Cán bộ dân chính Tiết Chí Lương ngồi trên chiếc ghế đối diện với Bí thư Vương, mắt đăm đăm nhìn cuốn sổ công tác chi chít chữ. Sau khi báo cáo xong những sắp xếp chi tiết của huyện về công tác tuyển dụng công nhân, anh ngẩng đầu lên, thấy Bí thư Vương ngồi ở góc vuông giao nhau giữa chiếc giường ngủ và bàn làm việc, tay phải chống cằm, khuỷu tay tì lên góc bàn, đã ngủ thiếp đi.
Chà! Chắc là anh ấy chẳng nghe được mấy câu. Lão Tiết khẽ thở dài, trong lòng vô cùng ngổn ngang. Cứ thế bỏ đi thì không hay; mà không đi thì lại ngại đánh thức vị lãnh đạo của mình. Lúc khó xử ấy, anh lại tẻ nhạt quan sát vị lãnh đạo tối cao của toàn xã có hơn vạn dân này: Chiếc mũ vải bông cũ có tai che hai bên trên đầu đã bị lệch, trong những nếp nhăn của áo khoác vương đầy bụi bẩn, còn đôi giày bông làm thủ công thì đã bị bùn vàng bết kín hơn nửa chiếc mũi giày. Anh ngủ rất say, đôi môi chúm chím, bộ râu thưa thớt xơ xác vừa lộn xộn vừa dài, trên khuôn mặt dài của người trung niên xấp xỉ năm mươi tuổi lộ rõ vẻ mệt mỏi và phờ phạc. Lão Tiết bỗng động lòng trắc ẩn với lãnh đạo của mình, anh ngày ngày bôn ba khắp hơn hai mươi đại đội thuộc công xã, hơn chục xí nghiệp lớn nhỏ của công xã, giúp cấp dưới giải quyết biết bao vấn đề hóc búa, ban đêm lúc nào cũng phải thức khuya dậy sớm! Lão Tiết tha thứ cho hành vi thiếu lịch sự của vị lãnh đạo, đành chịu đựng mà thở dài thêm một tiếng.
Lúc này, Bí thư Vương đã tỉnh dậy.
"Hầy da!" Bí thư Vương cười áy náy, tròng trắng mắt phủ một lớp màng tơ máu hồng nhạt.
Lão Tiết cũng cười theo, tỏ ý thông cảm.
Bí thư Vương đứng dậy, giật lấy chiếc khăn mặt, nhúng vào chậu nước, cật lực chà xát lên mặt, vừa hỏi: "Tinh thần chính là gì? Dùng ba, năm câu nói cho gọn."
Tiết Chí Lương trầm ngâm một lát, cố gắng tóm tắt lại thật súc tích sáu bảy trang ghi chép trong sổ, anh nói: "Huyện yêu cầu, đợt tuyển công nhân lần này, chỉ tiêu được phân bổ đều phải xuống tận các đại đội, công xã không được phép nửa đường chặn lại giữ lại dù chỉ một chỉ tiêu, tức là không cho phép bất kỳ ai lấy bất kỳ lý do gì để đi cửa sau. Đã đập tan 'Bè lũ bốn tên' rồi..."
"Ừ!" Bí thư Vương gật đầu một cái, lại hỏi: "Chia cho chúng ta bao nhiêu chỉ tiêu?"
"Bốn mươi." Tiết Chí Lương đáp, "Thanh niên trí thức hai lăm, thanh niên nông thôn mười lăm."
Bí thư Vương hỏi: "Phía huyện sắp xếp cụ thể thế nào?"
"Đầu tiên dùng một tuần để tuyên truyền, làm tốt công tác giáo dục tư tưởng; tuần thứ hai đưa chỉ tiêu xuống đại đội, chốt nhân sự rồi báo cáo lại công xã; tuần thứ ba xét duyệt chính trị, khám sức khỏe; tuần thứ tư báo cáo huyện chờ phê duyệt. Trước sau đúng một tháng, không được chậm trễ." Tiết Chí Lương nói.
Bí thư Vương nói: "Được! Cậu phác thảo cho chúng ta một phương án cụ thể, tối thứ Hai họp lệ ủy ban cách mạng sẽ thảo luận, thông qua là tiến hành."
Tiết Chí Lương gật đầu.
Bí thư Vương nói: "Nhiều năm rồi không tuyển công nhân, vấn đề chắc chắn sẽ nhiều! Làm công tác cho thật chắc vào, cố gắng đừng để xảy ra chuyện."
Tiết Chí Lương nói: "Lãnh đạo huyện đã dặn đi dặn lại cũng chính là ý này! Chỉ sợ các loại 'quan hệ' gây nhiễu..."
Bí thư Vương nói: "Đừng sợ! Gây nhiễu là cái chắc. Mấu chốt là hai chúng ta, tôi là người đứng đầu ở đây, cậu là người thực thi cụ thể, mâu thuẫn chắc chắn sẽ dồn lên đầu hai chúng ta. Hai ta chống cho cứng vào, giữ vững cái rầm cho thật thẳng tắp, thì việc gì cũng dễ giải quyết!"
“Tôi bao thầu!” Tiết Chí Lương cười bảo đảm, đầy tự tin bước ra khỏi phòng của Bí thư Vương.
Tiết Chí Lương dùng một tờ giấy đỏ viết mấy chữ "Phòng công tác tuyển dụng công nhân", dán lên bức tường gạch bên ngoài cửa, để tránh người đến liên hệ cứ gõ nhầm cửa người khác, ảnh hưởng đến công việc của các đồng chí khác. Sau đó, anh ngồi trước bàn làm việc, trải giấy ra để thảo phương án.
Một tiếng bánh xe ô tô lăn lộc cộc vang vào trong sân, tiếp theo là tiếng đóng mở cửa xe đánh rầm một tiếng; rồi ngay sau đó, cửa phòng anh bị đẩy bật ra.
Người đến mặc áo bành tô dạ, đứng ở cửa hỏi: "Dục Sinh có ở đây không?"
Trong ký ức của Tiết Chí Lương, cách gọi quen thuộc của mọi người dành cho Vương Ngọc Sinh là "Bí thư Vương". Trong năm sáu năm làm cán bộ dân chính ở công xã, anh hầu như chưa từng nghe thấy ai gọi thẳng tên húy mà không kèm theo họ, đó là giọng điệu vừa coi thường vừa thân thiết mà người lớn dùng với trẻ con.
Tiết Chí Lương liền đứng phắt dậy, bước ra cửa, dẫn vị khách đến trước cửa phòng Bí thư Vương, đẩy cửa bước vào: "Bí thư Vương, có người tìm!"
Bí thư Vương đang bàn gì đó với thư ký của văn phòng, liền quay đầu lại, nhận diện vị khách.
Vị khách cười hì hì nói: "Dục Sinh! Cậu chiếm cứ một phương ở đây nhỉ! Khó tìm quá cơ!"
Bí thư Vương như chợt bừng tỉnh, vội vã đứng dậy, đón ra tận cửa, cười vui mừng: "Á chà! Lão Quan! Không ngờ lại là anh, lại đến cái xó núi heo hút chỗ tôi thế này..."
"Trong núi có thần ban thuốc, người cầu xin vốn chẳng quản đường xa vạn dặm..."
Tiết Chí Lương quay trở về phòng mình, nhìn chiếc xe con màu xanh trứng sáo ở cái sân nhỏ, thứ đồ chơi đó đỗ trên nền đất bùn trông đặc biệt chói mắt. Khi lãnh đạo huyện ủy và địa ủy đến công xã kiểm tra sản xuất và công tác, toàn ngồi xe jeep. Nhìn cái thế ấy, nghe giọng điệu ấy, người đến chắc chắn không phải tầm thường.
Khoảng một tiếng đồng hồ sau, Bí thư Vương bước vào phòng, ngồi xuống chiếc ghế đối diện lão Tiết, mày cau lại, nét mặt đầy vẻ khó xử, phàn nàn rằng: "Khó xử lắm! Chuyện thực sự rất khó xử!"
Tiết Chí Lương đại khái có thể đoán được bảy tám phần, hỏi: "Sao thế ạ?"
Bí thư Vương nói: "Hầy da! Cậu đoán xem đó là ai? Cấp trên cũ của chúng ta, bây giờ đang làm bộ trưởng gì đó ở thành phố. Đến để làm gì? Đến đi cửa sau chứ làm gì!"
"Ồ!" Tiết Chí Lương thầm xác nhận phỏng đoán của mình không trật đi đâu được.
Lão lãnh đạo vừa đến đã lật lại chuyện cũ trước kia: "Hồi tôi còn ở trên huyện, đến thôn của các cậu gặp cậu lần đầu, thằng nhóc cậu trời tuyết mặc chiếc quần đơn, chân trần xỏ đôi giày rách, hồi đó tôi còn bảo người giải quyết cho cậu một bộ áo bông trước, còn nhớ không? Tôi cất nhắc cậu lên đoàn huyện, ngày đầu tiên, cậu một lúc ăn liền bảy cái bánh bao hấp..." Ông ấy nói thế rồi, tôi mở miệng ra thế nào đây chớ...
Tiết Chí Lương hỏi: "Ông ấy muốn lo việc gì cho ai?"
"Cháu ngoại của thủ trưởng bên bộ họ, đang về quê ở Đông Vương cắm đội..."
"Anh đã nhận lời chưa?"
"Lão lãnh đạo đã vứt cả cái thể diện già nua ra, tôi..."
Tiết Chí Lương nói đỡ cho lãnh đạo: "Thôi bỏ đi! Vậy thì chừa lại một chỉ tiêu đi. Chỉ là khó từ chối thôi."
Bí thư Vương hạ quyết tâm nói, giọng điệu có chút bực bội: "Lệ này không có lần sau!"
Tiết Chí Lương mỉm cười gật đầu.
Sau khi Bí thư Vương bước ra khỏi phòng, Tiết Chí Lương thầm nghĩ: Xem ra công việc này còn rắc rối hơn nhiều so với những gì mình có thể tưởng tượng! Thực ra, từ hơn hai tháng trước khi hội nghị về công tác tuyển dụng công nhân do huyện tổ chức ngày hôm qua diễn ra, tin đồn tuyển công nhân đã bay đi khắp nơi từ lâu. Anh là cán bộ dân chính, thường xuyên bị những người quan tâm đến việc này gặng hỏi, dò la. Anh chỉ dùng một câu để trả lời bất kỳ ai: "Chưa thấy thông báo chính thức của cấp trên." Rất nhiều người mặc đủ loại quần áo, nở nụ cười xun xoe, nịnh nọt, lấy lòng, ngỏ ý sau này nhất định phải giúp đỡ. Anh cũng dùng một câu đó để đối phó: "Đợi cấp trên truyền đạt đã, đến lúc đó tính, không vi phạm chính sách thì sẽ cố gắng giúp đỡ..." Biết làm sao đây? Trong cái đất nước Trung Quốc hiện nay, nơi mà sự khác biệt rõ rệt vẫn tồn tại giữa thành phố văn minh và nông thôn lạc hậu, ai có bản lĩnh và sức mạnh để đảo ngược dòng lũ tiến vào thành phố vô cùng mạnh mẽ này? Đặc biệt là sau khi tư tưởng truyền thống của Đảng bị vấy bẩn, vấn đề lại càng khó xử lý theo chiều hướng bình thường hơn. Giờ thì nhìn xem, buổi sáng vừa treo tấm biển ra cửa, phòng anh đã ùn ùn kéo đến bao nhiêu là người. Anh dứt khoát thu dọn đống giấy tờ đang định thảo dang dở, khóa cửa lại, trốn sang phòng của nữ cán bộ làm công tác kế hoạch hóa gia đình để viết, đây là cái nha môn quạnh hiu mà ai nghe đến cũng phải chùn bước.
Có lẽ còn chưa viết được hai trang, lão Tiết đã nghe thấy có người gọi tên mình ở trong sân, giọng vừa thô vừa vang, gọi vừa dồn dập, chẳng khác nào tiếng lừa kêu.
Tiết Chí Lương đành phải gấp giấy bút lại, bước ra ngoài, thấy xưởng trưởng xưởng gạch của công xã là Dương Mưu Nhi đang đứng ở trong sân, ngó đông ngó tây. Người này hơn bốn mươi tuổi, vóc người đậm đà, đầu trọc lóc, dưới bọng mắt mỡ là một đôi tròng mắt vừa to vừa gian xảo, vừa nhìn thấy anh đã không kìm được mà gọi lớn: "Lão Tiết, mau mau mau! Bí thư Vương gọi cậu!"
Xưởng trưởng Dương sải bước tới, một tay ôm chầm lấy vai Tiết Chí Lương. Trông có vẻ như một cử động thân thiết, nhưng thực tế cảm giác cánh tay lực lưỡng ấy đang đẩy anh đi thật nhanh.
Bên cạnh Bí thư Vương, ngồi một người đàn ông trung niên lạ mặt, nhìn sắc mặt thì thấy ông ta được bồi bổ rất tốt, trên cái đầu tròn vo, mập mạp đội một chiếc mũ lông cừu, mặc chiếc áo bông kiểu Lê-nin có cổ viêu lông, quàng chiếc khăn quàng cổ hai màu đỏ xanh nửa nọ nửa kia.
Dương Mưu Nhi giới thiệu đối phương với lão Tiết: "Đây là chủ nhiệm khoa cung tiêu hòm thư số một linh hai - lão Tôn!" Chủ nhiệm Tôn ngồi trên ghế không nhúc nhích, trên khuôn mặt mập mạp hơi lộ ra một nụ cười khách sáo có chừng mực, không hề tỏ ra quá mức xun xoe nịnh nọt như những kẻ đến cầu cạnh nhờ vả thông thường. Dương Mưu Nhi lại giới thiệu với đối phương: "Đây là chủ nhiệm khoa dân chính công xã chúng ta, lão Tiết."
Tiết Chí Lương bắt tay người khách, trong lòng thấy vô cùng kỳ cục: Người phụ trách phân công làm công tác dân chính của công xã chỉ có một mình anh, từ trước tới nay có cái "khoa" nào đâu! Hôm nay anh bỗng dưng được xưởng trưởng xưởng gạch của công xã thăng chức cho làm trưởng khoa! Anh tưởng Dương Mưu Nhi đang đùa giỡn với mình, quay đầu nhìn lại thì thấy mặt Dương Mưu Nhi tỉnh bơ, cái vẻ nói dối còn ra điều nghiêm túc và thành khẩn hơn cả nói thật.
Bí thư Vương cười liếc nhìn Tiết Chí Lương, nghiêng đầu châm diêm hút thuốc, có vẻ như cố ý nhường lại việc này cho người khác nói.
Dương Mưu Nhi chớp chớp đôi mắt lanh lợi nhìn thẳng vào lão Tiết, nói năng thoăn thoắt như súng liên thanh: "Chuyện là thế này. Chủ nhiệm Tôn đây là người ở thôn Tôn Gia Lam Hà Vịnh của công xã chúng ta, cả nhà ở thành phố tỉnh lü, ít khi về quê, tính ra thì thân thiết hơn một chút là người đồng hương với chúng ta. Đồng hương gặp đồng hương thấy thân thiết, chủ nhiệm Tôn vẫn luôn quan tâm đến công xã chúng ta, năm ngoái khi xưởng gạch của chúng ta chuẩn bị thành lập, máy đại mã mãi mà không tài nào kiếm đâu ra, chính chủ nhiệm Tôn đã giải quyết giúp chúng ta đấy! Lần này lại hỗ trợ chúng ta hai chiếc ô tô, dòng 'Diên Hà' mới xuất xưởng. Nếu mà chờ phân bổ từ cấp trên, thì có đợi một năm cũng chưa chắc đã cấp về được một chiếc..."
Lão Tiết nghe ý của Dương Mưu Nhi, quy tụ lại một điểm, chính là qua thôn này thì tuyệt đối chẳng còn cái quán nào thứ hai. Ô tô tuy là mặt hàng cực kỳ khan hiếm, nhưng lại khác xa một trời một vực với nghiệp vụ công tác của cán bộ dân chính, gọi anh đến đây, ý định đã quá rõ ràng.
"Cháu gái của chủ nhiệm Tôn ở đại đội, muốn nhân cơ hội tuyển dụng công nhân lần này... Bí thư Vương bảo sang bàn bạc với cậu..."
Tiết Chí Lương ôn hòa mỉm cười, nhìn Bí thư Vương. Nụ cười thân thiện của anh nói cho tất cả mọi người trong phòng biết: Bí thư cứ xem thế mà làm đi! Anh chỉ cần gật đầu, tôi sẽ chừa lại thêm một chỉ tiêu nữa. Tôi không muốn nịnh bọt ai, cũng chẳng muốn đắc tội với ai. Đường đường là cán bộ dân chính công xã đã năm mươi tuổi, chẳng lẽ lại còn muốn dựa vào việc nịnh nọt ai để cầu một chiếc quan chức sao? Thật nhạt nhẽo!
"Xưởng gạch chúng ta mà không có ô tô thì không được đâu chớ! Suốt ngày chở than, riêng tiền vận chuyển đã tốn đến mức không kham nổi rồi! Dọn xỉ lò, mà bãi đất thì bị chiếm chỗ kín mít! Nếu có ô tô, chở thẳng đến các thôn lân cận để rải đường, nhất cử lưỡng tiện. Lão Tôn vì giải quyết khó khăn cho chúng ta, mà mọi cách không thể ngờ tới ông ấy đều nghĩ ra hết rồi! Dùng danh nghĩa của khoa bọn họ mua lại trước đấy. Cầm vào tay chúng ta á? Hầy! Có quỳ lạy người ta gọi bằng ông nội thì cũng đừng có mà hòng..."
Lão Tiết nghe những lời Dương Mưu Nhi nói, trong lòng cảm thấy chán ghét vô cùng! Những lời nói này, trong bao nhiêu năm anh tham gia vào đội ngũ cách mạng, vốn bị coi như rác rưởi mà vứt bỏ. Bây giờ thì hay rồi, sau Đại cách mạng văn hóa, những thứ giống như rác rưởi ấy lại được một kẻ như Dương Mưu Nhi săn đón như mật ong, hơn nữa còn dám lớn tiếng ba hoa khoác lác ngay trước mặt Bí thư Đảng ủy công xã...
Lại nhìn chủ nhiệm Tôn mà xem! Ngồi tựa vững chãi vào lưng ghế, thảnh thơi nhả từng ngụm khói thuốc, nhẹ nhàng phủi tàn thuốc trên đầu ngọc thuốc, một câu cũng không thèm nói. Có người nói thay cho ông ta, sốt s ruột thay cho ông ta, chạy chọt thay cho ông ta, mất mặt thay cho ông ta! Người ta có hai chiếc ô tô cơ mà — vật chất quả thực là nền tảng mà! Mới có thể khiến cho chủ nhiệm Tôn ưỡn ngực ngẩng cao đầu đến thế!
Dương Mưu Nhi lải nhải nói xong, ánh mắt cầu khẩn nhìn sang Bí thư Vương. Tiết Chí Lương cũng đang chờ đợi phán quyết của Bí thư.
Bí thư Vương phủi tàn thuốc lào, cầm ba tấm phiếu từ trên bàn lên, quơ quơ trước không gian như để khoe khoang (đó là chuyên môn cho lão Tiết nhìn), rồi đập bốp một tiếng xuống mặt bàn, mang theo một giọng điệu có chút mỉa mai nói:
"Thế nào? Lão Tiết! Hai chiếc ô tô, đổi lấy một tờ giấy tuyển dụng của cậu, vụ làm ăn này, cậu thấy có lãi không?"
Đối với câu hỏi trần trụi thế này, Tiết Chí Lương quả thực không có sự chuẩn bị tâm lý nào cả, ấp úng nói: "Anh... anh... xem... xem thế nào đi!"
Bí thư Vương nói: "Tôi thấy là có lãi đấy chứ!" "Lấy từ nhân dân, dùng cho nhân dân mà!"
Dương Mưu Nhi cười xòa nhẹ nhõm, gật đầu với Bí thư...
Chủ nhiệm Tôn cũng lộ ra nụ cười có vẻ dè dặt...
Bí thư Vương giao xấp phiếu trên bàn cho Dương Mưu Nhi, dặn dò: "Một chiếc cho anh, một chiếc cho trạm máy kéo, đừng có lỡ thời hạn lấy hàng đấy!"
"Cậu cứ yên tâm!" Dương Mưu Nhi cẩn thận kẹp xấp phiếu vào ví đựng vé, đút vào túi xách.
Chủ nhiệm Tôn cất tiếng nói câu đầu tiên: "Còn tờ giấy khai báo thì sao?"
"Tờ giấy á?" Bí thư Vương nhìn Tiết Chí Lương.
Tiết Chí Lương nói: "Giấy ở trên huyện, vẫn chưa phát xuống."
Dương Mưu Nhi vỗ vỗ vai chủ nhiệm Tôn, nói: "Yên tâm đi, yên tâm đi! Bí thư Vương nhà tôi đã nói rồi, đó là chỉ thị tối cao của công xã, anh cứ yên tâm!"
Dương Mưu Nhi và chủ nhiệm Tôn vui vẻ bước ra cửa, lần lượt chui vào chiếc xe con màu đen rồi đi mất. Bí thư Vương giữ cán bộ dân chính lại trong phòng mình, cười khổ nói:
"Lệ này không có lần sau!"
Tiết Chí Lương vẫn mỉm cười gật đầu.
Bí thư Vương lặp lại quyết tâm của mình: "Lệ này không có lần sau! Kiên quyết thế!" "Tôi đi đây, chuyển đến ở đại đội Đông Cầu trên đỉnh núi luôn, ai hỏi cũng tuyệt đối không được tiết lộ! Trừ phi cấp trên có hội nghị khẩn cấp, cậu hãy gọi điện cho tôi! Cậu cứ làm theo kế hoạch của cậu đi!"
Sau khi Bí thư Vương trốn xuống nông thôn, Phó bí thư Trịnh, hai vị chủ nhiệm Tiêu, Hà cũng đều không chống chọi nổi với những lời quấn lấy không dứt, lần lượt bỏ trốn, dạt về ở ẩn tại một đại đội nào đó rồi.
Lão Tiết bị vây hãm trong phòng làm việc kiêm phòng ngủ, trên giường ngồi chật kín người đến thăm, chỗ trống trong phòng đứng đầy những người không có ghế ngồi, quanh lò sưởi cũng vây kín mít người. Nước uống đã hết, có người tự giác đi xách nước về đun lên bếp lò...
Xã viên từ khắp các thôn của công xã đến, người trẻ tuổi, các ông cụ, các bà vợ và một số cán bộ đại đội lớn nhỏ, còn có cả phụ huynh của thanh niên trí thức từ thành phố tới, công nông binh học, bất kể chức vụ cao thế nào, kiến thức uyên bác ra sao, nghèo hèn hay giàu có, tất cả đều đồng loạt trút bầu tâm sự với vị cán bộ dân chính gầy gò của công xã nhân dân này, vô cùng cung kính...
Tiết Chí Lương thỉnh thoảng lại gật đầu, biểu thị rằng anh đã lắng nghe tất cả những khó khăn và lý do đủ kiểu. Quả thực, có những phụ huynh kể lể nỗi gian truân mà nghe xong khiến người ta không khỏi xót xa, có rất nhiều người trong số chúng ta sống chẳng mấy tốt đẹp gì! Đối mặt với những khuôn mặt nhăn nhó vì khổ sở, với những người kể chuyện nước mắt nước mũi giàn giụa, anh cắn chặt môi, không để lộ ra một kẽ hở nào, không hứa hẹn bất cứ yêu cầu nào. Trong lòng anh thừa hiểu, cấp trên phân bổ cho toàn công xã chỉ có vỏn vẹn bốn mươi chỉ tiêu, số thanh niên nam nữ hộ khẩu nông nghiệp tính cả công xã không dưới hai ngàn, thanh niên trí thức cũng có hai ba trăm, có chiếu cố thế nào cũng không thể xuể được chớ!
Anh không thể làm thỏa mãn bất cứ ai, cũng không hề cảm thấy phiền chán trước những lời kể lể lải nhải của bất kỳ ai. Tính tình của anh được coi là "nhã nhặn với mọi người" đứng đầu trong số hơn hai mươi cán bộ của công xã. Chính vì điểm này mà lãnh đạo công xã mới tùy tài mà sử dụng, phân công anh làm công tác dân chính vừa rắc rối vừa vụn vặt, mỗi năm vào mùa đông lại đi phát vật tư cứu trợ và tiền bạc có hạn cho các hộ nghèo nhất, đi kiểm tra các thôn sắp xếp đời sống cho các hộ năm bảo cô quả cô độc, tiền tuất của gia đình quân nhân liệt sĩ, mỗi quý một lần phân phối sỉ gỗ dùng cho dân dụng... Công việc của anh tuy có nhiều sơ hở chưa chu đáo có thể trách cứ, nhưng thái độ của anh thì lúc nào cũng tốt, lúc nào cũng cười tủm tỉm... Những người kéo đến trước mặt anh lúc này, sau khi kể lể xong, tuy không nhận được lời hứa chắc chắn nào, nhưng rốt cuộc cũng được nghe mấy câu nói làm ấm lòng ấm ngực, lau sạch nước mắt nước mũi rồi rời đi, từng tốp rồi lại từng tốp...
Tiết Chí Lương nhận ra, phàm là những kẻ kéo đến trước mặt anh để kể lể khó khăn và hy vọng nhận được sự chiếu cố, đa số đều là những kẻ không biết "thời thế". Lại có một số người đột ngột xen vào, cắt ngang lời người đang nói, hỏi rằng "Bí thư Vương có ở đây không?" hoặc hỏi "Chủ nhiệm Tiêu đi đâu rồi?". Anh làm theo thỏa thuận ngầm đã định trước từ trước, nói dối là không biết. Những kẻ đó không cam tâm, chớp đôi ánh mắt đầy vẻ ngờ vực, lại đi đến chỗ các cán bộ khác để dò hỏi... Cái sân nhỏ của công xã miền núi vốn dĩ yên tĩnh nay bỗng trở nên náo nhiệt, xe jeep và xe con tránh nhau không kịp trên lối đi chật hẹp trong sân...
Mặc dù vậy, vẫn có người tóm được lãnh đạo công xã. Những kẻ đó từ con đường đất đang tan băng ở sườn núi đi lên, không chút khách sáo quẹt những đôi giày da dính đầy bùn đất của chúng vào chân bàn làm việc của lão Tiết, vừa lầm bầm phàn nàn vừa thở dài, nếu không phải vì con cái của họ, con cái họ hàng của họ, hoặc con cái của thủ trưởng họ, để xin cho bằng được cái mẩu giấy do chính tay vị lãnh đạo công xã vạch bút viết ra, thì có nằm mơ họ cũng chẳng thèm ghé chân đến cái phong cảnh tự nhiên của con đường bùn lầy miền núi này đâu. Bọn chúng lôi mẩu giấy ra, liếc nhìn xung quanh đầy vẻ ám muội rồi đưa cho Tiết Chí Lương. Tiết Chí Lương liếc nhìn một cái, theo lệ thường gật đầu, cẩn thận cất vào ngăn kéo. Sau đó lại tiếp tục lắng nghe câu chuyện đang bị ngắt quãng của người đang kể lể...
Đúng lúc này, một ông cụ bước vào, tay chống gậy, râu tóc bạc phơ, răng đã rụng hết, trên khuôn mặt gầy đét nổi những đốm đồi mồi to bằng hạt đậu, nhấc chân cất bước cực kỳ khó khăn, nhìn thế này chắc chắn là đã vượt mốc tám mươi rồi, đi bên trái phải ông cụ là một nam một nữ trung niên, người nam trông giống cán bộ công nhân viên nhà nước, người nữ thì ăn vận theo kiểu phụ nữ nông thôn có điều kiện kinh tế dư dả. Bọn họ dìu ông cụ, đề phòng cụ vấp ngã! Lão Tiết thầm lo lắng: Một khi ngã xuống, cái đống xương cốt sắp vào quan tài này sẽ rất khó mà bò dậy nổi! Tới lúc đó, cái phòng dân chính này của anh sẽ xảy ra án mạng mất... Hai con người nam nữ này thật là, có chuyện thì tự mình đến nói không được sao? Cáng cái ông cụ thế này đến đây để làm gì chứ!
Những người đang đứng giữa nhà và ngồi trên băng ghế dài tự động tránh đường, ông cụ đi đến đối diện với Tiết Chí Lương, cách cái chiếc bàn, há cái miệng móm mém không còn cái răng nào, hỏi: "Thằng Thỏ Con có ở đây không?" Già thì già thật, nhưng giọng điệu nói năng vẫn sừng sộ và bướng bỉnh.
Tiết Chí Lương sững người, trong số cán bộ công xã làm gì có ai tên này cơ chứ.
Người nhân viên trung niên bên cạnh cười áy náy, giải thích: "Bí thư Vương! Là Bí thư Vương!"
Ông cụ tự bật cười, nói: "Tôi gọi tên cúng cơm của nó quen miệng rồi, cái thằng nhãi ranh này lại đi đổi tên! Nó đâu rồi?"
"Đi xuống đại đội rồi." Lão Tiết đáp.
"Đại đội nào?" Ông cụ hỏi.
"Không biết!"
"Đến lúc cần tìm nó thì chạy mất dạng không thấy tăm hơi!" Ông cụ bực bội nói, "Hôm nay nó có về không?"
Tiết Chí Lương nghe ra, đây chắc chắn là họ hàng gì đó của Bí thư Vương rồi, bèn nói: "Chưa chắc đã về. Cụ là —"
"Tôi là cậu ruột nó!"
"Tìm nó có việc gấp à?"
"Không có việc thì tôi tìm nó làm gì! Tôi già cả từng này tuổi..."
Ông cụ mới nói được nửa câu thì bị người nhân viên trung niên bên cạnh kéo tay áo một cái, bèn ngậm chặt miệng lại, rồi hậm hực nói: "Mợ nó ốm nặng, sắp tắt thở rồi! Muốn gặp mặt nó một lần!"
Ông cụ bị người ta giật dây nói dối, điều này quá rõ ràng. Cán bộ dân chính cố tình làm ra vẻ kinh ngạc, thở dài nói: "Á chà chà! Thế này thì làm thế nào đây? Bây giờ nó đang ở thôn nào, em cũng chịu không rõ nữa!"
"Tôi nghe người ta nói, nó bị dọa cho chạy mất dép rồi! Trốn đi rồi!" Ông cụ vẫn bướng bỉnh nói, "Hôm nay tôi không đi nữa đâu! Đợi nó ba ngày ba đêm..."
Quả là không thấy thỏ thì không thả diều mà! Lão Tiết thầm thấy buồn cười trước cái tính khí vừa bướng bỉnh vừa ngây thơ không biết nói dối này của ông cụ, bèn trêu ông cụ: "Nếu cụ đợi ở đây ba ngày ba đêm, cháu sẽ móc phiếu cơm ra lo cơm nước cho cụ! Tối hai chúng ta ngủ chung, mười ngày nửa tháng cũng được nữa là! Thế nhưng, cụ quên mất rồi à, vợ cụ đang sắp tắt thở kìa!"
Ông cụ cười nói, giọng điệu đã dịu xuống: "Cậu đừng có giễu cợt tôi già chứ! Người ta bảo chỉ có cậu là biết tung tích của nó, hai người móc nối với nhau rành mạch lắm mà..."
Tiết Chí Lương cười ha hả, bước ra khỏi phòng, đi vào phòng tổng đài điện thoại của công xã, cắm máy gọi đại đội Đông Cầu, rồi lại gọi Nam Lương, đều bảo là không có. Cuối cùng, cũng tìm được ở đại đội Bắc Than nằm bên kia sông. Anh dẫn ba người ông cụ vào phòng điện thoại, giao ống nghe vào tay ông cụ.
Thứ công cụ thông tin liên lạc bị các cơ quan lớn nhà nước đào thải rồi phân phát cho công xã sử dụng này, tuy không tiên tiến, nhưng cầm trên tay của người cậu ruột của Bí thư Vương công xã sinh ra vào thời những năm cuối triều nhà Thanh, thì có lẽ vẫn còn là thứ mới mẻ, ông cụ ngắm nghía một hồi lâu mà không biết cách dùng thế nào.
Tiết Chí Lương cầm một đầu ống nghe áp vào tai ông cụ, một đầu áp vào cái miệng để râu dài của ông cụ, rồi ngồi sang một bên. Những lời kêu ca kể lể khó khăn không dứt rót vào tai khiến đầu óc anh bức bối và ngột ngạt, anh lại muốn nghe xem ông cụ bướng bỉnh thú vị này sẽ nói chuyện với đứa cháu ngoại Thỏ Con của ông ta thế nào.
Ông cụ áp miệng vào ống nghe, quát lớn:
"Thằng Thỏ Con! Tao là cậu mày đây! Hôm nay cậu đến tận cửa nhà mày để cầu cạnh mày đây này!"
Điện thoại bán tự động có tính bảo mật kém, trong ống nghe truyền lại tiếng cười "hì hì hì hì" của Bí thư Vương.
"Con bé nhà chị họ mày ở thôn Măng Viên ấy, muốn làm công nhân, anh chị mày cứ ép tao đến đây, bảo tao nói hộ mày một tiếng. Mày lo việc này cho nó đi, coi như lo cho cậu đi! Được hay không? Mày cứ cười cái gì hả! Không được à? Không được thì cậu không nhận mày là cháu ngoại, mày cũng đừng nhận tao là cậu..."
Trong ống nghe truyền ra tiếng cười ngượng ngùng, xen lẫn tiếng thở dài đầy khó xử. Ông cụ nối tiếp lời:
Cái tính bướng bỉnh của cậu mày từ bé đến già mày còn lạ gì? Hồi bố mẹ mày chết vì trận dịch tả hổ liệt lạt ấy, bác cả với bác ba của mày tính tình thì nhũn nhược, sao không chịu nuôi mày? Không phải lão già này đưa mày về nuôi bên nhà cậu, từng bãi phân từng giọt nước tiểu, nuôi nấng cái thằng bé dài có một thước lớn thành một cỗ hán tử cao bảy thước... Giờ mày làm quan rồi, không thèm nhận cậu nữa à... Hừ! Có được hay không? Sớm nói là được thì tao đã đi từ đời thuở nào rồi!"
Lão Tiết đã sớm cười đến mức trào cả nước mắt, đùa cợt nói: "Cụ ơi, Bí thư Vương nhà cháu, cao lắm cũng chỉ được năm thước rưỡi, sao cụ lại bảo là bảy thước? Chém gió thành bão rồi!"
Ông cụ cười như đứa trẻ, thở hổn hển.
Cặp vợ chồng trung niên kia đã đạt được mục đích, mỉm cười mãn nguyện, dìu ông cụ ra về.
Lão Tiết tiếp tục đùa: "Về mau đi cụ ơi! Vợ cụ ở nhà sắp tắt thở thật rồi đấy!"
Ông cụ cười ha hả, sảng khoái thành thật thú nhận: "Cái xương cốt của mợ mày ấy à, sợ là sớm đã hóa thành nước từ đời nào rồi..."
Tiết Chí Lương hết người này đến người khác khuyên lui những người đến thăm, thu dọn lại đống đồ đạc bị xê dịch lộn xộn, quét dọn sạch sẽ nền nhà, trong phòng cuối cùng cũng được yên tĩnh. Nhìn ra ngoài qua tấm kính cửa sổ, một vầng trăng tròn vành vạnh đã nhô lên ngọn núi, ánh trăng lạnh lẽo chiếu rọi vào trong phòng.
Anh bật đèn điện lên, ngồi xuống, toàn thân mệt mỏi rã rời, lấy bản thảo phương án đã soạn thảo từ trong ngăn kéo ra, thực sự cảm thấy vô cùng nan giải: Ngày mai, phải ban hành chỉ tiêu tuyển dụng công nhân tại hội nghị cán bộ cơ sở toàn xã, phương án phân bổ vẫn chưa được ấn định, những con số mà Bí thư Vương, Phó bí thư Trịnh, hai vị chủ nhiệm Tiêu, Hà gửi gắm "cân nhắc" đã vô cùng đáng kể rồi, chỉ tiêu thật sự rất khó phân bổ. Đặc biệt là phía huyện chuyển về hai ba bức thư của nhân dân, vạch trần bí mật "dùng ô tô đổi người", cán bộ dân chính quả thực vô cùng khó xử.
"Tối nay Bí thư Vương về công xã, đợi anh ấy chốt lại vậy!" Lão Tiết đành chọn cái biện pháp chẳng đặng đừng này, "Mình là người thực thi cụ thể, lãnh đạo bảo sao thì mình làm vậy!"
Bí thư Vương từ dưới thôn trở về, thẳng thừng bước vào phòng của Tiết Chí Lương, tiện tay ném chiếc túi xách lên, sưởi ấm bên lò sưởi, xoa xoa tay và mặt, nghiêng đầu hỏi: "Mấy ngày nayngày tháng của cậu chắc không dễ chịu gì nhỉ? Hả, chắc chắn là náo nhiệt lắm rồi!"
Tiết Chí Lương cười khổ một tiếng, không nói gì, kéo ngăn kéo ra, lấy hai ba bức thư tố cáo của quần chúng ra, lặng lẽ đưa vào tay Bí thư Vương. Nhìn Bí thư Vương đặt một chân lên gờ lò sưởi, chăm chú đọc thư, chốc chốc lại nghiêng cái đầu đội mũ vải bông sang một bên, rồi lại ngả sang bên kia, để nhận diện những chữ thảo khó đọc trên giấy thư. Đọc xong, Bí thư Vương trả lại nó vào tay lão Tiết, cười nhạt một tiếng như thể đã đoán trước từ lâu, điềm tĩnh nói: "Bàn tán của xã viên, còn nhiều hơn những gì viết trong thư này! Lời lẽ còn khó nghe hơn nhiều!"
Lão Tiết nhìn Bí thư Vương, vẫn không nói gì, anh đang chờ thái độ dứt khoát cuối cùng của anh ấy. Bí thư Vương nhấc chân khỏi lò sưởi, đi đi lại lại giữa phòng, ngẩng mặt lên hỏi: "Tôi đã cấp cho cậu bao nhiêu tờ giấy viết tay rồi?"
"Mười tờ."
"Những người khác thì sao?"
"Mười hai tờ."
"Tổng cộng là hai mươi hai tờ." Bí thư Vương nói, "Vượt quá một nửa tổng số chỉ tiêu rồi! Mười tám suất còn lại, cậu phân bổ và giao cho hai mươi tư đại đội thế nào đây?"
Tiết Chí Lương nhân cơ hội này bèn giãi bày luôn nỗi khó khăn của mình: "Quả thực rất khó xử! Nếu quần chúng hỏi, hai mươi hai chỉ tiêu đó chạy đi đâu mất rồi, em không biết ăn nói thế nào cho phải!"
Bí thư Vương mỉa mai nói: "Dễ ăn nói thôi! Cứ bảo là Bí thư Vương đã đi cửa sau cho cấp trên cũ, cho họ hàng cũ của anh ta rồi!"
"Thế thì..." Lão Tiết ngượng ngùng cười.
"Cậu lấy mấy tờ giấy tôi cấp cho cậu ra đây, đưa tôi xem nào!" Bí thư Vương nói.
Lão Tiết lại kéo ngăn kéo ra, lấy một xấp giấy được kẹp lại với nhau bằng kẹp ghim, đưa cho Bí thư Vương.
Bí thư Vương nhận lấy, đến một cái liếc mắt cũng không thèm nhìn, tiện tay ném thẳng vào lò sưởi, một ngọn lửa màu vàng bùng lên, ông nói: "Bốn mươi chỉ tiêu, phân bổ hết xuống đại đội. Công xã không được giữ lại một suất nào."
Tiết Chí Lương nhìn hành động của Bí thư Vương, kinh ngạc nói: "Thế thì những người mà anh đã hứa hẹn trước đó..."
Bí thư Vương hạ quyết tâm nói: "Cứ để mặc họ chửi tôi đi! Bọn họ có chửi, cũng chỉ có mười mấy người! Còn xã viên chửi lên, thì là hơn một vạn người đấy!"
Lão Tiết nói: "Người khác thì dễ nói. Còn chủ nhiệm Tôn kia thì tính sao? Xưởng gạch của chúng ta đã lái xe của người ta về rồi cơ mà..."
Bí thư Vương nói: "Lái về rồi thì tốt chứ sao! Xưởng kinh doanh của xã chúng ta muốn mua một chiếc ô tô khó biết bao nhiêu! Bây giờ có người tự dâng tận cửa, chẳng lẽ lại không tốt à?"
"Chỉ sợ chủ nhiệm Tôn không chịu bỏ qua..."
Bí thư Vương nổi giận, dùng sức gõ mạnh tẩu thuốc xuống, nói: "Không bỏ qua thì làm thế nào được? Ô tô do nhà nước sản xuất, vốn dĩ có một phần dùng để hỗ trợ nông nghiệp, toàn bị bọn chúng mang đi đổi vật lấy vật, đổi xe lấy người, đến những bộ phận cần dùng ô tô thì lại không phân bổ được!"
Nghe đến đây, vị cán bộ dân chính vốn dĩ luôn câu nệ cuối cùng cũng bừng tỉnh sau cơn mê muội, không kìm được mà ngửa cổ cười sảng khoái: "Hà chà! Em hiểu rồi! Hóa ra anh đã giăng sẵn cho bọn họ một trận đồ bát quái... lừa bịp ông ta... Hà chà!"
Bí thư Vương không cười, lắc đầu, nghiêm túc đính chính: "Không! Không phải thế đâu! Lúc đầu tôi thực sự đã đồng ý đấy! Cậu đánh giá tư tưởng của tôi trong sạch quá rồi đấy!"
Tiết Chí Lương thu lại nụ cười, trong lòng chấn động mạnh. Sự thành khẩn của vị lãnh đạo trước mặt cấp dưới khiến anh vô cùng cảm động: Vốn dĩ là vậy mà! Đây là cơ hội tốt nhất để lãnh đạo che đậy vết nhơ tư tưởng của bản thân! Trong lúc tâm trí có chút hoảng hốt, anh ngược lại không biết nên nói gì cho phải.
Bí thư Vương nói: "Dạo gần đây tôi đi mấy đại đội, nghe được không ít lời bàn tán! Các xã viên đang trừng mắt nhìn chúng ta, xem chúng ta xử lý thế nào đây? Nếu như chuyện tốt, chuyện có lợi mà tôi chiếm hết cả, thì sau này xã viên còn ai thèm nghe lời tôi nói nữa!"
Trong lòng Tiết Chí Lương dâng lên từng luồng hơi ấm, anh trang trọng gật đầu.
Bí thư Vương đầy vẻ tiếc nuối nói: "Đảng ta đã đánh mất quá nhiều thứ rồi! Trước Đại cách mạng văn hóa, làm gì có mấy thứ mưu mô quỷ kế lăng nhăng thế này! Nếu chúng ta không lập thân dựa trên nguyên tắc của Đảng, thì xã viên làm sao có thể đi theo chúng ta! Nếu không thể nhanh chóng khôi phục lại lòng tin của quần chúng đối với Đảng, thì sẽ ảnh hưởng đến toàn bộ sự nghiệp của chúng ta..."
Tiết Chí Lương trào dâng niềm tin, nói: "Anh cứ yên tâm! Cứ thế này thì mọi việc dễ giải quyết rồi! Phân bổ chỉ tiêu, dễ như trở bàn tay!"
Bí thư Vương nói: "Thông báo cho các ủy viên họp thôi!"
"Vâng!" Lão Tiết dán sát người xuống bàn, trải một xấp biểu mẫu ra, "Em chốt xong phương án là đi ngay."
Lão Tiết điền tên từng đại đội vào biểu mẫu, rồi điền tiếp những con số được phân bổ. Khi anh ngẩng đầu lên, chuẩn bị bước ra ngoài thông báo cho các ủy viên đảng ủy, thì nhìn thấy Bí thư Vương đang tựa lưng vào cuộn chăn ở đầu giường, đã ngủ thiếp đi. Đôi giày bông dính đầy bùn vàng vắt vẻo trên vành lò sưởi, đang bốc hơi nghi ngút. Anh ấy đã quá mệt mỏi rồi, tiếng ngáy khẽ vang lên đều đều.
Tiết Chí Lương rón rén bước đi, lấy chiếc áo khoác của mình đắp lên người vị lãnh đạo, nhẹ chân nhẹ tay bước ra khỏi cửa, khép cánh cửa lại, cảm giác trong lòng nhẹ nhõm và sảng khoái vô cùng, rồi ba chân bốn cẳng chạy đi thông báo cho các ủy viên khác.