Con sông nhỏ này năm nào cũng lũ vài trận; năm nào cũng có tin dữ về việc ai đó bị lũ cuốn trôi; tin dữ và lũ lụt cũng giống nhau, nổi lên rồi lại lắng xuống bất thình lình.
Con sông này quả thực là nhỏ, trên bản đồ cấp tỉnh thì không thấy tung tích, nhưng trên bản đồ cấp huyện lại uốn lượn đầy uy phong, dường như còn sống động và khí thế hơn cả Hoàng Hà, Trường Giang trên bản đồ quốc gia. Dù sao đi nữa, con sông vẫn tồn tại. Trong mùa khô mùa hè, dòng chảy nhỏ ấy lại lộ ra vẻ yêu kiều muôn phần, dịu dàng vạn lối. Đàn ông từ cánh đồng lúa nóng hầm hập chạy ra bờ sông, cởi quần đùi, ném mồ hôi hôi hám và sự nóng bức cho dòng nước mát lạnh, thấy tâm hồn thư thái, thật là sảng khoái vô cùng. Phụ nữ xách những giỏ quần áo bẩn của cả nhà già trẻ lớn bé, giặt dưới nước, đập trên đá, tiếng chày đập vải hòa cùng tiếng cười nói, cũng coi là thú vui tự tại. Đàn ông và đàn bà đều gần gũi con sông này, gần gũi dòng nước này.
Một khi mưa dầm kéo dài, suối từ ngàn khe vạn rãnh đổ dồn về sông nhỏ, con sông này bỗng chốc trở nên hung ác dữ tợn, diện mạo hoàn toàn thay đổi, nước bùn vàng cuồn cuộn nối tiếp nhau, sóng này đẩy sóng kia, gào thét, xông ngang đánh dọc, khí thế vô cùng đáng sợ. Cũng có những người giỏi bơi lội, không sợ nước, tận dụng cơ hội lũ lụt để kiếm chác, lúc này lại rất hăng hái. Thượng nguồn trôi xuống một cái cây, một cây rui hay một tấm ván, họ liền lao xuống nước, nhấp nhô trên những con sóng, vớt lấy những thứ "của trời cho" này làm vật liệu lợp nhà, khiến những kẻ không biết bơi phải đỏ mắt ghen tị. Tuy nhiên, cũng có những người "mất ngựa" mà mất cả mạng. Loại lũ này thường không gây thiệt hại quá lớn, vì nó đến từ từ, dâng chậm, mọi người đều đề phòng được. Đáng sợ là trận lũ quét bộc phát bất ngờ, đó là khi núi rừng đột ngột đổ mưa lớn, trong khi đồng bằng nắng cháy như thiêu, người dân đi lại trong lòng sông, chẳng hề hay biết, bỗng nhiên cả một dòng lũ lụt ập xuống, không kịp chạy trốn, trở thành những oan hồn chết đuối của con sông nhỏ này.
Lão Lý ở Cục Điện lực chính là người đã gặp phải tai ương này.
Lão Lý thực ra tuổi không lớn, mới ngoài ba mươi, người nhà quê đối với tất cả những người làm nhà nước đều gọi là "lão...", coi như là tôn trọng. Lão Lý từ bờ bắc sông băng qua sông, thu tiền điện xong mấy thôn, chiều muộn lại đẩy xe đạp qua bờ bắc, định đến trước khi trời tối về tới huyện gặp vợ con. Sau xe đạp của lão chở một túi dưa hấu, trên ghi-đông treo một cái túi lưới đựng tỏi, ớt cùng các loại rau tươi khác, đều là nông dân cá thể trong các thôn đó tiện tay tặng cho. Lão chạy tuyến đường này đã mấy năm, người quen cả rồi, vào bất cứ thôn nào, cán bộ và dân làng đều biết lão, đều nhiệt tình chào hỏi, đều muốn tặng lão chút đặc sản địa phương. Lão đi qua bãi cát nóng hầm hập, tới bên bờ nước, đi đôi dép nhựa nên không cần cởi dép, cứ đẩy xe đạp lội qua. Nước rất trong, rất nông, chỉ ngập nửa cái bánh xe, dòng nước lại rất hẹp, chưa đầy năm phút đã lội qua được. Lão dựng xe đạp lên, cởi quần dài, cởi áo ba lỗ, chỉ mặc mỗi chiếc quần lót, rồi "tùm" một tiếng lao xuống nước, tắm rửa, bơi lội, sung sướng đến mức cứ như thần tiên vậy. Nếu không phải nhìn thấy phía hạ lưu sông có phụ nữ đang giặt quần áo, thì lão đã cởi sạch sành sanh mà xuống nước rồi.
Lão Lý nằm trong nước, mặc cho dòng nước mát lạnh lướt qua ngực, tựa như có hàng ngàn bàn tay mềm mại đang vuốt ve. Lão gối đầu lên một hòn đá sông, nhìn bầu trời xanh, mấy dải mây trắng, như khói như tơ, như voan mỏng như cánh ve, lững lờ bay, bỗng dưng dâng lên một nỗi niềm vui sướng. Bất thình lình, lão nghe thấy một thứ âm thanh kỳ lạ, như thể là tiếng ầm ầm trầm đục phát tiết ra từ sâu trong lòng đất, lại như thể truyền đến từ chân trời. Ban đầu nghe thấy cũng chẳng để ý, lầm tưởng là tiếng máy bay bay từ xa qua, vọng lại trên các sườn đồi hai bên bờ sông. Chẳng bao lâu sau, tiếng ầm ầm đó càng lúc càng lớn, tựa như vạn quân thiên mã phi qua hoang nguyên, đột nhiên biến thành một tiếng gầm rú. Trong lòng lão bỗng cảm thấy một nỗi sợ hãi, một cơn run rẩy, liền từ dưới nước nhảy dựng lên, nhìn lên trên và xuống dưới, chỉ thấy trên bãi bồi phía trên và dưới bãi phía dưới có vài người đang chạy như những con thỏ chạy trốn; nhìn lại lên phía trên, trời ơi, một dải nước bùn vàng, cuộn theo một màn sương đục đang ập xuống. Lão chẳng kịp mặc quần áo, đẩy xe chạy. Trên bãi cát, cát mềm như bùn, không thể đi xe, lại còn cách bờ đê đối diện quá xa, lão lòng như lửa đốt. Mắt nhìn tiếng gầm và màn sương đục càng lúc càng đến gần, một luồng gió lạnh thấu tận tim gan. Lão buông tay vứt xe, vung hai tay, chạy bán sống bán chết... Ngay khi lão Lý chạy đến chỗ chỉ còn cách bờ đê hai ba mét, nước bùn vàng và màn sương đục đã nuốt chửng lấy lão, cuốn phăng đi, nhẹ tựa lông hồng.
Lão Lý trong khoảnh khắc đó chẳng còn bất kỳ tri giác nào, không vui sướng cũng không đau khổ, nỗi sợ hãi và hoảng loạn khi bỏ chạy đều kết thúc ngay trong khoảnh khắc đó.
Nước lửa vô tình! Nước lửa vô tình!
Lão Lý tiêu đời rồi, mới ngoài ba mươi đã tiêu đời. Nếu lão không tham luyến dòng nước trong veo yêu kiều muôn phần, dịu dàng vạn lối kia mà sớm đẩy xe lên bờ đê phía bắc, thì lão không những không tiêu đời mà còn có thể đứng trên bờ đê xem nước dâng sông lở, thưởng thức con sông nhỏ yêu kiều dịu dàng như cô vợ nhỏ bỗng chốc bùng lên cơn giận dữ này. Thế nhưng lão rốt cuộc đã tiêu đời, để lại muôn vàn hối hận cho người quen hay người lạ bên bờ sông sau này kể lại và nhấm nháp.
Thế mà lão Lý lại không hề tiêu đời.
Lão Lý đã gặp được ân nhân cứu mạng. Dân làng thôn Hạ Gia cách nơi lão Lý gặp nạn ba dặm đã cứu lão Lý lên.
Thôn Hạ Gia nằm sát con sông nhỏ, trong dân làng có không ít người thích "kiếm của trời". Mỗi khi nước sông dâng cao, một vài thanh niên giỏi bơi lội lại chạy lên bờ đê, thấy gỗ trôi xuống là muốn vớt. Tất nhiên, thanh niên tranh giành hiếu thắng, mượn cơ hội này cũng muốn thể hiện một chút, thi thố tài bơi lội. Lần này, họ không kiếm được "của trời", mà lại vớt lên một người chết.
Người đầu tiên phát hiện ra người rơi xuống nước và tiên phong nhảy xuống sông là thanh niên ba mươi tuổi trong thôn tên là Hạ Lãnh Oa. Lãnh Oa ở thôn Hạ Gia được coi là một kình ngư, trong thôn cũng là một trang nam tử, vai rộng eo thon, hai tay như vượn, từng giành chức vô địch bơi tự do trong đại hội thể thao nông dân cấp huyện, chỉ là tư thế không được chuẩn lắm, đó là nhờ công phu bơi kiểu chó từ nhỏ dưới con sông nhỏ mà thành. Hắn liếc mắt nhìn thấy thượng nguồn trôi xuống một cái đầu người, loáng cái lại chìm mất, trong chớp mắt lại thấy một cánh tay, Lãnh Oa liền lao xuống nước. Theo sau Lãnh Oa, "tùm tùm" lại nhảy xuống ba bốn thanh niên nữa, đều là những chàng trai giỏi bơi lội của thôn Hạ Gia. Người trước người sau, lao thẳng ra giữa dòng sông.
Bốn người vây quanh, đẩy, kéo, cuối cùng cũng kéo được người rơi xuống nước lên bờ, dân làng xem náo nhiệt sờ mũi người đó, đều nản lòng: "Chết rồi! Chết ngắc rồi!"
Có một lão nhân khá giàu kinh nghiệm, nói chết có lẽ là chết giả, cứu thử xem biết đâu lại sống lại. Thế là gọi đứa trẻ chăn bò gần đó lại. Dắt một con bò vàng tới, đỡ người rơi xuống nước lên lưng bò, vắt ngang lên, ép cái bụng sình lên của hắn vào lưng bò, bảo đứa bé chăn bò dắt con bò vàng đi dạo trên bờ đê.
Đứa trẻ đi, con bò vàng cũng đi. Người rơi xuống nước đột nhiên "ào" một tiếng nôn ra từng bãi lớn nước bùn vàng, mùi hôi thối tỏa khắp nơi. Lão nhân giữ chặt hai chân, ra lệnh cho đứa trẻ tiếp tục dắt bò đi dạo. Đứa bé chăn bò bịt mũi, kêu ầm lên là tanh hôi không chịu nổi, nhưng vẫn dắt bò đi. Người rơi xuống nước lại nôn, lần này nôn ra cơm ăn, vụn thịt vụn rau, càng thêm hôi thối. Đứa bé chăn bò vứt dây cương chạy mất. Con bò vàng lồng lên một cái, người rơi xuống nước từ trên lưng bò ngã xuống, vậy mà lại "hừ" một tiếng, chứng minh lão ta thực sự vẫn còn sống, vẫn chưa tiêu đời.
Dân làng đều vây lại, xuýt xoa bảo người này mạng lớn.
Có người cười cợt nói, Lãnh Oa nên lên đài phát thanh, lên báo, nên được nhận tiền thưởng vì xả thân cứu người rồi.
Lão nhân lật người rơi xuống nước lại, khuôn mặt đó như phết một lớp đất đen, trông đáng sợ lạ lùng, bỗng nhiên mi mắt giật một cái, con ngươi đảo chuyển, rồi chớp mắt lại nhắm nghiền. Lúc này, có người nhận ra người rơi xuống nước là lão Lý thu tiền điện, liền hét lớn: "Á á! Sao lại cứu cái thằng cha chết tiệt này lên?"
"Sao người cứu lên lại là thứ chó má này?"
"Cứu thứ này làm gì? Cứu lên để nó lại hại người à?"
Thế là, lão nhân dừng tay. Lão vốn đã cào được một đống cỏ khô cành khô, lấy diêm ra, muốn nhóm một đống lửa để sưởi ấm, nghe mọi người nói đó là lão Lý "chết tiệt" thu tiền điện, liền bỏ hộp diêm đã rút ra lại vào túi.
Thế là, Lãnh Oa bỗng chốc trở nên ảm đạm không còn hào quang. Hắn là người đầu tiên phát hiện ra người đuối nước, không nói không rằng đã là người đầu tiên lao xuống nước túm lấy người đuối nước, đang được dân làng thôn Hạ Gia tôn kính và tán dương, có người còn nói hắn nên lên đài phát thanh, lên báo để được tuyên dương, bây giờ lại trở nên không còn vĩ đại như thế nữa. Hắn vớt lên một kẻ mà dân làng thôn Hạ Gia chán ghét thậm chí căm thù, ngay cả hành động anh hùng của hắn cũng mất đi sự rực rỡ. Tình huống này chẳng khác nào bạn cứu lên không phải là người mà là một con chuột... nghĩ xem mọi người liệu còn kính trọng bạn nữa không?
Lão nhân luôn tỏ ra từ bi, vuốt chòm râu hoa râm, thất vọng đứng dậy từ bên cạnh lão Lý, dùng diêm châm vào tẩu thuốc, rít thuốc lào, chán nản nói: "Ta còn tưởng mình cứu... là một con người chứ! Ai ngờ đâu lại không phải..."
Một đám người—đàn ông thôn Hạ Gia đang vây quanh trên bờ đê, già trẻ lớn bé và cả đứa bé chăn bò, giờ đều khoanh tay, nhìn lão Lý như nhìn một con cá chết hay một con rắn chết, bàn tán xôn xao:
"Thằng cha chết tiệt này hôm nay gặp lũ, đúng là ông trời có mắt!"
"Ông trời quả thực là có mắt mà! Nhìn cái thằng cha chết tiệt này hãm hại người ta quá tàn nhẫn! Không còn dung tình nữa!"
"Thằng Lãnh Oa ngốc nghếch chỉ biết lao xuống sông cứu người, vớt lên thứ quái gì không biết!"
Lãnh Oa từ đầu đến cuối không nói một lời. Khi người ta nói hắn nên lên đài phát thanh, lên báo, nhận tiền thưởng, hắn chỉ thấy đắc ý, vì mình có thể cứu người từ dòng sông hung dữ như vậy, đã thể hiện được tài năng. Bây giờ, hắn bực dọc nghe những lời càm ràm của mọi người, đột nhiên nổi cáu, một tay túm lấy cánh tay lão, một tay túm lấy cổ chân lão, gầm lên một tiếng "hây dô", nhấc bổng lão Lý lên, ném xuống sông.
Mọi người kinh hãi. Đúng là một thằng Lãnh Oa! Thằng gấu lạnh!
Lão nhân hoảng hốt: "Lãnh Oa, cháu làm cái trò gì thế?"
Lãnh Oa: "Nó từ đâu đến thì về lại chỗ đó."
Lão nhân: "Cháu không cứu thì thôi, đã cứu người rồi lại ném người xuống sông, thế này chẳng khác nào giết người hại mạng!"
Lãnh Oa lại hoảng, miệng chửi bới: "Mẹ kiếp! Cứu cũng không xong, ném cũng không xong, vậy rốt cuộc phải làm sao mới đúng?"
Lão nhân: "Mau đi vớt lên!"
Lãnh Oa lại nhảy xuống nước.
May là bên bờ có đập đá, dòng nước xoáy tròn, nhưng tốc độ dòng chảy rất chậm. Lãnh Oa nhảy xuống nước, lại kéo lão Lý lên. Bụng lão Lý lại tròn ủng, chứa đầy nước bùn đục ngầu. Lão nhân lại gọi đứa bé chăn bò lại.
Đứa bé chăn bò dắt con bò vàng tới.
Lão Lý lại bị vắt lên lưng bò vàng, đi dạo, lại nôn, lại toàn mùi hôi thối tanh tưởi. Mọi người lại vì thế mà cười ồ lên khoái chí.
Ai nấy đều vui vẻ.
"Cho thằng cha chết tiệt này nôn ra! Nôn sạch bách đống thức ăn thất đức mà mấy năm nay nó ăn của mình, uống của mình đi!"
"Cái thằng cha chết tiệt này thích ăn! Phàm là thứ gì chúng ta trồng dưới đất, kết trên cây, nuôi trong chuồng, nó đều thích ăn thích lấy! Tốt! Lần này cho thằng cha chết tiệt này nôn sạch!"
Lão Lý nằm trên bãi cỏ ven đê, vật lộn mở mắt ra, dường như đã bắt đầu hồi phục thính giác, hai tay chống xuống đất, ngồi dậy, bỗng nhiên bò xuống, nói năng ú ớ: "Các anh em hương đảng... tôi không phải là người..."
"Mày là... bá vương điện lực."
"Mày là con hổ điện!"
"Mày là... sói điện!"
Lão Lý bò trên mặt đất, hu hu khóc.
Lão nhân lúc này động lòng trắc ẩn, ngồi xổm xuống, quẹt diêm, châm vào đống củi khô, ngọn lửa bùng lên, sưởi cho lão Lý đang run rẩy bần bật, mỉa mai nói: "Lão Lý à! Ông làm việc trước giờ cũng quá tuyệt tình rồi! Ông nghĩ mà xem, năm đó chúng tôi đang đập lúa, ông cắt điện, máy đập lúa ngưng chạy ngay lập tức. Giờ đây nhà nhà đều phải luân phiên đập lúa, ông đang ức hiếp cả những người nông dân thôn Hạ Gia chúng tôi đấy..."
"Ông còn sưởi ấm cho nó!"
"Ném cái thằng cha chết tiệt này xuống nước đi!"
Nói thì chậm mà làm thì nhanh, Lãnh Oa túm lấy hai tay lão Lý, một thanh niên bên cạnh túm lấy hai chân lão, nhấc bổng lên từ bãi cỏ, hô một hai, lão Lý lại trở về trong dòng nước sông.
Mọi người trên bờ cười ồ, lấy làm thú vị, xem lão Lý vật vã trong nước, không biết sống hay chết, cứ vẫy vùng đập phá cào cấu.
Lãnh Oa lại nhảy xuống nước, kéo lão Lý lên lần nữa.
Lão Lý lại uống no một bụng nước; lại bị vắt lên lưng bò; lại nôn nước bùn vàng ra; lại vật vã rên rỉ trợn mắt trên bãi cỏ.
Các thanh niên lại ồn ào: "Ném thằng cha chết tiệt này xuống sông lần nữa cho nó uống no một bụng nước bùn vàng đi!"
Lão Lý theo bản năng ôm chặt lấy chân lão nhân, chết cũng không buông.
Lão nhân lần này lo lắng: "Chẳng lẽ — sau này không dùng điện nữa à?"
Lời nói cốt ở chỗ đúng trọng tâm hay không. Một câu này của lão nhân khiến những người có mặt chết lặng. Mọi người dường như đột nhiên tỉnh ra từ trạng thái hưng phấn. Vì Lãnh Oa đã cứu lão Lý, nên sau này lão Lý vẫn sẽ đến chịu trách nhiệm cung cấp điện cho thôn Hạ Gia; nếu Lãnh Oa không cứu hắn, để lũ lụt cuốn hắn ra biển mất tích, thì còn có thể hy vọng Cục Quản lý Điện huyện phái một người tốt đến. Lão Lý chưa chết thì vẫn quản việc họ dùng điện. Lão Lý vẫn là tên bá vương điện lực, tên hổ điện, tên - sói điện sống sờ sờ!
Khá nhiều dân làng ngồi xổm xuống gom lửa, sưởi ấm cho lão Lý. Vài người giúp lão Lý lau sạch bùn đất trên người và mặt, tỏ ý hối lỗi vì hành vi bất kính vừa rồi. Có người lầm bầm phàn nàn Lãnh Oa quá lạnh lùng, đã cứu người lên thì không nên hết lần này đến lần khác ném xuống nước hành hạ... Lãnh Oa đột nhiên nhổ một bãi nước bọt xuống đất, lạnh lùng nói: "Tôi chuẩn bị dùng bò xay lúa, dùng cối đá xay bột, dùng đèn dầu thắp sáng, thà không dùng điện nữa, xem nó - sói điện, hổ điện, bá vương điện lực - có thể hại chết tôi được không?" Nói xong, khạc nhổ, xoay người bỏ đi.
Mọi người lại bận rộn cứu lão Lý.
Lão Lý đã không còn sức lực, toàn thân mềm nhũn, kiệt sức hoàn toàn. Lão đã nghe thấy tất cả những lời bàn tán của những người này, cảm nhận được tất cả sự quan tâm và cứu giúp của dân làng thôn Hạ Gia dành cho lão lúc này. Những bàn tay bận rộn và hơi ấm từ lửa của con người, thế nhưng trong lòng lại vô cùng lạnh lẽo.
Những người này chẳng qua vẫn là sợ lão nên mới...