Ban đêm, một lớp tuyết mỏng rơi xuống, đến sáng trời lại hửng nắng, một màu trời xanh thẫm. Tuyết rơi quá ít, chẳng dày hơn sương đậm là bao, miễn cưỡng che phủ mặt đất, đường sá, bờ sông, bãi cát. Những chiếc lá lúa mì cứng đơ vì lạnh lộ ra phía trên lớp chăn tuyết mỏng manh, lộn xộn khắp nơi. Cành cây dương và cây liễu ven bờ sông cũng bị đông cứng, run lẩy bẩy trong cơn gió lạnh buốt của buổi sớm mai. Buổi sớm mùa đông giá rét ở miền Bắc khô cằn thường có cảnh tượng như thế này.
Nước sông nhỏ đến mức không thể nhỏ hơn được nữa, nhỏ thêm chút nữa thì không thể gọi là sông, nhỏ thêm chút nữa là sẽ cạn dòng. Bãi cát lộ ra vô cùng rộng lớn, bãi cát trơ trọi và những hòn cuội sông dày đặc, giờ đây đều được phủ một lớp tuyết mỏng dày bằng một lóng tay, trông có vẻ mềm mại hơn hẳn. Một dòng nước uốn lượn tùy ý chảy trên bãi cát, quanh co khúc khuỷu, lúc rộng lúc hẹp, lúc xiết lúc chậm, vẽ nên một đường cong mà sức người khó lòng mô tả nổi. Nước xanh ngắt và cũng trong vắt; đến đoạn sông hẹp chảy xiết hơn, nước va đập vào những hòn đá dưới lòng sông tạo thành từng chùm bọt nước; những chùm bọt nước văng lên trở nên trong suốt như thủy tinh, khi rơi xuống nước lại hóa thành màu xanh.
Trên mặt sông có một cây cầu nhỏ, được bắc bằng những tấm ván gỗ. Ở giữa lòng sông có một giá gỗ bốn chân, bắc một tấm ván về phía nam, một tấm ván về phía bắc. Tấm ván phía nam với không tới bờ, người ta bèn chất chồng hai túi rơm đầy cát ở vùng nước nông, tấm ván được gác lên bao cát, rồi từ đó lại bắc thêm một đoạn ván nhỏ nối liền vào bãi cát bờ nam. Một chiếc giá gỗ, ba tấm ván dài ngắn khác nhau, đã bắc ngang qua con sông nhỏ, kết nối giao thông giữa bờ nam và bờ bắc bị dòng nước chia cắt. Đối với người dân hai bên bờ sông, cây cầu ván gỗ nhỏ này quan trọng và thiết thực hơn cầu Tràng Giang Nam Kinh rất nhiều.
Trên mặt cầu rộng hai thước, cũng phủ một lớp tuyết mỏng. Một người đàn ông trung niên tay cầm cây chổi làm bằng lúa miến, lưng còng xuống, từng nhát từng nhát quét sạch tuyết, những hạt tuyết rơi lả tả xuống dòng nước dưới cầu. Anh quét rất nghiêm túc, rất tận tâm, quét đến mức trên mặt ván không còn sót lại một hạt tuyết nào, sạch sẽ tinh tươm. Anh quét từ bờ nam sang bờ bắc, vứt chổi xuống, dùng hai tay bấu lấy tấm ván, lay mạnh, lại lay mạnh, cho đến khi chắc chắn cả hai đầu đều đã gác vững chãi, anh mới yên tâm buông tay, cầm chổi quay ngược lại bờ nam. Tương tự như vậy, anh cũng lay thử hai tấm ván dài và ngắn ở bờ nam, cuối cùng phát hiện một đầu của tấm ván ngắn không được vững chãi cho lắm, anh liền dùng chân đá một hòn đá bị đóng băng dưới bãi cát để chèn vào dưới tấm ván, thế là tấm ván đã vững vàng.
Anh vỗ vỗ và xoa xoa các ngón tay, từ chiếc áo đại cán màu xanh quân đội cũ kỹ móc ra một điếu thuốc giấy, quẹt diêm, hai tay khum lại che ngọn lửa nhỏ, châm thuốc, một làn khói xanh bay lơ lửng trước mắt anh. Thấy không còn việc gì làm để làm nữa, anh ngậm điếu thuốc, đút hai tay vào ống tay áo dính đầy dầu mỡ của chiếc áo đại cán, bước đi thảng thốt trên bãi cát đầu cầu, dừng chân lại vì đôi chân đã cóng lạnh cứng!
Trời sáng hẳn, bầu trời xanh thẫm đã chuyển sang màu xanh biếc. Trận tuyết nhỏ đêm qua đã ngưng tụ lớp sương mù lan tỏa mấy ngày nay lại, hạ thấp xuống mặt đất, bầu trời quang đãng sạch sẽ, mặt trời sắp nhô lên khỏi dãy núi phía đông.
Ở bờ bắc, trên bờ đê nhô lên cái đầu đội chiếc mũ nhung lông. Người đó trông có vẻ giàu có, mặc chiếc áo khoác dạ màu xám hiếm thấy ở vùng quê, dắt theo một chiếc xe đạp, đi xuống con dốc bờ đê, vội vã bước qua bãi cát, đặt chân lên cầu ván gỗ, cẩn thận dắt xe, thận trọng bước từng bước. Anh thầm đoán, đây chắc chắn là một người nhà quê làm việc ở Tây An, phong thái không nhỏ, nhất định đang làm chức quan gì đó. Người đó cuối cùng cũng qua khỏi cầu nhỏ, đặt chân lên bãi cát bờ nam, khẽ thở phào nhẹ nhõm, rồi dắt xe lên, chuẩn bị lên xe đạp tiếp tục lên đường.
– Khoan đã... – Anh bước lên trước hai bước, đứng ngay trước bánh xe đạp.
Người đó ngẩng phắt đầu lên, làn da má mịn màng, ánh mắt hiền hòa nhưng không khỏi ngạc nhiên và ngờ vực, hỏi:
– Làm gì thế?
– Nhìn ra đây này... – Anh rút bàn tay phải từ trong ống tay áo ra, thong thả chỉ tay về phía bên cạnh đầu cầu, ở đó dựng một tấm biển gỗ nhỏ, trên đó viết một hàng chữ rất bắt mắt bằng bút lông: Phí qua cầu: Một hào.
Người đó vừa nhìn, ánh mắt hiền hòa lập tức trở nên bớt hiền hòa hơn, dâng lên một tia tức giận:
– Qua sông... sao lại còn đòi tiền?
– Qua sông thì không mất tiền, qua cầu mới mất tiền. Anh đi là đi qua cầu cơ mà.
Anh đính chính lại sự nhầm lẫn trong lời nói của người đó, nhấn mạnh những từ khóa cần nhấn mạnh, giọng điệu lại vô cùng bình tĩnh, thậm chí ôn hòa và đầy kiên nhẫn.
– Mấy đời qua cầu cũng chẳng có ai đòi tiền cả! – Người đó nói.
– Đúng vậy! Mấy đời không đòi, đời này thì phải đòi chứ! – Anh vẫn không nhanh không chậm, – Lệ cũ dùng không được nữa rồi!
Trên mặt người đó lại phảng phất vẻ khinh miệt không thèm đôi co, muốn nói gì đó nhưng cuối cùng lại thôi, chậm rãi giơ tay lên, móc ra một tờ một hào từ trong túi áo khoác dạ, nhét vào tay anh nhưng lại mang theo một chút cục cằn, trong mũi "hừ" một tiếng, leo lên xe đạp đi thẳng.
Gặp qua nhiều rồi! Móc ra một hào, thì mất đi một hào, phàm là những kẻ phải móc hầu bao ra đều có bộ dạng thế này, khí chất thế này. Anh đã quen với chuyện đó lắm rồi, không tức giận cũng chẳng bận tâm. Anh quay đầu lại, nhìn thấy hai chiếc xe cút kít đẩy hàng đang đi lên cầu ván gỗ.
Chiếc xe cút kít được đẩy qua đây, người đẩy xe là một tiểu tử, trên xe chở hai phiến thịt heo đã đông cứng thành dặm băng. Đi theo sau là một ông lão, trên cánh tay vắt chiếc đòn cân. Hai người này đại khái là hai bố con, sáng sớm qua sông, vội vã đến công trường phía nam để bán thịt heo. Phía nam ngôi làng, dọc theo chân núi, có một nhà máy lớn, nơi sinh sống của hàng ngàn công nhân và gia đình họ, hai bên con đường nhựa rộng rãi trước cổng nhà máy đã hình thành nên một khu chợ nông mậu. Lúc nhà máy mới được xây dựng, người ta gọi là Công trường phía nam, nhà máy đã xây dựng được hơn hai mươi năm, nhưng người dân địa phương vẫn quen gọi là Công trường phía nam chứ không quen gọi là Hòm thư số XXX.
Tiểu tử đẩy chiếc xe cút kít xuống cầu, bước đi không ngừng, ngược lại còn rảo bước nhanh hơn. Ông lão xách đòn cân cũng vội vã đuổi theo, dường như chẳng ai nhìn thấy tấm biển cắm ở đầu cầu cả.
– Đóng phí. – Anh gọi lớn.
Tiểu tử đẩy xe vẫn không đáp lời, cũng không dừng bước. Ông lão quay đầu lại, gượng cười:
– Huynh đệ à, chú xem, thịt còn chưa xẻ đây này, làm gì có tiền mà nộp cơ chứ! Đợi lúc bán được thịt, lúc về ta nộp gấp đôi nhé.
– Không được. – Anh nói, – Bây giờ phải nộp sòng phẳng.
– Thật sự không có tiền mà! – Ông lão xòe hai tay ra.
– Không có tiền á? Vậy thì dễ thôi... – Anh bước lên trước hai bước, lạnh lùng nói với ông lão, – Mang xe đẩy quay lại bờ bắc đi, lội qua sông ấy.
Ông lão chần chừ, sắc mặt trở nên khó coi.
Anh rảo bước tiến lên hai bước, túm lấy tay cầm của chiếc xe đẩy, nói với tiểu tử:
– Đóng phí.
Tiểu tử trợn tròn mắt, "xoảng" một tiếng vứt quách chiếc xe xuống, rút từ dưới phiến thịt ra một con dao nhọn. Con dao đó có lẽ vừa mới dùng để đâm chết một con heo xong, trên lưỡi dao vẫn còn vương những tia máu. Tiểu tử thủ thế, chuẩn bị liều mạng:
– Muốn cái này không?
Anh dường như đã lường trước từ trước, hơi lùi lại nửa bước, trông không mấy hoảng sợ, cười khẩy một tiếng, vạt áo chiếc áo đại cán ra, rút từ thắt lưng ra một con dao sáng loáng, lạnh lùng nói:
– Tiểu huynh đệ, tao mà sợ thứ đồ chơi của mày thì đã chẳng đứng đây trông cầu nữa rồi! Ra tay đi chứ——
Có lẽ khí thế lạnh lẽo này đã trấn áp được tiểu tử đó, hắn không đâm con dao giết heo nhọn hoắt ấy tới. Trong khoảng thời gian giằng co ngắn ngủi, ông lão hớt hơ hớt hải chạy lao tới, mặt cắt không còn giọt máu, giật phăng con dao trong tay tiểu tử, tiện tay "vút" một cái cắt đứt đuôi heo từ dưới phiến thịt xuống, xem như dĩ hòa vi quý mà khuyên can:
– Huynh đệ! Cầm lấy cái này đem về nhắm rượu nhé!
Anh đón lấy, ước lượng trong tay, không dưới nửa cân, tính kiểu gì thì cũng dư dả thoải mái rồi. Anh cất dao đi, quay người bước đi. Phía sau vọng lại tiếng lầm bầm đầy tức giận của tiểu tử:
– Còn đáng ghét hơn cả thổ phỉ!
Anh coi nhưếc tai không nghe thấy, cha con chúng nó bị mất một chiếc đuôi heo, đương nhiên sẽ không thể ôn hòa lịch sự mà chào tạm biệt được rồi.
Ở bờ bắc, có một nhóm nam nữ đang lững thững đi tới, bảy tám người kéo nhau bước lên đầu cầu. Nhìn qua bộ trang phục khác thường của họ, có lẽ đây là một nhóm nam nữ đi xem mắt nhỉ?
Mặt trời nhô lên khỏi vách núi phía đông, dòng nước sông lấp lánh ánh đỏ. Anh ném chiếc đuôi heo xuống dưới tấm biển gỗ, dõi mắt nhìn nhóm nam nữ hớn hở bước qua cầu...
Tên anh là Vương Lâm, người thôn Quy Độ Vương ở phía nam sông nhỏ.
Không rõ là thời Hán hay thời Đường, có một vị thái tử vì vấn đề kế vị mà bị anh em ám sát, hoảng hốt trốn chạy khỏi hoàng cung, trong đêm tối mù mịt cắm cổ chạy tháo thân đến đây, tận mắt chứng kiến lồng đèn đuốc lửa bám đuổi sát phía sau, đối mặt với dòng nước sông cuồn cuộn dâng trào, đấm ngực dậm chân, đường trốn đã cùng đường. Thà chết chìm dưới nước chứ tuyệt đối không chịu rơi vào tay đám anh em, thế là anh ta nhắm chặt mắt lại, nhảy ùm xuống dòng sóng dữ. Nào ngờ cú nhảy này lại vừa hay rơi trúng một tảng đá giữa dòng sông, vậy mà không chìm. Vị thái tử tỉnh lại, không ngờ hòn đá ấy lại nổi lên mặt nước, bồng bềnh trôi đi, xiên chéo qua mặt sông, lướt qua những con sóng cuồn cuộn cao bằng mái nhà, phấp phới trôi đến bờ bắc. Vị thái tử nhảy lên bãi cát, vô cùng khó hiểu, cúi đầu nhìn kỹ, hóa ra lại là một con rùa lớn bằng cái cối xay, đang lúc kinh ngạc thì con rùa ấy đã lặn sâu xuống nước, biến mất.
Truyền thuyết tuyệt đẹp này chỉ để lại cái tên thôn "Quy Độ Vương" cho các thế hệ dân làng say sưa nghiền ngẫm, chứ chẳng còn để lại di vật nào thiết thực hơn thế. Nghĩ lại thì vị thái tử sau này kế vị ngai vàng chắc cũng là một tên hôn quân vô lương tâm phải không? Vậy mà chẳng thèm báo đáp ơn cứu mạng của thần rùa, xây ở đây một ngôi "Thần Rùa miếu" hay một cây "Quy Độ kiều", ít ra thì cũng phải có chứ nhỉ? Lại chẳng tốn tiền của riêng hoàng đế, bách tính cũng có thể thơm lây chút đỉnh, thế nhưng lại chẳng có gì. Nếu vị vương tử đăng cơ sau này thực sự xây dựng nên một cây cầu, thì anh ta đã chẳng nghĩ ra cái đạo lý làm giàu là thu phí đầu cầu như thế này rồi. Vương Lâm trong những lúc rảnh rỗi chẳng có ai qua cầu, đi dạo trên bãi cát đầu cầu, thường hay nảy sinh ra những ý nghĩ kỳ quặc khó hiểu.
Công việc chính của Vương Lâm là khai thác cát sỏi trên bãi cát, bán cho những đơn vị xây dựng trong thành phố, còn việc thu phí qua cầu chẳng qua chỉ là một biện pháp tạm thời nảy ra trong chớp nhoáng mà thôi. Mùa xuân vừa tới, nước sông không còn cái lạnh thấu xương nữa, người qua kẻ lại lại xắn quần lên lội nước qua sông, chẳng ai thèm bố thí cho anh một hào nữa cả.
Anh ở độ tuổi ba mươi bốn, ba mươi lăm, đang là thời kỳ hoàng kim cường tráng nhất của một người nông dân, sinh ra đã có một vóc dáng cường tráng khỏe mạnh, vai rộng, eo thon, tay chân dài, một người nông dân hoàn toàn có thể gánh vác bất kỳ lao động chân tay nặng nhọc nào. Anh cày cấy sáu, bảy sào ruộng nước ruộng cạn, đó là phần ruộng khẩu phần được chia đều theo nhân khẩu cho gia đình anh khi nhân dân công xã giải thể. Bốn mùa trong năm, ngoài những vụ mùa thu đông bận rộn thu hoạch và gieo cấy ra, có tới mười tháng anh cắm mặt ngoài bãi cát, khai thác cát sỏi, dùng xẻng hất cát sỏi lên một chiếc sàng chia làm hai tầng, lọc lấy cát, giữ lại hai loại kích thước đá khác nhau, rồi bán cho những tài xế lái xe tải đến bãi sông chở đá về. Đây là con đường kiếm tiền nặng nhọc nhất ở chốn thôn quê. Gió tây bắc tháng chạp cứa lên tay người từng đường nứt nẻ, còn cái nắng gay gắt tháng sáu lại nung đốt khiến mặt mũi và thân thể người ta ứa mỡ ra. Dân làng làm cái nghề này ở bãi sông đa phần đều là những kẻ thô kệch nhất ở thôn Quy Độ Vương, chẳng tìm được con đường kiếm tiền nào nhàn hạ hơn một chút, đành phải vác cuốc và sàng đi xuống bãi cát, dùng mồ hôi để đổi lấy tiền giấy. Người làm ruộng sao có thể ngồi không ăn bám ở nhà được cơ chứ!
Nghề mò đá này cũng không tồi chút nào! Vương Lâm từng rất mê mẩn cái nghề bị người ta coi thường này, đó là sự cân nhắc xuất phát từ thực tế của gia đình anh. Anh phải làm ruộng, bình thường cũng không thể thiếu một số việc nhà cần đến sự ra tay của anh, ví dụ như mua heo con, bán heo thịt, gánh phân bón ruộng... phụ nữ không thể cáng đáng nổi. Cứ thế, anh không thể đi làm ăn xa, giống như một số người đi Thái Nguyên, tới Quảng Châu buôn bán dược liệu kiếm tiền lớn, anh không thể đi được, rõ ràng là không thể dứt ra được. Quan trọng hơn là, cái loại kiếm tiền dễ dàng mà phá sản nát bét cũng dễ dàng ấy, lỡ như bị lừa gạt, bị người ta chơi xỏ thì phải gánh chịu rủi ro rất lớn, trong khi anh lại chẳng có chút vốn lót nào, kiếm được mười lần cũng không đủ để sạt nghiệp một lần đâu! Đầu óc anh không hề ngốc nghếch, nhưng cũng chẳng phải là kẻ ranh mãnh nhiều mưu mẹo. Anh rất bình thường, cũng giống như tám, chín phần mười những người cùng trang lứa ở Quy Độ Vương, chẳng có biểu hiện gì quá ngu ngốc hay quá kém cỏi. Anh cảm thấy dựa vào việc mò đá kiếm tiền của mình là hợp lý nhất, mỗi ngày mò được một khối cát sỏi, trừ đi các khoản thuế bắt buộc, anh có thể thu về bốn đồng tiền sạch, trừ những ngày mưa gió và tuyết rơi, một tháng có thể kiếm được hơn một trăm đồng. Vợ anh tranh thủ lúc rảnh rỗi cũng đến phụ giúp, mỗi ngày có thể thu nhập thêm một chút. Đối với anh mà nói, mỗi tháng có khoản thu nhập hơn một trăm đồng, trong lòng đã vô cùng yên tâm vững dạ rồi.
Một năm trước khi xuống bãi sông mò đá, anh từng làm công nhân phụ vác cho một đội xây dựng tư nhân, khiêng gạch, trộn vữa xi măng cát, kéo xe, thỏa thuận lương mỗi tháng sáu mươi đồng. Anh làm được ba tháng, tháng đầu tiên vui vẻ nhận về năm mươi hai đồng (nghỉ bốn ngày công), tháng thứ hai nợ tạm, ông thầu nói đợi khi nào công trình hoàn thành sẽ thanh toán một lần. Đến khi công trình hoàn thành, cái tên vô lương tâm ấy lại ôm tiền bỏ trốn trong đêm, quỵt luôn tiền lương của Vương Lâm cùng đám công nhân phụ vác. Bọn họ đi khắp nơi nghe ngóng, nhưng địa chỉ của tên thầu xây dựng đó toàn là giả, cho đến tận bây giờ vẫn không dò ra được hắn là người ở đâu. Hết cách, anh chán nản vác bọc chăn quay về nhà, ngày hôm sau liền ra bãi sông mò cát sỏi.
Ôi trời ơi! Đổ mồ hôi sôi nước mắt làm việc chân tay nặng nhọc mà cũng rước họa bị lừa gạt, liệu còn có khả năng kẻ ngốc nghếch giở trò để kiếm tiền nữa hay không? Sau khi trải qua chuyện này, anh cảm thấy vô cùng sợ hãi trước cuộc sống đô thị hỗn tạp. Nơi đó chẳng có cơ hội kiếm tiền cho chúng ta đâu, bãi sông mới là nơi chúng ta dốc hết khả năng của mình.
Anh có một người vợ cũng cường tráng chẳng kém gì mình, lại là một kẻ da dày thịt béo, việc nặng việc nhẹ gì cũng không nề hà, đồ ăn thức uống sống chín gì cũng chẳng mồng mà. Hồi mới kết hôn với cô ấy, anh từng có tâm bệnh không vừa lòng lắm, cảm thấy cô ấy eo không ra eo (quá to), mặt không ra mặt (quá béo), mắt không ra mắt (quá híp), thế nhưng cuối cùng vẫn sống chung với nhau, lại còn sinh vội sinh vàng ba đứa con gái và một đứa con trai vượt kế hoạch. Gánh nặng cuộc sống đè nặng đã không cho phép anh đi soi mói lông mày khóe mắt hay độ to nhỏ ở eo và chân của vợ mình nữa. Anh phải kiếm tiền, phải gom góp tiền, phải tích lũy càng nhiều nhân dân tệ càng tốt, càng nhiều càng tốt, càng nhanh càng tốt. Đất chia về cho hộ gia đình cày cấy hai ba năm nay, chum đầy vại tràn, ăn mặc không phải lo lắng nữa, nhưng lại thiếu tiền. Ba cô con gái đều đang học cấp hai và cấp tiểu học, học phí tăng lên gấp bội, con trai thì vào lớp "vẫu-tiểu" (mẫu giáo lớn), mỗi lần đóng học phí năm đồng, trong khi trước kia là miễn phí. Hơn nữa, các con gái đã lớn, bắt đầu chú ý đến kiểu dáng quần áo, con gái thích ăn diện sớm hơn con trai, những khoản chi tiêu ngày càng nhiều.
Anh phải kiếm tiền gom góp tiền. Anh muốn các con gái của mình ăn mặc tươm tất ở trường. Trong lòng anh còn đang trù tính một đại sự quan trọng hơn, đó là xây một ngôi nhà ngói lớn kết cấu gạch gỗ. Nghĩ đến cảnh trong căn nhà xép chật chội rách nát của nhà mình, dựng lên ba gian nhà ngói lớn gạch xanh ngói đỏ, đó là một chuyện kích thích lòng người biết bao! Bất cứ lúc nào nghĩ đến, cũng không kìm được mà nắm chặt cán cuốc cán xẻng, đào đi! xúc đi! Cát sỏi hất lên va đập vào chiếc sàng lưới sắt kêu soàn soạt. Cán gỗ của cuốc và xẻng đã bị những ngón tay thô ráp của anh bóp mài cho nhỏ lại, nhẵn thín.
Vợ anh, với cái eo to như bầu đựng dầu, cái mông chổng lên như trống bỏi, đang bận rộn đối diện với anh bên một chiếc sàng lưới, đào này bới này, trên mu bàn tay chằng chịt những vết nứt nẻ do gió lạnh cắt qua. Anh cảm thấy người phụ nữ da dày thịt béo này đáng yêu vô cùng, thiết thực hơn nhiều so với những người phụ nữ mặt phấn eo thon trên phim ảnh. Vợ chồng họ đầu tắt mặt tối làm lạng quạng suốt một năm, đến khi cùng nhau bước vào chi nhánh ngân hàng trấn Tang Thụ, mới có được cuốn sổ tiết kiệm thấm đẫm mồ hôi hôi hám của hai vợ chồng. Lại một năm nữa, họ lại bồi thêm một khoản vào cuốn sổ tiết kiệm nhỏ bé ấy. Làm thêm một năm nữa, là có thể bắt tay vào dựng nhà mới rồi! Một ngôi nhà ngói mới, tính toán thắt lưng buộc bụng kiểu gì cũng không thể ít hơn ba nghìn đồng đâu đấy!
Đúng vào lúc anh và vợ đang chổng mông làm liều làm tợn đào cát sỏi, anh đã ít nhiều lơ là những thay đổi diễn ra ở thôn Quy Độ Vương.
Qua Tết, dương khí hồi phục, rất nhiều hộ nông dân động thổ khởi công xây nhà mới. Tiếng pháo nổ cho nhát cuốc đầu tiên và lúc cất nóc cứ cách quãng lại vang lên, truyền tận vào bãi sông, âm thanh "lách tách" sôi nổi và hân hoan ấy ngứa ngáy trong lòng người đàn ông trung niên Vương Lâm, mùi thuốc pháo thơm ngát lan tỏa theo gió vào bãi cát, kích thích màng mũi của anh. Cuối cùng có một hôm, khi anh từ bãi sông đi về làng, kinh ngạc phát hiện ra ở đầu tây ngôi làng sừng sững mọc lên một tòa lầu hai tầng mái bằng. Thêm mấy ngày nữa, ở giữa làng cũng mọc lên một tòa nhà lầu hai tầng. Lại qua mấy ngày nữa, một tòa nhà lầu hai tầng mái ngói lại xuất hiện ở đầu đông của làng. Chỉ trong vòng một tháng, thôn Quy Độ Vương lần lượt dựng lên ba tòa nhà lầu hai tầng như thi đua khoe của, sừng sững vượt lên trên không gian của những mái nhà cũ kỹ thấp tè trong những khoảnh sân nông thôn, đặc biệt thu hút mọi ánh nhìn.
Vương Lâm nắm chặt cán xẻng, dốc sức trên chiếc sàng lưới, đôi mắt trợn tròn xoe, chốc chốc lại tự vấn trong lòng: Dựa vào cách kiếm tiền vụng về thế này của mình, muốn dựng lên một tòa lầu hai tầng như thế, ít ra cũng phải mất mười năm ấy chứ! Anh bắt đầu hoài nghi phương thức kiếm tiền của mình có phải quá vụng về, quá chậm chạp rồi không?
Quá ngốc nghếch, lại quá chậm chạp! So với những kẻ đãi cát lọc sỏi trên bãi cát kia, có lẽ anh kiếm được nhiều hơn họ một chút, bởi vì anh khỏe mạnh hơn họ, ra khỏi nhà sớm nhất và nghỉ ngơi muộn nhất. Thế nhưng, so với chủ nhân của ba tòa nhà lầu kiểu mới trong làng, thì không chỉ khiến người ta nản lòng, mà quả thực còn khiến anh ghen tị đỏ mắt, nhất là sau khi anh nghe được những lời đồn đại lác đác về chuyện phát tài hào quang hay không hào quang của chủ nhân ba căn nhà lầu ấy, ngọn lửa ghen tuông trong lòng anh gần như bốc cháy rừng rực.
Anh nhíu chặt mày, ngồi trước chiếc sàng lưới, tẩu thuốc hút kêu xèo xèo, trong lòng hung hăng suy tính, trù mưu, thề phải tìm ra một con đường kiếm tiền vừa nhiều lại vừa đỡ tốn sức. Nghĩ này tính nọ! Cuối cùng ánh mắt đờ đẫn dán chặt vào dòng nước sông nhỏ cứ lấp lánh sóng gợn.
Một trận gió tây bắc đã quét sạch những chiếc điều vàng còn sót lại của cây dương và cây liễu bên dòng sông, trong vũng nước ven sông đã đóng một lớp băng mỏng, mọi người không thể cởi trần lội xuống nước được nữa. Vương Lâm như thể đã đợi trận gió tây bắc này từ lâu, đem chiếc giá bốn chân và ba tấm ván gỗ đã chuẩn bị sẵn sàng chất lên xe cút kít, kéo ra bờ sông nhỏ. Anh cởi quần bông ra, để đôi chân ấm áp thích nghi dần với cơn gió lạnh, ngửa cổ dốc nửa chai rượu trắng rẻ tiền kém chất lượng xuống cổ họng, rồi vác giá bước xuống dòng nước lạnh thấu xương, dựng lên một cây độc mộc kiên cố vững chãi...
Mặt trời mọc lên trên bầu trời xanh thẳm phía trên đỉnh bình nguyên phía đông, đã đến giờ người nhà quê ăn điểm tâm sáng rồi. Người qua lại cầu gỗ thưa thớt dần, những công nhân vội vã chạy vào thành phố đi làm và những người nông dân vào thành làm thuê, lúc này chắc đã bắt đầu công việc tại vị trí của mình từ lâu rồi, vứt phí qua cầu một hào ra sau đầu. Những người đàn ông và phụ nữ vội vã đến khu chợ nông mậu Công trường phía nam, lúc này chắc đang gân cổ lên bán hàng, tiêu thụ rau củ, thịt heo, thịt cừu tươi và trứng gà của mình. Không sao cả, phí qua cầu vỏn vẹn một hào, họ chỉ cần căn chỉnh cái đòn cân một chút là đã gỡ lại được vào hầu bao rồi, họ đại khái phải đến chiều tối mới giao dịch xong, rồi lại đi bộ quay về con sông nhỏ, đóng tiếp cho anh một hào phí qua cầu, đi bộ về một ngôi làng nào đó ở bờ bắc.
Vợ anh đã tới, trên tay xách chiếc giỏ tre và phích nước nóng. Anh mở lớp vải phủ trên giỏ tre ra, lấy ra một chiếc đĩa sứ, trên đĩa vun đầy trứng xào vàng óng ánh. Anh không kìm được mà trợn tròn mắt:
– Xào trứng làm gì thế?
– Dưới lòng sông lạnh lắm! – Cô ấy nói, – Thân thể cũng phải quan trọng chứ.
Cô ấy xót xa cho anh. Mặc dù tình cảm này khiến anh không khỏi cảm động, nhưng dẫu sao cũng đã tiêu tốn mấy quả trứng gà rồi. Phải biết rằng hiện nay đang là mùa trái vụ, trứng gà bán năm đồng một vỉ, trong đĩa ít nhất cũng xào bốn, năm quả trứng, một đồng bạc mất hút rồi.
– Dù sao cũng là gà nhà đẻ, có phải bỏ tiền ra mua đâu. – Vợ anh nói, – Cứ coi như gà đẻ ít đi vậy.
Dù sao thì trứng sống cũng đã xào thành trứng chín rồi, có đắt đỏ hay tiếc nuối thế nào đi nữa thì cũng vô ích. Anh bẻ đôi chiếc bánh mồi nóng hổi, kẹp trứng vào bên trong, lại phết thêm tương ớt đỏ rực, ăn ngấu nghiến, mắt liếc nhìn người vợ đang rót nước từ phích ra cho mình. Cô ấy mặc chiếc quần bông dày cộm, đầu quấn chiếc khăn tím, lại càng trông tròn trịa mập mạp hơn. Kỳ thực, người phụ nữ lưng không ra lưng, mặt không ra mặt này có tấm lòng rất tốt, một lòng một dạ chung thủy với anh, sống chết vun vén gia đình chu đáo đến giọt nước cũng không lọt. Cô ấy xào cho anh một đĩa trứng, bản thân cô ấy chắc chắn đến một miếng cũng chẳng thèm nếm thử.
Vừa ăn, anh vừa móc từ trong túi áo đại cán ra một nắm tiền, đặt lên bãi cát ngay dưới chân cô ấy, toàn là những tờ tiền lẻ một hào và tiền xu niken hai xu rưỡi:
– Sắp xếp lại đi, cầm về nhà.
Cô ấy ngồi xổm xuống, nhặt lên đếm, vuốt phẳng từng tờ tiền lẻ nhàu nhĩ, cứ mười tờ gấp lại một nếp, nhét vào lưng quần, rồi mới nhặt những đồng tiền xu.
Anh ngồi trên một hòn đá ven sông, nhìn đôi bàn tay thô ráp của cô ấy đang lóng ngóng đếm tiền, phong thái thong thả bình thản, trong lòng thấy rất dễ chịu. Phải rồi, mỗi lần giao số tiền mình kiếm được cho cô ấy, nhìn vẻ tập trung đếm tiền của cô ấy, trong lòng anh thường dâng lên niềm tự hào của một đấng nam nhi.
– Lần này phát tài rồi nhé!
Một câu nói vừa lạnh lùng vừa nặng nề, khiến hai vợ chồng giật mình đồng loạt ngẩng phắt đầu lên, đứng ngay trước mặt họ là bố vợ anh.
Anh nuốt miếng bánh mồi đang nhai dở xuống, vội vàng đứng dậy, chào bố vợ:
– Bố! Ăn bánh đi, tranh thủ lúc còn nóng này bố.
– Tao thấy buồn nôn lắm! – Bố vợ vung tay một cái, lông mày và ánh mắt tràn ngập vẻ ghê tởm như muốn nôn ọe ra đến nơi, – Thế mà mày còn mặt dày gọi tao ăn!
Anh ngẩn người, chuyện gì thế này? Cô ấy cũng chớp chớp đôi mắt híp tịt đầy khó hiểu, có chút tức giận chất vấn bố ruột mình:
– Sao thế hả bố! Bố có gì thì cứ nói thẳng ra đi!
– Cái thể diện già giứa của tao, đã bị chúng mày làm cho mất hết sạch rồi! – Ông cụ chĩa chĩa bộ râu dê thưa thớt dưới cằm, – Thu phí... qua... cầu... cơ đấy! Hừ!
Vương Lâm cuối cùng cũng nghe ra nguyên nhân khiến bố vợ nổi giận, anh còn chưa kịp mở miệng, cô ấy đã nói trước rồi:
– Thu phí qua cầu thì sao chứ?
– Mày không nghe người ta chửi thế nào à: Thổ phỉ, đồ trộm cắp! Lôi cả tổ tông tám đời nhà chúng mày lên mà chửi đấy! – Ông cụ cầm cái tẩu thuốc run lẩy bẩy, kể lể với hai đứa con, nói người ở bờ bắc con sông nhỏ, lúc qua cầu bị con rể của ông thu phí, lúc quay về cứ nhằm thẳng mặt mà chửi rủa xối xả! Hám tiền mà mất hết cả liêm sỉ à! Ông bị đồng hương chửi mắng cho nhục nhã không chịu nổi, nước bọt dường như sắp dìm chết ông đến nơi rồi. Ông tức giận quở trách con gái và con rể, – Cái dải sông nhỏ này, từ xưa đến nay, mùa đông bắc cầu, có ai từng thấy ai thu phí bao giờ chưa? Chúng mày cũng phải nghĩ xem, cái mặt dày thế nào mới làm nổi cái trò này hả?
– Có gì mà mặt với mũi! Bọn con bắc cầu chịu đựng bao nhiêu khổ cực, chịu lạnh chịu rét, đền bù cả ván gỗ, người ta đi cầu không chẳng lẽ lại có mặt mũi lắm chắc? – Cô ấy cãi lại, – Ai không muốn bỏ tiền ra, thì xuống sông mà lội qua, bọn con cũng có kéo người ta qua cầu đâu.
Anh cũng chen lời khuyên giải:
– Bố ơi! Nhà nước làm con đường cao tốc, còn thu phí bảo trì đường bộ đối với những hộ gia đình có xe ô tô, xe máy cày cơ mà!
Con gái và con rể viện lý lẽ hùng hồn, cãi lại khiến ông cụ á khẩu không trả lời được một lúc lâu. Ông tránh né những lời lẽ bao biện che đậy cho bản thân của con gái và con rể, chỉ khăng khăng nói những điều mình muốn nói:
– Từ xưa đến nay, việc làm cầu đắp đường này là việc tích đức hành thiện. Nhà ta có lòng muốn làm cầu thì tự nhiên là tốt; không có sức làm cầu thì thôi vậy; chứ tuyệt đối không thể... xây cầu lên rồi lại thu phí qua cầu của người ta... Đây là việc thất đức tổn thọ hại người hại mình...
Anh nghe những lời của bố vợ, suýt chút nữa thì cười ngất. Nếu không phải bố vợ anh, mà là một kẻ nào đó xa lạ đến đây để giảng đạo lý cổ hủ về việc tích đức hành thiện, anh đã sớm mất kiên nhẫn từ lâu rồi; chính vì là bố vợ, nên anh mới không dám cười phát ra tiếng, sợ mạo phạm. Anh không kìm được liếc nhìn vợ, cô ấy cũng đang nhìn anh, có lẽ cũng cảm thấy những lời của bố mình quá đỗi buồn cười.
– Bố! Bố cứ lo cày cấy ruộng nương của bố, sống tốt cuộc sống của bố đi, đừng quản chuyện của bọn con nữa. – Cô ấy nói. Vương Lâm không lên tiếng, để mặc cô ấy đôi co với bố đẻ của mình còn tiện hơn là anh đứng ra. Anh dùng ánh mắt khích lệ cô ấy.
– Mày là con gái của tao! Người ta chửi tổ tiên nhà mày mà mặt tao nóng ran cả lên đây này! – Ông cụ nổi giận, – Chúng mày không kiếm được tiền nên phát cuồng lên rồi phải không? Tao có lòng tốt khuyên bảo tử tế mà không nghe, lại còn bảo tao lo chuyện bao đồng cơ à! Được lắm! Hôm nay tao đã đến quản thì phải quản cho ra cái kết quả mới thôi——
Nói đoạn, ông cụ lao phắt lên trước hai bước, túm lấy cột trụ của tấm biển gỗ có đề dòng chữ "Phí qua cầu một hào", "vút" một cái nhổ phăng nó lên khỏi hố cát, vung tay ném thẳng xuống dòng nước bên chân cầu. Anh và cô ấy chậm hơn một bước, không kịp ngăn cản, trơ mắt nhìn tấm biển gỗ trôi theo dòng nước, lướt qua những tấm ván cầu, bồng bềnh trôi đi mất. Lúc này có cởi giày cởi tất xuống sông vớt thì rõ ràng là không kịp nữa rồi, đành trơ mắt nhìn tấm biển gỗ trôi đi mất, trôi xa mãi.
Anh ngơ ngác nhìn tấm biển gỗ đang trôi đi, trôi theo dòng nước được chừng năm sáu mươi thước thì đến chỗ khúc cua, bị một hòn đá nhô lên mặt nước chặn lại, dừng hẳn không di chuyển nữa. Anh quay đầu lại, bố vợ đã biến mất tăm. Nhìn lại lần nữa, ồ! Bố vợ đã chắp hai tay sau lưng, đi qua cây cầu nhỏ, đặt chân lên bờ đê bờ bắc rồi, chiếc túi đựng thuốc lá bằng da cừu tòn ten lắc lư sau mông, xem ra bố vợ là cố tình lặn lội đến đây để khuyên can họ, có lẽ thực sự không chịu nổi những lời đàm tiếu xì xào của người ngoài châm chọc đến mức không thể đỡ nổi nữa rồi, đúng là những kẻ sĩ diện hão! Ông cụ không thuyết phục được con gái con rể, tức giận nhổ phăng tấm biển rồi hậm hực bỏ đi. Anh nhìn bóng lưng đang dần khuất xa của bố vợ, cuối cùng vẫn không mở miệng giữ lại, để mặc bố vợ bỏ đi không lời từ biệt.
Cô ấy cũng không giữ bố đẻ của mình lại, khóe mắt ngược lại còn rỉ ra một tia giận dỗi coi thường không thèm níu kéo, miệng lầm bầm:
– Hôm nay bố bị làm sao thế không biết? Cứ hễ đến là nổi giận!
– Ngày thường tính tình bố tốt lắm mà! – Anh cũng cảm thấy vô cùng khó hiểu, phụ họa theo vợ, – Kể từ lúc cưới em về, mười mấy năm nay, bố chưa từng nói với anh một lời nào nặng nề cả cơ mà! Hôm nay... dễ cáu quá vậy!
– Chỉ vì chuyện nhỏ nhặt là chúng mình thu phí qua cầu thế này, cũng không đáng để nổi giận lớn đến thế, mất hết cả tình nghĩa.
– Cô ấy nói, – Chắc trong lòng bố còn có chuyện gì không vừa ý nữa ấy chứ?
– Khó mà nói trước... Khó mà nói trước... – Anh nói không rõ, trầm ngâm hồi lâu mới cất lời, – Hình như tính tình của mọi người đều trở nên xấu đi rồi nhỉ? Chỉ một chuyện nhỏ xíu cũng nổi sùng lên... Ví dụ như sáng sớm hôm nay, có tên vì tiếc một hào phí qua cầu mà lôi cả dao giết heo ra... Tôi cũng chẳng nể nang gì sất!
– Nhưng đây là bố ruột của chúng mình mà! Đâu phải người ngoài... – Cô ấy nói.
– Bố cũng thế thôi, ai nấy tính tình đều xấu đi rồi! – Anh nói.
Nói xong, anh đứng dậy, đi dọc theo bờ sông xuống, bước qua những hòn đá nhô lên vùng nước nông, vớt tấm biển gỗ từ dưới mặt nước lên, rồi vác trở về đầu cầu.
Anh tìm cái hố cát lúc nãy bị bố vợ nhổ tấm biển lên, dùng dao gọt nhọn phần đầu cắm của cột trụ biển gỗ, cắm lại xuống bãi cát, rồi dùng chân dẫm nát phần cát xốp xung quanh cho thật chặt. Cô ấy bước tới, dùng đôi giày bông phì nhiêu của mình giẫm mạnh lên, như sợ một mình anh dẫm chưa được chắc chắn vậy. Tấm biển gỗ ngấm nước nay lại được dựng đứng lên rồi!
Mùa đông ở miền Bắc trời tối rất nhanh, mới bốn giờ mà mặt trời đã đè nặng lên đỉnh bình nguyên phía Tây, chỉ nháy mắt một cái là mây chiều đã kéo đến bốn phía. Gió trên sông lạnh buốt làm sao!
Vương Lâm rụt cổ lại, đút tay vào ống tay áo, đi đi lại lại trên bãi cát ở đầu cầu. Chỉ khi gặp người muốn qua cầu, anh mới dừng bước, giìa tay ra, đón lấy tờ tiền một hào, nhét vào túi, rồi lại đút tay vào ống tay áo, tiếp tục rảo bước.
Trong lòng anh vô cùng bức bối và khó chịu, muốn phàn nàn, thậm chí còn muốn chửi thề. Bố vợ anh chẳng phân biệt trắng đen gì đã xơi xơi tát nước vào mặt mắng anh một trận tơi bời, nhổ phăng tấm biển ném xuống nước rồi hất tay bỏ đi. Ông là bố vợ của anh, cậy già lên mặt khiến anh chẳng thể mở miệng nổi, đành cắn răng chịu đựng để mặc ông lăng mạ, đúng là nhục nhã hèn kém như cháu chắt. Quan trọng hơn là, bố vợ đã mang những lời đàm tiếu xì xào của những ngôi làng ở bờ bắc con sông nhỏ truyền đạt vào tai anh, truyền vào rồi thì chẳng thể ra được nữa, cứ cắm rễ mãi trong lòng anh.
Vương Lâm có một trực giác rằng, người dân hai bên bờ sông đều đã biến thành kẻ thù của anh rồi! Bọn họ vô cùng miễn cưỡng nộp cho anh một hào, bọn họ đã đổi khoản tổn thất kinh tế một hào ấy thành những lời nguyền rủa độc ác nhất có thể để trút lại. Mặc dù anh thừa biết những kẻ đã nộp tiền kia sẽ chửi rủa mình, nhưng dù sao họ cũng không dám chửi ngay trước mặt, khuất mắt trông coi đỡ nhức đầu. Còn những lời khó nghe mà bố vợ trực tiếp truyền đạt vào tai anh đã đảo lộn tâm trí anh, phá hỏng tâm trạng của anh, vừa phiền muộn vừa tức giận mà chẳng biết trút đi đâu.
Một tên xui xẻo tự chui đầu vào lưới đến rồi.
Người tới tên là Vương Văn Đào, người thôn Quy Độ Vương, bạn thanh mai trúc mã từ nhỏ của Vương Lâm. Còn bây giờ thì sao?... Nói thật ra... cũng chỉ là một tên tiểu cán bộ sai vặt ở ủy ban xã mà thôi. Trời sắp tối rồi, hắn sang bờ bắc làm gì chứ? Có nên thu một hào phí qua cầu của hắn hay không?
Thu! Vương Lâm kiên quyết đưa ra quyết định, vẫn thu như bình thường. Thu của hắn một hào, cho hắn bày cái phong thái đại nhân đại tướng ấy đi.
– Anh Lâm, phát tài to nhé! – Vương Văn Đào cười hi ha chào hỏi, đi đến trước mặt anh nhưng không vội qua cầu, móc thuốc lá trong túi ra, rút một điếu đưa cho anh, bản thân cũng ngậm một điếu lên miệng, quẹt diêm châm lửa.
Vương Lâm nhận điếu thuốc từ tay Vương Văn Đào, rồi châm lửa nhờ vào bật lửa của hắn. Khoảnh khắc này, Vương Lâm đột nhiên thay đổi chủ ý, thôi vậy, không thu một hào ấy nữa. Người ta đã biếu mình một điếu thuốc "Kim Ti Sầu" thượng hạng thế này rồi, rất khó mở miệng đòi tiền được nữa.
Vương Văn Đào châm thuốc xong, vẫn chưa chịu qua cầu, dạng hai chân ra, một tay thút vào túi quần, một tay kẹp điếu thuốc, ấm ức mở lời:
– Anh Lâm phát tài, khiến em ngồi trên đống lửa đấy! Anh đúng là... vô lương tâm quá mà!
– Mày làm cán bộ xã của mày, tao làm nông dân của tao. Hai chúng ta nước sông không phạm nước giếng! Tao cản đường gì của mày chứ? – Vương Lâm cười nhạo.
– Phải rồi! Vốn dĩ từ trước đến nay hai chúng ta chẳng ai cản đường ai cả. Nào có ngờ đâu— – Hắn móc từ trong túi ra một phong thư, đưa tới, trong mắt lướt qua một tia ngượng ngùng, – Anh xem bức thư này trước đã!
Vương Lâm tò mò cầm lấy phong thư, hóa ra lại là phong thư công vụ của tòa soạn báo, lại càng thấy lạ lẫm hơn, vội vàng rút bức thư bên trong ra, đọc từ đầu đến cuối. Vừa đọc xong, anh bỗng ngửa cổ lên, hất cằm cười ha hả, đầy vẻ hạnh tai lạc họa (họa vô đơn chí / cười trên nỗi đau của người khác).
Vào lúc anh vừa dựng lên cây cầu ván nhỏ bắc qua con sông nhỏ trước thôn Quy Độ Vương ấy, Vương Văn Đào đã viết một bài báo gửi cho tòa soạn báo thành phố mang tên 《Cầu nối trái tim》, và nhanh chóng được đăng tải trên báo chí. Vương Văn Đào từng đắc ý vuốt ngược mái tóc để dài của mình ra sau, bày tờ báo ra trước mặt anh, bắt anh phải xem kiệt tác do chính hắn viết. Trong bài phóng sự đó, hắn đã miêu tả vô cùng sinh động quá trình anh dựng cầu, nào là "bất chấp dòng nước lạnh thấu xương" các thứ; ca ngợi tràn đầy nhiệt huyết phong thái cao cả quên mình vì mọi người; cuối cùng quy kết lại thành "theo đuổi tinh thần của người nông dân đã trở nên giàu có" v.v. Bây giờ, tòa soạn gửi thư cho Vương Văn Đào để tra xét, nói có người viết thư cho tòa soạn, phản ánh có người ở thôn Quy Độ Vương lợi dụng một cây cầu dân sinh để lừa gạt tiền bạc của quần chúng, yêu cầu hắn làm rõ những sự việc được viết trong bài phóng sự 《Cầu nối trái tim》 có bịa đặt hay không? Có sai sự thật không? Nếu sai sự thật hoặc có thành phần bịa đặt, thì phải công khai kiểm điểm trên báo. Thế này khiến Vương Văn Đào cảm thấy rắc rối "ngồi trên đống lửa" rồi.
– Giờ phải làm sao đây? – Vương Văn Đào bị hắn cười cho đến mức lúng túng bối rối, – Anh kiếm tiền, em kiểm điểm, thế mà anh còn cười nổi cơ à...
– Chứ trách ai cơ chứ? – Vương Văn Đào dang hai tay, thong thả nói, – Tao cũng có bảo mày biểu dương tao trên báo đâu, là mày tự ngứa ngáy muốn viết cơ mà. Thế thì trách ai được chứ?
– Lúc đó nếu anh nói rõ là sẽ thu phí qua cầu, thì đương nhiên em đã không viết rồi. – Vương Văn Đào chán nản nói, – Em cứ tưởng tư tưởng của đại ca tốt, phong thái cao... nào ngờ đâu anh lại vì muốn kiếm tiền mới dựng cầu chứ...
Trong ba năm ngày đầu mới dựng cầu nhỏ, Vương Lâm bận rộn bán số đá tích tụ trên bãi cát, cấy lúa mì trở lại mảnh ruộng khoán vừa thu hoạch khoai lang xong, lại đến trường học tham gia một buổi họp phụ huynh. Đến khi anh giải quyết xong xuôi những việc gia đình rắc rối ấy, rảnh rỗi bước ra đầu cầu để thu phí thì bài báo của Vương Văn Đào đã lên trang nhất từ lâu rồi. Loại bài báo này đăng nhanh thật đấy. Vương Lâm lúc ấy đọc xong tờ báo, tiễn Vương Văn Đào đi xong, liền vác tấm biển gỗ đề chữ "Phí qua cầu một hào" đi xuống bãi sông. Lúc này, Vương Văn Đào oán trách anh không thông báo trước chuyện sẽ thu phí, anh lại càng thấy buồn cười hơn, không vô châm chọc nói:
– Mày không ngờ tới á? Hà hà! Mày chắc chỉ nghĩ đến việc viết bài kiếm nhuận bút thôi nhỉ? Nói cho đại ca nghe xem nào, bài viết ca ngợi đại ca dựng cầu của mày kiếm được bao nhiêu tiền thế?
Vương Văn Đào đỏ bừng cả mặt, ấp úng nói:
– Viết bài chứ bộ! Chủ yếu là để phản ánh tình hình cho báo Đảng... làm tuyên truyền viên cho Đảng...
– Thôi thôi thôi đi! Đừng có mà tự khoe khoang nữa! Đừng có mà đi buôn thuốc cao con chó nữa! Muốn viết bài mà còn sợ người ta bảo là muốn kiếm tiền, đúng là ra điều đạo đức giả!
Vương Lâm xua xua tay liên hồi, rồi bỗng ngẩng phắt cổ lên:
– Tao bắc cầu chính là vì muốn kiếm tiền. Không vì kiếm tiền, có khướt tao mới "bất chấp dòng nước lạnh thấu xương" mà bắc cầu nhé! Không vì kiếm tiền, ba tấm ván gỗ này của tao có mặc cho người ta giẫm đạp lên không hả? Tao muốn kiếm tiền, biển dựng ở đầu cầu, niêm yết giá công khai, đứa nào muốn qua cầu thì nộp một hào; tiếc một hào thì mời cởi giày xắn quần lội xuống nước... Đại ca không giống mày, muốn kiếm tiền mà còn sợ sệt hổ thẹn, mất mặt hay sao!
– Anh cũng đừng có mà già mồm lý sự đanh thép như thế, cứ làm như ai cũng giống anh, làm bất cứ chuyện gì cũng chỉ vì tiền ấy. – Vương Văn Đào bị Vương Lâm mắng cho mặt đỏ tía tai, vẫn không cam tâm chịu khuất phục trước cái lý lẽ vặn vẹo này, – Đâu thể nói ai cũng hám tiền mà mất hết liêm sỉ đâu cơ chứ? Rất nhiều người vẫn cứ là...
– Kẻ nào hám tiền mà có liêm sỉ cơ chứ? Sao tao chẳng thấy một đứa nào thế này? – Vương Lâm cắt ngang lời Vương Văn Đào, cọc cằn nói, – Mày vì kiếm tiền nhuận bút nên bạ gì cũng viết càn, thổi phồng bốc phét, phen này rước họa vào thân rồi đấy. Mày hám tiền mà có liêm sỉ chắc?
Một đòn hồi mã thương, đâm thẳng vào tim Vương Văn Đào. Vương Văn Đào không đỡ nổi, xấu hổ đến mức mặt cắt không còn giọt máu, há hốc miệng mấy lần mà chẳng tài nào cãi lại được. Vương Lâm dường như càng không thể kiềm chế hơn, từ bên cạnh lao xồ đến trước mặt Vương Văn Đào, chĩa thẳng vào mặt hắn, giậm giừng ác độc nói:
– Cứ nói ngay cái thôn Quy Độ Vương chúng ta đi nhé! Ba hộ gia đình xây lầu lầu lầu lầu tây giàu sụ kia kìa, có liêm sỉ không hả? Có liêm sỉ thì xây nổi nhà lầu hai tầng chắc? Nói cái nhà ở đầu tây trước nhé, thằng đó làm việc ở cục vật tư huyện, quản lý việc phân phối cung ứng gỗ, sắt thép và xi măng. Chỉ với chút quyền lực cỏn con ấy, sàn lầu, gạch ngói, cửa ra vào cửa sổ của tòa lầu hai tầng, toàn bộ đều do người khác miễn phí đưa tận nhà. Con mụ vợ nhà nó chết tiệt thật, không những được không những vật liệu đó, mà ngay cả tài xế xe tải chở gạch ngói cửa nẻo tới nhà cơm nước cũng chẳng thèm đãi, thế mà đám tài xế vẫn cứ tiếp tục chở đến đấy thôi. Thế còn cái nhà ở giữa làng thì sao? Thằng chồng làm Trưởng khoa cơ bản xây dựng của một nhà máy ở Tây An, nhận trọn gói hai tòa nhà gia cư cho đội xây dựng khu Đại Tháp. Chỉ với một câu nói ấy, đội xây dựng khu Đại Tháp đã xây không công cho nhà nó một tòa lầu hai tầng, bao thầu cả nhân công lẫn vật liệu, không lấy một xu. Mày bảo cái loại người này có hám tiền mất liêm sỉ không hả? Lại còn là cán bộ đảng viên nữa cơ đấy!
– Chỉ có tòa lầu hai tầng của lão già Vương Thành Tài ở đầu đông là do tự mình đổ mồ hôi sôi nước mắt kiếm tiền dựng nên. Lão già bốn mùa quanh năm gánh gánh bánh mồi đi chợ, tối đến ép bánh, dậy sớm về muộn, mới chống đỡ được tòa lầu này, tuy nói là không dễ dàng gì, nhưng vẫn thuận lợi hơn người ta bình thường. Thế nào? Con rể của lão Thành Tài lái xe ô tô cho nhà nước, mỗi lần đi công tác Thiểm Bắc về tiện đường chở luôn kiều mạch về cho bố vợ, giá rẻ mạt, lại chẳng tốn tiền vận chuyển, tiền vận chuyển ấy đương nhiên tính vào sổ sách nhà nước rồi. Mặc dù thế, lão Thành Tài vẫn tính là một người hám tiền nhưng còn biết liêm sỉ chán.
– Thế mà mày viết thế nào cơ chứ? Cái bài báo 《Người dân thôn Quy Độ Vương đã được ở nhà lầu nhỏ》 mà mày viết đăng báo ấy, mày bốc phét thế nào hả? Mày có nghe thấy đám người lao động khổ cực trong làng chúng ta chửi mày thế nào không?
Lại một đòn hồi mã thương, lại một loạt tràng pháo liên thanh, đánh cho Vương Văn Đào không tìm được chỗ chui, không đỡ nổi, hoàn toàn đại bại. Hắn có chút cầu xin lấy lòng nói:
– Những điều anh nói đều không phải là lời nói suông. Đại ca tốt ơi! Em chẳng qua chỉ thích viết dăm ba bài văn nhỏ thôi, thì làm sao quản nổi chuyện người ta hối lộ đút lót chứ?
– Quản không được thì cũng không được bốc phét chứ! – Vương Lâm vẫn chưa nguôi giận, không hề nương tay, – Mày mà dám vạch trần tận gốc chuyện chúng nó xây nhà lầu, đăng lên báo chí ấy, thì mới gọi là có bản lĩnh! Mới gọi là thằng em có chí khí! Thế nhưng mày lại đi tô sonát phấn cho mặt mũi bọn chúng...
Khuôn mặt Vương Văn Đào co giật vô cùng lúng túng, chỉ biết hít từng hơi thuốc thật sâu, nhả khói mịt mù, hậm hực nói:
– Đại ca tốt ơi, hôm nay anh bị làm sao thế hả? Tự dưng không đâu lại nổi giận đùng đùng với em thế này làm gì? Thằng em cũng giống như anh thôi, cũng chẳng dựng nổi lầu hai tầng...
Vương Lâm dường như được nhắc nhở, phải rồi, nổi giận một trận với Vương Văn Đào thế này, có cần thiết chút nào đâu cơ chứ? Anh châm lại điếu thuốc lá đã tắt ngóm, nhả ra một hơi khói dài lẫn lộn khói đặc.
– Đại ca tốt ơi, anh vẫn nên ra tay cứu giúp hiến kế cho em đi – Vương Văn Đào niềm nở nói, hoàn toàn không so đo cơn giận dữ vừa rồi của anh, – Anh nói xem, thằng em phải trả lời tòa soạn thế nào đây?
– Mày không thèm trả lời nó, chẳng lẽ nó ăn tươi nuốt sống được mày chắc? – Vương Lâm nói, – Cùng lắm thì sau này bỏ không viết báo nữa là xong.
Vương Văn Đào cười khổ lắc lắc đầu.
– Hoặc không thì mày trút hết trách nhiệm lên đầu tao đi. Mày cứ bảo là, mục đích lúc đầu tao bắc cầu cũng giống như những gì mày viết vậy, nhưng sau đó tư tưởng biến chất, hám tiền mất hết liêm sỉ rồi.
Vương Văn Đào vẫn lắc đầu, ngập ngừng thăm dò nói:
– Đại ca, em có một ý kiến, nói ra để anh tham khảo nhé, anh xem có thể ngừng... thu phí qua cầu được không?
– Cửa cũng không có chứ đừng nói là cửa sổ! – Vương Lâm gạt phắt đi.
– Là thế này – Vương Văn Đào vẫn chưa từ bỏ ý định, tiếp tục nói, – Chủ tịch xã cũng nhận được thư của quần chúng do tòa soạn chuyển tới, bảo ủy ban xã điều tra về chuyện lừa gạt tiền bạc. Chủ tịch xã bảo em đến nói trước với anh một tiếng, để còn có cái trả lời tòa soạn. Bắt anh ngừng thu phí, đó là ý của chủ tịch xã...
– Ý của chủ tịch xã thì cũng dẹp luôn! – Vương Lâm vừa nghe hắn truyền đạt lời của chủ tịch xã, lại càng nổi giận đùng đùng hơn, – Chủ tịch xã có tự thân đến đây thì cũng dẹp nốt. Tao thu phí qua cầu chứ có phạm pháp đâu. Hừ! Chủ tịch xã, chủ tịch xã thì cũng là một cái thứ hám tiền mất liêm sỉ mà thôi! Tao sớm đã nghe người ta kể không ít chuyện lủng củng của hắn rồi, móng vuốt của hắn cũng đủ dài đủ tàn độc đấy! Bảo hắn đến đây tìm tao đi! Tao sẽ lật tẩy hết ra phơi bày trước mặt hắn, cho hắn ăn không gánh không hết đời...
Vương Văn Đào không thèm lên tiếng nữa, mặt xanh mét, trong ánh mắt lẫn lộn nỗi thất vọng, sự khó xử và vẻ hổ thẹn, xoay người bỏ đi.
Vương Lâm cũng không giữ lại, thậm chí ngay cả liếc nhìn hắn một cái cũng chẳng thèm liếc, lại ngồi phịch xuống hòn đá ven sông, trân trân nhìn dòng nước trôi lững lờ, hút điếu thuốc giá rẻ vừa móc từ trong túi ra.
Tiếng bước chân đã biến mất. Vương Lâm đứng dậy, rốt cuộc vẫn không kiềm chế được mà quay người lại, dõi theo bóng dáng Vương Văn Đào bước lên bờ đê, chậm chạp đi giữa hàng liễu trơ trụi cành khô lá úa, rụt cổ lại. Trong lòng anh khẽ động một cái, bỗng nhiên cảm thấy thương hại cho người anh em cùng thế hệ ở thôn Quy Độ Vương này. Nghe nói lúc hắn viết bài 《Cầu nối trái tim》, đã thức trắng hai đêm, viết đi sửa lại mấy lần, kết quả chỉ kiếm được mười mấy đồng nhuận bút, đến cuối cùng còn bị truy cứu trách nhiệm. Lời mắng mỏ hắn viết bài vì tiền hồi nãy của mình, có phải hơi quá đáng rồi không?
Vương Văn Đào đã đi xuống bờ đê, anh không còn nhìn thấy bóng lưng của hắn nữa. Vương Lâm lại quay người lại, nhìn chằm chằm dòng sông, trong lòng bỗng dâng lên sự bực bội tự trách chính mình. Rốt cuộc hôm nay mình bị làm sao thế này? Vương Văn Đào có cản trở gì mình đâu, sao lại cứ nhằm thẳng mặt người ta mắng nhiếc mỉa mai một trận tơi bời thế chứ? Chuyện hai gia đình trong làng xây nhà lầu bằng con đường bất chính, thì liên quan quái gì đến Vương Văn Đào cơ chứ? Móng vuốt dài móng tay tàn của chủ tịch xã thì liên quan quái gì đến Vương Văn Đào nào? Quay đầu ngẫm lại lần nữa, thì liên quan gì đến quái gì đến mình cơ chứ?
Anh chán nản ngồi thụp xuống hòn đá đó, vô cùng nản lòng trước hành vi mất kiểm soát hoàn toàn trái ngược với ngày thường của mình, bực bội phát điên!
Một người phụ nữ bồng con đi tới, trong ánh hoàng hôn không nhìn rõ khuôn mặt, bước chân vội vã. Cô ấy vứt lại một đồng tiền một hào, rồi bước lên cầu nhỏ, thận trọng di chuyển từng bước chân, đi về phía bờ bắc.
Trên bãi cát ngay dưới chân anh, có một tờ nhân dân tệ mệnh giá một hào, bị cơn gió lạnh thổi lật qua lật lại hai vòng, kẹt cứng ngay dưới chân một hòn đá. Đã lâu lắm rồi anh không thèm đưa tay ra nhặt nó lên.
Anh ngẩn ngơ nhìn dòng nước sông, cây cầu bắc trên sông, những lỗ hổng bên dưới ván cầu ngược lại càng sáng rực lên. Anh đột nhiên muốn khóc, không rõ vì lý do gì, chỉ muốn buông thả cổ họng, gào thét thật lớn thật sảng khoái một trận...
1986.6.27. Tại Bạch Lộc Nguyên