn chưa được áp sát bầu ngực ấm áp của vợ mình rồi. Hắn bị kích thích bởi những lời qua tiếng lại nơi đầu giường xó gối đó, trong lòng trào lên một luồng nóng bỏng. Hắn nhắm mắt lại, nhét chặt lỗ tai, cố gắng nghĩ đến cái hầm này, đây là hầm khoai chứ không phải chiếc giường êm ái của hắn và vợ, để cảm xúc dần bình tâm lại. Hắn nhớ đến những lời đồn thổi phong lưu giữa Đường Sinh Pháp và nữ chính ủy của bộ tư lệnh nổi dậy mà hắn từng nghe người ta kể lại, quả thực y như thật vậy. Thậm chí còn truyền tai nhau rằng, có một tối nọ, một đội viên nổi dậy thèm đồ tươi, bèn lẻn vào ruộng bắp của nông dân để bẻ bắp, vô tình giẫm phải một vật mềm nhũn, giật mình nhảy dựng lên, dùng đèn pin chiếu vào thì thấy Đường Sinh Pháp và nữ chính ủy trần truồng chồng lên nhau dưới đất, bên dưới lót một chiếc áo khoác quân đội cũ. Giờ đây hắn đang cuộn tròn trong chiếc hầm nông cách chiếc giường đất nơi vợ chồng Đường Sinh Pháp ngủ chưa đầy năm thước, nghe chuyện phòng the của họ, đúng là xấu hổ chết đi được. Dù sự xấu hổ là không thể tránh khỏi, hắn lại đoan chắc một điều rằng, bây giờ Đường Sinh Pháp tuyệt đối sẽ không còn tâm trí đâu mà nghĩ đến chuyện truy bắt hắn nữa, bởi vì hắn ta không tài nào giải thích nổi với vợ tại sao cái thứ đó lại mềm xèo như vậy… Hắn đã rất mệt mỏi, cảm giác khủng hoảng trong lòng vừa dịu đi là sự mệt mỏi chết tiệt ập đến, cơn buồn ngủ bất chợt kéo tới, hắn dựa vào vách hầm thiếp đi lúc nào không hay.
Bộp bộp bộp… Bộp bộp bộp…
Hắn giật mình tỉnh giấc, tấm nắp xi măng trên đầu vẫn đang phát ra tiếng bộp bộp.
Hắn ho một tiếng để ra hiệu mình đã nghe thấy, liền sau đó nghe thấy cô ta gọi hắn: “Lên ăn cơm đi.” Nắp hầm được hé mở, ánh sáng lọt vào trong hầm. Ôi! Đã đến giờ ăn sáng rồi. Hắn đứng dậy, ê ẩm cả lưng, cắn răng chịu đựng trèo lên hầm.
Trong nhà sáng quá! Ánh nắng mùa đông dịu dàng rải xuống khoảng sân, chỉ nhìn thôi cũng cảm thấy sự ấm áp. Hắn không kìm được vươn vai vận động cơ thể một chút, cái lưng co quắp quá lâu đã thoải mái hơn rất nhiều. Dưới sàn nhà ngang có đặt nửa chậu nước ấm đang bốc hơi nghi ngút, hắn rửa tay rửa mặt, nhìn mâm cơm đã được dọn sẵn trên bàn vuông, nói với cô ta: “Hay là để tôi xuống hầm ăn đi. Ban ngày ban mặt, nhỡ có ai đến…”
“Cứ yên tâm mà ăn đi!” Cô ta nói, “Cổng lớn tôi đóng rịt lại rồi.”
Hắn an tâm bước đến bên bàn vuông ngồi xuống, bưng bát lên. Cháo ngô nấu đặc sánh, thơm ngon ngọt lịm, mang theo hương vị ngậy ngậy của chính hạt ngũ cốc. Một đĩa cọng rau dẻ chua lạnh ngắt mát rượi, xanh rì, trộn lẫn những hạt ớt đỏ rực, vị chua cay đậm đà. Trong chiếc giỏ nhỏ đan bằng tre nướng có ba bốn chiếc bánh ngô nướng vàng ươm giòn rụm, hình như còn thơm ngon ngọt lịm hơn cả bánh mì hay bánh bột mì trắng. Hắn ăn rất ngon miệng, đúng là đói bách đói cào rồi.
Hắn quay đầu lại, nhìn thấy nữ chủ nhân đang ngồi bên mép giường, trong ngực ôm đứa con cưng. Đứa trẻ rúc vào bộ ngực đã cởi vạt áo của cô ta bú mớm, hai chân vẫn không yên phận đạp loạn xạ mặc sức. Cô ta mặc kệ con bú, mặc kệ con dùng tay bám lấy bầu vức phì nhiêu lộ ra ngoài vạt áo. Cô ta cúi đầu nhìn con bú, một lọn tóc từ bên thái dương buông thõng xuống, che đi nửa bên má đang quay sang phía hắn. Hắn nói: “Cô cũng ăn đi.”
“Lát nữa tôi ăn sau.” Cô ta ngẩng đầu lên, cười rộng lượng, hỏi hắn: “Đêm qua anh chịu khổ rồi, dưới cái hầm đó ẩm ướt lắm đấy!”
“Không sao đâu.” Hắn nói, vừa ngẩng đầu lên, tiện đà quan sát cô ta. Cô ta trông trẻ hơn so với lần đầu tiên hắn gặp vào tối qua, chắc chắn không quá ba mươi tuổi. Làn da vùng ngực cô ta lộ ra rất mịn và trắng. Gò má cô ta có vẻ hơi khô, đặc biệt là đôi bàn tay, trên mu bàn tay và ngón trỏ nứt nẻ những vết nứt nhỏ màu đen. Hắn nghĩ, tay và mặt cô ta chỉ cần chăm sóc một chút thôi, chẳng cần nói đến kem thơm làm gì, chỉ cần có một chút mỡ Vaseline hay glycerin thì ngón tay đã không bị nứt nẻ, sắc mặt sẽ tươi tắn dịu dàng rồi. Mặc dù vậy, trông cô ta vẫn rất ưa nhìn, đôi mắt linh động hình như lúc nào cũng sợ thẹn, chiếc mũi thẳng thanh tú khiến người ta có thể liên tưởng đến việc thuở thiếu thời chắc chắn cô ta rất đáng yêu.
“Trên bức tường kia có một tấm da chó, trải lên có thể cách ẩm đấy. Lúc xuống dưới đó lần sau nhớ cầm theo, trải lên mà ngồi hay ngủ đều được.” Cô ta nói.
Hắn liếc nhìn bức tường phía sau cánh cửa, ở đó quả thực treo một tấm da chó, màu đen tuyền, đen bóng mỡ màng như một tấm lụa đen. Hắn gật gật đầu, cười nói: “Có tấm đệm tốt thế này, đúng là được hưởng phúc rồi.”
“Hưởng phúc gì chứ!” Cô ta bĩu môi. Điệu bộ bĩu môi của cô ta rất ưa nhìn lại vô cùng tự nhiên, thể hiện sự chân thành của cô ta. Cô ta nói, “Cái hầm ẩm ướt đó, đứng không được mà nằm cũng chẳng xong, chịu đủ khổ sở rồi ấy chứ! Hưởng phúc gì cơ chứ — hưởng ‘đậu phụ’ thì có -”
Cửa lớn vang lên! Có người muốn đến.
Hắn căng thẳng đứng phắt dậy, trong bát vẫn còn nửa bát cháo chưa húp xong, vội vặt đặt bát xuống, cuống cuồng chui xuống gầm bàn vuông. Cô ta chặn hắn lại, bĩu môi về phía bức tường. Hắn sực nhớ ra tấm da chó. Hắn giật tấm da chó trên tường xuống, quay người bước đến cạnh bàn vuông, nhìn thấy cô ta đã vây đứa bé vào giữa đống chăn trên giường, bưng nửa bát cháo ngô hắn ăn thừa ra, bày ra vẻ như đang ăn cơm, trong lòng không khỏi run lên một nhịp, đoạn trượt xuống hầm.
Hắn nghe thấy có người bước vào nhà từ dưới hầm, giọng chót vót vô cùng lanh lảnh.
“Ban ngày ban mặt mà đóng cửa kín mít thế này, làm gì đấy?”
“Heo với chó cứ chui vào sân bậy bạ…”
“Ồ! Tớ còn tưởng cậu đang hú hí với gian phu trong nhà chứ…”
“Cậu có kinh nghiệm lão luyện rồi đấy! Cậu quen hú hí với gian phu rồi nhỉ! Tớ thì không có bản lĩnh đó đâu!”
“Cái bản lĩnh này dễ học lắm. Cậu mà thích, chị đây dắt cho một tên gian phu, đẹp trai hơn cái tên Pháp pháp của nhà cậu nhiều!”
Tiếp theo là tiếng cười sảng khoái của hai người phụ nữ.
“Cái tên ma quỷ nhà tớ ấy, suốt ngày sợ tớ tằng tịu với gian phu, hễ thấy tớ nói chuyện với người đàn ông khác là hắn lại nổi lòng trộm cắp. Ngay cả một lão già củi mục bảy mươi tuổi, hắn cũng không yên tâm.”
“Ai bảo cái mặt tiền nhà cậu xinh đẹp thế cơ chứ!”
“Hắn cứ đề phòng tớ với vẻ mặt trộm cắp suốt ngày. Tớ bảo này, nếu tớ đã thực sự muốn tằng tịu với gian phu thì cậu có phòng thế nào cũng không phòng nổi đâu, trừ phi cậu dùng xích sắt trói chân tớ vào mép giường. Hắn bảo không được, còn phải bắt tớ kiếm điểm công chứ. Hắn bảo giá mà lắp được cái ổ khóa vào cái chỗ đó của tớ thì hay biết mấy, chìa khóa giữ khư khư trong ngực hắn. Tớ bảo, anh chẳng cần lắp ổ khóa cái quái gì cả, anh đóng cái mộc dấu của anh vào là được chứ gì…”
Hai người lại được trận cười điên cuồng chết đi sống lại.
Hắn lấy tay bịt chặt miệng, suýt chút nữa không kìm được mà phì cười thành tiếng.
“Nói chuyện chính đi! Ngọc Cầm, cho tớ mượn ít tiền lẻ đi, tớ muốn mua một lấp giấy vệ sinh…”
Hắn ngồi yên lặng. Tấm da chó lông lá mượt mà, ấm áp mềm mại. Con chó đen này khi còn sống chắc chắn là một con chó cực kỳ đẹp. Lúc nó phi nước đại, bộ lông màu đen chắc chắn sẽ lấp lánh ánh sáng. Lúc nó sủa, tiếng sủa chắc chắn sẽ vang dội. Nó chắc chắn là “lãnh đạo” của bầy chó trong thôn… Bây giờ hắn chẳng khác nào con chó đen có bộ lông lấp lánh mà đã đánh mất sức sống của sinh mệnh ấy! Dù có rơi vào vận mệnh giống như con chó đen này, hắn cũng chỉ thấy bản thân nực cười chứ không hề cảm thấy khó chịu hay đau khổ.
Khó chịu và đau khổ là chuyện hắn vừa mới bị lôi ra phê phán đấu tố, lúc đó trong đầu thực sự có đến mười vạn câu hỏi vì sao đọng lại mà không có lấy một đáp án. Về sau, tên tuổi Chủ tịch Lưu Thiếu Kỳ bị đóng dấu chữ X đỏ, Bí thư thứ nhất Cục Tây Bắc Lưu Lan Đào và Bí thư Tỉnh ủy Thiểm Tây Hoắc Sĩ Liêm bị áp tải trên ô tô đi diễu hành khắp bốn đại lộ đông tây nam bắc Tây An, cấp trên trực tiếp của hắn là Bí thư huyện ủy Hà Khẩu họ Dương cùng huyện trưởng Đường cũng bị đánh đổ đấu tố tơi bời, ngược lại hắn lại nghĩ thông suốt và hoàn toàn không còn tâm trạng đau khổ nữa. Họ ngã ngựa thê thảm hơn hắn, bởi vì chức vụ của họ lớn hơn hắn, quan càng to địa vị càng cao thì lúc ngã xuống tiếng động tự nhiên càng lớn, ngã càng nặng càng đau. Hắn chẳng qua chỉ là một tên xã trưởng cỏ con, ra khỏi phạm vi quản lý của công xã Hà Tây thì rất ít người biết tên hắn là Quan Chí Hùng, không ra khỏi công xã Hà Tây thì cũng không phải ai cũng nhận ra cái mặt vuông đen sì của mình, phần lớn dân làng chỉ biết Quan xã trưởng chứ không rõ tên tuổi hắn. Hắn không ngã ngựa sao được? Hắn không chật vật sao được? Hắn không mất sạch uy phong sao được? Đem ra so sánh chiếu rọi và suy nghĩ như vậy, mười vạn câu hỏi vì sao trong lòng hắn đều tự tan biến hết.
Bọn nổi dậy bắt hắn khai báo tội danh “tam phản” thì hắn tự mắng xối xả vào mặt mình. Bọn nổi dậy bắt hắn gõ chiêng đồng đeo biển giấy đi diễu hành khắp các thôn làng, hắn liền ngoan ngoãn đi diễu hành từng thôn từng thôn một, tiếng chiêng gõ nghe y như múa khỉ. Bọn nổi dậy bắt thế nào hắn theo thế ấy. Kiểu sống này tuy chẳng mấy thể diện cũng chẳng dễ chịu gì, nhưng dẫu sao cũng là một cách sống, một cách qua ngày. Cơ sự hỏng bết ở cái màn “ra mắt” đó.
“Ra mắt” là một danh từ chuyên môn chỉ hành động của diễn viên sau khi lên sân khấu trong kịch. Một bài xã luận trên Nhân Dân Nhật Báo đã mượn dùng nó, lập tức phổ biến ra mọi ngóc ngách. Thực ra ý là muốn các cán bộ lãnh đạo sắp bị đánh đổ bày tỏ thái độ, gọi là “ra mắt”. Hắn đọc đi đọc lại bài xã luận đó hết lần này đến lần khác, bút đen gạch chân, bút đỏ lại khoanh tròn, gạch và khoanh đến mức toàn bài xã luận chi chít điểm tròn với đường gạch ngang dọc, suýt chút nữa thì đọc thuộc lòng được, thế nhưng trong đầu lại càng lúc càng kiên định: Tuyệt đối không được “ra mắt”! Muôn lần không được! Hai phái trong công xã nước lửa không dung, bản thân mà “ra mắt” về phái nào thì sẽ khác nào đổ dầu vào lửa phái đó, chắc chắn chuốc lấy con đường chết chứ chẳng chơi. Thế là hắn cứ ngâm ngừ kéo dài, tiếp tục nghiên cứu bài xã luận ấy, những chấm khoanh và đường gạch đã bôi bẩn bài xã luận khiến người khác không thể nhận ra nổi mặt chữ. Cho đến khi đầu sỏ của ba mươi hai công xã trong toàn huyện hầu hết đều đã “ra mắt”, hắn không kéo dài được nữa, bèn nghiến răng nghiến lợi, cuối cùng đánh liều viết ra một bức đại tự báo “ra mắt”:
Tôi muốn cùng với phái cách mạng của bộ tư lệnh liên hợp kiên quyết thực hiện bảo vệ đường lối cách mạng vô sản của Chủ tịch Mao
Quan Chí Hùng ngày... tháng... năm
Lần này thì tiêu đời, tồi tệ hơn cả những gì hắn có thể dự liệu trước.
Phe chữ “Nổi dậy” quả nhiên nổi giận lôi đình. Đầu sỏ của ba mươi hai công xã trong toàn huyện hầu hết đều “ra mắt” về phe bọn chúng rồi, vậy mà Quan Chí Hùng của công xã Hà Tây bé nhỏ lại dám công khai tuyên bố đứng về phe chữ “Liên hợp”, khiến đầu sỏ phe chữ “Nổi dậy” là Đường Sinh Pháp tức giận đến mức lồng lộn ba bận, trực tiếp dẫn người đến đập phá hang ổ của phe chữ “Liên hợp” tại công xã Hà Tây, đến để bắt tên “bàn tay đen” ngoan cố không hối cải này. Tuyên bố muốn đập nát cái đầu chó của hắn. Muốn dẫm lên hàng triệu cái chân. Muốn hắn không đầu hàng thì chỉ có diệt vong. Muốn hỏa thiêu nước luộc dầu rán lột trần lông sống. Muốn lăng trì tùng xẻo móc tim moi phổi chặt ngón tay móc mắt lột da căng mặt trống…
Hắn oán hận bài xã luận đó trên Nhân Dân Nhật Báo vô cùng. Hắn mỉa mai những nhà lý luận nhào nặn ra bài xã luận là kẻ tầm nhìn ngắn ngủn, hậu quả mà ngay cả hắn cũng dự liệu được thì những kẻ cao minh hơn hắn gấp mấy chục lại không dự liệu nổi. Hậu quả của việc hắn “ra mắt” đã chứng minh sự chính xác trong dự đoán của hắn và sự phá sản của bài xã luận kia. Tiếng nói của cơ quan ngôn luận của Đảng vốn thiêng liêng chí thượng trong tâm trí xã trưởng công xã, hóa ra cũng chỉ có ngần ấy trình độ mà thôi!
Hắn đành chịu chết, ngồi trên tấm da chó, lơ mơ chìm vào giấc ngủ.
Nghe thấy tiếng gọi điềm tĩnh của cô ta, hắn mở bừng mắt, miệng hầm có ánh sáng leo lét, nắp xi măng đã được hé mở. Hắn vốn định nhắm mắt ngủ tiếp, mặc dù có ngủ được đâu. Ban ngày thiếp đi mấy bận, vất vả qua được một ngày, đến đêm ngược lại chẳng buồn ngủ nữa, hắn bèn nằm nghiêng người, cuộn tròn trên tấm da chó, nhắm mắt dưỡng thần. Cô ta gọi hắn, chắc chắn có việc gì đó, hoặc có lời gì muốn nói. Trời đã tối hẳn, đêm đông rất dài, trò chuyện phiếm dăm ba câu chuyện gia đình với cô ta, biết đâu lại chẳng phải là một cách để giết thời gian trong đêm đông đằng đẵng này. Hắn trèo khỏi hầm.
Đứa trẻ đã ngủ say. Cô ta ngồi trên chiếc ghế đẩu nhỏ cạnh giường, trong ngực ôm một chiếc kẹp gỗ, giữa hai thanh kẹp kẹp một chiếc đế giày bằng vải thô dày cộm. Cô ta dùng một chiếc giồi sắt đâm một lỗ trên đế giày, rồi luồn hai cây kim lớn xỏ dây gai đâm xuyên qua, hai tay đồng thời kéo sang hai bên sợi dây gai dài dằng dặc, trên đế giày liền lưu lại một nút thắt dây gai màu nâu. Cô ta khâu vá rất thuần thục, thong thả, thỉnh thoảng lại quẹt đầu giồi sáng loáng lên mái tóc, dây gai xuyên qua đế giày phát ra tiếng “xèo xèo — xèo xèo”, tuy không hay ho gì nhưng cũng khiến người ta bỗng chốc cảm thấy yên bình và dễ chịu. Hắn ngồi trên chiếc ghế gỗ cạnh bàn vuông, thong thả hút thuốc, nhìn cô ta cúi đầu khâu đế giày.
Khói thuốc mịt mờ trước mắt hiện lên hình bóng bà nội. Một búi gai màu hồng nhạt lơ lửng giữa không trung, bà nội rút ra một sợi, thêm vào bó sợi đang se trong tay, tay phải nhấc lên, tay trái phập một cái quay chiếc quay nhỏ treo lủng lẳng dưới sợi gai, bó vỏ gai trong tay lập tức được se thành một sợi dây. Hắn thường ngồi trước đầu gối bà nội, nhìn chiếc quay nhỏ màu đỏ táo bóng lộn quay tít mù, cùng với khúc ca u sầu của bà nội cuốn chặt vào trong sợi gai. Nhưng bà nội đã qua đời rồi, là chết đói. Chiếc quay gỗ táo này được truyền lại cho mẹ, mẹ lại phập phà phập phồng quay nó để se sợi gai, dùng dây gai khâu vá đế giày vải. Hắn đã mang đôi giày vải như thế bước vào chiến trường Triều Tiên. Mẹ cũng đã già yếu qua đời, ba năm đã trôi qua, nấm mồ nhỏ trên mảnh đất cát quê nhà đã mọc đầy cỏ dại. Chiếc quay gỗ táo nhỏ đó đã bị chị gái lấy đi, chắc bây giờ vẫn đang se sợi gai. Vợ hắn là nữ công nhân dệt, dùng máy kéo sợi dệt vải, chắc sẽ không bao giờ dùng đến chiếc quay nhỏ đó nữa.
Cái quay màu đỏ táo se những khúc ca u sầu của bà, của mẹ, của chị ơi…
“Đêm nay anh đừng xuống hầm nữa.” Cô ta nói.
“Thế… tôi…” Hắn không biết phải trả lời thế nào.
“Đêm nay anh ngủ trên khang đi.” Cô ta bình tĩnh nói.
“Không… Tôi vẫn là… xuống hầm ngủ thôi.” Hắn có vẻ bất ngờ, hơi hoảng hốt.
“Hầm ẩm ướt lắm, ở lâu sẽ bị bệnh thấp khớp, lưng với chân sẽ đau đấy.”
“Không sao đâu. Có da chó cách ẩm mà.”
“Ngày lẫn đêm cuộn tròn dưới hầm mãi thế, không được đâu…”
“Không sao đâu…”
“Anh đừng có bướng, để lại căn bệnh đau lưng mỏi chân, sau này khó chữa lắm.” Lời nói của cô ta rất bình tĩnh nhưng đầy vẻ chắc nịch không thể chối cãi, “Chăn tôi sưởi ấm cả rồi, anh đừng có bướng nữa.”
Hắn nhìn lại, trên giường đất trải hai chiếc chăn. Sâu phía trong sát vách tường, đứa trẻ đáng yêu đã ngủ rất say. Chiếc chăn trải ở mép giường trông giống như chiếc chăn nửa mới để lâu không dùng, rất sạch sẽ, đại khái vừa mới lấy từ trong tủ ra. Hắn do dự một lúc, cuối cùng đành ngại ngùng không dám từ chối nữa.
Cô ta tiếp tục khâu đế giày, cũng không nói năng gì, có lẽ vì còn xa cách, có lẽ bản tính cô ta vốn ít nói. Hắn cũng không dám đường đột hỏi cô ta điều gì, dẫu sao đây cũng là vợ của kẻ thù số một Đường Sinh Pháp của hắn. Hắn thong thả hút thuốc, trong lòng lại nghĩ, Đường Sinh Pháp từ thôn Đông Đường xông ra, náo loạn đến công xã, chẳng bao lâu sau đã làm đến chức Phó tư lệnh “Bộ tư lệnh nổi dậy” toàn huyện, danh tiếng lẫy lừng. Người phụ nữ của hắn dường như chẳng liên quan gì đến hắn, sống trong căn nhà ngang tối tăm, nương nhờ ánh đèn dầu leo lắt khâu đế giày, ít nhất đối với hắn cô ta vẫn là một ẩn số.
“Ngủ đi.”
Cô ta đã khâu xong một chiếc đế giày, tháo kẹp gỗ ra, dùng kéo cắt đầu sợi dây, gập chiếc đế giày chằng chịt nút thắt dây gai lại, rồi dùng búa dằn xuống, đặt vào chiếc giỏ mây cạnh đầu giường, bình tĩnh cất lời bảo hắn: “Muộn lắm rồi, anh cuộn tròn dưới hầm một ngày một đêm rồi, nghỉ ngơi sớm đi.”
Hắn ừ à đáp lời nhưng không chịu đứng dậy dịch chuyển, hắn cảm thấy ngượng ngùng, sao lại có thể đường hoàng trèo lên giường đất của cô ta cơ chứ!
Cô ta xị mặt xuống, tự nhiên như đối với người bề trên, vừa nói vừa cởi giày bông, trèo lên giường, thổi phụt một cái tắt ngóm ngọn đèn dầu trên bệ tường đầu giường. Căn nhà ngang tối đen như mực không nhìn thấy năm ngón tay. Hắn nghe thấy tiếng cô ta cởi quần áo sột soạt trong bóng tối và tiếng rên rỉ thoải mái đầy trút bỏ nhọc nhằn khi chui vào chăn.
Hắn mượn ánh lửa đầu mẩu thuốc lá bước đến mép giường, tự mắng mình trong lòng, cô ta tin tưởng hắn như vậy mà bản thân lại ra vẻ ngượng ngùng, há chẳng phải không những không chứng minh được sự đường hoàng của mình mà còn phơi bày sự đa nghi bóng gió đó sao. Cô ta đã cân nhắc mọi thứ rất chu đáo, cởi quần áo trong bóng tối, cả hắn và cô ta đều thấy tiện lợi hơn. Hắn trèo lên giường, cởi áo bông quần bông, chỉ mặc áo lót quần lót rồi nằm xuống.
Trong chăn ấm quá, nóng rẫy cả người, cái khang sưởi thích thật đấy! Cái lưng cái chân cuộn tròn quá lâu của hắn vừa chạm vào chiếc giường đất ấm hừng hực, không kìm được mà rên rỉ thỏa mãn một tiếng.
Thật là không thể tưởng tượng nổi. Hắn, một xã trưởng nhân dân đường đường chính chính, giờ lại đang ngủ chung một chiếc giường đất với một nữ xã viên kém mình gần mười tuổi. Cô ta và con ngủ ở đầu giường kia, hắn ngủ ở đầu giường này, đầu này đuôi kia, y như vợ chồng nông dân trong làng ngủ với nhau vậy. Thật là không thể tưởng tượng nổi.
Hắn chợp mắt không nổi, không chỉ vì ban ngày đã ngủ bù dưới hầm rồi. Hắn nghĩ, bản thân tuy có rất nhiều khuyết điểm và thói hư tật xấu, nhưng trong vấn đề quan hệ nam nữ thì tự nhận mình trong sạch, cứng cỏi đàng hoàng. Hắn tuy cũng hay đùa cợt với các đồng chí nữ và nữ cán bộ, nhưng chưa từng có bất kỳ hành vi mờ ám nào. Năm mười sáu tuổi hắn tòng quân từ quê nhà Hà Nam, vừa vặn theo kịp sang chiến đấu ở Triều Tiên với bọn lợn Mỹ, chiến tranh đã rèn giũa một thiếu niên nông thôn nghèo khó thành một người lính Trung Quốc xuất sắc. Hắn là một trong số những đợt rút quân cuối cùng về nước, lúc trở về hai má đã mọc đầy râu quai nón đen nhánh, một đại đội trưởng chiến công hiển hách. Kỷ luật quân đội nghiêm ngặt đã giúp hắn suôn sẻ vượt qua thời kỳ xao động tuổi trẻ của đời người, sau khi trở về kết duyên cùng một nữ công nhân dệt ở Tây An, một cô gái xinh đẹp gốc Hà Nam, một người vợ tuyệt vời có thói quen sinh hoạt hoàn toàn tương đồng. Bất kể là trong quân đội hay chuyển ngành về địa phương làm xã trưởng, mọi người có thể tùy ý đánh giá công lao và nhân cách của hắn, chỉ riêng vấn đề tác phong nam nữ khiến cấp lãnh đạo lẫn người bình thường chán ghét thì tuyệt đối không có, điều này khiến hắn đi đến bất cứ hoàn cảnh nào cũng cảm thấy tự hào. Giờ đây, hắn lại ngủ đầu này đuôi kia với một người phụ nữ trên giường đất, nếu chuyện này mà đồn ra ngoài, dẫu có mọc một vạn cái miệng cũng không tài nào giải thích cho sạch sẽ được.
“Cục cưng, ti sữa nào!”
Tiếng chụt chụt bú sữa của đứa trẻ vang dội. Gió bắc rít gào buốt giá trên nóc nhà dưới hiên. Căn nhà ngang ấm cúng, bên ngoài cửa sổ khung gỗ treo mành rơm. Cửa đóng chặt. Những lỗ xà nhà cũng được nhét kín bằng rơm lúa mì. Mùi sữa thoang thoảng hòa quyện với hơi nóng của giường đất phảng phất khắp căn nhà ngang nhỏ. Hắn cảm thấy một sự cám dỗ. Sống mũi hắn ngứa ngáy, kìm nén không hắt xì. Hắn nhắm mắt lại, cố gắng xua đuổi cái thứ cám dỗ mơ hồ đó đi, chỉ cần chìm vào giấc ngủ là mọi cảm giác hay cám dỗ đều tan biến hết.
Cuối cùng hắn cũng mơ màng. Chỉ là mơ màng chứ không phải ngủ say giất nồng. Không biết đã mơ màng qua bao nhiêu canh giờ, lại bị một âm thanh đánh thức, tiếng nước chảy ào ào. Nhất thời hắn không phân biệt nổi tiếng nước đó phát ra từ đâu. Sau khi tỉnh táo lại, hắn phán đoán đó là tiếng cô ta đang đi tiểu. Hắn kéo góc chăn trùm kín đầu mặt, mưu toan ngăn chặn thứ âm thanh đó nhưng vô ích, vẫn không tài nào che lấp được âm thanh rất lớn kia. Trong lòng hắn trở nên nôn nao bứt rứt, nếu vươn tay kéo cánh tay cô ta từ dưới giường lên, có lẽ cô ta sẽ tự nhiên chui vào chăn của hắn. Lần đầu tiên hắn nhận ra hóa ra bản thân cũng chẳng phải thánh nhân gì, thế mà cũng nảy sinh cái ý nghĩ dâm tà này. Cuối cùng hắn vẫn tự kiểm soát được tay chân đang chực rục rịch của mình, cố tình phát ra tiếng ngáy, giả vờ như ngủ say như chết, dường như chẳng hề hay biết gì. Thế nhưng đôi tai hắn lại vô cùng nhạy cảm, nghe thấy cô ta trèo lên giường, trong bóng tối giẫm lên chân hắn, rồi lại chui vào chiếc chăn sát tường.
Gió tây bắc vẫn thổi ra âm thanh rít lên như còi thổi bên hiên và mái nhà. Tấm rơm che cửa sổ cũng phát ra tiếng kẽo kẹt do gió thổi. Hơi nước tiểu nóng hổi dần tản đi, trong phòng vẫn là hơi ấm rực hồng của giường đất và mùi sữa thoang thoảng.
Hắn cố gắng để bản thân chìm vào giấc ngủ lần nữa, dùng việc đếm số để thanh lọc tâm hồn. Hắn tự nhủ với bản thân: Dù bây giờ có là phần tử đen, là kẻ đi theo con đường tư bản chủ nghĩa hay tội nhân của đường lối Lưu Thiếu Kỳ đi chăng nữa, tổ chức vẫn chưa chính thức ra văn bản khai trừ đảng tịch và bãi nhiệm chức vụ xã trưởng của hắn, hắn vẫn là một đảng viên cộng sản, vẫn là cựu đại đội trưởng trinh sát chí nguyện quân, tuyệt đối không được chui vào chung một chiếc chăn với vợ người ta. Nhủ đi nhủ lại nhiều lần thế mà lại hiệu quả thật, sự bứt rứt trào dâng trong lòng hắn dần lắng xuống, cuối cùng lại mơ màng chìm vào giấc ngủ.
Tỉnh giấc sau một giấc ngủ, trời đã sáng bạch, hắn vùng dậy, chỉnh tề y phục, đứng dưới sàn nhà ngang, nhìn ra ngoài qua cửa nhà ngang, từ căn bếp nhỏ bên cạnh tiểu viện truyền tới tiếng quạt gió phập phà phập phồng, cô ta đang đun bếp. Nhìn tấm lưng uốn lượn theo nhịp quạt gió của cô ta, hắn không kìm được mà cảm thán trong lòng: Cuối cùng thì tôi vẫn cứu rỗi được tâm hồn mình!
Cô ta nói: “Trong hầm vừa ẩm vừa ngột ngạt, khó chịu lắm. Lúc không có ai thì anh cứ lên đây ngồi; lúc nào có ai đến thì anh lại xuống dưới đó.”
Hắn quả thực cũng không muốn xuống cái hầm tối tăm ngột ngạt mà ẩm ướt đó nữa, nhưng trong nhà cứ chốc chốc lại có người tới, người đến mượn cái đấu gỗ hay cái cân, người thì bồng con sang chơi thuần túy. Con gái cô ta chơi chán bên chỗ bà nội, chốc chốc lại chạy về, chơi một lúc quậy phá một lúc lại về nhà bà nội. Vì thế hắn chẳng khi nào được yên ổn, ra khỏi hầm đít chưa ngồi nóng chỗ thì cửa lớn lại vang lên, hoảng hốt cuống cuồng lại chui xuống hầm.
Hắn đành ở lỳ trong hầm, ngồi trên tấm da chó lót nền, lặng lẽ nhắm mắt dưỡng thần. Hắn cố gắng kìm nén cơn buồn ngủ để tránh việc tối đến lại mất ngủ lần nữa, tránh việc khi mất ngủ lại nghe thấy tiếng nước tiểu nóng hổi xối ào ào vào chậu sành và ngửi thấy cái mùi nước tiểu tươi mới ấy.
Hắn hồi tưởng lại những quá khứ tự mình trải qua nơi chiến trường Triều Tiên: Cái vị trí bột mì rang lạnh ngắt nuốt chung với tuyết cục, tiếng nước nhỏ giọt không bao giờ dứt trong đường hầm, luồng nhiệt nóng rực ập vào mặt khi đạn pháo oanh tạc, khoảnh khắc ôm súng xung phong lao ra khỏi chiến hào truy kích không chút do dự, thi thể người chiến sĩ thân yêu ngã gục dưới chân…
Đại đội trinh sát của họ đã trải qua bao nhiêu trận chiến kinh tâm động phách chứ! Cả một chiến trường đối đầu giữa hai quân phong tỏa nghiêm ngặt, vậy mà các chiến sĩ đại đội trinh sát của họ hầu như có mặt ở khắp mọi nơi, hết lần này đến lần khác sờ soạng vào tận tâm can quân địch, khiến kẻ địch tiêu tan trong chốc lát! Ôi! Cái tên “tiểu Giang Tô” trông điệu đà như con gái nhưng lại trầm tĩnh dũng cảm đến kỳ lạ kia! Cái tên “Hổ Bình Nhưỡng” ghét ác như thù tính tình cương trực kia! Cái tên “Trâu Quan Trung” chân chất chân thành kia! Bọn họ đều ngủ say ngàn thu ở cái khe núi xứ người xa lạ đối với người trong nước nhưng lại quen thuộc như lòng bàn tay đối với hắn! Bọn họ không lưu lại những cái tên lấp lánh như Hoàng Kế Quang hay Khâu Thiếu Cửu, tên của họ chỉ có người thân của họ và hắn là mãi mãi không thể quên. À à! Trận thám thính sâu vào tận hạ cằm địch lần ấy là trận tổn thất nặng nề nhất, trung đội trinh sát hy sinh một nửa dũng sĩ mới đổi lấy kết quả đó… Đó chính là chiến tranh! Đó chính là cách mạng! Còn cái phong trào nhìn không thấu, nắm không chuẩn, theo không kịp trước mắt này, thì tính là cái thứ cách mạng khỉ khô gì chứ! Hồi tao mười sáu mười tám tuổi đã là một con hổ trinh sát lão luyện ra vào trận địa địch rồi, thế mà đám nam nữ khỉ khô trước mắt này chỉ quấn một chiếc băng đỏ trên tay lại đến đè đầu cưỡi cổ tao…
Nên viết một cuốn hồi ký rồi, đáng lẽ phải viết từ lâu rồi, máu của những chiến sĩ đọng lại nghẹn ứ ở lồng ngực ấy! Hắn giờ đây trốn chui trốn lủi trong cái hầm khoai tây ngầm giống như chiến hào này, vừa không thể viết ra những trang văn ghi lại cảnh chiến tranh ra trận vào sinh ra tử, cũng không thể thực hiện chức trách của một xã trưởng công xã; những kỹ năng trinh sát được rèn giũa khổ sở trên chiến trường ấy, nay lại được mang ra trọng dụng, nhanh nhẹn vượt qua các vật cản, bất ngờ đột nhập vào nơi nguy hiểm nhất và an toàn nhất mà kẻ địch không thể ngờ tới nhất… Ban đêm lại phải nghe tiếng một người phụ nữ trẻ tuổi tè vào chậu sành bên cạnh… Hắn lúc thì nghĩ đến cảnh hào khí ngất trời, lúc lại mang tâm trạng u phẫn nức nở, lúc lại chán nản thất vọng, dẫu có khó khăn đến mấy thì cơn buồn ngủ cũng bị xua tan, lại một ban ngày nữa trôi qua!
Húp xong bát cháo, hắn không xuống hầm nữa. Cô ta đã trải chăn sẵn trên giường đất, theo lệ vẫn là hai chiếc. Có trải nghiệm lần đầu của đêm tối hôm qua, tối nay dường như đã trở thành chuyện rất đỗi tự nhiên, không còn cảm thấy quá ngượng ngùng nữa, rào cản trong lòng đã sụp đổ từ lâu. Cô ta dường như cũng tự nhiên tùy ý hơn tối hôm qua một chút, không thổi tắt đèn dầu nữa, cứ thế cởi chiếc quần bông dày cộm, mặc áo bông ngồi vào phía trong cùng của giường đất bên trong chiếc chăn đó. Dẫu sao hắn cũng cuộn tròn dưới hầm quá lâu, khao khát được sớm nằm dài lên chiếc giường đất ấm hừng hực để duỗi thẳng cái lưng mỏi nhừ, nên không còn câu nệ nữa. Cởi áo bông quần bông ra rồi nằm xuống.
Ngọn lửa nhỏ của chiếc đèn dầu nhấp nháy, trên bức tường vách kháng của căn nhà ngang có một lớp ánh sáng vàng vòm. Đứa trẻ vẫn chưa ngủ, bò từ đầu giường bên kia sang, bò đến bên gối hắn thì dừng lại, trừng đôi tròng mắt đen nhánh tròn xoe nhìn chằm chằm nhận diện hắn, dường như coi hắn là bố. Hắn nhổm người dậy, muốn kéo nhóc con vào chăn của mình. Nhóc con ấy lại lùi ra sau, nhất quyết không chịu nghe theo. Hắn ôm lấy đầu nó, hôn lên má nó một cái, chiếc má và miệng ấm áp mang theo một mùi sữa thoang thoảng. Bộ râu quai nón mọc quá dài của hắn đâm đau nó, nhóc con oa lên khóc lớn. Cô ta khúc khích cười kéo con vào lòng, nhét núm vú vào miệng đứa trẻ, thổi tắt đèn dầu, ôm con ngủ tiếp.
Căn nhà ngang bỗng chốc tối sầm lại. Lũ chuột lập tức xuất hiện, cái gì đó trên bàn bị hất đổ, vang lên tiếng “rầm” chát chúa.
“Anh là một người tốt, một xã trưởng tốt.” Cô ta nói ở đầu giường bên kia.
“Sao cô biết tôi tốt hả?” Hắn hỏi.
“Em nghe người trong thôn nói, anh là một người thẳng tính.” Cô ta nói, giống như đang trò chuyện gia đình với hắn, “Mọi người đều nói anh tốt… Anh đã giảm ‘lương vinh quang’ cho thôn mình, người già trẻ nhỏ đều khen anh thực tế.”
“Ừ…” Hắn đáp lời, gợi lại một ký ức đã ngủ quên.
Mùa thu năm đầu tiên hắn đến công xã Hà Tây, bí thư chi bộ mới nhậm chức ở thôn Đông Đường này để thể hiện thành tích chính trị của mình, báo cáo “lương vinh quang” cao vút một cách thái quá, hắn không biểu dương hành vi tích cực đó của y, ngược lại còn cắt giảm con số phi thực tế đó. Chỉ là một chuyện nhỏ như vậy thôi mà cô ta và người thôn Đông Đường đến nay vẫn nhớ mãi không quên, cứ khen anh tốt thế, tính tình thẳng thắn thế…
“Cái tay xã trưởng họ Cẩu hồi trước, lúc nào cũng chê cán bộ báo cáo ‘lương vinh quang’ ít, toàn muốn khai tăng lên thôi! Anh thì hay rồi, chỉ có bớt đi thôi!”
“Xã viên cũng phải ăn cơm chứ bộ!” Hắn bình thản nói.
“Cái tay xã trưởng họ Cẩu kia thì có quan tâm trong nồi xã viên có gạo hay không đâu, chỉ chăm chăm đòi nộp thật nhiều ‘lương vinh quang’, so sánh qua lại thì đương nhiên người ta nói anh tốt rồi.” Cô ta nói chuyện với hắn một cách thực tế, không hề nịnh hót, “Thực ra em cũng chẳng rõ tình hình, chỉ nghe người ta nói anh tốt thôi.”
Hắn vô cùng đắc ý, trong lòng cảm thấy rất dễ chịu. Đã từ lâu lắm rồi, hắn toàn phải nghe những lời quát mắng và chửi rủa, chứ hoàn toàn không được nghe ai nói một câu tốt đẹp nào về mình cả. Những lời nói không chút giả tạo của người phụ nữ này đột ngột đánh thức trong hắn một sự tự tin và tự tôn, một sức mạnh làm người.
“Nhà em thì chẳng có ai nói anh tốt cả.” Cô ta nói.
“Tại sao?” Hắn hỏi.
“Anh không biết à?” Cô ta hỏi lại, rồi tự mình giải đáp luôn, “Anh cách chức bố em rồi, ông ấy thành cán bộ mất chức trong phong trào ‘tứ thanh’, ngóc đầu không nổi, cả nhà căm thù anh đến tận xương tủy!”
Hắn im lặng không đáp, không nói nên lời.
Hắn bước vào công xã Hà Tây với tư cách là Trưởng đoàn công tác “Tứ thanh”. Hắn kiên định không dời tuân thủ theo điều lệ công tác của phong trào “Tứ thanh” để lãnh đạo phong trào. Phong trào “Tứ thanh” diễn ra ròng rã suốt nửa năm trời, bắt đầu từ mùa xuân, kết thúc sau vụ gặt mùa hè. Có một nhóm cán bộ lớn nhỏ vì vấn đề kinh tế hoặc chính trị mà bị cách chức xuống đài, một số ít cá nhân còn chịu trừng phạt của pháp luật. Ông nội của cô ta - nguyên bí thư chi bộ thôn Đông Đường ngã ngựa cũng nằm trong số đó. Làm sao hắn có thể quên được chứ? Cô ta không nói thì trong lòng hắn cũng thừa biết ông nội cô ta hận hắn muốn chết.
“Cái tên nhà em giương cờ nổi dậy, chính là để đòi lại công đạo trút giận thay bố hắn đấy…” Cô ta rất thẳng thắn.
“Tôi hiểu.” Hắn nói, hắn sớm đã hiểu rõ mối quan hệ này rồi. Lực lượng tập hợp dưới trướng bộ tư lệnh nổi dậy do Đường Sinh Pháp cầm đầu trong toàn bộ công xã Hà Tây thậm chí toàn huyện Hà Khẩu, hầu như đều thuần một sắc là những cán bộ từng chịu đả kích trong phong trào “Tứ thanh” hoặc người thân và tộc nhân của họ. Sao hắn có thể “ra mắt” về phe bọn chúng được chứ? Hắn nói với cô ta: “Thế còn cô thì sao? Cô có hận tôi không?”
“Anh chỉnh đốn bố em, lại tịch thu lương thực nhà em, còn bắt đền năm trăm đồng, em đương nhiên cũng nên nghiến răng hận anh mới phải. Thế mà em… lại không hận nổi.” Cô ta vẫn nói với giọng rất bình tĩnh.
“Vì sao chứ?” Anh ta cũng thấy lạ, không hiểu nguyên nhân trong đó.
“Haizz!” Cô thở dài, “Bố đẻ tôi là chủ nhiệm hội nông hiệp nghèo đấy! Ông ấy làm chủ nhiệm hội nông hiệp nghèo trong phong trào ‘Tứ thanh’, lại gia nhập Đảng, là phần tử tích cực trong tổ công tác của anh. Lần này phức tạp rồi, hai nhà thông gia chia thành hai phái, kể từ sau ‘Tứ thanh’ là không còn qua lại nữa, gặp mặt chẳng nói được câu nào với nhau! Cách mạng văn hóa bùng nổ, chồng con mụ giương cờ nổi dậy làm tư lệnh, người nhà mẹ đẻ tôi đều tham gia phe ‘Liên hợp’ đó chứ. Anh nói xem, tôi nên làm thế nào đây?”
“Hừ!” Anh chợt hiểu ra, nhưng lại không thể trả lời cô rốt cuộc phải làm sao.
“Tôi chẳng quản gì sất, quản cũng chẳng xuể.” Cô nói, “Ai thích làm loạn thế nào thì làm! Tôi chỉ lo sống qua ngày với mấy đứa con của mình thôi…”
“Ồ…” Anh trầm ngâm một tiếng, tỏ ý đã hiểu rõ hoàn cảnh tiến thoái lưỡng nan của cô, nhưng vẫn không cách nào giúp cô mưu tính một biện pháp cao minh hơn, đành im lặng không nói.
“Sống qua ngày thôi! Cứ sống tiếp đi! Ai biết ai sai ai đúng cơ chứ?” Cô thản nhiên nói, “Ngủ đi!”
Căn nhà nhỏ chìm vào tĩnh lặng, không một tiếng động. Toàn bộ thôn xóm chìm vào tĩnh lặng, không một tiếng động. Thôn Đông Đường nằm dưới chân vực trông giống như lòng cái hót rác này, hoàn toàn không thể nghe thấy một chút âm thanh nào nữa. Không tiếng xe cộ, không tiếng người, thỉnh thoảng có dăm ba tiếng chó sủa vụt lên rồi thắt lại. Nằm trên chiếc kang lửa ấm sực trong một vùng nông thôn yên ả thế này, khiến người ta chốc chốc lại sinh ra một ảo giác: Phong trào Cách mạng Văn hóa đang làm mưa làm gió ở thế giới bên ngoài kia rốt cuộc có thực sự từng xảy ra không? Xã trưởng Quan Chí Hùng đường đường từng bị bắt đeo biển “máy bay phản lực”? Thực sự từng giống như tên cướp bị đuổi bắt mà hoảng hốt trèo qua ba lớp tường rào ư?
Cô đang sống qua ngày. Cả nhà chồng cô đều từng chịu sự chỉnh đốn của phong trào “Tứ thanh”, Đường Sinh Pháp chính là dựa vào động lực đó mà giương cao ngọn cờ nổi dậy. Bố đẻ của cô lại vừa hay là phần tử tích cực trong phong trào “Tứ thanh”, nay vì bảo vệ phong trào đó mà gia nhập vào tổ chức quần chúng của phe đối lập một mất một còn với con rể. “Phong trào lần này thực sự đã phát động được quần chúng rồi.” Bọn họ giờ đây không chỉ vì củi gạo mắm muối của bản thân mà bận lòng tốn sức, mà thực sự là đang vì tranh đấu chính trị đấy! Còn cô thì sao? Một bên là ông nội và chồng, một bên là bố mẹ đẻ và anh em ruột thịt, cô đành phải sống qua ngày cùng với đứa con trai của mình! Cô không sống qua ngày thì biết làm thế nào?
Còn bản thân anh thì sao chứ? Thực ra anh cũng chỉ là một kiểu người sống qua ngày khác mà thôi. Anh bước chân vào công xã Hà Tây xa lạ này với xấp tài liệu đầu đỏ của phong trào “Tứ thanh” giấu trong ngực, kể từ ngày đó, anh đã đứng ở mặt đối lập với Đường Sinh Pháp và người bố đã thất thế của hắn, đồng thời kết thành đồng minh với bố đẻ cô (vị chủ nhiệm hội nông hiệp nghèo đó). Anh hiện giờ là mục tiêu đầu sóng ngọn gió, trở thành cái gai trong mắt đám người Đường Sinh Pháp, quả thực không thể né tránh. Hàng trăm đại quân “Tứ thanh” cùng anh chia nhau ngồi mười chiếc xe tải rầm rộ tiến vào công xã Hà Tây, từ bốn năm trước đã rút lui toàn bộ, trở về các nhà máy, cơ quan hoặc đơn vị sự nghiệp đối lập như pháo hoa ở thành phố lớn rồi, chỉ độc một mình anh ở lại để gánh chịu những cơn giận dữ và mối hận thù của những kẻ từng bị họ chỉnh đốn. Anh phải làm sao đây? Sống qua ngày thôi! Sống qua ngày giống như cô ấy vậy!
Cuộn tròn trong hầm ngầm suốt một ngày, cố cắn răng chống cự không ngủ, dồn cơn buồn ngủ đến tận nửa đêm, quả nhiên anh chìm vào giấc ngủ rất nhanh. Bùiùi khói củi thoang thoảng phát ra từ chiếc kang lửa ấm sực, cảm giác thả lỏng và chắc chắn mà môi trường vạn phần an toàn mang lại cho trái tim ngày đêm nơm nớp lo sợ của anh, khiến anh ngủ thật là thoải mái làm sao! Cho đến khi anh cảm thấy ngột ngạt, thấy sống mũi bị tắc nghẽn không thở được, anh bị ngộp thở mà tỉnh giấc.
Thực ra anh chưa hoàn toàn tỉnh táo, lúc vừa bị nghẹt thở tỉnh dậy từ giấc ngủ say chết người vẫn còn mơ màng, theo bản năng vươn tay ra, đẩy thứ đang làm tắc nghẽn đường thở ở mũi ra, nhưng lại chạm phải bầu vú.
Anh lập tức tỉnh hẳn, ngay lập tức hiểu ra chuyện gì đã xảy ra. Anh vội rụt tay lại, thầm cảm thấy ngượng ngùng cho hành vi vừa rồi của mình trong trạng thái nửa tỉnh nửa mê. Anh không biết phải làm sao. Bên trái anh áp sát một thân thể ấm áp quyến rũ, phần bụng mềm mại nép sát vào anh, hai bầu vú căng mọng đầy đặn áp chặt vào mặt anh, suýt chút nữa che lấp toàn bộ mắt, mũi và miệng anh. Bầu vú căng trướng đang cho con bú ấy, sữa mẹ bị ép chảy ra, tràn vào khóe mắt anh, dòng sữa ấm hắc dính dấp từ cánh mũi chảy xuống khóe miệng. Hơi ấm sực trong chăn, hương sữa ngọt ngào, cùng với hương thơm quyến rũ tỏa ra từ thân thể ấm áp này, khiến anh vừa tỉnh dậy từ giấc mộng, lập tức lại mê đắm. Anh ôm chầm lấy eo cô, áp chặt vào bộ ngực mềm mại đó, lật người lại…
Anh nhắm mắt lại, lẳng lặng nằm đó, trong lòng thầm dâng lên một tia hối hận vẩn vơ. Cô cũng lẳng lặng nằm đó, chóp mũi chạm vào mang tai anh, hơi thở nóng hổi thổi làm cổ anh ngứa ngáy. Cô khe khẽ kể cho anh nghe, hồi cô và Đường Sinh Pháp mới cưới thì mọi chuyện hãy còn tạm ổn. Nửa năm sau ngày cưới, Đường Sinh Pháp đến trường tiểu học trong trấn làm giáo viên dân lập, mỗi tháng chỉ kiếm được mười đồng trợ cấp sinh sống, liền bắt đầu thấy cô chướng mắt. Thêm vào đó cô liên tiếp sinh hạ hai cô con gái, lại càng không thể ngóc đầu lên nổi. Đường Sinh Pháp mắng cô là con gà què chỉ biết đẻ trứng thối, từ sáng đến tối chẳng có lấy một nụ cười. Ông nội cô đường đường là bí thư chi bộ, họp hành thường hay giảng nam nữ bình thực tế thì tức tối vì cô không sinh được đứa con trai nào. Ông nội ra vào cửa viện chưa từng liếc nhìn cô lấy một cái chính diện, cứ như trong cái nhà này vốn không tồn tại người con dâu là cô vậy. Còn bà nội thì từ sáng đến tối trợ trừng đôi mắt đỏ hoe bờ lệ lở loét đầy tức giận nhìn cô, trù ẻo rằng hương khói nhà họ Đường sắp tuyệt diệt trong tay cô rồi. Cho đến khi cô sinh được đứa con trai này, tình hình vừa mới khá hơn một chút, thì Đường Sinh Pháp lại đi giương cờ nổi dậy, lại dính lấy với mụ nữ chính ủy kia…
Cô khóc. Dòng nước mắt ấm nóng chảy xuống cổ anh. Cô nói: “Tôi ăn cơm độn rau muối, không thấy tủi thân, nhưng sớm tối không có lấy một người tri âm tri kỷ, tôi tủi thân muốn chết. Anh là một người tốt. Tôi đem lòng mình gắn kết với anh, dù chỉ chốc lát, dù chỉ thoáng qua, tôi cũng thấy đáng giá rồi…”
Tâm trạng hối hận trong lòng anh tan biến, ôm lấy cơ thể đang run rẩy của cô mà không nói gì.
Cô nói: “Tôi cứ tưởng tối qua anh sẽ trêu chọc tôi, ai ngờ anh ngủ chết đi được. Tôi… anh ngàn vạn lần đừng mắng tôi là một người đàn bà lẳng lơ…”
Anh không kìm được mà tuôn rơi nước mắt. Anh nhớ bản thân rất ít khi rơi nước mắt. Hồi thực hiện nhiệm vụ trinh sát trên chiến trường, từng ngã từ một vách núi cao xuống, ngã gập đến mức mũi bàn chân trái quay ngược về sau gót chân quay ra trước. Trong bóng tối, anh ôm lấy chân trái cắn răng vặn một cái, lại vặn mũi chân hướng về phía trước, bò dậy rồi chạy tiếp, đau đến mức mồ hôi tuôn như mưa mà độc chỉ không rơi một giọt nước mắt. Điều duy nhất anh còn nhớ là tiểu đội trưởng trinh sát thân yêu không may trúng đạn trong lúc cắt hàng rào thép gai của địch, ngay cả thi thể cũng không thể kéo về nổi, lúc trở về doanh trại, anh mới ôm lấy chiếc chăn trống và cái gối nằm sát bên người tiểu đội trưởng mà khóc lớn một trận. Anh không tài nào nhớ nổi bản thân còn từng rơi nước mắt vào lúc nào nữa. Tấm biển gỗ nặng hơn mười cân treo trên cổ chỉ dùng một sợi dây sắt mảnh treo lỏng chỏng, cứ hằn sâu vào da thịt, vậy mà anh cũng chỉ túa mồ hôi hột chứ không rơi nước mắt. Người đàn bà này vốn dĩ chẳng có chuyện gì đau buồn to tát đặc biệt, thế mà lại khiến anh phải rơi nước mắt.
Cô tìm kiếm sự an ủi. Cô tìm kiếm chỗ dựa. Cô tìm kiếm sự chân thành. Cô tìm kiếm sự tôn trọng và yêu thương tối thiểu từ người khác, đặc biệt là người thân. Thế nhưng những thứ cô tìm kiếm, chẳng có lấy một thứ thuộc về cô. Ánh mắt coi thường vô hạn của ông nội và ánh mắt chán ghét hằn sâu trong đôi mắt đỏ hoe bờ lở loét trợn trừng của bà nội đều khiến cô không tài nào chịu nổi, trong khi người chồng Đường Sinh Pháp lại chỉ yêu “đứa con cưng” chứ chẳng màng đến cảm nhận của cô. Lòng cô đạm bạc và lạnh lẽo, điều này anh có thể cảm nhận được ngay từ lần đầu tiên gặp cô. Một người đàn bà nông thôn tuổi đời còn trẻ, ưa nhìn như vậy, sao có thể năm này qua tháng nọ chịu đựng cái cảnh không nơi nương tựa thế này cơ chứ? Anh đại khái là thương hại cô, lại cũng thương hại cho hoàn cảnh cô độc không nơi nương tựa hiện tại của chính mình, không kìm được mà nước mắt tuôn rơi dầm dề. Nhất thời anh chẳng tìm được lời nào thích hợp để an ủi cô, đành siết chặt ôm lấy cơ thể đang hơi run rẩy của cô vào lòng, bản thân cũng cảm thấy có được một chốn dung thân chân thực tạm bợ nào đó…
Hôm sau, tỉnh dậy vào sáng sớm, anh lại nghe thấy tiếng bễ lò ở gian bếp nhỏ thổi bập bùng. Cô bưng nửa chậu nước ấm bước vào, cười với anh một tiếng, cũng không nói gì, liền kéo chiếc khăn mặt từ cây sào trúc treo lơ lửng xuống, nhúng vào chậu rửa mặt, rồi xách bình nước nóng đi ra ngoài lấy nước. Nụ cười của cô, mang theo sự e thẹn, mang theo sự ngầm hiểu, mang theo một nét chân thành chắc chắn, đọng lại rất lâu trong ký ức của anh. Trong mắt cô đã vơi bớt vẻ u sầu, ánh lên tia sáng, ánh mắt lấp lánh tia sáng ấy khiến trong lòng anh dâng lên một tia ấm áp và phúc khí. Cô chăm sóc sinh hoạt của anh ân cần mà không hề nôn nóng, hoàn toàn giống như một lòng một dạ đối xử với người đàn ông yêu dấu của mình, mộc mạc không chút phô trương.
Những đêm sau đó, cô theo lệ trải hai chiếc chăn, một chiếc quấn lấy đứa con trai cưng. Sau khi dỗ cho đứa bé ăn no ngủ say, cô liền nép sát vào anh mà ngủ. Thỉnh thoảng, cô nói với anh: “Lão Quan, anh lên kang nghỉ trước đi, em giặt xong đống tả lót này rồi sẽ qua.” Anh cũng không còn thấy gượng gạo nữa, bảo cô: “Ngọc Cần, đưa hộp thuốc lá trên bàn cho anh…” Cởi quần ra, anh ngồi trong ống chăn hút thuốc, nhìn cô giặt giũ tả lót dưới nền nhà.
Có lẽ là vào cái đêm tròn mười ngày, tiếng gõ cửa lập tức khiến anh trở nên căng thẳng, ngay lập tức nhận thức được bản thân đã trở thành Lưu Hoàng Thức “vui quá quên đường về”. Anh mặc quần áo, nhét hộp thuốc lá vào người, kẹp tấm da chó phơi khô, rồi lại chui xuống dưới bàn vuông, chuẩn bị lẻn vào hầm ngầm, quay đầu nhìn lại, cô đã gấp chăn gọn gàng, dùng chổi quét đầu mẩu thuốc lá và tro thuốc anh vứt xuống đất, cười mỉm với anh một cái. Lúc cô sắp đậy nắp hầm lại, cúi người hôn anh một cái.
Anh rất thành thạo trèo xuống hầm ngầm, ngồi lên tấm da chó, lắng nghe động tĩnh ở căn nhà phía trên, quả nhiên là Đường Sinh Pháp đã về.
“Mẹ kiếp! Kiếm cho tao chút gì ăn xem nào.”
“Anh muốn ăn gì nào? Ăn mì hay ăn bánh nướng?”
“ĐCM tổ tông nó chứ! Rót cho tao ngụm nước trước đã.”
“Hôm nay anh bị làm sao thế hả? Vừa bước chân vào cửa là đã trái tính trái nết rồi!”
“Mẹ kiếp nó chứ! Hừ hu…”
“Sao thế hả? Không túm được con đĩ đó à?”
“Nói nhảm cái gì thế! Cứ bận tâm mấy chuyện lông gà vỏ tỏi mẹ kiếp ấy làm gì! Cách mạng gặp khó khăn rồi… Hả ha!”
“Bị người ta lật đổ rồi à?”
“Đần! Bọn chúng mà đòi lật đổ tao á?”
“Thế anh về đây lải nhải cái quái gì thế?”
“Hừ hừ… Tao nói này ông cụ ơi là ông cụ, sao ngài lại hắt nước lạnh vào phái nổi dậy của các ngươi thế hả! Ngài xúi giục bọn tao đứng lên đi theo ngài nổi dậy, sao ngài lại hắt nước lạnh lên đầu tao thế hả!”
“Ai dám hắt nước lạnh vào anh cơ chứ!”
“Ông cụ lại vừa ban bố chỉ thị tối cao rồi, bảo là phải bảo vệ thành quả ‘Tứ thanh’ đấy! Phàm là chỉ thị mới nhất tối cao truyền xuống, đối với chúng ta đều có lợi, chúng ta đều đi diễu hành hô hào chúc mừng đấy! Chỉ có buổi lễ mừng tối nay là mở ra thật ném đời! Rõ ràng biết chỉ thị này là đang hắt nước lạnh vào chúng ta, chống lưng cho lũ chó bảo hoàng, vậy mà chúng ta vẫn phải họp hành ăn mừng, khua chiêng gõ trống đốt pháo hoa… Tao tức đến nghẹt thở rồi đây này!”
“Ái chà! Chủ tịch Mao bảo bảo vệ thành quả ‘Tứ thanh’ cơ à?”
“Hừ hừ hừ! Ông cụ ơi là ông cụ, ông nói Lưu Thiếu Kỳ làm ‘Tứ thanh’ mở rộng, đi theo ‘đường lối kinh tế’, bọn tao phê phán Lưu Thiếu Kỳ đang hăng hái thế cơ mà, đùng một cái ông lại ra chỉ thị nói là phải bảo vệ thành quả ‘Tứ thanh’ chứ! Đã là ‘Tứ thanh’ do đường lối Lưu Thiếu Kỳ gây ra, cái ‘thành quả’ này sao mà bảo vệ cho được hả? Hừ hừ hừ… Ông cụ đúng là chuyên gia đổ keo vào vại hồ mà! Càng làm càng nhầy nhụa! Tao thấy ấy… hay là ông cụ thực sự… lú lẫn rồi thật đấy!”
“Ái chà chà! Anh mau nói nhỏ tiếng thôi! Lỡ để người khác nghe thấy anh oán trách lãnh tụ vĩ đại, anh xem anh tính sao đây? Có muốn sống nữa không hả!”
“Trong lòng tao tức đến phát nổ đây này! Anh xem, tao lại chẳng dám nói với ai khác, tức đến trướng cả bụng lên đây này… Em sẽ không đi tố cáo anh chứ.”
“Cái đó thì khó nói lắm. Em cũng trung thành với Chủ tịch Mao. Ai phản đối Chủ tịch Mao, em đập nát đầu chó kẻ đó!”
“Hớ hớ! Em đi tố cáo đi! Tao chẳng thèm để ý đâu. Không phải tao khoác lác đâu nhé, em có nói là tao công kích Chủ tịch Mao, cũng chẳng có ai tin sất. Lời tao nói người ta mới tin cơ. Tao nói chuột bắt mèo thì có người tin, chứ em mà nói mèo bắt chuột thì khối người không tin đấy…”
“Anh… dù sao em cũng nắm được đuôi của anh đấy nhé…”
Biến thành cuộc cãi vã lúc nóng lúc lạnh, không hờn không giận của hai người.
Anh ngồi trên tấm da chó sống, suýt chút nữa thì nhảy dựng lên. Lạy ông lạy bà ơi! Chủ tịch Mao ban bố chỉ thị tối cao mới nhất, bảo phải bảo vệ thành quả của phong trào “Tứ thanh” kìa! A a! Cuối cùng thì ông cụ cũng mở lời rồi, cuối cùng cũng ban bố một chỉ thị có lợi cho Quan Chí Hùng này rồi! Chủ tịch Mao ơi là ngôi sao Bắc Đẩu, tôi đúng là đã nhìn thấy ánh sáng rực rỡ của ngôi sao Bắc Đẩu rồi đây này! Anh một khắc cũng không ngồi yên nổi, những sợi lông chó màu đen trên tấm da chó mềm mại mượt mà ấy, phút chốc biến thành từng chiếc kim thép, đâm cho anh ngồi không yên.
Anh đành ngồi xuống, trong lòng kêu lên, thành quả của “Tứ thanh” sớm nên được bảo vệ từ lâu rồi chứ! Ông cụ bảo chúng ta làm “Tứ thanh”, thứ chúng ta giấu trong ngực chính là “Hai mươi ba điều” đấy thôi! Ông nói đó là đường lối Lưu Thiếu Kỳ, vậy đội viên “Tứ thanh” như chúng ta phải làm sao đây? Ông cụ không lên tiếng bảo vệ thì ai mà bảo vệ nổi chứ? Ha ha! Tư lệnh Đường chán nản rồi, tức đến nỗi bụng muốn phát nổ rồi, khóc cha mắng mẹ chửi tổ tông rồi! Kể từ khi nổi dậy đến nay không nhớ rõ đã ban bố bao nhiêu lần chỉ thị tối cao rồi, hầu như lần nào cũng khiến Tư lệnh Đường hoan hỉ tột cùng mà khiến anh chán nản, chỉ có lần này là Tư lệnh Đường không vui mà lại khiến anh không kìm được nỗi lòng phấn khích cổ vũ hả hê sung sướng. Anh không kìm được mà nhẩm đọc trong lòng câu nói của Chủ tịch Mao: Bị kẻ địch phản đối là chuyện tốt chứ không phải chuyện xấu. Quả thực không thể lay chuyển, thấu đáo và tinh tế.
Anh hoàn toàn không còn tâm trí đâu để nghe lén chuyện phòng the trên kang nữa, tâm trạng phấn khích khiến anh phút chốc cảm thấy căn hầm ngầm này thật khó chịu đựng, đến một khắc cũng khó mà ở lại nổi. Anh muốn ra ngoài, anh muốn đốt pháo, anh muốn hô hào chúc mừng. Anh muốn bày tỏ lòng thành kính thật lòng đối với chỉ thị mới nhất… Cuối cùng anh cũng mệt mỏi, cái mệt sau khi quá phấn khích mà không biết trút đi đâu! Anh chán nản tựa người vào vách hầm ngầm, chìm vào giấc ngủ. Trong lòng anh vô cùng yên tâm, tin rằng khi anh trải qua đêm nay rồi mở mắt ra lần nữa, nhất định sẽ là một buổi sáng ngập tràn ánh nắng…
“Em phải đi đây.”
“Khắp thôn khắp đất toàn người là người, đi kiểu gì?”
“Thế thì… trời tối hẵng đi.”
“Tối nay à?”
“Tối nay.”
“Anh đi đi! Anh ở đây hoài sao được lâu dài…”
Trong mắt cô lại thấp thoáng hiện lên tia u sầu đó, bao phủ lấy đôi mắt sáng ngời đáng yêu. Tư lệnh Đường vừa sáng sớm đã vùng dậy đạp xe đi rồi. Cô có chút hoảng loạn giục anh ăn cơm xong, thu dọn bát đĩa, bỗng lao vào lòng anh, lẩm bẩm nói: “Em thực sự muốn giấu anh ở trong hầm ngầm này mãi mãi…”
Có tiếng gõ cửa.
Anh lại lẻn vào hầm ngầm.
Cô dặn dò ở miệng hầm: “Đội trưởng phụ nữ phân công tôi đi làm việc, ở bãi chăn nuôi dọn phân. Tôi khóa cửa ở ngoài rồi, anh cứ việc lên trên mà nghỉ ngơi đi.”
Anh nghĩ, khó khăn lắm thì cũng chỉ còn lại một ngày thời gian thôi, tuyệt đối không được để xảy ra sơ suất gì, bèn bảo cô: “Cô không có nhà, lỡ có biến cố gì, không cách nào che giấu được, chi bằng cứ ở trong hầm ngầm là an toàn nhất.”
Cô cũng không nài nỉ nữa, đi làm việc rồi.
Anh ngồi trên tấm da chó sống, lòng vô cùng yên tâm, khó khăn lắm thì cũng chỉ còn một ngày nữa thôi, tối trời là có thể đi rồi. Căn hầm ngầm cứu mạng! Tấm da chó sống mềm mại! Chiếc kang lửa ấm sực! Đôi gò bồng đảo ấm áp đầy đặn! Vậy mà lại khiến anh sinh ra một nỗi lưu luyến khó lòng dứt bỏ.
Cô tan làm trở về, tiếng bước chân quen thuộc vội vã và nặng nề hơn trước một chút, theo đó liền gọi anh ra khỏi hầm.
“Tôi nghe được một tin trong thôn…”
“Nói mau——”
“Trong công xã đóng quân rồi!”
“Thật á?”
“Khắp thôn khắp phố ai nấy đều đang đồn ầm lên kìa! Nói là trong công xã đóng quân cả một đại đội Giải phóng quân, hơn một trăm mạng người lận đấy! Nghe nói đang phân bổ đi các thôn các đội kìa! Bảo xã viên làm gia sản xuất…”
“Thế thì tốt quá rồi!” Anh thở dài một hơi thật dài.
Trước khi đến đây, anh đã nghe tin quân khu muốn cử Giải phóng quân xuống nông thôn “ủng hộ tả phái”, “nắm bắt cách mạng, thúc đẩy sản xuất”. Bây giờ Giải phóng quân thực sự đến rồi, đến thì tốt quá rồi. Anh nắm rõ trong lòng, quan điểm và xu hướng của quân khu chính là phái mà anh đã “công khai bày tỏ thái độ”...
“Dù thế nào đi nữa, Giải phóng quân đến rồi, tôi có thể về công xã rồi. Sẽ không ai dám giết tôi mổ xẻ tôi nữa, phê bình đấu tố thì không sợ đâu!” Anh nói.
“Buổi chiều tôi không đi làm nữa đâu!” Cô bảo anh, “Anh đi rồi… Muốn gặp lại thì không dễ dàng gì nữa.”
Trong lòng anh thấy chua xót. Một trận mong ngóng trời mau tối lại, trời tối là có thể đi rồi; một trận lại mong ngóng trời đừng tối nhanh thế, trời tối rồi là phải vĩnh biệt cô ấy mãi mãi.
Cô theo lệ đóng cửa nhà lại, ngồi bầu bạn với anh, cô dường như luống cuống tay chân, ngồi không thì thấy hoang mang, lại kẹp một chiếc đế giày vào vẹp gỗ, cặm cụi khâu vá. Tiếng dây gai kéo qua đế giày kêu sột soạt. Khiến tim anh khẽ run lên, âm ỉ nhói đau, giống như sợi dây gai đang đâm xuyên qua tim anh vậy. Anh ngồi trên chiếc ghế bên bàn vuông, hút thuốc, trân trân nhìn cô không chớp mắt. Cô đâm một mũi kim qua, đâm trúng đầu ngón tay trỏ, máu tươi nhuộm đỏ đế giày. Cô vội dùng tay phải nắm chặt ngón tay trỏ, ngước lên liếc nhìn anh, cơn đau khiến gương mặt u sầu đó càng thêm phần diễm lệ động lòng người. Cô đang lơ đễnh. Sao cô lại đâm trúng tay cơ chứ? Lơ đễnh đấy! Anh lập tức lao đến bên cô, nhìn ngón tay bị thương đó. Cô bĩu môi, cười dịu dàng một tiếng. Anh cúi đầu, ngậm ngón tay trỏ đó vào miệng, mút lấy dòng máu tanh nồng. Cô vứt vẹp gỗ đi, ôm lấy cổ anh, nước mắt theo cổ chảy xuống.
Thời tiết mùa đông phương bắc rất ngắn ngủi, chớp mắt đã tối sầm lại.
Cô sớm dỗ cho đứa con ngủ say, thậm chí không ngần ngại tát mông đứa con cưng hai cái, ép buộc đứa trẻ không yên phận đó phải ngoan ngoãn chìm vào giấc ngủ với tiếng nấc nghẹn ngào ấm ức.
Cô chui vào gian bếp nhỏ, chiếc bễ lò lại kêu bập bùng lần nữa, chắc là đang nấu bữa tối. Anh bước ra khỏi căn nhà nhỏ, bước vào gian bếp nhỏ, bảo cô: “Để anh nhóm lửa giúp em cho.”
“Anh mau ngồi vào trong nhà đi. Anh vừa tới là em lại rối tung lên hết cả. Anh ngồi trong nhà ấy, trong lòng em mới thấy vững vàng. Đi! Ngồi vào trong nhà đi, để em phục vụ anh một bữa cơm nữa.” Cô nói.
Anh bước trở về căn nhà nhỏ, lần thứ hai cẩn thận đánh giá lại một lượt, một chiếc bàn vuông, một chiếc kang lửa bằng đất nung, một chiếc tủ ván không sơn dầu, còn lại chính là mấy thứ lặt vặt như chậu sành hũ vò chăn bông cũ manh chiếu rách không đáng nhắc tới. Anh nhìn tất cả những thứ này, cứ như muốn khắc sâu những món đồ này vào ký ức vĩnh viễn vậy.
Cô bước vào căn nhà nhỏ, bưng một chiếc đĩa sứ thô ráp, trong đĩa đựng trứng gà xào vàng óng ánh mỡ, tay kia bưng một đĩa bánh nướng màu vàng rộm. Bánh nướng được làm bằng bột mì, không nghi ngờ gì nữa là món ăn cao cấp ở vùng nông thôn, cô lại rót cho anh một chén nước trà, bảo anh: “Anh những ngày qua chịu uất ức rồi, chẳng có đồ ăn ngon.”
Anh vội nói: “Những thứ này… nên để dành cho con.”
Cô cười bảo: “Anh ăn đi! Em chẳng còn lấy ra được thứ gì nữa đâu.”
Anh ngồi xuống, cầm đũa lên, món trứng gà rất thơm, bánh nướng cũng vô cùng thơm ngọt dễ nuốt. Anh ăn rất chậm, nhai thật kỹ, nhưng lại khó nuốt trôi, cổ họng cứ như bị thứ gì đó chặn ngang lối, nhưng lại không thể không ăn, không ăn sẽ khiến cô đau lòng.
Anh nói: “Ngọc Cần… anh phải đi đây.”
Anh muốn nói vài câu cảm ơn cô đã cứu giúp, nhưng lại cảm thấy không cần thiết.
Cô trải chiếc chăn sạch sẽ mới một nửa đó ra lần nữa, lặng lẽ cúi đầu, tựa người vào mép kang.
Anh nói: “Em hiểu mà… anh phải… đi.”
Cô nói: “Anh phải đợi đến nửa đêm hẵng đi. Trời vừa tối, mọi người chưa ngủ say.”
Anh và cô nằm vào trong chăn, ngược lại không hề có thứ dục vọng đó nữa. Anh ôm lấy cô. Cô lẳng lặng nép sát vào anh. Cả hai đều không nói gì, mọi lời nói đều trở nên nhẹ bẫng và khó lòng vừa ý. Dường như thứ niềm vui nhân luân luôn khiến người ta đắm say ấy phút chốc đã mất đi bất kỳ ý nghĩa nào…
Thoắt cái đã nhiều năm trôi qua.
Anh đang lật xem một xấp tài liệu, cửa bị đẩy ra, có người bước vào căn phòng vừa làm phòng ngủ vừa làm phòng làm việc. Anh đang vội đọc cho xong mấy chữ cuối cùng của một trang giấy, không ngẩng đầu lên, cũng không chào hỏi người tới, dựa vào tiếng bước chân có thể nhận ra người đến vô cùng cẩn trọng, chắc chắn là cán bộ cấp dưới, đại khái là muốn xin chỉ thị hay báo cáo điều gì với anh. Anh đặt bút xuống, quay người từ trên ghế lại.
Người đến hóa ra lại là Đường Sinh Pháp.
Hắn đứng giữa phòng, hai tay đan vào nhau treo lủng lẳng trước đũng quần, tư thế này thoạt nhìn khiến người ta liên tưởng đến việc hắn rất lương thiện, có chút đáng thương, có chút câu nệ, có chút ý vị thành khẩn. Anh chỉ vào chiếc ghế bên cạnh, ra hiệu cho hắn ngồi xuống. Hắn liền ngồi xuống chiếc ghế đó, sống lưng ưỡn thẳng tắp, khiến người ta nhìn vào thấy hắn ngồi rất không thoải mái.
Đường Sinh Pháp móc từ trong túi ra một điếu thuốc châm lửa hút. Hắn hút rất mạnh, lúc nhả khói ra, gò má đã gầy sọp đi rõ rệt phồng lên. Râu và tóc hắn dính liền vào nhau, khóe mắt dính gỉ mắt khô cứng, tròng trắng chi chít tơ máu như mạng nhện, quả có thể gọi là mệt mỏi phờ phạc, tiều tụy héo mòn. Hắn bỗng sinh ra một ảo giác, đây là một con sói đã bị đánh gãy cột sống.
Anh đợi hắn lên tiếng.
Hắn vẫn đang cật lực hút thuốc.
Đây là mùa xuân năm 1977. Dưới sự chủ trì của anh, công xã Hà Tây đã mở lớp học tập “nói cho rõ”. Đường Sinh Pháp đương nhiên là nhân vật số một bắt buộc phải “nói cho rõ” của công xã Hà Tây.
Đường Sinh Pháp vứt mẩu thuốc lá ngắn cũn cỡn không thể kẹp nổi nữa đi, đột ngột ngẩng đầu lên, nói với anh: “Bí thư Quan, tôi muốn nói với anh một tâm sự…”
Hắn rất thành khẩn gọi anh là “Bí thư Quan”. Hắn không dám gọi anh là “phần tử tư bản chủ nghĩa ngoan cố không chịu hối cải” hay “phần tử tam phản” nữa. Hắn không biết bản thân có quên rằng mình từng gọi như vậy hàng nghìn hàng vạn lần hay không? Hắn trước đây là xã trưởng công xã, sau này được kết hợp làm chủ nhiệm ủy ban cách mạng, ít lâu sau lại là bí thư đảng ủy kiêm chủ nhiệm ủy ban cách mạng, lãnh đạo nhất nguyên hội tụ vào một thân. Anh nói: “Nói đi! Anh đã tin tưởng tôi, thì đừng có băn khoăn gì cả.”
“Tôi tin tưởng anh nên mới tìm anh…”
“Nói đi!”
“Tôi với nữ chính ủy… chuyện ‘mã ha’ đó… đừng truy cứu nữa…”
Bí thư Quan không lên tiếng.
“Nếu thực sự không được, anh có thể khép tội theo hướng có chuyện đó đi.” Đường Sinh Pháp nói, “Tôi chỉ cầu xin anh… đừng đồn thổi ra ngoài. Các con gái của tôi đều lớn cả rồi…”
“Chỉ vì chuyện này thôi á?”
“Chỉ vì chuyện này thôi.”
“Chuyện này có thể không truy cứu nữa.” Bí thư Quan sảng khoái nói, “Tôi đồng ý với anh.”
Đường Sinh Pháp sững sờ một lát, có chút bất ngờ trước sự đồng ý sảng khoái như vậy của anh, nhất thời chưa phản ứng kịp, lại hóa ra không còn gì để nói nữa. Đường Sinh Pháp chỉ sững sờ một thoáng rất ngắn, liền lộ ra chút ít vẻ hổ thẹn khó nói cúi đầu xuống, lại lục lọi tìm thuốc lá trong túi.
Bí thư Quan rất hài lòng với câu trả lời của mình. Sự đồng ý dứt khoát sảng khoái này khiến đối phương càng thêm phần thấp hèn và nhỏ nhen, ngược lại cũng khiến bản thân càng thêm đắc ý nhấm nháp sự khoan dung và độ lượng của người chiến thắng, cuộc sống với dòng chảy khúc chiết phức tạp rốt cuộc đã định đoạt chiến thắng và sự sụp đổ của hắn. Việc hắn ngồi trên bục giảng còn mình ngồi ở một góc khuất dưới bục ở vị trí không thể đảo ngược, đã thể hiện đầy đủ sự khác biệt giữa kẻ chiến thắng và kẻ thất bại. Anh đang diễn thuyết trên bục về các văn kiện của tổ chức đảng cấp trên về việc triệt để điều tra làm rõ những người và việc có liên quan đến “Bè lũ bốn tên”. Hắn đang cúi gầm đầu hút thuốc buồn ở một góc khuất dưới bục.
Thế nhưng anh khắt khe kiềm chế bản thân, hoặc nói thực ra vốn dĩ chẳng cần kiềm chế gì sạt mà đã thành thói quen, chính là tuyệt đối không thể hiện sự đắc ý cao ngạo của kẻ chiến thắng. Anh không giống một số đồng liều vào thời khắc chiến thắng không kìm nếm được mà thể hiện tâm lý trả thù không chút che đậy đối với những kẻ từng chỉnh đốn họ. Ngoài việc rập khuôn truyền đạt chính sách của cấp trên ra, anh tuyệt nhiên không hề đả động đến những thủ đoạn tận diệt nhắm vào cá nhân anh của bọn họ đối với Đường Sinh Pháp và những kẻ khác. Anh thậm chí còn có thể bình tĩnh đưa ra một số lời thanh minh không mất nguyên tắc cho đối phương ở những dịp thích hợp, thậm chí còn gây ra sự bàn tán dị nghị của một số cán bộ có tầm nhìn hạn hẹp, thế nhưng anh vẫn tiếp tục kiên định không dời xử lý vấn đề của đám người Đường Sinh Pháp theo chủ trương của mình. Cứ như vậy, trong lòng đám đối thủ Đường Sinh Pháp và đông đảo cán bộ, đã tạo ra một ấn tượng khách quan, khoan dung của Bí thư Quan, đây chính là mục tiêu tu dưỡng mà anh vẫn luôn theo đuổi. Anh cho rằng, kết quả của việc làm này sẽ khiến đám người Đường Sinh Pháp hoàn toàn sụp đổ về mặt tinh thần mà không thu hút được dù chỉ là sự đồng tình của một người nào; ngược lại, nếu khiến mọi người cảm thấy Bí thư Quan mang theo tư thù cá nhân trả thù xen lẫn trong cuộc đấu tranh chính trị nghiêm trọng này, tình huống sẽ khác đi; có thể sẽ khiến đám người Đường Sinh Pháp nhận được sự đồng tình của xã hội, và chắc chắn sẽ khiến nhiều người kính nhi viễn chi với anh. Anh không chỉ muốn chinh phục nhóm đối thủ như Đường Sinh Pháp, mà quan trọng hơn là chinh phục trái tim của tất cả cấp dưới và đồng liều của mình. Việc Đường Sinh Pháp hôm nay đến tìm anh, đưa ra yêu cầu không truy cứu chuyện giữa mình và nữ chính ủy nữa, đã phần nào chứng minh được điều này. Anh sảng khoái đồng ý với hắn, chính là sự tiếp nối của sự chinh phục đó.
“Haizz!” Đường Sinh Pháp thong thả phun ra một ngụm khói, “Chuyện ‘mã ha’ đó, mấy năm nay đã không còn ai nhắc tới nữa rồi, nếu lại đồn thổi lên, không phải tôi không chịu nổi, chủ yếu là... con gái và con trai của tôi đều có... mặt mũi cả chứ…”
Bí thư Quan không đổi sắc mặt, hút thuốc, trong lòng lại đang gào lên, lúc anh bắt tôi gõ chiêng đồng diễu phố thị chúng coi tôi như con khỉ mà đùa giỡn, lúc anh nhổ nước bọt khịt nước mũi đá vào mông tôi lên mặt tôi, chưa từng nghĩ xem bộ mặt của một xã trưởng như tôi rốt cuộc có còn là mặt người hay không cơ chứ? Lại càng không nghĩ tới con trai con gái của tôi lớn tuổi hơn con trai con gái của anh nhiều. Anh liếc nhìn bộ đồng phục màu xanh nhàu nhĩ bẩn thỉu mặc trên người Đường Sinh Pháp, vẫn không đổi sắc mặt nói: “Đương nhiên… trẻ con rất chán ghét nghe những lời đồn đại kiểu này của bố mẹ… Tôi có thể hiểu được.”
“Còn về vấn đề của tôi trong thời kỳ ‘Cách mạng Văn hóa’, tôi đã nói rồi, tôi đã thừa nhận rồi, tôi không hối hận, những vấn đề tôi vẫn chưa nói rõ, tôi sẽ tiếp tục làm rõ thêm bước nữa.” Đường Sinh Pháp bày tỏ với anh, lời lẽ thành khẩn khiến người ta liên tưởng đến việc hắn đã chuẩn bị sẵn sàng cho tình huống xấu nhất. Theo đó, hắn lộ ra vẻ mặt sốt sắng nào đó, “Anh mấy ngày nay nhìn ra được chứ? Một số người hiện giờ đem tất cả mọi vấn đề trút hết lên đầu tôi. Chó ỉa ra cũng cứ bám lấy đổ thừa là do tôi ỉa. Tôi là bôi đất vàng vào đũng quần, nói không rõ mà biện bạch cũng chẳng xong là bùn hay là cứt nữa rồi…”
“Hiện tượng này là có thật.” Bí thư Quan khẳng định lời hắn nói, “Bản thân anh nên làm thế nào, tôi nghĩ anh phải hiểu rõ chứ.”
“Đương nhiên rồi, đương nhiên rồi.” Đường Sinh Pháp liên tục nói.
Bí thư Quan nghĩ, cho dù là đối với một nhân vật đã bị dòng chảy xã hội đẩy vào góc khuất như Đường Sinh Pháp, thì cũng không thể không thừa nhận tình hình thực tế mà hắn nói, không thừa nhận sẽ khiến hắn hoàn toàn tuyệt vọng, cho rằng nói rõ hay không nói rõ thì kết cục cũng giống nhau cả thôi. Việc anh thừa nhận loại tình hình mà hắn nói, chính là để loại bỏ sự can thiệp của tình hình này đối với việc hắn tiếp tục “nói cho rõ” ra khỏi tâm trí hắn. Anh nói: “Anh nên đứng trên lập trường sự thật cầu thị, đem những vấn đề của mình trong thời kỳ ‘Cách mạng Văn hóa’ nói cho rõ ràng mạch lạc, tin rằng tổ chức sẽ phân biệt rõ ràng cái nào là do chó ỉa cái nào là do anh ỉa, cái nào là bùn vàng cái nào là cứt thối…”
“Tôi nhất định sẽ nói cho rõ ràng.” Đường Sinh Pháp nói, thể hiện sự thành ý rất lớn, theo đó lại hơi lắc đầu, cười khổ một tiếng, “Có những lời, nói thế nào cũng không thể nói rõ ràng được…”
“Sự thật vẫn luôn là sự thật.” Bí thư Quan nói, mang ý nghĩa phản bác rõ rệt, vấn đề nguyên tắc tuyệt đối không thể mơ hồ, lớp học tập “nói cho rõ” sao có thể tồn tại vấn đề “nói thế nào cũng không nói rõ ràng được” chứ? Anh phê bình hắn rằng, “Anh trước tiên nên cân nhắc việc làm thế nào để ‘nói cho rõ’ vấn đề, chứ không phải là ‘nói không rõ’.”
Hắn miễn cưỡng gật đầu, tỏ ý tiếp thu.
“Về sự bức bách mà anh đã phải chịu đựng trong thời kỳ ‘Cách mạng Văn hóa’, tôi xin tạ lỗi nhận sai với anh, xin anh xử phạt.” Đường Sinh Pháp nói, “Tôi hiện giờ vừa hay nhận ra anh là một người lãnh đạo tốt.”
Bí thư Quan đột nhiên thấy không tự nhiên. Tên Đường Sinh Pháp từng hận không thể đạp anh thành tro bụi này, lại bắt đầu nịnh nọt anh trước mặt, quả thực có chút ngượng ngùng, có chút buồn cười. Anh ra vẻ điếc không sợ súng, dửng dưng vô cảm. Bảo hắn rằng: “Anh còn chuyện gì nữa không?”
“Không còn nữa,” Đường Sinh Pháp nói, “Tôi càng nghĩ càng thấy sợ! Đêm hôm đó, nếu anh không trốn thoát, thì tôi đã phạm tội lớn rồi. Mấy ngày nay tôi cứ nghĩ mãi, tối hôm đó may mà anh chạy thoát, cứu anh mà cũng cứu cả tôi! Lúc đó tôi quả thực là một con chó điên…”
“Anh đi nghỉ đi!” Bí thư Quan nói, “Vấn đề cần ‘nói cho rõ’ thì tiếp tục làm cho rõ ràng vào. Còn chuyện… ‘mã ha’ đó, tôi đồng ý với yêu cầu của anh, không truy cứu nữa!”
Đường Sinh Pháp đứng dậy, ủ rũ bước ra ngoài.
Bí thư Quan Chí Hùng khép cửa lại, bước đi quanh phòng. Anh đột nhiên nhớ tới căn hầm ngầm ẩm ướt ngột ngạt ấy, tấm da chó sống mềm mại mượt mà tựa như gấm đen ấy, chiếc chăn sạch sẽ mới một nửa ấy, chiếc kang lửa nóng bỏng da thịt ấy, bầu vú căng mọng chèn ép khiến anh thở không ra hơi và dòng sữa từ khóe mắt chảy qua cánh mũi chảy vào khóe miệng… Sự bí mật trong hầm ngầm ấy cho đến nay vẫn chưa có người thứ ba nào hay biết, nếu bảo anh nói cho rõ, liệu anh có thể nói cho rõ được không? Tâm trạng của Bí thư Quan Chí Hùng dao động một lát, liền khôi phục lại trạng thái bình thường, hoàn toàn không ảnh hưởng đến việc anh tiếp tục dùng sự khoan dung của người chiến thắng để phê duyệt những tài liệu có liên quan đến việc Đường Sinh Pháp làm loạn trong thời kỳ văn hóa đại cách mạng ở trong tập hồ sơ ấy…
Lớp học tập đã kết thúc. Đường Sinh Pháp đã “nói cho rõ” một số vấn đề nên nói cho rõ, vẫn còn một số vấn đề bắt buộc phải “nói cho rõ” nhưng nói thế nào cũng không rõ được, theo lệ thì “gác lại” trước. Chức vụ Phó chủ nhiệm ủy ban cách mạng công xã của Đường Sinh Pháp đã bị bãi miễn. Hắn bước vào ủy ban cách mạng “tam kết hợp” với thân phận đại diện phái nổi dậy. Sau đó ông cụ ra chỉ thị bảo “đại diện quần chúng” đừng rời xa sản xuất, Quan Chí Hùng lập tức chấp hành thi hành ngay lập tức, tống cổ Đường Sinh Pháp về lại thôn Đông Đường, hắn có không vừa ý cũng đành chịu không thốt nên lời. Đến năm 1975 khi diễn ra phong trào “phê Đặng phản kích gió án lật ngược hữu khuynh”, Đường Sinh Pháp nghe gió liền động đậy, một loạt đại tự báo liệt kê việc Quan Chí Hùng bài xích đả áp phái nổi dậy được dán chi chít ở hai bên bức tường vách sát đường lớn ở cổng lớn công xã. Quan Chí Hùng do áp lực của tình thế, lại mời Đường Sinh Pháp từ thôn Đông Đường ra, sắp xếp cho làm giám đốc nhà máy nông cụ công xã, anh vừa lòng năm mươi phần trăm mà không vừa lòng cũng năm mươi phần trăm. Quan Chí Hùng cũng đã vắt óc suy nghĩ lắm rồi, dù thế nào đi nữa cũng không nợ lòng nhét thêm một đôi mắt xoi mói ở sau lưng mình, ném vào nhà máy nông cụ dù sao vẫn tốt hơn là cứ chống đối ở đại viện công xã. Hiện giờ, chức vụ giám đốc nhà máy của Đường Sinh Pháp cũng đã bị bãi miễn, tất cả các chức vụ đều bị bãi miễn sạch trơn, để hắn cũng nếm thử cái gọi là “từ đâu tới lại quay về đấy” có mùi vị ra sao.
Đường Sinh Pháp nhận được quyết định xử lý xong thì sắc mặt râu ria xồm xoàm không chỉ không có chút hổ thẹn nào, ngược lại còn dịu đi và thả lỏng hơn. Hắn ban đầu ước chừng bản thân ít nhất cũng phải “ngồi tù”, mà thực tế thì chỉ bị bãi miễn chức vụ về nhà. Thế nhưng, hắn không hề tỏ lòng biết ơn, chỉ nói bản thân hoàn toàn tiếp nhận sự kỷ luật của tổ chức. Quan Chí Hùng nhìn ra được, nội tâm Đường Sinh Pháp vốn không hề tâm phục khẩu phục, chỉ là hoàn toàn không còn chút năng lực và nhiệt huyết nào để phản kháng nữa mà thôi.
Việc xử lý Đường Sinh Pháp cũng nằm ngoài dự đoán của rất nhiều người, mọi người hầu như đồng loạt khẳng định hắn ít nhất cũng phải “ngồi tù hai năm”. Mọi người lại quay sang nói Bí thư Quan Chí Hùng đại lượng rộng lượng. Kỳ thực Quan Chí Hùng trong lòng hiểu rõ, chính sách mới và chiến lược chính trị mà chính quyền mới thi hành, nỗ lực khiến bản thân khác biệt với đường lối cực tả của “Bè lũ bốn tên”, thu hẹp diện đả áp, đối với những kẻ làm loạn trong thời kỳ “Cách mạng Văn hóa” cũng tuyệt đối không dùng thủ đoạn tàn khốc của “Bè lũ bốn tên” để chỉnh đốn, mà chỉ chọn ra những kẻ tội ác tày trời để trừng phạt, còn những người bình thường “nói cho rõ” sai lầm là xong chuyện.
Đường Sinh Pháp lặng lẽ quay về thôn Đông Đường.
Quan Chí Hùng tiếp tục đảm nhiệm chức vụ bí thư đảng ủy ở công xã Hà Tây, công việc tự nhiên rất bận rộn, nhưng anh lại tràn đầy tinh thần, hừng hực khí thế. Hai năm sau, đến mùa xuân năm 1979, anh và Đường Sinh Pháp lại một lần nữa giao thủ, không ngờ lại rơi vào tình cảnh vô cùng khó xử…
Quan Chí Hùng nhận được một bức thư do người khác chuyển giùm. Phong thư là một chiếc phong bì giấy da bò thông thường được dán lại, không qua bưu điện cho nên tự nhiên cũng không có tem và dấu bưu điện, bên trong lại được nhét phồng to, cầm trên tay ước lượng, nặng trịch ra phết. Anh xé phong bì ra, xem phần cuối trước, rành rành đề tên “Đường Sinh Pháp”, tim không khỏi thắt lại, liền đọc từ đầu đến cuối——
Bí thư Quan:
Chào anh, chắc hẳn anh rất bận.
Tôi vốn định tìm anh nói chuyện một lần, một là nghĩ đến việc anh vô cùng bận rộn, không tiện làm phiền; hai là tôi sợ gặp anh rồi ngược lại lại không nói rõ được những điều muốn nói, cho nên mới viết bức thư dài này.
Anh đã minh oan cho bố tôi, bố tôi đã được anh sắp xếp lại làm bí thư chi bộ thôn Đông Đường. Nhà cửa, lương thực cũng như tiền bạc bị tịch thu của nhà chúng tôi trong phong trào “Tứ thanh” cũng đều đã được trả lại và bồi thường. Già trẻ lớn bé trong nhà chúng tôi, đặc biệt là bố tôi, vô cùng biết ơn anh. Còn tôi thì lại không có tâm trạng biết ơn anh như vậy.
Ba tội danh của bố tôi, đi theo con đường tư bản chủ nghĩa, đi theo con đường địa chủ phú nông cùng với vấn đề kinh tế ăn chặn ăn bớt đều bị lật đổ hoàn toàn, vấn đề một xu cũng không tồn tại nữa. Khi anh hôm nay với thân phận là bí thư đảng ủy công xã tuyên bố minh oan cho ông ấy, đã từng nghĩ tới việc cách làm quy chụp cho ông ấy những tội danh vô căn cứ đó lúc anh làm Trưởng đoàn công tác “Tứ thanh” có phần hoang đường hay chưa?
Bố tôi là chủ nhiệm hội nông hội thôn Đông Đường, là đảng viên gia nhập Đảng Cộng sản đầu tiên của thôn Đông Đường, kể từ khi thành lập xã nông nghiệp tự nhiên là xã trưởng xã nông nghiệp nhiệm kỳ đầu tiên, sau đó chính là bí thư chi bộ thôn Đông Đường khóa cộng sản. Ông ấy là một người thế nào, với tư cách là con trai tôi không thể ba hoa thay ông ấy, tin rằng tâm trạng của các xã viên mà anh nhìn thấy tại đại hội minh oan ở thôn Đông Đường cũng đủ hiểu tám chín phần rồi. Anh với tư cách là Trưởng đoàn công tác “Tứ thanh” lại đánh đổ một lão nông dân một lòng một dạ đi theo Đảng Cộng sản như vậy, hơn nữa còn nhẫn tâm tịch thu tài sản đến mức ngay cả vại nước cũng nhổ đi, anh hiện giờ có thể dửng dưng được sao?
Trong toàn bộ công xã Hà Tây, cán bộ đại đội, tiểu đội cùng với các xã viên bình thường, có bao nhiêu người chịu cảnh oan khuất giống như bố tôi trong phong trào “Tứ thanh” do anh lãnh đạo? Anh sẽ nắm rõ chính xác hơn tôi; còn tôi chỉ biết đại khái là chín mươi phần trăm cán bộ tiền nhiệm đều biến thành “tứ bất thanh”, thậm chí có người còn biến thành phần tử thù địch “địa phú phản huài”, anh chỉ cần suy nghĩ một chút là có thể cảm nhận được mười bốn mươi năm nay họ đã sống qua những ngày tháng như thế nào! Anh đối diện với những người nông dân vô tội này, trong lòng chẳng cảm thấy hổ thẹn một chút nào sao?
Tôi lúc đó tốt nghiệp cấp ba về quê, được tuyển dụng làm giáo viên dân lập tiểu học, mỗi tháng mười đồng tiền trợ cấp, còn lại thì giống như xã viên tính điểm công. Bố tôi tự mình chỉ định đội sản xuất chỉ ghi cho tôi điểm công tương đương với mức trung bình khá, lý do là tôi làm “việc nhẹ nhàng”. Công việc của tôi trong hai năm nhậm chức giáo viên ra sao, vị hiệu trưởng và các giáo viên lúc đó hiện giờ đều còn sống, có thể tìm hiểu được. Mà tôi vì bố thất thế cũng bị đá ra khỏi trường, kẻ thay thế tôi hóa ra lại là một học sinh tốt nghiệp cấp hai. Anh nghĩ xem thân nhân và con cái của rất nhiều cán bộ bị chỉnh đốn chịu sự kỳ thị giống như tôi ấy, trong lòng họ không dễ chịu chút nào.
Cách mạng văn hóa bùng nổ, tôi liều mạng luôn. Dù sao thì tôi cũng đã chẳng ra hình người hình ngợm gì nữa rồi, nổi dậy chống lại Bí thư Quan anh, trút giận một hơi, để anh cũng đừng sống thoải mái như vậy, thế là tôi trút được mối ác khí rồi. Việc làm và kết cục của tôi trong thời kỳ “Cách mạng Văn hóa”, tôi sẽ không hối hận. Lúc tôi bị bãi miễn chức vụ trở về, cũng không hề hối hận. Chỉ là anh cứ bắt tôi “nói cho rõ”, tôi sao có thể nói cho rõ được chứ? Giờ đây tôi chỉ cần một câu là có thể nói rõ rồi, Bè lũ bốn tên đại náo cách mạng văn hóa rốt cuộc là vì nguyên nhân gì, sớm đã là lòng dạ Tư Mã Chiêu, ai ai cũng biết rồi. Mà tôi mượn gió cách mạng văn hóa, chính là để trả thù.
Khi anh vội vã chạy đến từng thôn này qua thôn khác của công xã Hà Tây để minh oan cho những người nông dân bị anh đánh đổ rồi lại được anh nâng đỡ dậy đó, anh có tự hỏi bản thân rằng: Đây là chuyện gì thế này? Bản thân mình đến công xã Hà Tây hơn mười năm đã làm cái trò ngu ngốc gì thế này? Mà anh có thể “nói cho rõ” đầu đuôi gốc ngọn của chuyện ngu ngốc này cũng như nguyên nhân chủ quan và khách quan khiến anh lúc đầu lại bán mạng làm chuyện ngu ngốc đó không? Tôi cho rằng hiện giờ anh không thể nói rõ được đâu. Kỳ thực, hiện giờ hoàn toàn không có ai yêu cầu anh “nói cho rõ” cả.
Tôi hiện giờ muốn thảo luận với anh một vấn đề, tôi đã gây ra sai lầm mà anh cho rằng vẫn chưa “nói cho rõ” hoàn toàn, anh cũng đã làm ra những chuyện sai lầm mà bản thân anh căn bản không thể nói rõ được, mối thù hằn và sự tổn thương lẫn nhau giữa anh và tôi mười mấy năm qua, rốt cuộc là vì cái gì? Anh nhìn nhận vấn đề này thế nào tôi không biết.
Cũng là một con người tôi, vừa có thể làm một giáo viên nhân dân đủ tiêu chuẩn (từng được bầu làm giáo viên kiểu mẫu), lại vừa có thể là một phần tử đập phá cướp bóc hung ác bức bách cán bộ cách mạng (tỉ như những sự lăng nhục và bức bách đủ điều đối với anh). Cũng là một con người anh, vừa có thể dùng danh nghĩa “trưởng đoàn” quét sạch chín mươi phần trăm cán bộ trong toàn công xã từ bí thư cho đến kế toán thủ quỹ cùng một lúc, thế nhưng anh lại có thể dùng danh nghĩa bí thư đảng ủy để minh oan cho từng người một, anh không thấy đó là một bi kịch thực sự sao?
Điểm đau đớn tột cùng của bi kịch này còn nằm ở chỗ nó diễn ra và tiến hóa dưới danh nghĩa của nhân dân. Tỉ như tôi, là mang danh nghĩa đường hoàng chống tu sửa phòng ngừa tu sửa “không chịu nỗi khổ lần hai không chịu tội lần hai” để nổi dậy. Tỉ như anh, cũng tiến hành phong trào “Tứ thanh” dưới danh nghĩa đường hoàng tương tự như vậy. Mà kết cục chung của hai phong trào này, ngẫu nhiên lại đều khiến nhân dân bao gồm cả tôi và cả anh đều chịu nỗi khổ lần hai và chịu tội lần hai.
Tôi cảm thấy hiện giờ tâm lý xã hội và cảm xúc xã hội chán ghét chính trị đang sinh sôi nảy nở phổ biến. Nguyên nhân xuất hiện tình hình như vậy không khó hiểu, chính trị trong những năm tháng biến ảo khôn lường cuối cùng đã đánh mất đi ý nghĩa cơ bản nhất bình thường nhất của nó, trở nên không có lợi cho nhân dân mà lại có hại, khiến người ta nghe thấy nhìn thấy là lập tức sinh lòng chán ghét. Nói một câu khó nghe, khi chính trị mà nhân dân quan tâm nhất sùng bái nhất cuối cùng lại khiến nhân dân phát hiện ra nó bất quá chỉ là một chiếc giẻ lau mà thôi, chỗ nào bẩn thì lau chỗ đó và kết quả là càng lau càng bẩn, thì tự nhiên sẽ hiểu rõ chiếc giẻ lau này vốn dĩ từ đầu đã là một miếng giẻ bẩn thỉu dơ dáy rồi, vậy thì nó chỉ có thể khiến người ta thất vọng cho đến chán ghét mà thôi!
Nghe nói anh đang làm công tác với người phụ trách bộ phận giáo dục, muốn khôi phục công việc giáo viên dân lập cho tôi. Ý tốt của anh tôi có thể hiểu, nhưng tôi hiện giờ lại hoàn toàn không thích hợp để làm công việc giáo viên. Việc làm của tôi trong thời kỳ “Cách mạng Văn hóa” có thể nói là tiếng ác đồn xa. Tôi hiện giờ vô cùng hối hận vì những hành vi tồi tệ của bản thân. Tôi không thể đứng trên bục giảng để làm cái sự việc thiêng liêng “truyền đạo thụ nghiệp giải hoặc” đối với những đứa trẻ thơ ngây. Nói tóm lại, tôi hiện giờ vẫn chưa khôi phục được sự tự tôn tự tin và dũng khí khi đối mặt với đôi mắt ngây thơ thuần khiết của những đứa trẻ đó. Tôi từng làm loạn, tôi từng mắng người, sử dụng những ngôn từ dơ dáy nhất. Tôi từng đánh người, dùng cả tay lẫn chân. Tôi từng tung tin đồn thất thiệt, không tiếc đảo lộn trắng đen, vô trung sinh hữu, nhằm mục đích đẩy đối phương vào chỗ chết. Tôi từng chơi mưu đồ, dùng những thủ đoạn kém cỏi nhất để đạt được mục tiêu đường hoàng nhất. Tôi vẫn chưa triệt để quét sạch khỏi nội tâm mình tất cả những phẩm chất tồi tệ xấu xa nhất của loài người này, vẫn chưa khôi phục lại được trạng thái tâm lý thuần khiết như lúc tôi mới bắt đầu làm giáo viên vào đầu những năm 60. Sao tôi có thể làm công việc thiêng liêng giáo dục thế hệ sau được chứ?
Tôi sẽ nghiêm túc tự kiểm điểm lại “vệ sinh tâm lý” của mình. Dựa trên nhận thức như trên, tôi trước tiên xin thành khẩn sám hối với anh. Tôi không phải là tuân theo giáo điều “hướng về phía trước” một cách chung chung, mà là từ đáy lòng hy vọng bản thân có được sự giải thoát từ trong nỗi hối hận. Tôi cũng muốn sám hối với tất cả những người từng bị tôi tổn thương. Đã hiểu rõ bản chất của bi kịch này rồi, đồng thời cũng cảm thấy nó vô cùng nực cười, vậy thì cũng cảm thấy không có sự cần thiết phải để anh và tôi ôm mối hận thù trong lòng nữa, bởi vì những thứ này, vốn dĩ không thuộc về những thứ mà chúng ta nên có.
Kính thư
Đường Sinh Pháp
20.5.1979.
Bí thư Quan đọc xong bức thư dài này, ngẩng đầu lên. Ngoài cửa sổ là một hàng cây bạch dương, cành lá xanh um tươi tốt, đong đưa trong ánh nắng dịu dàng và làn gió nhẹ. Ánh mắt anh có chút đờ đẫn, nhất thời khó lòng tỉnh táo lại từ sự chấn động của bức thư này. Anh châm một điếu thuốc, bước đi quanh phòng.
Anh bước đi, dần dần tăng nhanh tốc độ, trong đầu bắt đầu nôn nóng bất an. Anh đột ngột dừng bước, kéo cửa ra, gầm lên gọi đồng chí liên lạc Tiểu Mã, âm thanh quá lớn vang vọng trong đại viện công xã.
Tiểu Mã nghe tiếng chạy tới, đôi mắt lanh lợi liếc nhìn sắc mặt của người lãnh đạo cao nhất công xã, có chút hoảng sợ. Anh dặn dò Tiểu Mã, lập tức gọi điện thoại cho cán bộ công xã phái đến tất cả các thôn, thông báo khẩn cấp, bảo họ tối nay quay về cơ quan công xã, báo cáo tiến độ và tình hình chấn chỉnh các vụ án “oan sai giả” của phong trào “Tứ thanh” ở các thôn. Tiểu Mã không dám biểu lộ bất kỳ ý kiến trái chiều nào, quay người liền bước đi, chui vào phòng điện thoại.
Anh bỗng nghĩ: Có nên đọc bức thư dài mà Đường Sinh Pháp đưa cho mình cho tất cả cán bộ công xã nghe không? Bức thư này đối với việc đẩy nhanh tiến độ phúc tra một lượng lớn các vụ án trong “Tứ thanh” chẳng phải sẽ có tác dụng thúc đẩy hay sao? Đương nhiên, đem bức thư này ra công khai trước công chúng… điều này cần phải có dũng khí!
Quan Chí Hùng quay người lại, giáng một đấm lên trang giấy thư đó, tự lẩm bẩm gầm lên:
“Mẹ kiếp chứ! Lão tử liều luôn rồi!”
Đây là lần tôi hội ngộ với Quan Chí Hùng trong thời gian diễn ra Đại hội đại biểu nhân dân thành phố. Tôi trước đây chỉ biết anh từng chịu sự day dứt trong thời kỳ “Cách mạng Văn hóa”, chứ không để ý mấy, bởi vì hầu như tất cả các cán bộ lãnh đạo lớn nhỏ đều từng chịu sự day dứt tương tự, chỉ là khác nhau về mức độ, không một ai may mắn thoát nạn cả. Tối nay, anh lại kể cho tôi nghe đoạn trải nghiệm kỳ lạ “hầm ngầm” này, khiến tôi khó lòng quên được.
“Anh xem, tôi đem tất cả những chuyện không dám gặp ai trong đời mình kể hết cho anh nghe rồi đấy. Trước tối nay, trên thế giới này không có người thứ ba nào biết chuyện tôi trốn hầm ngầm cả. Nhưng trong lòng tôi rất bứt rứt, tôi nói cho anh nghe, anh mắng tôi cũng được, coi thường tôi cũng được, dù sao trong lòng tôi cũng thấy nhẹ nhõm hơn một chút rồi. Các anh là nhà văn có thể đem những chuyện trong lòng mình đổi cách viết ra ngoài, tôi không có cái bản lĩnh ấy. Anh cảm thấy đoạn trải nghiệm này của tôi thú vị thì anh có thể viết tiểu thuyết, chỉ là… đừng có bịa đặt linh tinh! Hiện nay có một số tiểu thuyết, phim ảnh bịa đặt ảo tưởng quá rồi!”
Điều này đã định sẵn tông điệu cho cuốn tiểu thuyết sau này của tôi. Khi tôi hôm nay dự định viết câu chuyện này, đã vơi bớt sự băn khoăn, vườn hoa văn nghệ từ lâu đã xuất hiện một hình thức mới vừa giống tiểu thuyết vừa giống văn học báo cáo, gọi là tiểu thuyết báo cáo hoặc tiểu thuyết sự thật. Thế nhưng tôi cảm thấy《 Hầm ngầm 》của mình vẫn là tiểu thuyết, không chỉ vì tên nhân vật chính là do tôi tùy ý thay đổi, bạn của tôi đương nhiên không gọi là Quan Chí Hùng.
Đêm hôm đó, chúng tôi ngồi lại uống thêm mấy chén, gò má Quan Chí Hùng ửng đỏ, tròng mắt lấp lánh ánh sáng, hưng phấn khó kìm. Tôi hỏi anh sau đó còn gặp lại người phụ nữ chủ nhân hầm ngầm cứu mạng anh lần nào nữa không? Anh cười nói: “Gặp một lần, là cô ấy và Đường Sinh Pháp lái ô tô mời tôi tới. Mẹ kiếp, cái tên Đường Sinh Pháp này có kiến thức văn hóa, lại có ‘mối quan hệ’ quen biết vớt vát được hồi làm giám đốc nhà máy nông cụ công xã, mở một nhà máy gia công nhỏ ở thôn Đông Đường, kiếm được đống tiền lớn. Hắn và vợ lái chiếc xe tải lớn đến huyện đón tôi tới, chuẩn bị tiệc gia đình, còn mời cả bố hắn tới nữa.”
"Tên đó thật không tầm thường, kiếm được mấy chục vạn rồi. Hắn quyên góp cho trường tiểu học thôn Đông Đường một tòa nhà dạy học hai tầng, lại còn xây dựng tháp nước máy cho thôn Đông Đường. Hắn nói... hắn làm những việc này là để nói về 'vệ sinh tâm lý'..."
"Ở nhà hắn, tôi không thể tìm thấy cái hầm đó nữa. Họ đã xây lầu nhỏ, nhà phụ đã dỡ bỏ, cái hầm từ lâu đã được san lấp đầm chắc. Tôi chợt cảm thấy có chút hoang mang hụt hẫng."
"Ngọc Cần đó cũng rạng rỡ hẳn lên, béo lên, còn uốn tóc, là kế toán của cái xưởng gia công nhỏ đó, đi đứng bước chân lanh lảnh. Lúc vào cửa vừa gặp mặt, mặt cô ấy đỏ bừng đến tận cổ. Đường Sinh Pháp cái đồ ngốc nghếch chẳng biết rõ nội tình, lại còn trêu chọc cô ấy trước mặt tôi, 'Già cả rồi mà gặp người vẫn còn đỏ mặt kìa!'..."
Tôi không kìm được mà cười sảng khoái.
Quan Chí Hùng lại không cười, đứng dậy từ ghế sô-pha, bước đến bên cửa sổ, đẩy cửa sổ ra. Phía dưới khách sạn mười tầng này là mái ngói của những ngôi nhà trệt thấp lè tè mờ ảo, ánh đèn hầu hết đã tắt, đèn đường trên con đường ven phố tỏa ra một thứ ánh sáng dịu nhẹ màu tím. Đa phần các cửa sổ của khách sạn này cũng đã tối đen, đêm đang rất sâu.
Quan Chí Hùng đứng bên cửa sổ, hút thuốc. Anh ấy bây giờ là phó chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Đại Lộ nhân dân huyện Hà Khẩu. Anh ấy đứng trước bầu trời đêm đen kịt một suốt một thời gian dài.
Sau đó, chúng tôi đi ngủ.