Xé một túm bông từ chiếc áo bông vải thô đã sờn rách, cẩn thận xé ra, nhẹ nhàng kéo giãn, làm cho đám bông đã bết lại trở nên tơi xốp. Trải ra, rồi đặt miếng giấy đen có dính đầy trứng tằm to bằng đồng tiền lên, gói lại, bỏ vào túi trong của áo lót áp sát vào ngực để ủ ấm. Trong tiếng còi thầy giáo thổi, tôi vội vã chạy vào lớp học vốn là Quan Đế miếu, ngồi vào một bên chiếc bàn vuông lớn tự mang từ nhà đến, rồi mở sách vở ra.
Thầy giáo gù lưng bước vào từ cửa miếu đã bong tróc sơn, đứng lại, nghiêng đầu nhìn quanh lớp học nhỏ một vòng, rồi bước lên bục gạch nơi đã dỡ bỏ bức tượng đất của Quan Ông. Trong lớp tức thì yên lặng như tờ, chỉ có tiếng thở "xì xì" phát ra từ cái cổ họng giống như ống thổi gió của Tiểu Minh, bạn ngồi cạnh tôi.
"Lớp một viết chữ lớn, lớp ba, lớp bốn viết chữ nhỏ, lớp hai lên lớp."
Thầy treo bảng cửu chương lên bảng đen, dùng cây thước chỉ huy nhẵn bóng chỉ vào đó, dẫn chúng tôi đọc:
"Sáu một là sáu..."
Tôi vừa đọc vừa lén sờ vào ngực, đám bông mềm mại kia đã được thân thể ủ ấm rồi.
"Sáu chín năm mươi bốn."
Trong ngực dường như có con sâu lông đang bò, ngứa ngáy, tôi muốn lấy đám bông ra. Nhìn thầy giáo, đôi mắt đó đang trừng trừng nhìn tôi, tôi lập tức ưỡn thẳng người...
Trong sự chờ đợi khó mà kiềm chế, sau một tiết học, tôi chạy ra khỏi lớp, trốn dưới mái hiên sau miếu (Phong Hồ Lô nói tằm con không được thấy mặt trời), mở đám bông ra, ôi chao! Nở rồi! Trên miếng giấy đen kia, bò hai con tằm nhỏ như con kiến, không động đậy gì cả. Hai hạt trứng tằm vốn màu tím đen nay đã chuyển thành màu trắng, bên cạnh nứt ra một cái lỗ nhỏ. Tôi lấy chiếc hộp sắt tây nhỏ đã chuẩn bị sẵn, dùng một sợi lông gà chấm vào con tằm nhỏ, nhẹ nhàng đặt lên lá bồ công anh trong hộp. Nhìn kỹ lại, có hai con tằm vừa mới cắn thủng vỏ ngoài, thò cái đầu đen sì ra, hơn nửa thân mình vẫn còn kẹt trong vỏ, đang chật vật bò ra.
"Kính..." tiếng còi vào lớp vang lên.
"Lớp hai viết chữ lớn..."
Viết chữ lớn, thật tốt quá! Thầy đang giảng bài cho lớp bốn. Tôi lấy giấy tập viết, trải vào ô kẻ, mở hộp mực... Hai con tằm nhỏ kia nở chưa nhỉ? Nở rồi, ngàn vạn lần đừng có dẫm chết đấy.
Tôi rốt cuộc không nhịn được, lấy đám bông ra. Hai con tằm kia quả nhiên đã nở, lại có thêm ba, bốn con cắn thủng vỏ. Tôi lấy sợi lông gà, mở hộp sắt tây nhỏ. Phong Hồ Lô lén lút chạy tới, giúp tôi một tay, Xuyên Ngưu cũng ghé đầu vào...
"Rầm" một tiếng, đỉnh đầu tôi hứng chịu một cú đánh đau điếng, mắt hoa lên, suýt chút nữa ngã khỏi ghế gỗ, trong lớp tức thì vang lên một trận cười. Tôi nhìn thấy thầy giáo, hai tay chắp sau lưng đang cầm cây thước, đứng phía sau tôi. Trong hoảng loạn, hộp sắt và đám bông đều rơi xuống đất. Tôi nhịn đau, trên đỉnh đầu nóng ran như lửa đốt, đôi mắt vẫn lén nhìn hộp sắt đang bị úp dưới đất.
Một bàn chân to của thầy vươn tới, từ cạnh cái ghế gỗ tôi ngồi vươn vào gầm bàn. Một cái, dẫm bẹp chiếc hộp sắt tây nhỏ; lại một cước, dẫm nát đám bông gói trứng tằm... Tôi lập tức nhắm mắt lại, những con tằm vừa mới nở kia...
Thầy giáo lại quay về đứng trước dãy bàn đầu tiên của lớp bốn. Trong lớp tĩnh lặng như thung lũng hoang vắng.
Tan học, tôi về nhà, vừa vào cửa, mẹ đã gọi: "Đi, mang cơm cho thầy!"
Lại đến lượt nhà chúng tôi lo cơm nước. Tôi không nhúc nhích, cũng chẳng lên tiếng.
"Ồ! Hình như bị phạt rồi!" Mẹ nhìn mặt tôi, đoán chừng, "Chắc lại ham chơi, không chịu viết chữ tử tế chứ gì!"
Tôi vẫn đứng bên mép giường đất, không nói gì.
Mẹ tiện tay sờ vào cái "mào tóc" trên trán tôi, kinh ngạc mở to mắt: "Ối chao! Trên đầu sao lại có cục sưng to thế này?" Mẹ vạch tóc ra, nhìn, kêu lên, "Rỉ máu rồi! Ông thầy này, đánh trẻ con mà ác thế! Đỉnh đầu mà cũng dám đánh bừa bãi..."
Nước mắt tôi trào ra.
"Không đánh thì không thành tài!" Cha đang bổ củi ở sân, nói lớn, "Học sinh nào mà chẳng ăn đòn?"
Mẹ thở dài: "Mang cơm cho thầy đi."
"Con không đi!"
"Đi!" Cha nghiêm khắc ra lệnh, "Thầy giáo ở trường, chính là cha mẹ, đánh là vì muốn tốt cho con!"
Tôi một tay xách chiếc vại gốm đựng đầy cháo kê, một tay xách giỏ tre, trong giỏ đựng bánh bao trắng như tuyết, đĩa thức ăn, đĩa ớt, bước ra khỏi cửa. Bánh bao trắng như thế này, tôi chắc chỉ có dịp lễ tết mới được nếm thử.
Vào căn phòng nhỏ thầy ở, tôi cúi chào, đặt vại và giỏ tre lên bàn, rồi lui ra khỏi cửa, đứng trên sân đất ngoài cửa đợi, đợi thầy ăn xong, rồi mới vào lấy...
"Vào đây!" Từ trong phòng nhỏ phát ra tiếng gọi, thầy đã ăn xong.
Tôi vào phòng nhỏ, đi thu dọn vại đĩa.
Thầy ngăn tay tôi lại, chỉ vào chiếc đĩa hoa, nói: "Mang những thứ này về, không được vứt đi..."
Tôi nhìn vào, trong chiếc đĩa hoa đựng dưa muối kia, vứt lại một miếng bánh bao, bên trên kẹp một cục bột kiềm chưa nhào tan; còn có một cục cơm nhỏ trong cháo, chỉ to bằng ngón tay, cũng bị thầy nhặt ra. Tôi lập tức cảm thấy mặt nóng ran, đây là lời quở trách không mấy tốt đẹp của thầy đối với phụ huynh chịu trách nhiệm cơm nước...
Mẹ nhìn thấy, lập tức ngã ngồi xuống ghế, sắc mặt vô cùng xấu hổ.
Cha nhìn thấy, cũng tức giận đến mức mặt mày tím tái, túm lấy chiếc đĩa hoa đang "trưng bày" cục bột kiềm và cục cơm kia, giơ tay lên, ném ra ngoài sân.
Buổi chiều khi đi học, Phong Hồ Lô chặn tôi ở đầu làng, hào phóng nói: "Tao cho mày thêm một ít trứng tằm nữa!"
Lòng tôi lạnh ngắt: "Không cần nữa đâu."
"Sao thế?"
"Tao không... nuôi tằm nữa!"
Không bao lâu sau, trường học có một thầy giáo mới đến, chia lại lớp, lớp một, lớp hai được giao cho thầy giáo mới dạy.
Thầy rất trẻ, mặc bộ quân phục kiểu Lê Nin, hai hàng cúc lớn trước ngực, đứng trên bục giảng, cười cười giới thiệu bản thân: "Tôi họ Tưởng..." Nói đoạn, thầy lại quay người, nhặt một mẩu phấn từ hộp phấn lên, viết tên mình ngay ngắn trên bảng đen bằng gỗ, nói: "Tôi tên là Tưởng Ngọc Sinh."
Thật mới mẻ làm sao! Ngày thường, các bạn học cứ như kiêng kị tên của tổ tiên vậy, ai dám hỏi tên thầy giáo chứ! Trường tiểu học sơ cấp có hơn bốn mươi học sinh, chỉ có một thầy giáo, trong cách xưng hô không cần phải kèm theo họ. Thầy mới vừa đến, tự báo tên mình, cử chỉ này, trong cảm nhận của tôi, dù thế nào cũng tính là một chuyện mới lạ. Thầy vừa mở miệng, đã lộ ra hai chiếc răng khểnh nhỏ, đôi mắt lúc nào cũng như đang cười: "Chúng ta trước hết học một tiết âm nhạc. Các em đều biết hát bài gì nào?"
Mọi người nhìn nhau, không ai trả lời. Chúng tôi chẳng biết hát bài gì cả, chưa từng có ai dạy chúng tôi hát. Tôi chỉ biết ngân nga mấy câu "Thêu túi thơm" mà mẹ dạy.
Thầy Tưởng chép lời lên bảng, rồi dẫn chúng tôi hát: "Bầu trời khu giải phóng là bầu trời trong sáng..."
Những đứa trẻ thôn quê hẻo lánh không hề được đào tạo âm nhạc, một câu lời bài hát, thế nào cũng không hát cho nhịp nhàng được. Tôi sốt ruột đến mức không há miệng ra được, trong cổ họng như nghẹn một khối gì đó, vô cớ rơi xuống một dòng lệ. Thật lâu sau, trong tiếng hát của thầy và các bạn, khối cứng nghẹn trong cổ họng dần tan chảy, lòng dạ nhẹ nhõm, tôi há miệng ra, hát theo:
"Bầu trời khu giải phóng là bầu trời trong sáng..."
Tôi leo lên cây dâu già sau làng, hái một ôm lá dâu tươi nhất non nhất, ném cho Phong Hồ Lô, rồi trượt xuống, trong lúc vội vàng, buông tay, ngã xuống đất, nằm mãi không dậy nổi, trong miệng mằn mặn, sờ một cái, trầy máu rồi, nóng ran đau đớn.
"Hai em làm gì đấy?" Thầy Tưởng kinh ngạc nói.
Hai chúng tôi đứng ở cửa lớp, cúi đầu, không dám lên tiếng.
"Sao mặt lại bị thương thế?" Thầy đi đến trước mặt tôi.
Tôi càng cúi đầu thấp hơn.
Thầy dắt tay tôi đi về phía căn phòng nhỏ thầy ở. Lần này chắc là phải ăn một trận thước kẻ rồi! Tôi nghĩ, thầy không đánh ở lớp, nhốt vào phòng nhỏ đánh thì không ai nhìn thấy...
Bước vào phòng nhỏ, thầy lục trong ngăn bàn ra một nắm bông, xé một miếng, quấn vào một chiếc que diêm, rồi chấm vào thứ gì đó trông như mực đỏ trong một chiếc lọ nhỏ, rồi bôi lên mặt tôi. Tôi cảm thấy vết thương xót và đau, trong lòng lại có một sự ấm áp lạ thường. Bàn tay thầy ấn trên đỉnh đầu tôi làm tôi nhớ đến cảm giác mẹ xoa đầu xoa mặt tôi.
"Sao lại bị thương?" Thầy hỏi.
"Leo cây... hái lá dâu." Tôi rụt rè trả lời.
"Hái lá dâu làm gì?" Thầy có vẻ rất hứng thú.
"Nuôi tằm." Tôi cũng không còn sợ nữa.
"Ồ!" Thầy vui vẻ, "Bạn nuôi tằm đông không?"
"Tiểu Minh, Xuyên Ngưu..." Tôi kể ra mấy người, "Đông lắm!"
"Em nuôi bao nhiêu?"
"Em..." Tôi bỗng thấy khó chịu, "Không nuôi."
"Vậy thì tốt." Thầy không biết nội tình của tôi, trong đôi mắt híp lại vui vẻ, lóe lên tia sáng hiếu kỳ linh hoạt, "Các em nuôi tằm để làm gì?"
"Để làm đệm lót hộp mực." Tôi nói xong lại nói thêm, "Đặt tằm vào một cái hộp trống, nó sẽ nhả ra một lớp tơ mỏng."
"Thú vị thật!" Thầy vui mừng, vỗ tay, "Nuôi tằm của mọi người chung lại, để chỗ thầy đây, sau giờ học chúng ta đi hái lá dâu, cho mỗi bạn một tấm tơ, lót hộp mực, em có nguyện ý không?"
"Dạ có!" Tôi vui sướng nhảy xuống khỏi ghế.
Thế là, buổi chiều, thầy dẫn chúng tôi chạy khắp núi khắp mương, hái lá dâu. Có những lúc, thầy trượt ngã từ trên dốc xuống, dịch màu xanh của cỏ dính lên quần, thầy cũng chẳng để tâm. Thầy bảo nhà thầy ở đồng bằng, chưa từng đi đường dốc.
Buổi chiều đầu hè, trong ánh hoàng hôn, ánh rạng đông nhuộm dòng nước trong của con sông thành một màu đỏ rực. Thầy Tưởng dẫn chúng tôi, cởi quần áo, nhảy xuống nước té nước, và chúng tôi chơi trò đánh trận dưới nước. Chúng tôi hợp sức, từ trước sau trái phải của thầy tạt nước vào thầy. Thầy giơ hai tay lên, nhắm mắt, trên mặt chảy xuống từng dòng nước, giả vờ giọng cầu xin, đầu hàng...
Sáng hôm đó, tôi và Phong Hồ Lô ôm một ôm lá dâu, vừa bước vào phòng thầy, đã ngẩn người.
Thầy ngồi trên ghế thẫn thờ, vẻ mặt hối hận không kịp, nhìn thấy hai chúng tôi, khẽ nói: "Thầy có lỗi với các em!"
Tôi khó hiểu, nhìn Phong Hồ Lô.
"Chuột... đêm qua... ăn vụng... tằm rồi!"
Tôi và Phong Hồ Lô chạy đến trước chiếc giỏ tre, tằm ít đi rồi! Con tằm béo mập dài bằng ngón tay, chỉ mấy hôm nữa là nhả kén rồi. Con chuột đáng ghét!
Phong Hồ Lô tỏ ra rất hào phóng: "Thầy, không sao đâu! Con lại mang từ nhà đến..."
Thầy cười khổ một tiếng, lắc đầu.
Lòng tôi rất khó chịu. Tôi không muốn nhìn thấy gương mặt lúc nào cũng cười hì hì kia trở nên khổ sở như vậy, liền vội vàng giải tỏa cho thầy: "Nhà chúng nó nhiều lắm! Có tận mấy giỏ tre!"
"Không phải do chúng ta nuôi, không thú vị." Thầy đứng dậy, lắc đầu, tiếc nuối nói.
Ba ngày sau, có hai ba con tằm bò lên vành giỏ tre, toàn thân vàng óng trong suốt, ngẩng đầu, lắc lư qua lại, nho nhã như đang ngâm thơ. Phong Hồ Lô vui mừng hét lên: "Nó muốn nhả kén rồi!"
Thầy tháo chiếc hộp giấy lớn đựng quần áo của thầy ra, chúng tôi giúp cắt thành những mảnh nhỏ, rồi dùng kim chỉ khâu đính lại thành từng ô vuông nhỏ, nhấc những con tằm đã ngừng ăn kia vào trong ô.
Chúng tôi ép phẳng lớp tơ nó nhả ra: nó nhả tiếp, chúng tôi lại ép, ép buộc nó phải nhả ra một tấm tơ mỏng trong ô giấy...
Lần lượt lại có từng con tằm bò lên vành giỏ, được chúng tôi đưa lên giàn. Thầy và chúng tôi, đắm chìm trong sự chờ đợi vui sướng.
"Trong hộp mực của thầy, sắp lót một tấm tơ rồi!" Thầy vui mừng không kìm được, như một đứa trẻ, "Là tấm tơ do lứa học sinh đầu tiên thầy dạy nuôi tằm nhả ra, ý nghĩa biết bao! Sau này dù thầy có đi đâu, hễ mở hộp mực ra, là nhìn thấy các em..."
Ngày hôm sau, sau bữa sáng, vào tiết học đầu tiên. Thầy bước vào lớp, trên cặp tài liệu đặt sách vở, trên sách vở đặt hộp phấn, bước lên bục giảng, giống hệt như mọi ngày. Tôi đứng dậy trong tiếng "đứng nghiêm" vang lên của lớp trưởng, liếc mắt một cái, nhìn thấy trong đôi mắt thầy có một nỗi đau khó nói thành lời.
Thầy đứng trên bục giảng, lại quên không gật đầu đáp lễ chúng tôi, một tay làm đổ cả hộp phấn, tâm trạng hoảng loạn, nói năng lắp bắp: "Các em học sinh, chúng ta học tiết âm nhạc..."
Chuyện gì thế này? Chiều qua vừa mới học tiết âm nhạc xong mà, lòng tôi đột nhiên bất an, dường như có một cảm xúc nôn nóng trào dâng trong lòng. Thầy có chuyện trong lòng, quá rõ ràng rồi!
Thầy cố cười: "Thầy dạy, các em hát theo: 'Gió xuân, thổi khắp núi đồng...'"
Tôi đột nhiên nhìn thấy, hát xong một câu, khóe mắt thầy chảy xuống một dòng lệ, lập tức quay người đi, dùng tay lau sạch. Sau đó lại quay người lại, giọng run rẩy, hát tiếp:
"Gió xuân, thổi khắp núi đồng..."
Tôi câm miệng, không hát nổi nữa. Phong Hồ Lô thậm chí bật khóc "oa" một tiếng. Trong lớp, không có một ai đáp lại để hát.
"Thầy sắp đi rồi, trong lòng muốn để lại cho các em một bài hát..." Thầy không nói tiếp được, nước mắt lại trào ra, ngay trước mặt chúng tôi, dùng khăn tay lau, nâng cao giọng, "Các em học sinh, hát đi!"
Thầy cũng không hát nổi nữa, cố cười, đột nhiên quay người, đi ra khỏi cửa.
Chúng tôi ùa ra khỏi lớp, chen vào căn phòng chật hẹp của thầy, tất cả đều im lặng đứng đó.
Chăn màn và sách vở của thầy đã sớm được gói ghém ngăn nắp. Thầy đứng bên bàn, cố cười, nói: "Thầy không đợi được lúc tấm tơ dệt xong rồi. Các em... mang tằm... về nhà đi nhé!" Nói xong, thầy xách túi lưới, khoác chăn màn lên vai.
Chúng tôi giật lấy hành lý từ tay thầy, bước ra khỏi phòng nhỏ. Trên bậu cửa sổ nhỏ lớp ba, lớp bốn đối diện, ló ra từng cái đầu nhỏ. Một tiếng quát mắng đáng sợ vang lên, tất cả đều rụt mất không còn dấu vết.
Tim tôi đập mạnh, phải quay lại cái lớp học gù lưng kia sao?
Ra khỏi cổng miếu rồi, đi qua con mương nhỏ. Trước mắt mở ra một vùng đất bằng phẳng rộng lớn, tôi rốt cuộc không nhịn được, hỏi: "Thầy Tưởng, sao thầy lại phải đi ạ?"
Thầy Tưởng nhìn tôi, bình thản nói: "Cấp trên điều động."
"Sao lại điều động ạ? Thầy vừa mới đến!" Phong Hồ Lô hỏi.
Thầy đi, mím chặt môi, không nói gì.
Tôi lại hỏi: "Sao không điều động ông gù?"
Thầy Tưởng nhìn tôi, rồi nhìn Phong Hồ Lô, nói: "Có người phản ánh thầy lên cấp trên, nói thầy làm hư trẻ con!"
Trong tâm trí mơ hồ của tôi hé ra một khe hở, thế là nghĩ đến bao lời bàn tán trong thôn. Người làng không quen mắt với ông thầy kiểu mới này, cả ngày chơi đùa với trẻ con, chẳng có lấy một chút dáng vẻ của thầy giáo gì cả! Từ xưa tới nay ai từng thấy thầy giáo cởi quần áo, cùng học sinh té nước đánh trận dưới sông chứ? Mất thể thống mà! Tôi mơ hồ nhớ lại, cha tôi từng nói những lời này, nói cùng mấy ông lão dưới gốc cây hòe lớn. Ông thầy hiện giờ vẫn chưa biết tên đang chiếm cứ trong ngôi miếu nhỏ kia, cũng lắc đầu xua tay giữa đám người trong thôn... Vậy mà họ lại không thể dung thứ cho một người thầy mà bọn trẻ yêu mến!
Một mùa xuân hơn ba mươi năm sau, tại đại hội của hệ thống giáo dục huyện khen thưởng giáo viên tiểu học và trung học xuất sắc, tôi bất ngờ nắm lấy bàn tay thầy Tưởng. Trước ngực thầy đeo huy hiệu "Kỷ niệm 30 năm tuổi nghề", ánh vàng làm tăng thêm vẻ rạng rỡ cho khuôn mặt đầy nếp nhăn của thầy.
Thầy hỏi xin tôi cuốn tiểu thuyết tôi đã xuất bản.
Tôi lại lấy từ trong cuốn nhật ký ra một tấm tơ đưa cho thầy.
"Em thực sự đã lưu giữ cho thầy ba mươi năm sao?" Thầy kinh ngạc.
Sao có thể chứ? Tôi nói với thầy, sau khi tôi tốt nghiệp trung học, trở về quê, cũng dạy học ở ngôi trường tiểu học mới xây trên nền ngôi miếu cổ bị dỡ bỏ kia. Mùa xuân đầu tiên, tôi liền nhớ ra phải ủ trứng tằm. Cùng học sinh của mình nuôi tằm, dệt một tấm tơ, lót vào hộp mực, dù đi đến chân trời góc biển, đều mang theo mối tình xuân đầu tiên đưa tôi bước chân vào xã hội...
Ông lão nhận lấy tấm tơ, nhìn tấm tơ màu vàng kim óng ánh từng sợi từng sợi ngay ngắn, hai giọt nước mắt rơi trên đó...