Trần Trung Thực Đoản Thiên Tiểu Thuyết Tập

Lượt đọc: 504 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chú Mã La

❊ ❊ ❊

Thứ Bảy trở về nhà, vừa mới ngồi xuống, mẹ đã nói: "Chú Mã La của con không còn nữa rồi."

"Khi nào ạ?" Con hỏi.

"Đêm qua, chẳng biết là trút hơi thở cuối cùng vào canh nào nữa." Mẹ thở dài một tiếng, "Sáng sớm nay người ta mới phát hiện ra."

Việc này có lẽ cũng chẳng lạ. Một gã độc thân già, đêm hôm ngủ một mình trong hang, có chết trăm lần, chắc cũng chẳng được ai phát hiện kịp thời. Dù nghĩ như vậy, lòng con vẫn không kìm được mà trào dâng nỗi buồn.

"Chẳng có bệnh tật gì cả, chiều qua còn đi dạo trong thôn. Thế này cũng tốt, dứt khoát, đỡ phải chịu tội." Mẹ nói vậy, trong lời nói đượm vẻ bi thương, "Chiều qua gặp mẹ ở đầu ngõ, chú ấy còn hỏi con đã về nhà chưa. Lần nào gặp mẹ, chú ấy cũng đều hỏi con có về không. Mẹ hỏi chú ấy có chuyện gì không, có cần giúp đỡ gì không, chú ấy đều bảo không có, chỉ là muốn... hỏi thăm chút thôi."

Chú ấy thật ra chẳng cần con giúp việc gì, nhưng cứ luôn hỏi con đã về nhà chưa! Lòng con lại thấy không vui chút nào...

Con không buồn ngủ, không thể chịu nổi sự hoang mang và cô đơn khi nằm trên giường đất mở tròng mắt trong bóng tối. Dưới ánh lửa tù mù của ngọn đèn dầu, cảnh sắc tráng lệ của thảo nguyên sông Đông hiện ra trước mắt con, bóng dáng dũng mãnh của Grigory vụt qua... Khi cảm thấy mắt hoa lên, tối sầm lại, cổ mỏi nhừ, khó mà lật thêm được trang sách nào nữa, trước mắt con chỉ còn lại cái lồng tre đựng bánh bao của mẹ.

Đúng vậy, cái lồng tre đó, được đan bằng nan tre, từ khi con có trí nhớ, đã nhớ là cái lồng đan bằng nan tre hình dẹt tròn này treo lủng lẳng trên cái móc sắt rủ xuống từ xà nhà. Quanh năm suốt tháng, trong lồng này lúc nào cũng đựng đầy những chiếc bánh bao lấy mãi không hết, sờ mãi không cạn, bánh cũ chưa kịp ăn hết, mẹ lại bỏ thêm bánh mới hấp vào. Đương nhiên, trong gần mười tháng của một năm, trong lồng này luôn đựng những chiếc bánh bao bột ngô màu vàng hoặc trắng, chỉ có vào những dịp lễ tết và mùa gặt lúa mì, trong lồng này mới đầy ắp những chiếc bánh bao bột mì trắng thuần khiết. Bây giờ, cái lồng đó trống rỗng, treo lơ lửng trên đầu cả nhà hết ngày này qua tháng nọ. Cái lồng tre trống không ấy luôn khơi dậy trong con nỗi niềm khát khao vô hạn đối với những chiếc bánh bao thơm ngọt. Trống không! Con thật không hiểu tại sao mẹ cứ không gỡ nó xuống, khiến người ta khi nghĩ đến nó vào nửa đêm, lại là trống rỗng, thật chán chường biết bao! Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, dù mẹ có gỡ nó xuống, vứt vào cái xó xỉnh nào đó không nhìn thấy, hay thậm chí đập nát đốt cháy đi chăng nữa, lúc này con vẫn sẽ nghĩ đến nó!

Cơn đói như thú dữ hồng thủy đang cắn xé trái tim con!

Con căm hận tại sao mình lại thiếu khả năng chịu đựng cơn đói. Cha cũng cùng con làm việc ở đồng của đội sản xuất suốt buổi chiều, về nhà chỉ uống một bát nước muối, rồi lặng lẽ nằm trên giường sưởi, lúc này đã vang lên tiếng ngáy đầy ngưỡng mộ, còn con thì trong đầu cứ xoay mòng mòng cái lồng không đựng thứ gì đó. Con rất đói, đói đến mức nằm không được mà ngồi cũng không xong, thậm chí còn căm hận cả Sholokhov, ông viết cái gì chết tiệt về Grigory, cái đồ tạp chủng Cossack này, làm con không thể ngủ sớm được, giờ đang đói như một con sói đói đi qua đi lại trong căn nhà nhỏ.

Con bước ra khỏi cửa, ngõ làng tĩnh mịch như chết. Đêm thu không trăng, cánh đồng tối đen như mực. Con không có mục đích, nhưng bản năng khiến con bước ra khỏi thôn, đi xuống bãi sông. Trong ruộng ngô đang trổ bông, tỏa ra một mùi hương ngọt ngào đậm đà, con đứng lại bên bờ kênh.

Con vươn tay sờ được một cây ngô, bẻ xuống một bắp to và mập, xé bỏ lớp vỏ non vài cái, ngồi xổm bên bờ kênh gặm. Dựa vào cảm giác của răng và lưỡi, hạt ngô mềm mềm, sữa trong hạt ngô thậm chí bắn cả vào mắt con, chắc là con gặm quá mạnh và quá nhanh. Hạt ngô non trong miệng, còn chưa kịp nhai nát đã lăn vào bụng, gần như chẳng nếm ra mùi vị gì, chỉ thấy vô cùng thơm ngọt. Dần dần có thể thưởng thức được trọn vẹn vị ngọt của nó, bắp ngô non chưa chín, còn tươi nguyên, mang theo những giọt sương lạnh lẽo của đêm thu, chảy vào cái dạ dày đang cháy rát, thật quá đỗi khoan khoái. Dòng sữa ngọt ngào, thậm chí còn có vị thơm béo của sữa bò, con cảm thấy đây chính là trái cấm trên cây thiện ác mà chỉ có Chúa mới được tận hưởng.

Con ném lõi ngô đã gặm sạch xuống kênh, đứng dậy từ bờ kênh, lại vươn tay sờ được một bắp ngô nữa, nhưng bỗng nhiên nhìn thấy một người, đang đứng dưới gốc cây liễu lớn cách ba năm bước chân. Con giật mình, ngẩn người, từ vóc dáng và hình thể, lập tức nhận ra, đó là Mã La, gã độc thân già cả đời trông coi hoa màu cho đội sản xuất. Con cũng chẳng biết dựa vào đâu mà có dũng khí, không bỏ chạy, cũng không cầu xin tha thứ, mà không chút do dự bẻ "khắc" một cái lấy bắp ngô đã nắm được trong tay xuống, xé lớp vỏ non vài cái, ngồi xổm xuống lại gặm tiếp, đám râu ngô non kẹp giữa các hàng hạt ngô, cùng với hạt ngô nuốt chửng vào trong bụng.

"Hừ! Gan ngươi cũng lớn thật đấy —" Lão cười lạnh nói.

Con không có tâm trí đâu mà tranh cãi với lão, đằng nào thì con cũng đã trộm bắp ngô rồi, chạy cũng không chạy tới Đài Loan được, mặc kệ lão đi tố cáo với cán bộ đội đi! Mặc kệ các người xử phạt thế nào cũng được! Dù có lấy hai gian nhà dột nát của nhà con ra đền bù, con cũng sẽ không hối hận, vì căn nhà đó dù sao cũng không giải quyết được cơn đói đang càn quét như lũ lụt, cắn xé như thú dữ trong bụng con lúc này. Con đã không còn tâm trí suy xét hậu quả, vẫn tiếp tục gặm ăn bắp ngô tươi, dường như càng nhai càng cảm nhận được vị ngọt ngào thơm ngon của hạt ngô tươi. Đã không tránh khỏi bị phạt, thì cứ để đêm nay con ăn một bữa no nê cho đáng!

"Đi theo ta!" Mã La gầm lên.

Con đứng dậy, cũng không quá hoảng sợ, đi thì đi, cùng lắm là bị đuổi khỏi vườn địa đàng để chịu phạt thôi, hối hận cũng vô ích. Con theo sau mông lão, hàm răng vẫn đang bận gặm bắp ngô.

Lão đột ngột quay người, vươn tay ra, con tưởng lão định đánh con, ai ngờ lão giật phắt bắp ngô trong tay con, "bép" một tiếng ném xuống kênh, những giọt nước bắn lên rơi vào chân con. Con nhìn lão với ánh mắt căm hờn, đứng lại, thực sự có chút hận thù kiểu AQ. Chỉ là màn đêm bao trùm vạn vật. Lão không nhìn thấy ánh mắt căm hờn của con, con cũng không nhìn thấy bộ mặt đắc thắng của lão.

Con đi theo sau mông lão, dù xuống địa ngục, con cũng đi.

Men theo kênh nước đi về phía Đông, sương trên cỏ bên bờ kênh làm ướt mu bàn chân, con cảm thấy một trận lạnh lẽo. Grigory và Aksinya thỏa thích đùa nghịch dưới ánh trăng trên thảo nguyên sông Đông, còn con thì lại theo gã độc thân già Mã La đi tới vực thẳm của sự nhục nhã. Con đường đất điền gian dẫn về thôn nằm ngay trước mắt, con sẽ cùng lão rẽ từ đó, hướng về phía Nam, đi vào trong thôn, đứng ngẩn ngơ trước cổng nhà bí thư hoặc đội trưởng, đợi bị xử lý...

Phép màu đột nhiên xảy ra trong khoảnh khắc này.

Nơi kênh nước và đường trên giao nhau, có một cây cầu nhỏ bắc bằng cành cây, gã độc thân già Mã La bước lên cầu nhỏ, không chút do dự đi về phía Bắc, nơi đó sẽ dẫn tới sâu trong bãi sông. Lão không định giao con cho cán bộ, trong lòng con dù sao cũng thấy nhẹ nhõm.

Con cũng bước lên cầu nhỏ trên kênh nước, cành cây dưới chân con mềm nhũn lung lay, con quay lưng lại với thôn, đi về phía bãi sông rộng lớn. Con chợt nghĩ, lão không giao con cho cán bộ, vậy dẫn con tới bãi sông làm gì? Lại còn trong đêm đen kịt này! Con không khỏi sởn gai ốc.

Con lập tức nhớ ra, người trong thôn ai cũng biết, Mã La không nhận người thân, thường xuyên bắt được kẻ trộm hoa màu, liền dùng thắt lưng da bò của lão dạy dỗ một trận, rồi thả đi, rất ít khi giao cho cán bộ xử lý. Cán bộ không đánh người, chỉ biết phạt tiền, phạt tiền xong lại là của mọi người. Hoặc là mở họp quần chúng, đấu tố phê bình một trận, không hơn gì là mất mặt xấu hổ, chẳng bằng để Mã La tự mình trút bỏ sức lực dư thừa của gã độc thân... Bây giờ con bắt đầu cân nhắc, phải đối phó với gã độc thân già tàn nhẫn này thế nào. Nếu lão muốn... thì con sẽ... Trong đầu con đã hình thành vài phương án ứng phó.

Con không thể không tính đến các phương án ứng phó. Mã La này là một gã độc thân già có tính cách cô độc. Trong thôn còn một gã trai tân khác, nhưng lại là một "gã ưa náo nhiệt", ngày nào tối đến cũng chiêu mộ một đám nhàn rỗi, chơi bài, "cửu phương", "sói ăn trẻ con", là "câu lạc bộ" già trẻ đều thích. Chỉ riêng Mã La này là không thấy người lạ bước chân vào cửa. Có người nói thầm, Mã La thường gặp gỡ đàn bà trong hang của lão, sợ người ngoài bất ngờ va phải chuyện tốt của lão, dù thế nào đi nữa, con hình như chưa bao giờ đặt chân vào ngưỡng cửa hang đất của lão, việc này không phải sợ va chạm gì cả, mà là con thực sự không muốn nhìn bộ mặt đó của lão, một bộ mặt lạnh tanh chưa bao giờ nhìn thấy một nếp nhăn cười, lúc nào cũng như vừa mới đánh nhau với người ta xong. Cộng thêm việc con luôn đi học ở huyện, chỉ nghỉ đông nghỉ hè mới về thôn ở, gần như không có giao thiệp gì với lão, số lần nói chuyện cũng cực kỳ hạn chế.

Mã La quanh năm suốt tháng chỉ làm một việc, trông coi hoa màu. Lúa mì chín thì trông lúa mì, ngô chín thì trông ngô. Lúa mì và ngô đang thời kỳ xanh mướt, lão liền lảng vảng ở đầu làng ven đường, trông coi đám lợn cừu gà vịt phá hoại hoa màu. Lão từng dùng lao đâm xuyên bụng một con lợn đực, dọa cho tất cả dân làng nuôi lợn phải vội vã sửa chữa chuồng lợn chuồng cừu bị sập. Lão từng trói một gã đàn ông hái trộm bông vào thân cây, nhét đầy hạt bông gã tự tay hái trộm vào miệng (thật là tự làm tự chịu), tháo thắt lưng da rộng bản, một tay xách quần, một tay cầm thắt lưng, quất cho gã đó thì có thể tưởng tượng được là mùi vị thế nào rồi. Có Mã La trông coi hoa màu, còn đáng sợ hơn cả Diêm Vương. Tuy nhiên... con là thanh niên trai tráng hai mươi tuổi thế này, cũng không đến mức chịu trói vào thân cây bạch dương cho lão...

Lại bước qua một con kênh, rẽ về phía Đông, con liền nhìn thấy ánh sáng mờ ảo của một chiếc đèn bão, chiếc đèn bão đó đang treo trên một cái chòi, đây là nơi ở kiểu biệt thự của gã độc thân già.

Lão đứng lại ở cửa chòi, quay người lại, nhìn con trong bóng tối.

Con cũng đứng lại, nhìn chằm chằm vào tay lão.

"Ngồi xuống!" Lão hất đầu, gầm lên với con.

Con không ngồi, vẫn đứng. Ngồi xuống rồi, muốn đứng dậy phản kháng thì có thể đã quá muộn, không kịp trở tay. Con không lên tiếng, ngược lại còn khẽ nhấc hai tay lên, chống vào thắt lưng, ra hiệu cho lão chút uy thế.

"À... hi hi hi hi hi..."

Đột nhiên, lão gào khóc thành tiếng, tiếng khóc của người đàn ông thô kệch, trào ra từ cổ họng lão. Như cơn lũ dữ bất ngờ bùng phát trong mùa hè trên con suối nhỏ, kéo theo bùn cát, đá sỏi và cành cây, mang theo tiếng gầm, làm rung chuyển cả cánh đồng. Con không biết phải làm sao, trong khoảnh khắc này, con gần như mất hết cảm giác, đầu óc trống rỗng, con và thế giới đều không tồn tại, giống như cảm giác trống rỗng tuyệt vọng khi còn mặc quần thủng đít bị cuốn vào hố bùn trong sông...

Con hoảng sợ. Không biết phải làm thế nào cho phải, bàn tay đang chống vào thắt lưng tự giác thả lỏng ra, buông thõng xuống. Mã La đột nhiên vươn đôi tay ôm lấy con, cái đầu to lớn đè lên lồng ngực con, khóc đến mức không thể kiềm chế được nữa. Cơ thể tráng kiện của người đàn ông trung niên rung lên, hai cánh tay như gọng kìm kẹp chặt làm xương bả vai con đau nhói. Nước mũi và nước mắt lão trào hết lên lồng ngực con, làm ướt sũng áo con.

Lão khóc rất dữ dội, con lại không tìm được lời nào để an ủi lão. Tình hình thực tế là, căn bản không cần con an ủi, lão đã tự mình dừng bặt, buông đôi tay đang ôm con ra, giọng run run nghẹn ngào nói một câu: "Chúng ta... khổ quá mà..."

Lúc này con mới hiểu được ý nghĩa của tình cảm ẩn chứa trong hành động thô lỗ của gã độc thân già này. Mà một khi đã thấu hiểu, con không thể trụ vững được nữa, lòng chua xót, chân bủn rủn, ngồi phịch xuống gốc cây trước cửa chòi tranh, hai tay che mặt, khóc nức nở, nước mắt tuôn rơi, nhưng không gào khóc thảm thiết như lão.

Gã độc thân già Mã La, như phát điên trên bãi cỏ trước chòi, nhảy lên rồi lại rơi xuống, chửi bới:

"Tao đ* mẹ mày — 'Tu sửa'! Cái quân chó đẻ chúng mày hại dân Trung Quốc chúng tao khổ quá mà! Chúng mày không ăn đậu đen đậu nhỏ nhà mình (Khrushchev), cứ muốn ăn gạo trắng mì tinh của Trung Quốc! Gạo trắng mì tinh ăn chán rồi, lại còn muốn ăn táo! Táo... hừ! Còn phải lấy cái vòng đo cho bằng nhau..."

Con vô cùng đau lòng, nhưng lại gần như bị tiếng chửi của lão chọc cười. Con biết, kết quả của việc các nhà tuyên truyền vụng về nào đó trong công xã giải thích tuyên truyền cho dân làng, đã tạo nên tâm lý nực cười hồ đồ như chú Mã La. Lão vẫn giữ giọng hận thù, vừa nhảy vừa chửi, giống như bộ dạng của những người nông dân trong thôn khi đánh nhau:

"Chúng mày hại nông dân Trung Quốc chúng tao... gặm bắp ngô tươi..."

Con vừa cảm thấy lòng nhẹ nhõm một chút, lại chua xót cúi đầu xuống.

"Tao đ* mẹ mày — 'Giả tạo'! Chúng mày lừa Chủ tịch Mao, thả cái 'vệ tinh' thối tha của mẹ chúng mày! Chúng mày được giấy khen, được biểu dương, bắt xã viên chúng tao chịu khổ — gặm bắp ngô tươi!"

Sự đề phòng, xấu hổ, tất cả những cảm xúc phức tạp đó, đều chạy mất theo tiếng chửi của Mã La, con ngồi một cách thanh thản trên gốc cây đó, đổi sang tư thế ngồi thoải mái hơn. Mã La nhảy nhót, chửi bới, tiếng dần xa, chui vào ruộng ngô, nơi đó truyền ra tiếng bẻ gãy giòn tan rắc rắc.

Lão đi tới, trong lòng ôm một đống bắp ngô, ném xuống bãi cỏ cửa chòi, lại chui vào trong chòi, từ dưới võng kéo ra một bó cành cây khô khốc, "tách" một tiếng quẹt diêm, đốt cỏ khô, rồi thêm cành cây vào, ngọn lửa xèo xèo bùng lên, bốc cao vút, trên một cái giá làm bằng dây thép, đặt lên những bắp ngô non.

Lão lầm bầm lầu bầu nói: "Mặc kệ mẹ nó! Cái loại bắp ngô rách nát này, giờ lại thành món hiếm! Thế nào đi nữa cũng không thể... gặm cái sống..."

Cành cây khô cháy lên, lách tách vang dội, tiếng lửa thật tràn đầy sức sống. Con ngồi bên đống lửa, hai tay ôm đầu gối, cằm chống lên đầu gối, nhìn ngọn lửa lúc thì hạ xuống lúc thì vọt lên, trong màn đêm của đêm thu xẻ ra không gian ánh sáng, theo sự lên xuống của ngọn lửa lúc thì co lại lúc thì mở rộng. Ngọn lửa nhảy múa trên cành cây, leo từ cành cây đang cháy sang cành cây vừa thêm vào, như hàng vạn con khỉ đang đùa nghịch trong rừng, nhảy nhót nhào lộn; vô số ngọn lửa hợp lại, liền tạo thành một thế giới lửa, đầy tràn sức sống; lửa luôn mang lại cho con người sự gợi mở nhiệt tình, căng thẳng, tiến thủ... Côn trùng mùa thu kêu râm ran trong bóng tối khắp cánh đồng, kêu chiêm chiếp, râm ran, như một tấm lưới lớn vô biên vô tận đang rung động.

Mã La ngồi xổm bên lửa, dùng cành cây gạt đống lửa, thúc giục cho nó cháy dữ dội hơn. Những bắp ngô đặt trên giá lưới thép, lớp vỏ non màu xanh đã chuyển sang màu vàng, chuyển sang màu đen, cháy sém, một mùi thơm đậm đà lan tỏa từ đống lửa.

Niêm mạc mũi của con bị kích thích, không chịu nổi sự cám dỗ không thể kháng cự này, nước miếng trong khoang miệng liên tục tiết ra, mùi thơm kỳ lạ này tỏa ra từ bắp ngô non sau khi nướng... thật nồng nàn, thật đậm đà, con không thể tưởng tượng trên thế giới này còn có món cao lương mỹ vị nào có thể thơm ngọt và đậm đà hơn nó.

Thần thái của chú Mã La cũng khiến người ta cảm động. Lão ngồi trên một hòn đá cuội, hai tay đặt trên đầu gối vắt vẻo, lưng thẳng tắp, như một bức tượng đá xanh được rìu đẽo ra. Ánh lửa phản chiếu khuôn mặt lão, lúc thì sáng, lúc thì xám xịt, giữa khuôn mặt vuông, ngự trị một cái mũi tỏi to lớn, trên má có hai nếp nhăn thô ráp như động mạch chính. Trên khuôn mặt này, lúc này hiện lên thần thái an tường, ánh mắt tập trung, thần thái hùng vĩ mà nhân ái giống như sư tử bảo vệ con non. Lão thỉnh thoảng dùng cành cây trong tay phải khều khều cành củi trong đống lửa, thậm chí nghiêng nghiêng đầu, thổi hai hơi vào đống lửa, rồi lại ngồi thẳng người, nhưng không mở miệng nói chuyện.

"Ăn đi — chín rồi."

Lão lấy một bắp ngô từ giá dây thép trên đống lửa, quăng tới, ném vào lòng con. Nóng quá! Trên lớp vỏ cháy sém, còn sót lại những đốm lửa, con chuyển qua chuyển lại trong hai tay, không nỡ vứt xuống đất, xé lớp vỏ trong chưa cháy hết, một làn hơi nóng đậm đà mùi vị thơm ngọt đậm đặc xộc vào mũi. Hạt ngô mềm mềm, bở tơi thơm ngọt, cắn một miếng vào miệng, nước mắt con không kìm được trào ra.

Lão cũng xé một bắp ngô, dùng ngón tay bóc vài hạt từ bắp ngô, bỏ vào miệng, chậm rãi xoay cơ hàm, chậm rãi nhai, bộ dạng rất thư thái. Con lại hai tay nắm chặt bắp ngô, gặm rồi lại gặm.

Con thật sự ăn no rồi! Khoảng hai năm nay, khi thành thị và nông thôn lâm vào tình trạng khó khăn kinh tế nghiêm trọng, xui xẻo là con vừa bước vào thời kỳ phát triển sinh lý sôi nổi nhất, luôn cảm thấy đói. Đây là lần đầu tiên con nạp vào dạ dày nhiều lương thực thực sự không pha tạp chất đến thế, hoàn toàn không lo bị khó tiêu mà chết ngộp trước cái chòi ở bãi sông này. Con rất muốn nói vài lời cảm ơn lão, nhưng lại không nói ra được, vòng vo nói:

"Con còn tưởng chú sẽ giao con cho cán bộ cơ! Hoặc là... dùng thắt lưng da quất con một trận chứ! Không ngờ..."

"May mà thằng nhóc mày không chạy! Tốt —" Lão nói, "Hảo hán làm thì hảo hán chịu, trộm rồi thì trộm rồi, ăn rồi thì ăn rồi! Mày chạy cái giống chim gì! Tao cứ thấy mấy thứ lén lút trộm cắp là không ưa nổi! Mày hiên ngang đứng đó... tao lại phục — thằng nhóc này có gan..."

Đêm đó con không về nhà, chen chúc ngủ trên chiếc võng trong chòi của chú Mã La. Chiếc chăn mỏng của lão, chắc nửa năm một năm cũng chưa tháo giặt, có mùi hôi hám, bao vây lấy lỗ mũi con, bên tai vang lên tiếng trung tiện không hề kiềm chế của lão. Lão như bộc bạch giải thích với con, con lợn đực mà lão đâm chết bằng lao kia, là của một gia đình chỉ biết nói tiếng người mà toàn làm chuyện chó má; chỉ có giết ra một oai phong này, mới có thể tránh được nhiều lời ra tiếng vào hơn; mặc dù vậy, lão âm thầm đền tiền lợn cho người ta, còn để người ta âm thầm nhận lấy, lão chỉ cần cái thế lực răn đe đó thôi. Gã đàn ông hái trộm bông bị lão dạy dỗ bằng thắt lưng da, chắc cũng vì mục đích tương tự, nhằm răn đe những kẻ quen thói trộm cắp ở thôn khác muốn làm giàu bằng con đường trộm cắp. Còn như người thường trộm một hai bắp, lão từ xa phát hiện, ho khan một tiếng thật lớn, để người ta đường hoàng đi mất là xong. Đối với kẻ ngốc trộm mà không chạy như con, lão ngược lại xem như khách quý...

Con đã ăn một bữa tối khó lòng quên được!

Con đã ngủ một giấc ngon lành khó lòng quên được!

Lão đối đãi chân thành với con như vậy, lại khiến con không nỡ lén lút đi sờ vào bắp ngô đó nữa, dù cơn đói vẫn rất khó nhịn, con vẫn không có dũng khí bước vào chòi của lão lần nữa. Đêm nay, cuối cùng con không nhịn được, ký ức về món bắp ngô nướng thơm ngon đó, khiến lòng con như bị mèo cào. Con cứng đầu bước ra khỏi nhà, lại đi xuống bãi sông.

Có một mảnh trăng bán nguyệt dán trên bầu trời cao nguyên phía Tây, lá ngô bên đường quệt vào mặt con, cắt đau như gai cưa. Con đang nghĩ, làm sao mở lời với lão nhỉ? Thật là hơi ngại, ăn thịt chó rồi lại làm quen sao?

Chiếc đèn bão treo trước chòi đã tắt, một mảnh tối tăm, ánh trăng lạnh lẽo xuyên qua cành cây, loang lổ chiếu trên chòi. Con đứng bên cạnh chòi, gọi một tiếng "Chú Mã La!". Không có tiếng đáp, sau một lát, con lại gọi một tiếng.

"Cút xa ra!"

Trong chòi gầm lên một tiếng, con xấu hổ đến mức không còn mặt mũi nào nữa. Đúng vậy! Thật là hơi không biết điều...

Con không biết rời khỏi chòi thế nào, cũng không có tâm trí về nhà, ngồi trên đập đá bên bờ sông, vốc nước sông mát lạnh, rửa khuôn mặt đang nóng ran.

Con phát hiện phía sau sáng lên, quay đầu lại, Mã La ấn một que diêm đang cháy vào bát thuốc lào, trong chớp mắt đã tắt. Con lại quay đầu về phía nước sông, không nói lời nào.

Con dựa vào cảm giác, biết lão đã ngồi xuống bên cạnh mình, vẫn không đếm xỉa tới lão. Lão ho khan một tiếng, nhưng lại như người không việc gì, vui vẻ nói: "Mày xem, trên bãi cát giữa sông, đó là..."

Con ngẩng đầu lên, dưới ánh trăng mờ ảo, trên bãi cát không che không chắn, một người đang lủi thủi đi về phía bờ đối diện, dường như từ tư thế có thể nhận ra, đó là một người phụ nữ... Con đột nhiên như hiểu ra điều gì, quay đầu lại, nhìn thấy Mã La đang híp mắt rít tẩu thuốc, thong dong phun ra từng làn khói: "Đừng ghi hận chú mắng mày một câu... Mày tới không đúng lúc quá! Suýt nữa làm chú sợ chết khiếp..."

Con nhảy dựng lên, lao vào người lão, đấm mạnh vào đôi vai rắn chắc của lão, bắt lão khai thật. Lão đắc ý cười hì hì, không hề kiêng dè...

"Đó là người tình già của tao đấy!"

"Trước giải phóng, thời gian tao đi làm thuê nhà chủ Vương ở bờ Bắc sông, người đàn bà này đã yêu tao rồi. Chồng bà ấy là đại thiếu gia nhà chủ Vương, chó đẻ đó da trắng bóc, nhưng là một thằng ngốc mặt trắng! Mười đồng tiền đếm không xong đã loạn mã số. Thời gian cải cách ruộng đất, chủ Vương vừa lên đài đấu tố, thằng ngu mặt trắng này sợ đến mức ỉa đùn đầy quần, càng hôi thối, khóe miệng suốt ngày treo những dải nước dãi, bà ấy càng không nhìn nổi hắn..."

"Chú lẽ ra nên kết hôn với bà ấy, thành gia lập thất, việc gì phải lén lút." Con nói, "Giải phóng rồi, chú sợ cái gì?"

Kết hôn đương nhiên tốt, sao tao không nghĩ tới. Haiz! Người đàn bà này cũng thật khó nói, lại không nỡ bỏ lại thằng chồng mặt đầy nước dãi đó. Bà ấy sợ con cái ngăn cách một tầng, sau này người ngoài chửi là 'đồ hoang'. Còn tao? Cũng không có tâm trí lấy người đàn bà khác thành gia. Hơn nữa, người đàn bà đó cũng không cho tao lấy, cứ để tao lăng nhăng với bà ấy như thế... mười bốn mười lăm năm rồi, tao cũng quen rồi. Người đàn bà này tốt lắm! Chỉ là giờ đói khổ quá, bà ấy mang thành phần địa chủ, chính phủ phát lương cứu trợ, căn bản không có phần của bà ấy. Tốt! Tao ở đây cứu trợ cho bà ấy. Không còn cách nào, mấy đứa nhỏ đó không được nhờ vả ông chủ Vương của chúng nó, lại vừa kịp lúc chịu đói. Đội chia cho tao, lương thực chính phủ cứu trợ, đều cho bà ấy cả. Mẹ kiếp! Trước giải phóng tao đi làm thuê cho chủ cũ, giờ lại nuôi thêm mấy con lợn con! Không còn cách nào! Ai bảo tao lăng nhăng với người đàn bà này..."

"Vậy... chú cứ lăng nhăng thế này, già rồi, làm sao bây giờ?" Con xen vào hỏi, "Lòng tốt của chú, con cái người ta lớn lên muốn báo đáp cũng không cách nào báo đáp, danh không chính ngôn không thuận nào!"

"Không muốn! Tao Mã La căn bản không muốn bắt ai báo đáp. Già rồi chết, tao chẳng để lại gì cho người khác, cũng không muốn người khác chửi tao. Chỉ cần tao còn sống, có người đàn bà này yêu đương với tao, là được rồi..."

Ánh sao lấp lánh trong nước sông. Đêm thật sâu, thật trầm. Con đột nhiên nhớ đến Grigory và Aksinya. Con cháu của dân tộc cổ xưa trên tầng trầm tích hoàng thổ chúng ta, cũng có những lời yêu đương cảm động như dân Cossack sông Đông, chỉ là phong cách khác nhau mà thôi.

"Mày không được rao rầm rĩ đấy! Nếu rao cho người ngoài biết, thì tội đáng là gì! Ừ... mày vừa gọi tao một tiếng, làm tao giật mình, cũng làm người tội nghiệp kia sợ chết khiếp. Tao bảo bà ấy, 'Không sao, cháu chú là người tin cậy, không làm chuyện bậy bạ đâu. Bà yên tâm đi...', bà ấy... đó không phải, đã đi tới bờ sông bên kia rồi..."

Con ngẩng đầu, bóng dáng của người phụ nữ đó, đã biến mất trong dải rừng liễu bên bờ sông. Khoảnh khắc cuối cùng trước khi biến mất, dường như đã dừng lại một chút, chắc là đang cách sông nhìn về phía chú Mã La mà bà ấy yêu thương hết lòng...

---❊ ❖ ❊---

Con vừa ăn xong bữa tối, đặt đũa xuống, mẹ liền gợi ý con, nên gửi một xấp giấy cho chú Mã La. Trong nông thôn đến nay vẫn lưu giữ phong tục như vậy, dân làng kính gửi một xấp giấy cho bất kỳ một vị trưởng bối nào đã khuất, do người nhà của người đã khuất đốt trước linh cữu, hoặc đốt tại mộ, biểu thị lòng thương tiếc. Thời phong đã tiến hóa, nông dân nông thôn cũng có người giống như người thành phố kính gửi vòng hoa câu đối, rốt cuộc số lượng không nhiều, đa số mọi người vẫn gửi một xấp giấy thô màu đen.

Con nhận lấy xấp giấy thô dày mẹ đưa, bước ra khỏi cửa. Nếu chỉ xuất phát từ việc báo đáp bữa tối ngon lành mà chú ấy dành cho con trong lúc con đói như sói — bắp ngô nướng, thì không tránh khỏi nông cạn, mà con lại hiểu sâu sắc rằng điều này trái với ý nguyện "không cần báo đáp" của chú Mã La, lòng con trĩu nặng...

Con đã làm việc ở công xã gần mười năm rồi. Ngày đó, trong cái sân không lớn lắm của cơ quan công xã, con nhìn thấy bóng lưng của chú Mã La. Cái đầu to lớn đó, thân hình thô và ngắn, bây giờ lại làm người ta cảm thấy là một bộ khung xương thô kệch, hơn nữa lưng cũng hơi còng rồi. Con gọi chú ấy vào căn phòng của con.

"Ăn cơm chưa?" Con hỏi.

"Ăn — rồi!" Chú ấy kéo dài giọng một cách sảng khoái nói.

"Đừng có làm giả đấy!" Con nói, "Dù chưa đến giờ ăn cơm, bánh bao và dưa muối rất sẵn, chú cứ ăn chút gì đi."

"Thời đại nào rồi mà còn để chú Mã La của mày đói à?" Chú ấy đắc ý ngẩng đầu, "Hộ ngũ bảo không có định mức..."

Con tin rồi. Chú Mã La đã bước vào tuổi lục tuần, chuyện ăn mặc của chú ấy, đội sản xuất bao trọn, tuy không thể nói là giàu có, nhưng cũng có thể no bụng. Mức sống này, ở nông thôn giữa những năm bảy mươi, nên nói là có thể vượt qua được.

"Chú đến công xã có việc gì thế ạ?" Con hỏi bâng quơ.

"Việc chó gì đâu!" Chú ấy nói to, dáng vẻ rất thảnh thơi, già thì già rồi, nói chuyện vẫn là một kiểu khí phách cương dương, "Tao dạo tới trấn, tới sân công xã lượn lờ chút thôi. Hừ! Tao chẳng chịu bị thúc bách, làm việc quái gì! Tao không làm phiền mày nữa, mày bận đi. Tao lượn mà! Dạo mà!" Nói rồi liền đứng dậy định đi.

Con tiễn chú ấy ra cửa, nhìn chú ấy loạng choạng đi qua trên đường lớn, rẽ vào cửa hàng cung tiêu, liền quay người trở lại, làm việc của mình.

Khi con lại đi ngang qua sân lần nữa, lại nhìn thấy bóng lưng của chú Mã La. Chú ấy chắc cũng phát hiện ra con, vậy mà lại có chút hốt hoảng biến mất từ góc tường. Con hơi nghi ngờ, chú ấy chắc không như lời chú ấy nói thảnh thơi thế, lượn với dạo. Con ngó qua dãy nhà chú ấy vừa đi qua, một phòng bên trong ở cán bộ hội phụ nữ, một phòng ở cán bộ chuyên trách đoàn thanh niên, đều là những bộ phận không xảy ra liên hệ gì với chú ấy. Căn phòng khác ở cán bộ dân chính lão Kiều, con nhận ra điều gì đó, liền bước vào.

"Vừa rồi có ông lão nào tới đây không?"

"Mã La, ông lão hộ ngũ bảo trong thôn các cậu, vừa đi." Lão Kiều nói, "Ông lão tới lĩnh tiền cứu trợ nghèo khó."

"Cứu trợ ông lão bao nhiêu tiền?" Con hỏi.

"Haiz! Bây giờ còn chưa bàn tới vấn đề bù nhiều bù ít." Lão Kiều nói, "Đội không đóng dấu cho ông lão Mã La, nói ông ấy..."

Con tuy phụ trách công việc dân chính, nhưng các khoản cụ thể về cứu trợ nghèo khó mùa đông là do lão Kiều xử lý, con không can thiệp quá nhiều. Lão Kiều là một đồng chí lâu năm, người lại công bằng, hoàn toàn có thể yên tâm để lão làm tốt công việc dễ nảy sinh mâu thuẫn này. Bây giờ, đối diện với vấn đề cứu trợ của chú Mã La, con lại không kìm được đưa ra ý kiến: "Cần cứu trợ ông lão bao nhiêu, anh định con số đi, đội không đóng dấu thì mặc kệ, tôi ký tên chịu trách nhiệm!"

"Một số cán bộ thôn của chúng ta... thật không ra gì." Lão Kiều cũng vì thế mà than phiền, "Ông lão Mã La vừa rồi tới nói với tôi, tiền và vật tư cứu trợ nghèo khó năm ngoái, đều bị cán bộ âm thầm tư chia cả. Đương nhiên, trong công việc chúng ta cũng có sơ hở, Mã La nói ông ấy không phải vì muốn tiền, mà là vì gây chuyện! Ông lão gào thét, nói ông ấy muốn chuyện này cho cả thôn đều biết, còn muốn tìm ủy ban huyện phản ánh. Ông ấy nói ông ấy mới không thèm mười mấy hai mươi đồng tiền đó cũng không giàu lên được..."

"Ra là thế... hóa ra là thế này." Con nói, "Vừa rồi chú ấy gặp tôi, nhưng một câu không nhắc tới... chỉ bảo là lượn với dạo thôi!"

"Ông lão này cứng đầu lắm." Lão Kiều nói, "Tôi bảo ông ấy, tìm cậu phản ánh thử xem, ông ấy lại lắc đầu nguầy nguậy, tôi còn tưởng là ông ấy và cậu không hợp cạ chứ..."

Con không nói gì thêm, bước ra khỏi văn phòng của lão Kiều. Chú Mã La không nhắc với con nửa lời, thậm chí cố ý tránh mặt con, bản năng khiến con nhớ lại lời "không cần báo đáp" mà chú ấy từng nói, chính con cũng không biết là mùi vị gì trong lòng nữa.

Con vẫn kiên trì với ý kiến mình đã đưa ra, để lão Kiều gửi tiền cứu trợ và vải bông bông cho chú Mã La. Khi lão Kiều quay về, thuật lại chi tiết quá trình, lão làm chặt chẽ hơn, trực tiếp giao vải bông và bông cho đội trưởng phụ nữ, bảo cô ấy may quần áo bông cho ông lão. Con nghe lần đầu rất yên lòng, suy nghĩ lại một chút, lại không khỏi hoảng hốt, đây chẳng lẽ là điều hợp với ý nguyện của chú ấy sao?

Trong hang, đặt quan tài của chú Mã La. Hôm nay giữa trưa đã tẩm liệm đậy nắp quan tài, con không còn nhìn thấy cái mũi tỏi to lớn đó nữa, cũng như hai nếp nhăn giống như động mạch chính khắc sâu trên má đó. Mọi không gian trong hang và sân hang, đều bị nam nữ già trẻ lấp đầy, ngoài cửa vẫn tràn vào những người thân thích tới đưa giấy. Họ đặt giấy thô trước bàn thờ, thắp một nén hương tím, cắm vào bát hương dùng vại sứ thay thế, cúi một cái cúi đầu, liền tham gia vào đám người nói chuyện phiếm.

Con đứng lại trước bàn thờ, đặt giấy xuống, rút một nén hương từ ống hương, châm trên nến, cắm vào bát hương đã cắm dày đặc hương, làm theo quy tắc của tất cả nông dân, ôm chặt hai nắm đấm, giơ ngang trán, cúi một cái cúi đầu trước chú Mã La. Khi con cúi người sâu xuống, thành kính cúi đầu xuống, một cảnh tượng lóe lên trong tâm trí —

Tại một tòa nhà cao tầng rất tao nhã, con được mời tham dự một bữa tiệc quy mô không nhỏ, bạn bè cũ mới từ Nam ra Bắc, chén bát chạm nhau, lời lẽ khẩn thiết. Con cũng hứng thú, mở lòng uống cạn, rượu qua vài tuần, trong đầu con đột nhiên lóe lên bắp ngô nướng cháy đen mà chú Mã La quăng vào lòng con! Nhìn kỹ lại ảo giác biến mất, trên bàn là xương gà vây cá bừa bãi, dưới bàn là thảm đỏ mềm mại, đâu có dấu vết gì của bắp ngô chết tiệt kia... Con không say!

Khói xanh của hương tím đốt cháy, bay lượn trong linh đường, trong không khí có một làn hương thơm thoang thoảng. Con đứng dừng lại trước bàn thờ, đầu óc lại trở nên trống rỗng, cho đến khi con bị ai đó va phải, mới phát hiện phía sau đã chen chúc một đám nam nữ đợi thắp hương, con lập tức nhường chỗ.

Bà ấy — Aksinya của chú Mã La — đứng trước bàn thờ rồi. Khi bà ấy thắp một nén hương, cắm vào bát hương, ngón tay run rẩy, lại tận hai lần làm gãy hương. Bề ngoài bà ấy lại tỏ ra trầm tĩnh, quỳ xuống, dập đầu, khi đứng dậy, con nhìn thấy vết nước mắt rỉ ra nơi khóe mắt bà ấy.

Tất cả các bà lão đều thể hiện sự nhiệt tình quá mức, mời bà ấy uống nước, không có ý mỉa mai và khinh rẻ, bà ấy lại có chút e thẹn.

Con nhanh chóng hiểu ra, tang lễ này là do vài người nhiệt tâm tổ chức. Sau khi đất đai khoán hộ, Mã La không có tâm trí nuôi dưỡng hoa màu, trên một mẫu ruộng trách nhiệm đều trồng cây giống, còn chưa kịp bán, bản thân lại chết rồi. Lão vẫn được dân làng tiến cử làm người bảo vệ ruộng, trông coi đồng nhất hoa màu của các gia đình, chia cho lão một khoản thù lao nhất định theo diện tích ruộng. Vừa vào tháng Chạp, thù lao năm nay còn chưa nhận, lão lại chết rồi. Thế là, dân làng liền hình thành một kiến nghị, thu đủ thù lao trông coi hoa màu của lão theo hộ — không được để thiệt Mã La! Lại lấy cây giống ra định giá, do đội tạm thời ứng trước. Gộp hai khoản tiền này lại, lo liệu việc tang lễ trọng đại của Mã La.

Ban nhạc "Bát Quải Ngũ" (mười ba người) đã hát "Tế Linh" trong sân hang, người chiếu phim của đội chiếu phim công xã đang treo màn bạc trên sân đập lúa, khắp ngõ làng đều tràn ngập những làn sóng vui vẻ. Mã La khi sống cô độc, khi chết lại náo nhiệt, có thể đạt được kết quả chết mà không oán này, cũng không dễ dàng gì!

Con ngồi giữa những người thân thích, hút thuốc, uống trà, nghe mọi người cười nói lớn tiếng, nhìn bóng dáng bận rộn của mọi người chạy qua chạy lại, trong lòng lại thỉnh thoảng lóe lên bắp ngô chín quăng vào lòng con đó, đó là một bữa tối dã ngoại tuyệt vời biết bao...

1984.10 sửa bản thảo tại vùng ngoại ô phía Đông Tây An

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.