Chẳng cần nghe dự báo thời tiết trên đài, tôi cũng biết thừa nhiệt độ trong phòng đã vượt quá mức bình thường của cơ thể người. Tường nóng, bàn ghế nóng, cửa sổ mở toang mà chẳng có lấy một ngọn gió. Vừa dội nước mát lên đầu mặt, thoải mái được một lúc ngắn ngủi, mồ hôi nóng lại tuôn ra, lồng ngực bức bối khiến người ta gần như nghẹt thở.
Tôi tắt đèn, khóa cửa, đi ra bờ sông, biết đâu ngoài đó có chút gió đêm.
Trên những con phố của thị trấn nhỏ cổ kính, thi thoảng mới có một chiếc xe tải chạy qua, ánh đèn pha sáng lòa chiếu rõ những người đàn ông, phụ nữ cởi trần lộ chân ngồi hoặc nằm tránh nóng hai bên đường. Từ phía cuối phố Nam, tiếng dây đàn vọng lại. Quẹo qua ngã tư trung tâm thị trấn, tiếng nhạc bỗng nhiên lớn hẳn lên. Nhìn từ xa, một bóng đèn điện lớn treo lủng lẳng trên cành cây, dưới ánh sáng đó, một đám đông đen đặc đang chen chúc. Tôi đoán chắc nhà đó có tang, nên mới mời nhạc công về đàn hát cho người đã khuất. Một giọng nam khàn đục và một giọng nữ trong trẻo đang đối hát:
Muốn chém muốn chém thực muốn chém!
Không được không được vạn không được!
---❊ ❖ ❊---
Chờ tôi đi đến nơi, một vở diễn vừa hát xong, nhìn nét mặt của những người vây xem, tôi thấy được sự thỏa mãn của họ. Cư dân trong trấn cổ này tuy mấy năm gần đây xem không ít các vở kịch Tần Xang truyền thống, nhưng vẫn thích nghe kiểu đối hát không hóa trang, không động tác này hơn, chủ yếu là để thưởng thức cái vị trong chất giọng của người hát. Lúc này, họ đang ghé tai nhau bàn luận, trong lời khen ngợi có ý tán thưởng, nói cô gái kia hát rất hay. Âm điệu đó so với một danh đán nào đó của Đoàn kịch Tần Xang Tây An thì cũng chẳng kém là bao.
Tôi vốn đã chẳng lấy làm lạ với cái tục lệ thuê nhạc công về hát hò trong đám tang rộ lên mấy năm gần đây, nhưng thực sự thì chưa từng thấy phụ nữ đi theo ban nhạc như vậy. Trong ký ức tuổi thơ, nhạc công đám ma thuộc loại tầng lớp dưới đáy xã hội, ngay cả những nông dân nghèo khó nhất cũng chẳng muốn con em mình đi làm cái nghề kiếm tiền không mấy vẻ vang này. Nhạc công lúc sống không được kết hôn với người nông dân đứng đắn, chết đi không được chôn trong nghĩa trang của tông tộc. Sau giải phóng, những hủ tục này sớm đã bị phá bỏ, nhạc công vẫn tồn tại như một nghề nghiệp. Nhưng phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ trẻ đi làm cái nghề này thì tôi chưa từng tận mắt thấy bao giờ.
Bị vây ở giữa là đám đông gồm người dân thị trấn, nông dân và những đứa con hiếu thuận kéo dải vải trắng, là hơn mười nhạc công với độ tuổi chênh lệch khá lớn, mỗi người ôm một nhạc cụ, não, bạt, biên cổ, bản hồ, nhị hồ, bang tử, v.v. Cô nhạc công nọ quay lưng về phía tôi, tóc ngắn, bờ vai cánh tay đầy đặn, mặc chiếc áo ngắn tay trắng tinh. Cô ấy đang dùng khăn mặt lau mồ hôi, cổ áo đã ướt đẫm.
Tim tôi khẽ động, dường như linh cảm được điều gì đó, tôi bèn đi từ vòng ngoài đám đông ra phía đối diện cô ấy, nhìn qua đầu những người đàn ông và phụ nữ. Cô ấy vừa lúc bỏ khăn xuống, ngẩng đầu lên. Ồ! Trân Châu, quả nhiên là cô ấy, học trò cũ của tôi, cô học trò mà tôi có ấn tượng khá sâu đậm! Đây là điều thực sự không ngờ tới.
Cô ấy ngồi đó, thản nhiên mà trang trọng, chẳng chút e thẹn, có lẽ đã quen với cảnh này từ lâu rồi. Mặc cho những người đàn ông vây xem xung quanh chỉ trỏ, bàn tán xôn xao, cô ấy dường như chẳng hề nghe thấy, không thèm để ý, cũng không nhìn ai, chỉ chăm chú nghe vị trưởng ban nói nhỏ điều gì đó. Tiếng bang tử "tắc tắc" vang lên, tiếng đàn bản hồ du dương nổi lên theo, vở kịch tiếp theo lại bắt đầu.
Tôi lập tức quay người bỏ đi, có lẽ vì không muốn nghe Trân Châu hát trong hoàn cảnh như thế này, hoặc cũng có thể là sợ Trân Châu vô tình nhìn thấy tôi sẽ làm cô ấy khó xử. Trong lòng không biết là tư vị gì.
Sao trời rực rỡ, trăng mờ ảo, hàng liễu hai bên bờ sông nhỏ hiện ra những đường nét như những dãy núi, phát ra tiếng rì rào khe khẽ, ếch trong ruộng lúa đang kêu vang, đom đóm chớp tắt, làn gió sông nhè nhẹ thổi xuống từ lòng sông, đêm thật tĩnh lặng, những chuyến tàu hỏa ngược xuôi trên đường sắt Lũng Hải ầm ầm chạy qua, đêm càng trở nên tĩnh mịch. Tôi ngồi dưới gốc liễu, nhìn dòng sông lấp lánh ánh sao, châm một điếu thuốc...
Hai bím tóc đen vừa dày vừa dài, khuôn mặt tròn trịa ửng hồng, đôi mắt đen láy như hai viên ngọc quý long lanh, đó là Điền Trân Châu. Cô ấy là lớp trưởng, lại kiêm luôn đội trưởng đội văn nghệ trường, nhảy múa ca hát đều là xuất sắc nhất trường. Đặc biệt là các tiết mục Tần Xang cô ấy biểu diễn, âm sắc thuần khiết, dư âm kéo dài, những nông dân yêu thích Tần Xang ở các ngôi làng gần trường, sau khi nghe cô ấy hát đều rất hoan nghênh, nhiệt tình bàn luận, nói với cái chất giọng tốt như vậy, nên đi theo các đoàn kịch.
Tôi từng thử hỏi, cô ấy nói cô ấy thích đi học, không muốn làm diễn viên. Tôi rất tán thành chí hướng của cô ấy, bởi vì cô ấy không chỉ giỏi hát mà việc học cũng rất tốt.
Nhớ có một buổi chiều muộn, tan học, cô ấy ôm một chồng vở tập làm văn, bước vào phòng giáo viên, đặt lên bàn tôi, chào xong rồi vung cặp sách ra sau, bước đi, vừa định ra cửa, thầy Lý ngồi cạnh bàn làm việc ở cửa đã chặn cô lại:
"Trân Châu, đừng đi!"
Cô ấy đứng lại. Đôi mắt đen như ngọc nhìn chằm chằm thầy Lý, "Có chuyện gì thế ạ?"
"Hát một đoạn kịch đi!" Thầy Lý cười nói.
Cô ấy cười ngượng ngùng, lại quay đầu nhìn tôi một cái, như thể đang hỏi, có hát không nhỉ?
Thầy Lý là một người mê Tần Xang, tự mình biết kéo đàn bản hồ, lúc nói đã lấy cây bản hồ trên tường xuống, chỉnh dây.
Thầy Trịnh là giáo viên trẻ vừa tốt nghiệp đại học sư phạm, cũng cười góp vui: "Đã tan làm rồi, nên vận động chút, giải trí chút. Đến nào!"
Tôi cười cười, "Hát đi."
Trân Châu đặt cặp sách xuống, thản nhiên đứng cho thoải mái, hỏi: "Hát gì ạ, "Sơn hoa lạn mạn"?..."
"Hát đoạn "Tàng Chu" trong "Du Quy Sơn" ấy!" Thầy Lý chỉ tên vở kịch.
"Đó là đồ cổ, bây giờ không cho hát!" Trân Châu nói.
"Không sao đâu." Thầy Lý kiên quyết nói, "Tan học rồi, không ai nghe thấy đâu, chúng ta nghe xong là thôi." Nói đoạn, đã kéo cây đàn bản hồ, bắt đầu bản nhạc dạo du dương.
Trân Châu cất tiếng hát:
Tai nghe trên lầu canh điểm canh ba,
Trong thuyền nhỏ, làm khó Hồ thị Phượng Liên.
---❊ ❖ ❊---
Tôi không có sở thích đặc biệt với Tần Xang, nghe thì thấy cũng thú vị, không nghe cũng chẳng sao. Cái dư vị trong giọng hát của Trân Châu, tôi cảm nhận gián tiếp từ vẻ mê mẩn của thầy Lý. Thầy ấy nghiêng đầu, nhắm mắt, kéo đàn bản hồ, nhìn nét mặt trên mặt thầy ấy, dường như đã quên mất mình đang ngồi trong phòng giáo viên ngữ văn của một trường cấp hai nông thôn, mà đã theo tâm tư tinh tế của người con gái ngư dân Hồ Phượng Liên, chìm đắm vào con thuyền nhỏ bên bờ sông dưới ánh trăng.
Trân Châu hát xong, cúi gập người chào, đeo cặp sách chạy mất. Thầy Lý mở mắt ra, trong phòng chỉ còn dư âm vương vấn. Thầy rõ ràng mang theo sự tiếc nuối khi cơn nghiện kịch chưa thỏa, chán nản nới lỏng dây đàn bản hồ, treo lên cái đinh trên tường bên cạnh, cảm thán: "Cô gái này bố mẹ đều là nông dân chân chất, vậy mà nó lại biết hát kịch, đúng là thiên bẩm..."
Chuyện như vậy vốn chẳng để lại bất cứ ký ức gì trong lòng tôi. Thế nhưng, một phong trào ập đến sau đó đã rửa trôi tất cả, lại trở thành một điều đáng tiếc không thể nào quên suốt cả cuộc đời.
Quét sạch mọi ngưu quỷ xà thần. Dưới cây chổi sắt, thế gian hỗn loạn. Bút súng lưỡi kiếm, nước bọt văng tung tóe. Để sinh tồn, thì phải chém giết. Các giáo viên đều đánh mất phong thái nho nhã ngày thường, tự sát hại lẫn nhau, mưu đồ tẩy sạch bản thân, bôi mọi thứ dơ bẩn vơ được lên mặt người khác. Học sinh trung học lý luận có hạn, nắm đấm ra tay tất nhiên thuận tiện hơn viết văn. Để tránh nắm đấm của học sinh đập vào đầu mình, thế là có người chỉ hướng và mục tiêu cho học sinh nhắm vào ô cửa sổ bên cạnh mình...
Tôi là người đầu tiên bị đẩy lên đài đấu tố.
Thầy Lý đứng ra tố cáo tôi bồi dưỡng mầm mống đen, hát kịch tài tử giai nhân, rải độc khắp nơi. Dường như không thể tin nổi, nhưng đó lại là sự thật. Con người trong hoàn cảnh sống khắc nghiệt, sẽ đột nhiên phơi bày ra khía cạnh mà bạn chưa từng thấy bao giờ. Tiểu Trịnh cũng ra làm chứng, cậu ta và ông ta đã kết thành đồng minh. Bây giờ, thầy Lý chỉ đích danh Điền Trân Châu, yêu cầu cô ấy tố cáo. Ba người làm chứng, rùa cũng thành ba ba.
Trân Châu đứng trong hàng ngũ hỗn loạn của lớp, tôi không dám ngẩng đầu, không nhìn thấy mặt cô ấy, chỉ nghe thấy thầy Lý thúc giục mấy lần vẫn không thấy Trân Châu bước lên bục.
Trong đám học sinh có người hô khẩu hiệu: Đả đảo phái bảo hoàng!
Tôi mong cô ấy bước lên bục. Bởi vì đối với tôi đã là vô nghĩa rồi. Ngay cả khi Trân Châu không thừa nhận, cũng không thể giúp tôi thoát tội. Tôi lại mong cô ấy được giải thoát nhanh chóng, cô ấy chỉ là học sinh.
Dưới đài một trận xôn xao, tiếng huýt sáo, chửi bới ầm ầm nổi lên. Tôi lén nhìn trộm, Điền Trân Châu chen khỏi đám người trên sân trường, tìm đường bỏ chạy về phía cổng trường. Tiếng hô "Đả đảo phái bảo hoàng" trên sân trường từng đợt từng đợt đuổi theo cô ấy.
Cô ấy có lẽ không bao giờ đến trường nữa.
Thầy Lý đắc ý cũng chẳng được bao lâu, lại bị giáo viên và học sinh khác đánh đổ... Thầy ấy cũng giống tôi, bị học sinh giám sát, bắt đi lao động cải tạo ở các vùng nông thôn lân cận.
Cày ruộng lúa một ngày, tôi cảm thấy toàn thân xương khớp như rời ra. Uống một bát cháo ngô nhà nông dân, nằm trên tấm phản rơm trong nhà kho ở sân phơi lúa ngoài làng, không cử động nổi. Thầy Lý lớn tuổi hơn tôi, sức khỏe lại kém hơn, nằm ngửa, há miệng, dưới ánh đèn mờ (bóng đèn 15W), gương mặt đó trông y hệt mặt người chết. Thầy ấy chịu không nổi hơn tôi.
Chiếc loa phóng thanh trong làng vang lên, tôi nhận ra, là đội văn nghệ công xã tối nay đến làng này biểu diễn. Từng tiết mục thịnh hành được trình diễn, tôi không có hứng thú, nhưng ồn ào đến mức không ngủ được. Thầy Lý rên rỉ khe khẽ, cũng nằm im như xác chết không chút phản ứng, lắng nghe, dù muốn hay không.
"Điêu Đức Nhất giở trò ma mãnh gì..."
Đây là đoạn trích khá đặc sắc trong màn "Trí đấu" của vở "Sa Gia Banh" đang được biểu diễn. Người đóng vai A Khánh Tẩu là Trân Châu. Vở kịch này vừa bắt đầu, tôi đã nghe ra giọng của Trân Châu, lòng khẽ động, lặng lẽ nghe tiếng hát chảy ra từ ô cửa sổ nhỏ của nhà kho. Lại nghe thấy giọng của Điền Trân Châu, lòng tôi dường như nhẹ nhõm hơn một chút, cô ấy có thể tham gia đội văn nghệ công xã, chắc chắn sẽ không vì cái danh hiệu bảo hoàng thối tha mà đau khổ nữa.
Tôi nhìn thầy Lý, cái miệng há hốc lúc nãy đã khép chặt, cũng ngừng rên rỉ. Nghe thấy câu đối hát "giở trò ma mãnh", thầy ấy chợt bật dậy từ chỗ nằm, bồm bộp hai tiếng đóng cánh cửa gỗ của hai ô cửa sổ nhỏ duy nhất.
"Đây là vở kịch mẫu!" Thầy Quách cùng nằm một chỗ đe dọa nói, đứng dậy, lại mở cánh cửa gỗ ra, "Dù sao cũng không ngủ được."
Tôi dường như chợt nhận ra vài thứ khiến người ta thỏa lòng, là một kiểu tâm lý báo thù chăng. Có lẽ thầy Lý kiêng kỵ cái tên "Điêu Đức Nhất", bởi vì học sinh đã sớm lén đặt cho thầy cái biệt danh này, hơn nữa còn lan truyền rộng rãi. Có lẽ giọng hát du dương mạnh mẽ của Điền Trân Châu, bây giờ đối với người mê Tần Xang như thầy Lý, không phải là một sự thưởng thức nghệ thuật, mà là một sự giễu cợt chăng! Đúng là tự gây họa, lúc này ai có thể giải thoát cho thầy ấy đây?
Tôi và thầy Lý đều bị xếp vào "mâu thuẫn nội bộ", quay lại trường, lại ngồi trong một phòng làm việc, Tiểu Trịnh đã là một trong những người phụ trách ủy ban cách mạng của trường. Tôi và cậu ta, cả ngày ra vào một cửa, ai với ai chưa từng nói một câu.
Hôm đó sau bữa tối, thầy Lý đi vào ký túc xá của tôi, cười cười, chẳng chút ngượng ngùng: "Chúng ta tâm sự chút đi." Tâm sự vốn là nhu cầu giao lưu tình cảm tự nguyện giữa những người đồng chí, lúc đó lại mang theo chút vị gì đó khiến tôi sợ hãi, tuy nhiên lại không dám từ chối. Dù cuộc tâm sự này thành công hay không, tôi và thầy Lý rốt cuộc cũng đã nói chuyện với nhau. Đối với tôi mà nói, cũng thấy nhẹ nhõm hơn một chút, dù sao cũng là cùng ra vào một phòng làm việc.
Qua hai ngày, thầy Lý lại hẹn tôi đến phòng thầy ấy ngồi chơi, tôi đã đến. Vừa vào cửa, trong phòng đã có một người lạ. Thầy Lý giới thiệu: "Anh cả của tôi." Tiếp đó nói với tôi, anh cả của thầy ấy vừa từ huyện được điều đến công xã này làm bí thư.
Anh cả của thầy ấy rất khách sáo, đã đứng dậy, đưa cho tôi một điếu thuốc. Tôi được sủng mà lo. Thời đó, tôi tự thấy mình hèn kém, có thể nhận được sự đối đãi khách sáo như vậy của bí thư công xã, trước hết đã thấy sợ hãi rồi. Tôi ngồi xuống, hướng về chiếc bật lửa thầy ấy quẹt, châm thuốc, nhưng không biết nói gì cho phải.
Bí thư Lý hỏi về hoàn cảnh gia đình tôi, con cái, vợ, bố mẹ, thu nhập tiền lương, tình hình cuộc sống. Tôi cố gắng dùng những lời ngắn gọn nhất để nói cho rõ ràng, hơn nữa đều nói là "có thể tạm xoay xở", không cần làm phiền ai giúp đỡ giải quyết khó khăn gì.
"Công xã có một đợt lương cơ động, giải quyết khó khăn về lương thực cho gia đình một số đồng chí trong cơ quan, tối cậu mang một cái bao, đến chỗ kế toán công xã đi." Bí thư Lý nói, "Tôi sẽ dặn dò cậu ấy một tiếng."
"Nhà tôi đủ lương thực ăn." Tôi nói, "Cảm ơn ông đã quan tâm."
"Tôi nghe nó nói nhà cậu thiếu lương thực lắm." Bí thư Lý chỉ vào đứa em trai là thầy Lý, "Tôi nghe nó nói cậu là người tốt, quan hệ hai người cũng tốt, nên... đừng khách sáo."
Tôi không dám từ chối nữa, trong chuyện này dường như dính líu đến sự hàn gắn tình cảm và mối quan hệ sơ bộ mà tôi và thầy Lý vừa mới đạt được sau cuộc tâm sự...
"Hay là thế này đi!" Bí thư Lý đứng dậy, "Tôi chuẩn bị sẵn cho hai người, để ở phòng tôi, lúc về nhà cậu lấy từ chỗ tôi, tránh gây ảnh hưởng ở trường." Theo đó nói với đứa con thứ hai trong nhà, "Tối con mang bao tải đến công xã đi."
Có lẽ thầy Lý thật sự hối hận về sự việc "Tàng Chu", nên dùng cách này để cứu vãn lương tâm? Thầy Lý đi công xã đưa bao tải cho anh cả thầy ấy, tôi ngồi trong phòng, rất bất an, suy đoán ngược xuôi. Nếu không phải là lương tâm trỗi dậy, cớ sao lại phải chuẩn bị số lương thực này cho tôi, hơn nữa còn là giá nhà nước. Lương thực lúc đó, vô cùng khan hiếm. Nếu thực sự là như vậy, tôi có thể không cần so đo nữa, coi như một hiện tượng không bình thường trong môi trường xã hội đặc biệt, hãy quên nó đi.
"Tắc tắc tắc."
Có người gõ cửa.
Tôi mở cửa, Trân Châu đứng ở cửa, đang khóa xe dưới ánh trăng.
"Em đến nhờ thầy cho em chút chủ ý." Trân Châu vừa ngồi xuống, dường như rất gấp, hơi thở cũng có chút hổn hển.
Tôi rót cho cô ấy một cốc nước sôi, đặt lên bàn.
Cô ấy đã thay đổi, mấy năm không gặp, hoàn toàn từ một cô bé trở thành một thiếu nữ xinh đẹp. Cô ấy dường như biết mình có nhan sắc nổi bật, nên thêm phần e dè, e dè hơn nhiều so với lúc hát "Tàng Chu".
Trên vầng trán đầy đặn của cô ấy lòa xòa mấy sợi tóc mái, đôi lông mày đen láy nhíu lại phía trên sống mũi, trong mắt hiện lên một tia tơ hồng lo lắng. Chuyện gì làm khó cô ấy thế?
"Công xã điều đến một vị Bí thư Lý. Thầy, thầy có quen ông ta không?"
"Đã gặp một lần."
Cô ấy ngập ngừng một lát, ngẩng đầu lên, như thể đã hạ quyết tâm:
"Ông ta nhờ người mối lái cho em..."
"Với ai?" Tôi hỏi.
"Con trai ông ta."
"Ồ!" Tôi hỏi, "Em chưa gặp à?"
"Gặp rồi." Trân Châu nói, "Là một kẻ thọt."
"Ồ!" Tôi giật mình, lại hỏi, "Nhân phẩm thế nào?"
"Lưu manh vô lại, đã hai mươi tám tuổi rồi. Hôm đó, người làm mối dẫn hắn đến phòng em, chưa nói được ba câu, đã động tay động chân..."
Tim tôi mất đi sự bình tĩnh, đập thình thịch. Thế nhưng, chuyện hôn nhân, tôi biết nói sao đây? Suy nghĩ một hồi, tôi nén giận nói: "Đây là chuyện của em, do em làm chủ, tự mình quyết định đi." Lời ám chỉ đã rất rõ ràng.
"Chủ ý của em không rối." Trân Châu nói, "Bố mẹ em đều rất sợ, bắt em phải đồng ý chuyện này cơ!"
"Bố mẹ em đều là xã viên, làm ruộng, sợ cái gì?" Tôi nói.
"Nghe người ta nói, Bí thư Lý trước đây từng ép một cô gái cưới con trai ông ta, nhà gái không đồng ý, bố mẹ liền gặp tai ương, bới lông tìm vết, mở hội đấu tố, ông cụ tức đến phát điên!"
"Em muốn hỏi ý kiến thầy... em nói..." Tôi nói không trôi chảy, trong lòng bức bối, "Tự mình nhất định phải có chủ kiến."
Trân Châu cảm kích gật đầu, rơi nước mắt nói: "Nếu thầy có thời gian, hãy đến nhà em, khai thông tư tưởng cho bố mẹ em với."
"Được." Tôi nói.
Trân Châu đi rồi. Tôi tiễn cô ấy ra cổng trường, nhìn bóng dáng cô ấy dần mờ đi dưới ánh trăng, thở dài một hơi đầy uất ức.
Vừa về đến phòng, điếu thuốc chưa hút xong, thầy Lý đã vào. Thầy ấy cười, cười thân thiện, y hệt như Điêu Đức Nhất. Tôi đã biết lý do thầy ấy và người anh bí thư cho tôi lương thực, cũng hiểu rõ động cơ thực sự khi thầy ấy tìm tôi tâm sự. Quả nhiên, thầy ấy vừa mở miệng, đã nói đến chuyện hôn sự:
"Cô gái đó tin tưởng thầy, thầy là chủ nhiệm lớp, giúp cháu tôi một tay. Tôi và anh trai sau này sẽ giúp thầy..."
Tôi thật muốn nói: Đưa bao tải cho tôi! Đưa ngay cho tôi! Số lúa mì đó tôi có thể nuốt trôi không? Nghĩ lại, chuyện này sẽ hỏng việc. Không chỉ tôi sau này có tai họa không lường trước được, mà còn có thể mang lại kết cục tồi tệ hơn cho Trân Châu. Tôi giả vờ cười tươi, ha hả đáp ứng: "Chỉ cần thầy Lý coi trọng, tôi chạy một chuyến thì có gì ngại? Việc thành hay không thành, tôi sẽ tận tâm chạy vạy! Thầy yên tâm!"
Ngày hôm sau, tôi đến thôn Điền Loan, tôi nghiêm khắc phê bình đôi vợ chồng hồ đồ nhút nhát kia, lại cùng họ bàn bạc ra vài đối sách nếu có phiền phức xảy ra: Hai ông bà tiếp tục giả ngốc, mọi sự do Trân Châu làm chủ!
"Hai ông bà rất vui mừng, Trân Châu vẫn chưa thông." Tôi báo cáo kết quả chuyến đi này cho thầy Lý, "Từ từ thôi!"
Không lâu sau, tôi được điều đi, đến trường cấp hai ở thị trấn cổ nông thôn này. Chuyện của Trân Châu tuy khiến người ta nhớ nhung, nhưng kết quả đã rõ ràng từ lâu rồi.
Qua hai năm, gặp một học sinh khác ở thôn Điền Loan, nhắc đến Trân Châu, nói là cô ấy đã kết hôn, kết hôn với một người bạn học cùng lớp cũ là Lưu Hồng Niên. Lưu Hồng Niên là một học sinh rất tốt trong ấn tượng của tôi, sự kết hợp của họ hẳn là hạnh phúc, lòng tôi thấy nhẹ nhõm.
Sao cô ấy lại làm nghề thổi cổ thủ thế này nhỉ?
Đêm rất tĩnh, hơi nóng dần tan đi, khí đêm lành lạnh, khi tôi đi qua thị trấn nhỏ về nhà, từ cửa nhà đó vọng ra tiếng dây đàn và tiếng hát kịch mơ hồ. Sau nửa đêm, theo tập tục hẳn là đang tấu nhạc hát kịch trước linh cữu người chết, cho đến tận hừng đông.
Tôi ngồi trong phòng đọc sách, có người gõ cửa.
"Thầy, làm em tìm vất vả quá!" Trân Châu bước vào, "Nghe nói thầy ở đây đã lâu, mà luôn không có cơ hội gặp thầy. Người chôn xong rồi, việc của em cũng xong, hỏi thăm mấy người, mới tìm đến đây."
Cô ấy khoảng ba mươi tuổi, có khí chất mạnh mẽ. Mặt chảy đầy mồ hôi, dính bụi vàng, không cần tôi mời, tự mình rút khăn mặt trên sào xuống, rửa trong chậu.
"Em làm nghề thổi cổ thủ rồi, thầy ơi! Học trò làm thầy mất mặt rồi!" Cô ấy rửa xong, ngồi xuống, tự giễu cợt như vậy, "Người ta đều muốn tìm đường kiếm tiền. Em dựa vào giọng hát của mình kiếm tiền, không trộm không cướp, cần gì biết tiếng tăm dễ nghe hay khó nghe."
Tôi rót cho cô ấy chén trà, rất muốn biết chuyện hôn nhân của cô ấy sau khi tôi đi, còn hơn là quan tâm đến việc cô ấy làm nghề thổi cổ thủ có mất mặt hay không.
"Bí thư Lý hứa hẹn với em, bảo đảm giải quyết vấn đề công việc cho em. Em không muốn công việc kiểu đó, nên từ chối. Kẻ thọt đó lại chạy đến phòng em mấy lần, em cứ thấy hắn đến là lẻn ra cửa sau, suốt cả ngày không về nhà. Thế này cũng không phải cách, lần cuối cùng hắn đến, em đẩy hắn ra khỏi cửa, ném bánh trái và chai rượu ra đường! Hắn đứng không vững, ngã lăn ra ngoài cửa. Hắn bò dậy chửi bới ầm ĩ. Em đóng cửa lại, trong sân giận đến run người. Bà con trong thôn em tức giận, mấy cậu thanh niên đuổi hắn ra khỏi làng."
"Bí thư Lý nổi giận, trả lại phiếu duyệt Đảng viên của em về chi bộ. Bí thư chi bộ cũ nói nhỏ với em: 'Sau này hãy nói nhé!' Em hiểu rõ trong lòng, Bí thư Lý còn ở công xã chúng ta, em không vào Đảng được đâu."
"Năm sau đó, một đoàn kịch huyện ở Cam Túc đến Tây An tuyển diễn viên Tần Xang, em đi thi tuyển, được chọn. Người của đoàn kịch đến công xã làm thủ tục cho em, Bí thư Lý trợn mắt, vung tay, nói em thế này không tốt, thế kia không ổn, đuổi người ta đi. Lúc em đi học còn chẳng muốn làm diễn viên, bây giờ muốn làm lại không được. Ngay cả cán bộ cơ quan công xã cũng tức giận, xuống làng em, cũng chửi ông ta, nói người ta Trân Châu thế này không tốt thế kia không ổn, tại sao ông lại còn ép cưới cho con trai mình? Cáo không ăn được nho thì chê nho xanh!"
"Em và Hồng Niên kết hôn rồi, nghèo thì nghèo, nhưng lòng thấy yên ổn. Hiện tại đã có hai đứa con rồi."
Cô ấy kể lại, dường như có chút tức giận, nhưng không gay gắt, giống như chuyện đã từ rất lâu rồi, không cần thiết phải tức giận làm gì. Tôi bèn buột miệng hỏi: "Tốt rồi, không xảy ra chuyện lớn gì. Thầy còn lo người đó gây khó dễ cho em nữa cơ!"
"Sau này em mới biết, ông ta được điều đến công xã chúng ta làm bí thư, chính là vì trước đây ép cưới một cô gái cho con trai ở công xã cũ, bị làm cho thối nát, mới bị điều đến công xã chúng ta, trong chuyện hôn sự này của em, ông ta không dám ngang nhiên như trước..."
"Ồ." Tôi hỏi, "Cuộc sống gia đình em bây giờ thế nào? Chính sách nông thôn nới lỏng rồi, khá hơn chút chứ?"
"Cuộc sống tốt hơn nhiều rồi." Trân Châu nói, "Em và Hồng Niên nhận thầu năm mẫu đất, vụ lúa mì hè năm nay thu được ba ngàn cân, ăn hai năm cũng không hết. Anh ấy ở nhà làm ruộng, lúc rảnh thì nuôi ong nuôi gà, thu nhập một năm được hơn nghìn tệ. Em đi theo những người này lập ban hát kịch, một năm cũng kiếm được cả nghìn tệ đấy!"
"Kiếm được nhiều thế sao?" Tôi thầm giật mình.
"Được. Một ngày một đêm, hát bảy tám vở cho đám ma, kiếm được hai ba mươi tệ. Một tháng ít nhất cũng có năm sáu lần, mùa đông đám tang còn nhiều hơn, thường là hát xong nhà này lại chạy sang nhà khác." Trân Châu nói, dường như rất đắc ý, "Người ta bảo làm thổi cổ thủ mất mặt, lúc đầu em cũng cảm thấy xấu hổ, thời gian lâu rồi, cũng quen. Thầy xem, em làm việc này có mất mặt không?"
Tôi không trả lời được, miễn cưỡng cười đáp.
"Em chẳng quản mất mặt hay không, dù sao cũng là dựa vào sức mình hát kịch kiếm tiền." Cô ấy tự trả lời, "Em không trộm không cướp, không tham ô không nhận hối lộ, em vinh quang hơn những kẻ đó! Bây giờ không như thời đi học nữa, phải nuôi con, phải sống, phải kiếm tiền!"
Tôi không muốn bình luận xem nghề thổi cổ thủ rốt cuộc vinh quang hơn tham ô nhận hối lộ bao nhiêu, nhưng lại cảm nhận sâu sắc rằng, Trân Châu đang ngồi trước mặt tôi đây, đã không còn là Trân Châu thời tôi còn làm chủ nhiệm lớp nữa rồi.