Một vụ ẩu đả nghiêm trọng đã làm xáo trộn từng ngóc ngách của Đại đội La Côn. Người bị đánh là Đại Thuận, con trai của Chủ nhiệm Hiệp hội Nông dân nghèo La Mộng Điền, hiện là ủy viên tổ chức chi đoàn thanh niên. Người đánh người là La Hổ, con trai thứ ba của Bí thư Chi bộ La Khôn—người vốn bị quy là thành phần địa chủ trong vận động Tứ Thanh, vừa mới được phục hồi chức vụ vào đầu năm nay.
Theo những nhân chứng có mặt tại hiện trường vụ việc—công trường đào giếng—thì sự việc hoàn toàn do La Hổ cố ý gây sự kiếm chuyện. Mấy ngày nay, La Hổ cùng con em của mấy cán bộ từng bị chỉnh đốn trong phong trào Tứ Thanh, nói lời cay độc, kẻ xướng người họa, mỉa mai chửi rủa những phần tử tích cực trong phong trào Tứ Thanh; còn Đại Thuận, con trai của Chủ nhiệm Hiệp hội Nông dân nghèo La Mộng Điền từng tham gia phong trào Tứ Thanh, dù nghe rõ ý tứ trong những lời nói đó nhưng vẫn nhẫn nhịn, không nói một tiếng, chỉ cắm cúi làm việc. Xế chiều hôm ấy, trong giờ nghỉ tại công trường giếng, bọn La Hổ càng mắng hăng hơn, những lời lẽ thô tục dơ bẩn nghe không nổi! Đại Thuận đỏ bừng mặt, thực sự không chịu nổi nữa, bước ra lên tiếng: "Các cậu đang chửi ai thế?"
"Chửi kẻ nào đã hãm hại người ta trong phong trào Tứ Thanh!" La Hổ đứng dậy nói.
Đại Thuận giận đến thở phì phò, không nói nên lời.
La Hổ bước dài đến trước mặt Đại Thuận, càng thêm khiêu khích chỉ vào gương mặt đang đỏ bừng của Đại Thuận mà nói: "Mặt ai đang nóng thì chửi kẻ đó!"
"Quá mức vô lý rồi!" Đại Thuận nói, "Đồ dã man—"
Đại Thuận chưa dứt lời, cú đấm của La Hổ đã giáng thật mạnh vào ngực cậu. Đại Thuận bị đánh lùi về sau mấy bước, đứng vững lại lao tới, hai người vật lộn với nhau. Mấy thanh niên hùa theo La Hổ kiếm chuyện lao nhao xông lên, bề ngoài ra vẻ can ngăn, thực chất là phe cánh thiên vị. Tứ Long, con trai Đại đội trưởng, ôm chặt tay phải Đại Thuận, một thanh niên khác giữ tay trái Đại Thuận, mặc cho La Hổ đấm đá, cho đến khi máu trên mặt Đại Thuận trào ra xối xả, ngã gục xuống đất bất tỉnh nhân sự... Đây là một vụ việc đã được mưu tính trước, nhân chứng nhìn thấy quá rõ ràng.
Trong chốc lát, sự việc này đã trở thành đề tài bàn tán tâm điểm ở phố chợ La Côn. Những người từng tham gia phong trào Tứ Thanh và những người từng bị chỉnh đốn trong phong trào Tứ Thanh, quan hệ bỗng chốc trở nên căng thẳng chưa từng có. Một bầu không khí bất an bao trùm các con ngõ phố La Côn...
Chiều tối sau cơn mưa mùa xuân, non xanh nước biếc, không khí trong lành; từng đám mây thong thả trôi lững lờ; lúa mì đang thời trổ bông, cải dầu đơm trái; những chùm hoa hòe trắng tựa tuyết trên sườn núi phía nam tỏa hương thơm ngát, tại mảnh đất trồng khoai lang dưới chân triền dốc ở đầu mương, Bí thư Chi bộ La Khôn cùng năm sáu xã viên đang cầm roi dắt cày, cày xới trên mảnh đất tơi xốp.
Đột nhiên, vợ La Khôn hớt hả hớt hải chạy lên bờ thửa, run rẩy gọi: "Mau lên! Nguy... to rồi..."
La Khôn quát dừng trâu lại, cắm phập lưỡi cày xuống đất, chạy tới.
"Gây ra đại... họa rồi..."
Sắc mặt La Khôn biến đổi: "Chuyện gì? Nói mau!"
"Thằng Ba nhà mình với Đại Thuận... đánh nhau, thằng Thuận... hết... hơi rồi..."
Vẻ mặt bây giờ thế nào?
"Đưa vào bệnh viện rồi... còn chưa biết..."
"Hả..."
La Khôn như hứng trọn một gậy vào đầu, đại não ong ong vang lên, ông cắm vụt cây roi xuống đầu ruộng, bước xuống bờ thửa, đi về phía công trường đào giếng bên bãi sông, vạt áo cọ vào những lá lúa mì cao ngang thắt lưng phát ra tiếng xột xoạt.
Tại công trường đào giếng, cột gỗ, dây da, cuốc, xẻng vứt bừa bãi dưới đất, những khóm lúa mì gần đó bị giẫm đạp đổ rạp một vùng, đó là dấu tích của cuộc ẩu đả. Công trường đào giếng không một bóng người, chiếc giàn khoan lặng lẽ sừng sững giữa không trung.
Từ chiếc lán tranh tạm bợ dùng để trông coi dụng cụ ban đêm vang lên những tiếng nói cười ngông cuồng. La Khôn vòng ra đối diện nhìn vào, người con trai thứ ba là La Hổ đang cùng mấy thanh niên ngồi trên giường gỗ đánh bài.
La Khôn trừng mắt nhìn con trai: "Mày đánh nhau với Đại Thuận à?"
Con trai đáp: "Vâng!"
La Khôn hỏi: "Nó bắt nạt mày à?"
Con trai tỏ vẻ phớt lờ: "Không."
Thế sao lại đánh nhau?
Thế là, người con trai kể lại đầu đuôi sự việc, nó không hề che giấu hành động kiếm chuyện khiêu khích của mình, ngược lại còn dám làm dám chịu.
Khuôn mặt La Khôn tái xanh, nghe xong lời kể của con trai, ông cười nhạt nói: "Là mày gây sự với Đại Thuận, cốt để xả giận đấy phỏng!"
Con trai vặn cổ, liếc mắt, không đáp lời, coi như ngầm thừa nhận. Vẻ mặt ấy nói cho mọi người biết, nó chẳng sợ gì cả.
La Khôn lại hỏi: "Lời tao dặn mày ở nhà quên rồi à?"
"Không!" Con trai nói, "Bố nó hồi Tứ Thanh đã hãm hại người ta thảm hại! Giờ tao không sợ nó nữa! Nó..."
La Khôn không thể kìm nén được nữa, nghe đến đây, ông vung tay lên, bàn tay chai sần dày cộp giáng thẳng vào má hồng hào của con trai—
"Chát!"
Con trai lảo đảo lùi lại phía sau, ngoảnh phắt đầu sang một bên.
La Khôn quay người, sải bước ra khỏi công trường giếng, bước lên con đường lớn máy cày trong chạng vạng hoàng hôn dẫn về làng.
Trận đánh này thật tồi tệ! Hết chỗ nói tồi tệ! La Khôn chắp tay sau lưng, bước đi trên con đường mọc đầy cỏ xanh, tâm trạng nôn nóng mãi không sao bình ổn lại được.
Lão Chủ nhiệm Hiệp hội Nông dân nghèo La Mộng Điền trong phong trào Tứ Thanh là nhân vật mà tổ công tác dựa vào, vấn đề quy lại thành phần địa chủ của La Khôn có đóng dấu đỏ của ông ta. Trong hơn mười năm La Khôn bị chuyên chính, ông từng oán hận lão Mộng Điền: Mày lớn lên cùng tao, cùng tao trốn lính tráng, cùng tao làm cải cách ruộng đất, cùng tao lập hợp tác xã nông nghiệp, mày không hiểu La Khôn tao là người thế nào sao? Sao mày lại có thể đóng dấu vào những tờ giấy chứng nhận bịa đặt nhảm nhí đó chứ? Nghĩ vậy, ông đến nhìn mặt lão Mộng Điền cũng chẳng thèm. Nhưng đôi khi nghĩ lại, cái oai phong lừng lững của tổ công tác phong trào Tứ Thanh hồi đó, mấy ai trụ vững nổi? Ông lại tha thứ cho lão Mộng Điền. Oán hận hay tha thứ, cuộc sống của ông khi ấy là một thứ ngày tháng bị chuyên chính, chẳng cần phải giao du gì với lão Mộng Điền. Mùa xuân năm nay, vấn đề của ông cuối cùng cũng được minh oan, khôi phục sinh hoạt đảng, đại hội chi bộ bầu cử lại, các đảng viên đồng thanh đưa ông trở lại vị trí lãnh đạo cao nhất của Đại đội La Côn, ông đã rơi nước mắt...
Ông muốn tìm lão Mộng Điền nói chuyện, nhưng mãi vẫn không thành. Lão Mộng Điền bướng bỉnh đến lạ lùng, nhất quyết tránh mặt không nói chuyện với ông. Cách đây không lâu, ông từng tìm đến tận nhà lão, nhưng vợ Mộng Điền thoái thác rằng lão không có nhà để từ chối. Không chỉ lão nông dân nghèo giữ khoảng cách với ông, mà cả những người từng góp ý kiến về cán bộ dưới sự "dẫn dắt" của tổ công tác trong phong trào Tứ Thanh đều ôm lòng đề phòng vị cán bộ vừa mới quay lại ghế lãnh đạo. Điều khiến Bí thư Chi bộ La Khôn đau đầu nhất chính là chuyện này. Thử nghĩ xem, lòng người bất đồng, người phòng tao, tao đề phòng mày, thì làm sao phát triển sản xuất? Làm sao thực hiện cơ giới hóa? Đúng lúc ông đang đau đầu vì mối quan hệ phức tạp ở La Côn này, thì đứa con trai lại gây ra cho ông cơ sự thế này...
La Khôn đi thẳng về phía cổng nhà lão Mộng Điền. Khi bước qua ngưỡng cửa gỗ, trong lòng ông đã chuẩn bị sẵn tâm lý tồi tệ nhất, sẵn sàng chịu đựng sắc mặt khó coi nhất và những lời lẽ khó nghe nhất của lão Mộng Điền.
Trong sân nhỏ đỗ một chiếc xe đạp, trên khung xe treo túi gạo, bánh mì cùng quần áo các thứ, có lẽ là chuẩn bị mang cho người bệnh. Từ trong gian nhà chính truyền ra tiếng bàn tán xôn xao của một nhóm người:
"Đây rõ ràng là hành vi đả kích trả thù..."
"Bố nó miệng thì nói hay lắm, 'bảo đảm không nhớ thù hận', xạo quá!"
"Kiện hắn! Kiện lên cấp trên! Ở đây còn đường sống nào cho chúng ta nữa..."
Những giọng nói này đều quen thuộc cả, là mấy phần tử tích cực trong phong trào Tứ Thanh và mấy người họ hàng của Mộng Điền. La Khôn dừng bước, đi vào lúc này chỉ khiến tất cả cảm thấy khó xử. Ông đứng giữa sân, lớn tiếng gọi: "Mộng Điền đại bác!"
Tiếng trò chuyện trong nhà bỗng im bặt.
Lão Mộng Điền bước ra, đứng trên bậc thềm, nhất quyết không bước xuống.
La Khôn bước đến gần: "Tình hình thương tích của thằng Thuận thế nào rồi?"
"Chết quách đi cho rồi!" Lão Mộng Điền hậm hực đáp trả.
"Tôi bảo này, lão anh! Trước tiên chữa bệnh cho đứa nhỏ đã, quan trọng nhất!" La Khôn nói, "Chỉ cần thằng Thuận không sao, sự việc sẽ giải quyết theo sau."
Thôi thôi!" Lão Mộng Điền xua tay, "Roi tre đánh người rồi tay xoa dịu, diễn kịch làm gì chứ!"
Nói đoạn, lão bước xuống bậc thềm, dắt xe đạp ra khỏi cổng.
La Khôn đứng giữa sân, chết lặng, máu dồn lên mặt, nóng bừng khó tả. Ông đã ngoài sáu mươi tuổi rồi, đáng lẽ phải là độ tuổi được người ta tôn trọng chứ! Lúc bước ra khỏi cái cổng này, ông lại vô tình va đầu vào khung cửa.
Bước vào cửa nhà mình, trong nhà vây kín người đứng ngồi khắp nơi, đàn ông đàn bà, La Khôn đảo mắt nhìn lướt qua, nhận ra những người có mặt ở đây phần lớn là cán bộ từng chịu chung cảnh ngộ bị chỉnh đốn với ông trong phong trào Tứ Thanh hoặc người nhà của họ. Họ đang an ủi người vợ nhát gan sợ sệt của ông:
"Đừng sợ! Đánh thì cứ đánh!"
"Ai biểu bố nó hồi Tứ Thanh hãm hại người ta..."
"Lão Mộng Điền đó, nói thẳng ra là bây giờ đang có mùi hôi hám đấy!"
Thế này mà gọi là an ủi người ta chắc, đây là đang đổ thêm dầu vào lửa thì có! La Khôn nghe đến phát ngán, lại liếc thấy Đại đội trưởng La Thanh Phát đang ngồi bên mép giường sưởi, trong lòng lại bùng lên cơn giận: Ông ngồi ở đây, nghe lũ người này nói chuyện thấy lọt tai lắm cơ à! Ông mở lời với Đại đội trưởng, ngặt nỗi Đại đội trưởng lại châm chọc ông rằng: "Anh sang nhà lão Mộng Điền xin lỗi hòa giải đấy phỏng? Người ta tạt cho gáo nước lạnh cứng ngọng! Chắc ăn chưa! Lão anh của tôi ơi! Nhát gan quá thể! Quả thực là hèn nhát!"
La Khôn ngồi trên cúc gỗ cạnh bếp lò, đến liếc mắt một cái cũng chẳng thèm. Gần đây ông rất có thành kiến với Đại đội trưởng: Đại đội trưởng vừa mới nhậm chức đã chiếm ngay một mảnh đất làm nhà cực đẹp ở đội ba thuộc quyền quản lý của mình. Mảnh đất này từng có mấy hộ xã viên nộp đơn xin cấp, đội lên kế hoạch xây nhà máy xát điện ở đó nên đều từ chối sạch. Thế mà Đại đội trưởng vừa mở lời, đội trưởng nhỏ khó xử đành phải cấp cho. Các xã viên tốt bụng nghĩ rằng Đại đội trưởng đã chịu oan ức nhiều năm, nên châm chước một chút nên đã thông qua. Tiếp đó, nhà máy của xã đòi người từ đội, lại đến con gái Đại đội trưởng đi, các xã viên nói chung không có ý kiến gì, cũng là vì nể nang... Thế đã đủ chưa? Con trai anh hùa với con trai thứ ba của tôi gây sự đánh người, gây ra họa lớn, anh không đứng ra dọn dẹp hậu quả, lại còn chạy đến nhà tôi chống lưng cổ vũ cho đàn bà.
“Coi anh là lá vàng, hóa ra chỉ là mảnh đồng vụn!”
La Khôn mặt đen sì, tỏ thái độ lạnh lùng với tất cả những người tốt bụng đến chống lưng cổ vũ. Ông chẳng thèm đếm xỉa đến bất kỳ ai, quay sang bảo vợ: "Lấy năm mươi đồng!"
Vợ hỏi: "Làm gì thế?"
Đến bệnh viện!"
Đại đội trưởng ngẩn người, trừng mắt, hiểu ra vấn đề, phát ra một tiếng cười nhạo báng nặng nề từ sống mũi, nhảy phắt khỏi giường sưởi, vùng vằng bước thẳng ra cửa. Đàn ông đàn bà trong nhà thấy sắc mặt bất thường cũng lũ lượt cúi gằm mặt bước ra ngoài.
La Khôn bảo đứa con gái út đang co ro cạnh bàn: "Đi gọi ủy viên an ninh và bí thư chi đoàn đến đây! Bảo đến ngay lập tức!"
Vợ lấy tiền và phiếu lương thực trong rương ra đưa cho ông: "Anh đi đường cẩn thận nhé!"
La Khôn an ủi vợ: "Em cứ yên tâm! Bản thân cũng đừng sợ hãi gì cả! Sợ thì giải quyết được gì! Cứ đến giờ thì ngủ, đến bữa thì ăn!"
Ủy viên an ninh và bí thư chi đoàn chân trước chân sau nối đuôi nhau tới.
La Khôn nói: "Hai đứa đi điều tra vụ đánh nhau hôm nay đi, rồi báo án lên đồn công an."
Ủy viên an ninh nói: "Đại đội mình tự giải quyết nội bộ là được rồi mà!"
Không, chuyện này phải để đồn công an xử lý!" La Khôn nói, "Đây không phải là chuyện đánh lộn thông thường!"
Bí thư chi đoàn còn định nói gì đó, La Khôn lại tiếp tục bảo cô: "Chú cháu không biết viết chữ, cháu phải giúp đỡ chú nhiều vào!"
Nói xong, La Khôn đứng dậy, xách chiếc túi vợ đã đựng sẵn bánh ngô, dắt xe đạp, không ngoảnh đầu lại, bước thẳng ra cửa. Trong ánh trăng mờ ảo, ông leo lên xe đạp, đi ra đường lớn.
Trọn vẹn năm ngày liền, vị bí thư già ngồi bên giường bệnh của Đại Thuận, bón cháo bón thuốc, lo từ chuyện đại tiểu tiện, khiến chàng trai cảm động đến rơi nước mắt.
Lão Mộng Điền bĩu môi trước mọi hành động của La Khôn! Chẳng qua chỉ là làm ra vẻ thôi! Con trai ông đánh người ta suýt chết, ông bước ra bày ra cái mặt cười để lấy lòng nhân nghĩa, diễn vở kịch hai mặt gì thế hả! Hễ La Khôn ngồi xuống trò chuyện với lão là lão lại nghênh mặt bỏ ra khỏi phòng bệnh. Mãi cho đến sau này nhìn thấy con trai mình và La Khôn thân thiết với nhau, cơn giận vì bị đánh bay sạch sành sanh, lão chửi thầm trong bụng: "Đồ không có cốt khí!", tức quá hóa giận, lão dứt khoát dắt xe đạp về nhà.
Đại Thuận áy náy kể với La Khôn rằng bố cậu trong phong trào Tứ Thanh đã bị cái tổ công tác chuyên bức hại người ta đó lợi dụng. Sau phong trào Tứ Thanh, người trong thôn cứ lén bàn tán sau lưng, khiến bố cậu vô cùng dằn vặt! Nhưng bố cậu lại là kẻ bướng bỉnh, sai thì cứ cắm đầu sai tiếp. Chuyện phong trào Tứ Thanh, nếu ông dùng thái độ ôn hòa bình tĩnh mà nói chuyện với bố cậu, ông ấy cũng thừa nhận đã oan uổng cho một số người, còn nếu ông mắng mỏ, ông ấy sẽ càng cứng đầu hơn: "Trách tôi cái gì chứ? Tôi có bịa đặt ra để hại ai đâu! Tứ Thanh cũng có phải do tôi gây ra đâu! Đóng dấu ở văn bản ấy hả? Cái đầu này của tôi đâu phải do tôi tự lắc được! Ai bị oan thì đi mà tìm tổ công tác ấy..."
La Khôn giải thích cho chàng trai nghe, rằng lão Mộng Điền có quá khứ khổ đau sâu sắc, có tình cảm sâu nặng với xã hội mới, với Đảng, trong phong trào mà không trụ vững được thì cũng không thể trách hoàn toàn ông ấy được. Hơn nữa lão vốn là người lao động giỏi, là cột trụ của tập thể...
Ngày thứ bảy, vết thương được cắt chỉ, Đại Thuận đội chiếc mũ quấn một vòng gạc trắng xuất viện. La Khôn khăng khăng bắt chàng trai ngồi lên gác-ba-ba phía sau xe đạp, chàng trai nhất quyết không chịu. "Vết thương của cháu không được vận động mạnh! Bác sĩ dặn phải nghỉ ngơi điều dưỡng!" La Khôn cưỡng ép đỡ chàng trai lên xe rồi chở đi.
Bác đại bác!" Đại Thuận khẽ gọi từ phía sau xe, giọng run run, "Bác về nhà, cũng đừng làm khó dễ anh Hổ..."
La Khôn không nói gì.
Trong những năm tháng bác chịu oan ức, anh Hổ cũng chịu nhiều uất ức. Cãi nhau dăm ba câu với con nhà người ta là lại bị mắng là 'địa chủ', anh Hổ luôn cảm thấy thấp kém hơn người! Nó có cục tức trong lòng, cháu có thể hiểu được..."
Trong lòng La Khôn không khỏi rung lên, một khối cứng nghẹn ở cổ họng. Mười mấy năm mang cái mác thành phần địa chủ, những tủi nhục mà ông cùng gia đình và con cái phải gánh chịu, quả thực không dám ngoảnh đầu nhìn lại.
Chàng trai ở phía sau tiếp tục nói: "Cháu nghe nói bác với bố cháu, cả bác đại đội trưởng Thanh Phát nữa, hồi xã hội cũ đều là những đứa trẻ nghèo, sau giải phóng cùng nhau làm cải cách ruộng đất, hợp tác hóa, thân thiết không phân biệt bạn tôi... Mấy năm trước lật qua lật lại, làm mọi thứ rối tung lên, đám trẻ chúng cháu cũng vì thế mà chuốc oán thù..."
La Khôn không thể kìm nén được nữa, chỉ cảm thấy hai dòng nước ấm áp chảy xuống dọc hai bên sống mũi, khóe miệng nếm phải vị mặn chát của máu. Lời này nghe lọt tai làm sao! Đây chẳng phải là tiếng lòng của La Khôn hay sao? Ông thật muốn ôm chầm lấy đứa trẻ đáng yêu này mà thơm một cái! Ông nhảy xuống xe, nắm chặt lấy tay Đại Thuận: "Con ngoan của bác, nói hay lắm!"
Lát nữa về nhà cháu phải đi tìm anh Hổ trước! Nó có phớt lờ cháu, cháu cũng cứ bám lấy nó!" Chàng trai nói, "Thù hận giữa chúng ta không thể tiếp tục ôm giữ mãi được!"
Hai người lại trèo lên xe, dọc theo con đường lớn rợp bóng cây dương rậm rạp lá cành, La Khôn như được tiếp thêm một thứ hoóc-môn tinh thần nào đó, con người đã hơn sáu mươi tuổi mà đạp xe chạy phăng phăng, đằng sau lại còn chở theo một chàng trai nữa chứ.
Đã có thể nhìn thấy những ngôi nhà và hàng cây của thôn La Côn rồi.
Khi La Khôn dắt xe đạp, sóng vai cùng Đại Thuận bước vào trong thôn, ở các ngõ xóm, tụm năm tụm ba người bàn tán xôn xao, bầu không khí bất thường, bên ngoài trụ sở đại đội vây kín một đám đông người. Khi đi ngang qua văn phòng, có người gọi ông vào.
Trong văn phòng, các cán bộ chủ chốt của ủy ban đại đội đều có mặt, còn có Trưởng đồn công an họ Khương cùng hai cảnh sát viên, bầu không khí vô cùng căng thẳng. Đại đội trưởng Thanh Phát trợn trừng mắt giận dữ, đang cao giọng phát biểu: "Ý kiến của tôi là kiên quyết không đồng tình! Làm như thế này chẳng khác nào giáng một đòn giáng mạnh vào những đồng chí vừa được minh oan! Bố nó chịu oan ức mười năm..."
La Khôn đã hiểu ra vấn đề. Ông liếc nhìn Thanh Phát, nói: "Đồng chí ơi, pháp luật chính là pháp luật! Pháp luật không nể mặt ai, cũng chẳng màng đến tâm trạng của ai cả!"
La Thanh Phát tức tối ngắt lời, quay phắt đầu sang một bên.
La Khôn nói với Đồn trưởng Khương: "Cứ theo pháp luật mà làm! Đó không phải là đả kích, mà là ủng hộ công việc của tôi!"
Đồn trưởng Khương thông báo cho La Khôn biết, được sự phê chuẩn của cơ quan công an cấp trên, họ sẽ tiến hành thi hành pháp luật đối với La Hổ: Tạm giam hành chính nửa tháng. Ông ấy đến để thông báo trước với cán bộ đại đội, nhưng Đại đội trưởng Thanh Phát nhất quyết không phục phán quyết này.
"Cứ thi hành đi, không có gì phải bàn cãi cả!" La Khôn nói, "Pháp luật không vị nể ai!"
Dân binh áp giải La Hổ vào trong phòng làm việc, chàng trai trợn trừng đôi mắt sắc lẹm, đứng sững sừng sững trước mặt mọi người, không hề sợ hãi. Cho đến khi đồn trưởng lấy lệnh tạm giam ra, nó vẫn bị cơn giận dữ bao trùm, hoàn toàn không sợ hãi.
Thanh Phát vỗ mạnh một cái đét vào đùi, vẹo đầu sang hướng khác, gân cổ nổi xanh lè, giật giật từng nhịp.
La Khôn liếc nhìn con trai một cái, quay mặt đi, bàn tay đang lần mò túi đựng thuốc lá khẽ run lên.
Đúng vào khoảnh khắc cảnh sát đẩy La Hổ ra cửa, lão Chủ nhiệm Hiệp hội Nông dân nghèo Mộng Điền vẫn luôn ngồi một góc tường, trừng mắt dẩu môi, bỗng đứng phắt dậy, lao thẳng đến trước mặt La Khôn, quụp một cái quỳ sụp xuống đất, òa khóc nghẹn ngào: "Huynh đệ ơi, tôi có lỗi với anh..."
La Khôn vội vã kéo lão Mộng Điền đứng dậy, ấn lão ngồi xuống ghế băng. Lão Mộng Điền lại lao đến trước mặt Đồn trưởng Khương, nước mũi nước mắt giàn giụa: "Đồn trưởng ơi, thả thằng Hổ ra đi, tôi... ư ư ư..."
Giữa lúc ấy, ở ngay ngoài cửa, Đại Thuận ôm lấy đầu La Hổ mà rơi nước mắt, La Hổ ngước nhìn vành khăn trắng trên đầu Đại Thuận, đôi mi sụp xuống, cánh mũi phập phồng gấp gáp.
La Hổ vùng ra khỏi vòng tay Đại Thuận, quay người bước vào trong nhà, đứng trước mặt bố, hai giọt nước mắt trong suốt trào ra: "Bố ơi, đến bây giờ con mới hiểu được lý do vì sao người dân La Côn lại ủng hộ bố!" Nói xong, nó sải bước đi ra ngoài.
Các cán bộ thôn La Côn lại ngồi xuống phòng làm việc, hút thuốc, không ai nói câu nào nhưng cũng không chịu giải tán. Các xã viên từ khắp các con ngõ, con đường lớn cũng vây kín cửa ra vào và cửa sổ văn phòng, họ chen chúc nhìn vị bí thư chi bộ La Khôn, cái khuôn mặt vuông chữ điền ngăm đen ấy, mái tóc điểm nửa phần hoa râm cùng phần râu lởm chởm ấy, cái hốc mắt sâu thẳm ấy, bỗng khiến họ cảm thấy như vừa mới quen biết lại.
La Khôn ngồi đó, nhìn vị đại đội trưởng vừa tắt ngấm ngọn lửa hống hách nay mang vẻ mặt có chút hổ thẹn, ông nói với các cán bộ:
"Các đồng chí, Đảng minh oan cho chúng ta, là vì điều gì? Các xã viên lại đưa chúng ta lên nắm quyền lãnh đạo, là vì điều gì? Hãy suy nghĩ kỹ xem! Thời kỳ hợp tác hóa, quan hệ giữa cán bộ và xã viên thôn La Côn chúng ta ra sao? Ngay cả trong ba năm khó khăn, đời sống thiếu thốn đói kém, quan hệ giữa cán bộ và quần chúng thôn La Côn chúng ta thế nào? Ai nấy đều rõ như ban ngày trong lòng! Mấy chục năm nay, La Côn bị chia rẽ lủng củng, cán bộ với cán bộ, xã viên với xã viên, cán bộ với xã viên, phe này với phái nọ, đào bao nhiêu là mương rạch chia cắt? Vấn đề này mà không giải quyết ổn thỏa, thì cục diện ở La Côn này ai dọn dẹp cho nổi! Muốn phát triển sản xuất không? Muốn thực hiện cơ giới hóa không? Khó lắm! Tâm trí con người không đặt vào việc chính, sức lực không dồn vào sản xuất, mà toàn đem đi đấu đá lẫn nhau, người đề phòng tao, kẻ nghi ngờ tao ở trên đó mất rồi còn đâu!"
"Các đồng chí, vết thương lòng bên trong của La Côn chúng ta không hề nhẹ đâu! Tôi nghĩ rằng, những người từng làm điều sai trái sẽ dần dần tiếp thu bài học, còn chúng ta, những người từng chịu cảnh bị chỉnh đốn, hãy nhìn xa trông rộng ra một chút, đừng đem cái cục tức hận thù này truyền lại vào tâm trí của con cháu chúng ta nữa!"
"La Côn có được ngày hôm nay, không hề dễ dàng gì! Chúng ta có được ngày hôm nay, không hề dễ dàng! Tôi đã hơn sáu mươi tuổi rồi, sau này khi giao lại quyền lực cho thế hệ mai sau, không chỉ giao lại một La Côn giàu có phú túc, mà quan trọng hơn là phải giao lại cho chúng một La Côn đoàn kết..."
Cả trong lẫn ngoài cửa văn phòng im phăng phắc, rất nhiều người, cả cán bộ lẫn xã viên, đàn ông lẫn đàn bà, đôi mắt ánh lên những giọt nước mắt rưng rưng, ẩn sau những giọt nước mắt ấm áp trong veo ấy là niềm hy vọng, là niềm tin tưởng...
Tháng 5 năm 1979, Tiểu Trại