Mặt trời vừa ló dạng từ đỉnh núi phía đông, sương mù buổi sáng đầu đông hãy còn dày đặc, bao trùm lên những chòm liễu đã rụng hết lá ven sông, lượn lờ trong các ngõ ngách khe hẻm của dãy núi.
Vẫn chưa đến giờ ăn sáng ở nông thôn, Phương Lão Tam đã bị vợ kéo từ chuồng nuôi gia súc về ăn cơm. Ông ngồi xổm dưới cây hải đường trong sân, một bát mì khô đầy ú ụ - đây là món ăn chống đói cho người làm ruộng khi đi xa - đã vào bụng, Tam thẩm đặc biệt rưới thêm một thìa mỡ nóng vào đó, nhưng có vẻ ông chẳng nếm ra vị gì. Ông đặt bát xuống, rút túi đựng thuốc lá ra, cau mày, căng mặt, đờ đẫn nhìn hai khúc gỗ tròn trên bậc thềm: mang một vẻ mặt đầy tâm sự nặng nề.
- Đại gia... - Giọng người vợ gọi vang lên trong nhà.
- Lão Tam không ngẩng đầu, cũng chẳng lên tiếng, ông vừa quẹt diêm.
- Sao ông vẫn thong thả hút thuốc thế! - Người vợ đứng ở cửa, oán trách.
- Phương Lão Tam đành chịu đựng nâng bát không lên, bước vào ngưỡng cửa.
- Chiếc bàn vuông kê sát tường đặt một chiếc túi xách vải bạt màu vàng, được nhồi căng phồng, hai dây quai buộc rất chắc chắn.
- Người vợ dùng miệng và ánh mắt ra lệnh cho ông: Đeo túi xách lên! Thúc giục nói: - Đi nhanh đi! Tranh thủ sớm lên!
- Cái này... - Phương Lão Tam liếc nhìn túi xách, lại liếc nhìn vợ, không nói nên lời, khó xử xòe hai tay ra.
- Tối qua nói ngon nói ngọt thế rồi, giờ ông lại nuốt lời! - Người vợ trừng trừng nhìn nét mặt ông nói.
- Cái này... - Lão Tam tránh ánh mắt đang ép sát của vợ, buôngõ tay xuống, cọ cọ vào cạp quần. Dường như trong chiếc túi xách ấy chứa đầy thuốc nổ mạnh dễ bén lửa, khiến ông không dám giơ tay xách nó lên.
- Cái gì mà "cái này"? Đừng có "cái này" nữa! - Người vợ ép càng chặt hơn, giúp ông hạ quyết tâm: - Mau đi đi! Đi sớm về sớm!
- Cái này... - Lão Tam vẫn chỉ có câu đó, lúng túng cười khổ.
Hai vợ chồng già này đang vướng mắc chuyện gì mà lèo nhèo không dứt nhỉ? Nói ra thì rất đơn giản.
Hai vợ chồng có hai con trai một con gái, con gái lớn, con trai nhỏ. Con gái Linh Linh đi lấy chồng ở thôn Tây Đường, đã sinh được hai đứa con. Con trai cả Đắc Điền trong thời gian phục vụ trong quân đội, đã đính ước với cô con gái nhà ở thôn Đông Lương, lại đang làm giáo viên dân lập. Đắc Điền năm ngoái từ quân ngũ xuất ngũ, đang chuẩn bị kết hôn, thì cô gái đó đột nhiên chuyển thành giáo viên công lập. Thế là, chuyện vui lại hóa thành rắc rối, cô gái thông qua người mai mối đề nghị với hai vợ chồng già: Đợi Đắc Điền được sắp xếp công việc rồi mới cưới. Đây chẳng phải là làm khó người ta sao? Chính sách hiện hành của nhà nước là quân nhân xuất ngũ về đâu lại về đó, đi lính từ nông thôn ra thì tự nhiên phải về nông thôn, trước mắt chuyện tuyển dụng công nhân lại vô cùng mờ mịt, ai mà đi sắp xếp công việc cho chứ? Tam thẩm thúc giục con trai Đắc Điền đến văn phòng an trí quân nhân phục viên xuất ngũ thuộc Ủy ban cách mạng huyện chạy chọt hai bận, người giải quyết công việc rất đồng cảm với hoàn cảnh của anh, nhưng lại không thể giải quyết khó khăn cho anh. Hai vợ chồng già ngày đêm lo âu vì chuyện này, bụng bảo dạ: Thôi kệ! Kiếm đối tượng khác cho thằng Điền nhà mình! Nhưng người mai mối đánh tiếng lại, nói bố mẹ cô gái đó quản con gái rất chặt, tỏ ý tuyệt đối không thể diễn cái màn bội tín bội nghĩa, để người ta chê cười. Cứ thế, sự việc cứ kéo dài, giằng co. Hai năm trôi qua, mọi thứ vẫn cứ giằng co trong bầu không khí nguội lạnh. Hôm kia, người mai mối từ nhà gái về đàm phán, vui vẻ quay lại nói với hai vợ chồng Phương Lão Tam rằng, nhà gái đã hạ thấp tiêu chuẩn, nới lỏng khẩu khí: Thằng Điền vào làm ở xưởng do công xã lập ra cũng được. Người mai mối rất lạc quan: - Chuyện này không khó! Xưởng của công xã không giống như đơn vị quốc doanh, nói là không tuyển người, nhưng người vào xưởng một cách âm thầm thì vẫn có. Ông là lao động kiểu mẫu lâu năm, Bí thư Lâm của công xã từng tự mình đeo hoa cho ông, là người quen cả mà! Ông cứ đến nói một tiếng, chuyện thằng Điền vào xưởng của công xã, không thành vấn đề!
Hai vợ chồng vì chuyện này mà bàn bạc, tranh cãi:
- Ông đi tìm Bí thư Lâm, nói khó khăn của nhà mình xem nào...
- Lời này khiến người ta khó mở miệng lắm...
- Sao lại khó mở miệng?
- Nghe chói tai lắm! Mình là đảng viên cơ mà...
- Cán bộ đảng viên người ta tìm bí thư để lo việc nhiều lắm ấy chứ! - Người vợ phản bác, lại còn đưa ra rất nhiều dẫn chứng ở thôn mình và thôn bên cạnh, vô cùng thuyết phục. - Bí thư Lâm từng đeo hoa cho ông, người quen cả, dễ nói chuyện!
- Đó là bảo chúng ta chăm lo chu đáo cho đàn gia súc của đội, chứ có phải là...
- Thế nhà mình gặp khó khăn, không được phép nhờ giúp đỡ giải quyết à?
- Kiểu khó khăn này... khó mở lời lắm...
- Kiểu khó khăn này có thể khiến người ta khó xử chết tươi đi được! Ông không nghĩ xem, qua năm là thằng Điền hai mươi tám tuổi rồi! Thằng Hai chớp mắt cũng hai mươi lăm! Chuyện thằng Điền cứ giằng co mãi, thằng Hai cũng bị vạ lây! Mấy đứa bằng tuổi thằng Điền nhà người ta đều bế bồng con cái cả rồi! Ông suốt ngày vì tập thể, còn chuyện nhà mình thì lơ là chẳng quan tâm! Ông làm "người mẫu mực" kiểu gì thế không biết! Sao mà khổ thân tôi thế này...
Vừa nói vừa kể lể, bà lại sụt sùi khóc nức nở.
Lời nói là thật lòng. Độ tuổi kết hôn muộn là hai mươi lăm ở nông thôn đã là khá lớn rồi, huống chi thằng Điền chớp mắt đã hai mươi tám! Phương Lão Tam nhìn lớp lông tơ vàng nhạt trên môi thằng Điền đã chuyển sang màu đen sẫm, nhìn vẻ mặt phiền muộn hiện lên phảng phất khi đi làm về nhà, ông hiểu rằng, sự quan tâm và ấm áp từ phía cha mẹ đối với con trai đã không còn đủ để đáp ứng nữa rồi... Giờ phút này nhìn vợ rơi nước mắt, lòng ông mềm nhũn:
- Bà đừng đau buồn nữa mà! Chúng ta sẽ cố gắng... bàn bạc...
- Bàn với chả bạc! Còn định bàn đến năm tháng nào nữa? - Người vợ mang theo tiếng khóc, thiếu kiên nhẫn mà tấn công ông.
Thế là, Phương Lão Tam đành liều một phen, quyết định hạ mặt dày để đi tìm Bí thư Lâm.
Nào ngờ, đến khi lão già chính thức xuất mã thì ông lại chần chừ không tiến bước.
Có phải bảo ông lên chiến trường đâu! Mà phải làm khó đến mức thế! - Người vợ vừa nói vừa xách chiếc túi xách vải bạt màu vàng tròng lên vai ông lão.
Đúng lúc này, từ trong sân truyền đến tiếng bánh xe kẽo kẹt của chiếc xe cút kít, tiếp theo là nghe thấy giọng điệu sang sảng của người thông gia là bố vợ của con gái ở thôn Tây Đường: - Thông gia ơi! - Tam thẩm vội vã tháo chiếc túi xách vải bạt màu vàng xuống, đặt lên bàn.
- Ồ! Ông sắp đi ra ngoài đấy à! - Người thông gia đã đứng ngay ở cửa.
- Đến nhà cậu nó một chuyến! - Tam thẩm tiện miệng ngụy biện nói. - Nghe nói anh họ... ốm rồi!
Phương Lão Tam cúi gằm mặt, rũ mi mắt, trong lòng cảm thấy hổ thẹn: Miệng vợ thì nói cứng, nhưng gặp thông gia thì lại đổi giọng, thế mới thấy chuyện này tìệt đối chẳng phải là chuyện quang minh chính đại gì cho cam!
Tương phản rõ rệt với khuôn mặt Quan Vũ sần sùi của Phương Lão Tam, chính là làn da mịn màng cởi mở vui vẻ của người thông gia. Cùng là những người nông dân tay xẻng tay cuốc, cùng phơi mình dưới một vầng thái dương, sắc mặt của Phương Lão Tam đỏ sẫm, những nếp nhăn sâu hoắm khắc sâu hai bên cánh mũi. Còn trên sắc mặt của người thông gia, trong những nếp nhăn mềm mại và mịn màng lại toát lên sự thông suốt và viên mãn của người lớn tuổi trong một gia đình sung túc hòa thuận.
Phương Lão Tam chằm chằm nhìn thông gia, ánh mắt như đang hỏi: Ông có chuyện gì thế?
- Ông bận mà tôi cũng bận, nói thẳng luôn nhé. - Người thông gia phóng khoáng nói. - Hai khúc gỗ ngoài bậc thềm nhà ông, nếu tạm thời chưa dùng đến thì cho tôi mượn trước nhé!
- Đó là để cắt đồ mạc đặng làm đồ đạc cưới xin cho thằng Điền đấy... - Tam thẩm vội vàng chêm vào.
- Yên tâm đi! Thưa thông gia, không lỡ việc lớn của nhà chị đâu! - Người thông gia nói. - Cùng lắm là nửa tháng, tôi trả lại cho anh chị.
Ông mượn gỗ để làm gì thế? Gấp gáp thế cơ à? - Phương Lão Tam hỏi.
- Chốc chốc lại rước lấy rắc rối phiền phức! - Người thông gia tự trách mình nói. - Có người bạn của thằng Kiến Văn nhà tôi dựng nhà, rượu chè đã nấu xong xuôi cả rồi, mà vẫn chưa thể động thổ làm móng được, bảo là thiếu vật liệu làm cửa ra vào và cửa sổ!
Đi làm cái chuyện nắm đằng chuôi không chắc chắn thế hả? - Phương Lão Tam nói. - Người làm ruộng dựng nhà, dễ dàng lắm sao? Gỗ lạt không đủ, nấu rượu làm cái quái gì?
- Hây! - Người thông gia nói. - Người ta nhờ thằng Kiến Văn nhà tôi mua ở trong núi, xe cộ lại bị hỏng hóc kẹt lại trong núi rồi! Chúng ta nhận lời giúp người ta thì chuyện nhỏ, nhưng lỡ việc của người ta thì chuyện lớn chứ bộ, nếu không thì tôi nhọc công vì nó làm gì cơ chứ!
Ồ! Thế thì được thôi! - Phương Lão Tam nghe nói là do con rể mình đã nhận lời người ta, bèn nới lỏng khẩu khí.
Tam thẩm lén lườm ông lão một cái, rồi quay mặt đi.
Người thông gia thông minh cười tủm tỉm: - Thưa thông gia, chị cứ yên tâm! Cùng lắm là nửa tháng, Kiến Văn từ trong núi trở về, tuyệt đối không có chút sai sót nào đâu!
Thế là, hai nhà thông gia cùng nhau xắn tay vào việc, chuyển hai khúc gỗ lên xe cút kít.
Người thông gia cũng không ngồi lại nữa, tay giữ chặt gỗ, đẩy xe đi mất.
Người vợ lại nhặt chiếc túi xách vải bạt màu vàng lên, tròng vào vai ông lão.
Cái này... không thích hợp cho lắm... - Lão Tam vẫn còn do dự không quyết.
- Thích hợp chứ! Thích hợp lắm ấy chứ! - Vừa nói, người vợ vừa đẩy ông lão ra ngoài cửa. - Chưa từng thấy người nào cứng nhắc như ông!
Nửa buổi sau, Phương Lão Tam từ công xã Thành Quan trở về thôn Phương. Từ đằng xa, ông đã thấy vợ đang ngóng nhìn về con đường phía tây, có lẽ bà đã đợi đến số́t ruột lắm rồi.
Vừa bước chân vào nhà, khi ông trao chiếc túi xách vải bạt trống rỗng vào tay vợ, sắc mặt người vợ liền tỏ rõ vẻ mãn nguyện.
Ông ngồi xuống nâng bát ăn cơm.
- Gặp được Bí thư Lâm chưa? - Người vợ hỏi.
- Chưa. - Lão Tam đáp. - Không có nhà!
- Thế ông...
- Tôi nói với vợ ông ấy rồi, bảo cô ấy nhắn lại vài lời với Bí thư Lâm.
- Người ta nói thế nào?
- Bảo là "có thể thành"! - Phương Lão Tam nói. - Vợ hắn ta đối xử với người ta ngọt ngào khéo léo lắm.
- Thế bây giờ chúng ta phải làm sao đây? Chờ tin nhắn lại của Bí thư Lâm à?
- Chờ!
Khoảng mười ngày trôi qua, chẳng thấy bóng dáng Bí thư Lâm đâu, cũng chẳng thấy nhắn nhủ lại lời nào, Tam thẩm ngồi không yên nữa.
Đúng lúc ấy, chi bộ phát thông báo trên loa phát thanh, toàn thể đảng viên và cán bộ hôm nay đến công xã họp. Tam thẩm ân cần dặn đi dặn lại ông lão, nhân tiện hỏi thăm về chuyện của Bí thư Lâm...
Trong sân công xã, những chiếc xe đạp có khung sườn được quấn bởi các lớp màng nhựa đủ màu sắc đang được dựng chống lên. Dưới gốc cây ngô đồng đã rụng hết lá, hàng trăm nam nữ đảng viên và cán bộ của toàn công xã đang ngồi lặng lẽ lắng nghe nhà lãnh đạo cao nhất của công xã là Bí thư Lâm báo cáo.
Phương Lão Tam ngồi lọt thỏm giữa đám đông, hai cùi chỏ gác lên đầu gối, đăm đăm nhìn khuôn mặt của Bí thư Lâm trên bục giảng, chăm chú lắng nghe từng chữ thốt ra từ miệng ông ta. Bí thư Lâm nói chuyện rất hay! Rành mạch, dễ hiểu, không nhanh không chậm, cái trán rộng kia chứa đựng biết bao nhiêu là bản lĩnh! Phương Lão Tam thầm nghĩ, đứng trước một gương mặt nghiêm nghị như thế này, việc đưa ra những nhu cầu và sự chiếu cố cá nhân mới ngượng ngùng làm sao! Điều mà Bí thư Lâm đang giảng giải, chính là phải đả kích tệ nạn tham ô trộm cắp và đầu cơ tích trữ. Lão Tam cảm thấy sảng khoái từ trong tận đáy lòng, thấy hả dạ làm sao: Mấy tên làm càn làm quấy rốt cuộc sẽ chẳng có kết quả tốt đẹp đâu!
Nhìn đám nam nữ thanh niên sột soạt lật từng trang sổ tay như nước chảy, ông mới cảm thấy đôi bàn tay của mình trong khung cảnh này mới vụng về làm sao, đây là điều tiếc nuối nhất trong cuộc đời của vị đảng viên lão thành từ thời hợp tác hóa này. Không sao cả! Không viết được thì dùng tai mà nghe! Không hiểu một số thuật ngữ chuyên môn thì nghe ý nghĩa của nó! Bí thư Lâm mặc bộ trang phục nhân dân bốn túi đang giảng bài đến mức toát mồ hôi, bèn cởi chiếc cúc áo đầu tiên ở cổ, tiện thể liệt kê những con số đáng sợ về các vụ tham ô ở nơi này nơi nọ, Phương Lão Tam vô cùng chấn động, phẫn nộ, lồng ngực phập phồng từng đợt.
Bí thư Lâm lại nói về kỷ luật đảng và tác phong đảng, nói rằng ở rất nhiều nơi đã xảy ra tình trạng đưa hối lộ và nhận hối lộ. Ông dùng cách nói của người nông dân để giải thích rằng: - Hối lộ, chính là "nhét đồ bẩn"! Còn gọi là "móc ngoặc ngầm"!
Trong hội trường bùng lên một tràng tiếng cười. Phương Lão Tam cảm thấy, câu nói thô tục này của người làm ruộng một khi thốt ra từ miệng Bí thư Lâm lại càng tăng thêm vài phần mùi vị khiến người ta buồn cười. Thế nhưng, ông lại chẳng thể cười nổi, trong lòng dường như có chút chột dạ. Nghĩ đến cái hôm cắn răng lắp bắp kể lể khó khăn và đưa ra yêu cầu với vợ của Bí thư Lâm, thật quá đỗi đê tiện! Lại nghĩ đến sắc mặt ngọt ngào giả tạo trên khuôn mặt phẳng lì của người phụ nữ đó... Hầy! Thế thì được gọi là cái gì chứ...
Một đợt bàn tán xì xào vang lên từ phía trước hội trường, những người ở phía sau cũng ngẩng đầu vươn cổ lên nhìn về phía trước. Phương Lão Tam chăm chú nhìn, chợt bàng hoàng phát hiện ra, Bí thư Lâm đang lấy ra hai gói bánh ngọt và một chai rượu Tây Phượng từ chiếc túi xách tay màu đen đã kéo khóa mở tung, bày lên bàn. Ồ, đây chẳng phải là ba món đồ mà hôm nọ ông đã lấy ra từ chiếc túi vải bạt màu vàng rồi đặt lên bàn nhà Bí thư Lâm đó sao... Trời ơi!
- Có người vậy mà lại đem đồ bẩn nhét vào trong túi của tôi cơ chứ... - Bí thư Lâm vừa nói một câu, những lời phía sau đã bị tiếng cười và tiếng bàn tán bỗng nhiên bùng lên nhấn chìm...
Phương Lão Tam cúi gằm mặt xuống, càng cúi càng thấp. Khoảnh khắc ban đầu, lồng ngực ông như bị nhét một khối băng, lạnh đến mức run rẩy, máu trên đầu cứ thế dồn thẳng xuống dưới. Giờ phút này, lồng ngực ông vừa nóng vừa nghẹn, máu lại cuồn cuộn dồn lên đầu lên mặt, trong tai cũng ù lên từng hồi. Ông hoàn toàn không đủ dũng khí để ngẩng đầu nhìn bất kỳ ai ở phía trước hay sau, trái phải! Tiếng cười khúc khích, những lời châm chọc dí dỏm của bất kỳ ai, đối với ông đều sắc nhọn như đao kiếm rừng gươm! "Ông làm việc tốt quá nhỉ! Ông phá hoại tác phong của đảng đấy!" Ông cảm thấy bản thân mình quả thực chính là kẻ thấp h kém nhất trong số ba bốn trăm con người đang ngồi ở cái sân này...
Mặt trời đã lặn xuống bên kia sườn núi, phía trên đỉnh núi vẫn còn vương lại một chút ánh chiều tà lờ mờ. Gió thổi tới, lạnh buốt thấu xương. Phương Lão Tam thui thủi một mình, bên hông đeo chiếc túi vải bạt màu vàng, hai tay chắp sau lưng bước đi. Cuộc họp lần này đã giáo dục ông quá sâu sắc! Đánh thức trong ông những hồi ức và sự phản tỉnh về quá khứ. Ông nhớ lại những ngày tháng khi mình mười bảy mười tám tuổi đã phải vác khuôn gỗ và búa đá đi đắp gạch thổ mug kiếm cơm qua ngày bằng cách bán mồ hôi và sức lực vụng về của mình. Khi hợp tác xã nông nghiệp có thể cung cấp cho ông lượng lương thực đủ cho một người ăn khỏe gấp hai, gấp ba người bình thường, thì tình cảm của ông đối với hợp tác xã là thứ mà bất kỳ kẻ nào chưa từng chịu cảnh đói rét có thể hiểu thấu, mọi người đồng lòng bầu người lao động không biết dùng miệng mà chỉ giỏi dùng đôi tay để bộc lộ toàn bộ tình cảm này vào làm việc trong chuồng gia súc. Tâm can ông đơn thuần vô cùng, ngoài việc tiện đường xách một gánh nước cho vợ khi về nhà ăn cơm, ăn xong thì trộn một chậu cám cho lợn ra, thời gian còn lại, ông đều dành hết cho trâu ngựa...
Những năm đầu của cuộc cách mạng văn hóa, ông đứng trên khoảng sân đất của trại chăn nuôi, trơ đôi mắt ngơ ngác nhìn thế giới bên ngoài đầy hỗn loạn. Những kẻ tai to mặt lớn của công xã, trường học, cửa hàng cung tiêu bị người ta ấn đầu xuống, tự mình gõ chiếc cồng đồng nhỏ, diễu hành đến thôn Phương, cán bộ thôn Phương trong chớp mắt đã sụp đổ hoàn toàn. Bọn lưu manh vô lại nổi cáo lộng hành, ngay cả người phụ nữ mang biệt danh "Xe buýt công cộng" cũng đeo băng đỏ trên cánh tay, đi khắp các châu các huyện để nổi dậy làm phản! Ông đứng trước máng ăn, uy hiếp oai phong với la ngựa trâu bò, phát biểu những lời răn đời: - Thời buổi loạn lạc xuất hiện gian thần! Tần Cải Nghiêm Tung lũng đoạn triều chính hại trung lương! Sẽ chẳng kéo dài được bao lâu đâu!
Chuồng gia súc của ông từ xưa đến nay vẫn luôn là "trạm trà dư tửu hậu". Các xã viên, thậm chí cả công nhân, giáo viên và cán bộ cấp nhỏ của thôn mình đang công tác ở thành phố tỉnh lỵ, hễ cứ Chủ nhật về đến thôn là lại có thói quen đến đây hóng chuyện, trao đổi những tin tức và truyền thuyết nghe được từ khắp nơi, bình luận thế sự đương thời, đưa ra những lời bàn tán và cảm thán về đủ loại quan hệ xã hội phức tạp cùng những hiện tượng xã hội kỳ lạ. Phương Lão Tam tuy ở trong căn phòng tồi tàn nhưng vẫn duy trì sự nhạy cảm bén nhạy đối với thế giới bên ngoài. Thời gian gần đây, ngoài những tiếng trào phúng châm biếm về vụ bê bối của "Bè lũ bốn tên", thì điều mà mọi người bàn tán nhiều nhất chính là đi cửa sau... Ông dường như cảm thấy, "Bè lũ bốn tên" đã bôi mực đen lên mặt và thân thể của đảng, "Bè lũ bốn tên" sụp đổ rồi, mực đen biến thành lớp ghét bẩn, mà lớp ghét bẩn ấy lại mọc liền vào da thịt mất rồi!
Giờ phút này, ông hổ thẹn nhận ra rằng, trên người mình cũng có lớp ghét bẩn không mấy quang minh chính đại ấy! May mà có Bí thư Lâm sắt đá vô tư, đã gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh cho ông! "Bí thư Lâm đang cạo sạch lớp ghét bẩn trên người những đảng viên cộng sản dưới quyền!" Ông đã hiểu một cách thiết thực như vậy về hành động đem "ba món đồ" ấy ra để bêu riếu trước công chúng của Bí thư Lâm. Đồng thời trong lòng ông cũng dựng lên hình ảnh vững chãi kiên cố tựa kim loại thép nguội của Bí thư Lâm. - Không sao cả! Mình làm ra những chuyện kỷ luật đảng không dung thứ, được lãnh đạo phê bình, là điều đương nhiên rồi! - Ông đã thông suốt. - Cạo ghét bẩn, thì đương nhiên là phải đau rồi!
Nghĩ như vậy, ông cũng tha thứ cho người vợ của mình. Chỉ trách bản thân mình không kiên định! Một người đàn ông là đảng viên cộng sản lại để cho người vợ của một quần chúng bình thường quấn lấy đến mức làm ra những chuyện có hại cho kỷ luật đảng, thì việc trách móc vợ có thể chứng minh được bản thân mình là người đoan chính hay sao?
Trong lòng ông vô cùng thực tế, sải bước chân cũng trở nên đặc biệt mạnh mẽ, ngẩng đầu nhìn lên, phần mái ngói đỏ của khu chuồng gia súc ở đầu thôn đã có thể thấp thoáng nhìn thấy một góc, bên tai dường như vang lên âm thanh xích sắt cương ngựa va đập vào thành máng ăn, trong lòng không kìm được mà trào dâng một thứ cảm xúc kỳ lạ, khóe mắt có thứ gì đó ươn ướt lăn dài xuống...
- Hôm nay đi họp, gặp được Bí thư Lâm không?
- Gặp rồi.
- Có nói chuyện của thằng Điền không?
- Nói rồi.
- Nói thế nào? Ông mau nói đi chứ!
Phương Lão Tam liếc nhìn ánh mắt đang khao khát chờ mong của vợ, từ từ tháo nút thắt của chiếc túi xách vải bạt màu vàng ra, lấy ba món đồ đó ra, đặt trước mặt vợ: - Cứ nói thế này đấy!
Người vợ trừng đôi mắt ngơ ngác, há cái miệng đã rụng mất mấy chiếc răng, chết trân tại chỗ. Cho đến khi Phương Lão Tam tóm tắt ngắn gọn lại quá trình ba món đồ này từng trở thành vật trưng bày của cả công xã, người vợ mới che mũi khóc òa lên.
Bà sợ hãi rồi: - Người ta không bắt ông chịu trách nhiệm pháp lý đấy chứ?
Phương Lão Tam vừa giận vừa buồn cười: Lúc bà ép tôi làm cái điều ngu ngốc này thì to gan lớn mật lại vội vàng gấp gáp, thế mà lúc này lại sợ hãi đến mức suy diễn linh tinh! Ông nhẹ nhàng nói: - Bà nghĩ đi đâu thế hả!
Trong đảng sẽ không xử lý ông đấy chứ?
- Không đâu!
Người vợ đã trấn tĩnh lại, ngồi thẳng người dậy, gạt nước mắt, thở dài nói: - Nhà mình thắp hương mà lại ngay đúng lúc đóng cửa miếu!
- Ai mà thắp hương kiểu đó cơ chứ! - Phương Lão Tam dùng giọng điệu cứng rắn để giáo dục vợ. - Bí thư Lâm là quan thanh liêm, không nhận hương hoa sáp giấy đâu!
- Thế... vợ của thằng Điền nhà mình thì sao... - Tâm sự của người vợ lại trỗi dậy.
Tôi thấy vẫn cứ dùng cách ban đầu của tôi! - Lão Tam nói. - Bảo người mai mối đến nói với nhà người ta, đồng ý kết thông gia với người nhà nông chúng ta thì chúng ta lập tức làm đám cưới; không đồng ý thì mỗi bên tự tìm đối tượng khác!
- Thế... cũng được! - Tam thẩm cũng hạ quyết tâm. - Làm người ta khốn đốn khổ sở đủ đường rồi!
Đúng lúc này, trong sân lại vang lên tiếng bánh xe cút kít kẽo kẹt, theo sau đó lại nghe thấy giọng điệu sảng khoái tự tin của người thông gia: - Thông gia ơi, mang gỗ trả lại cho anh chị đây! Nói là làm nhé!
Hai vợ chồng vội vàng ra đón, giúp thông gia dỡ gỗ xuống.
- Gỗ thông đỏ đấy! - Người thông gia khoe khoang nói. - Kiến Văn nhà tôi tối qua đánh xe về, hôm nay đi giao ít đồ người ta gửi gắm, ngày mai sang thăm anh chị.
Lão Tam hững hờ đáp lời: - Về đến nơi là yên tâm rồi!
Người thông gia đón lấy chén trà, vỗ vai Phương Lão Tam, mừng rỡ khôn tả nói: - Thông gia ơi, anh giúp tôi một vố đại đại đại giúp lớn đấy nhé!
- Hai khúc gỗ, thì có thể giúp anh được cái "vố lớn" gì cơ chứ!
- Đừng có coi thường hai khúc gỗ này! - Người thông gia thần bí nói. - Đã giải quyết được vấn đề cho con Linh Linh rồi đấy!
Hai vợ chồng nhìn nhau ngơ ngác, con gái của họ thì có vấn đề gì cần giải quyết cơ chứ? Bọn họ không kìm được mà đồng thanh hỏi:
- Linh Linh bị làm sao thế?
- Linh Linh được nhận vào xưởng in ấn của công xã rồi! - Người thông gia khoe khoang, giọng nói vang lên nghe như hát. - Hôm nay con bé làm thủ tục, ngày mai cùng Kiến Văn sang thăm anh chị, ngày kia là đến xưởng đi làm rồi đấy!
Ồ! - Hai vợ chồng đồng thanh kêu lên một tiếng đầy kinh ngạc, thật sự không thể ngờ tới, đứa con gái đã sinh hai đứa con rồi mà ngày kia lại có thể trở thành công nhân của xưởng in ấn công xã...
Anh có biết tôi đi mượn gỗ của ai không? - Người thông gia làm vẻ ra điều bí ẩn hạ thấp giọng nói. - Bí — thư — Lâm!
Phương Lão Tam ngẩn người ra như ngốc nghếch, lúc Bí thư Lâm mang nét mặt kiềm chế và nghiêm nghị bày "ba món đồ" đó lên bàn, đã từng khiến tâm hồn của một người đảng viên già bị chấn động mạnh mẽ biết nhường nào! Thế nhưng...
- Anh xem, hai khúc gỗ, đã giải quyết giùm con Linh Linh nhà chúng ta một vấn đề lớn đấy! - Người thông gia chỉ mải mê chìm đắm trong tâm trạng vui sướng, hoàn toàn không biết rằng đối phương ở trong lòng đang nuốt nước mắt chảy máu. - Anh xem có ngon lành không cơ chứ?
Ngon — chứ lị! Ngon — - Phương Lão Tam vụng về nhai đi nhai lại mấy chữ này, bỗng nhiên, đập mạnh một cái xuống bàn: - Ngon đến mức oai phong lẫm liệt thật đấy!
Người thông gia vạn lần không ngờ Lão Tam lại nổi giận đùng đùng. Ông ta chớp chớp đôi mi mắt, ngẩn ngơ nhìn thông gia: - Đây là thế quái nào thế này?
Nghe người vợ kể lại mọi chuyện cho thông gia nghe, Phương Lão Tam thở dài một hơi thật dài, hai tay ôm lấy đầu, ngồi thụp xuống sát chân tường.
Người thông gia nghe xong, lại chẳng hề tức giận, ngược lại còn cười lớn. Ông ta cười chê Phương Lão Tam quá mức ngốc nghếch ngu muội: - Thông gia tốt của tôi ơi! Anh không nghe người ta nói thế à, vợ của Bí thư Lâm để đống bánh ngọt mốc meo mọc cả lông xanh lông lá lên kìa! Anh ngốc thế cơ chứ...
A! - Môi của Tam thẩmẩum chúm lại.
- Bác hai à, bác quá ư là thật thà chất phác rồi đấy! - Người thông gia nói. - Chuyện bây giờ, không giống như hồi trước nữa đâu lo! Việc công thì phải mượn đường tư mà giải quyết! Anh đừng có sốt ruột, Kiến Văn về rồi, để nó sang nói với Bí thư Lâm một tiếng, chuyện của thằng Điền, vấn đề không lớn đâu!
Phương Lão Tam đau khổ khôn cùng, lắc đầu, xua xua tay.
Anh đừng có cố chấp bảo thủ thế chứ! Bác hai ơi! Thời buổi thế sự bây giờ chính là thế đấy! - Người thông gia bày tỏ triết lý đối nhân xử thế của mình. - Anh đừng thấy anh là đảng viên, là lao động kiểu mẫu, được Bí thư Lâm đeo hoa cho trên bục đấy nhé! Nói về việc lo liệu, tôi mà nói một câu trước mặt Bí thư Lâm, còn có trọng lượng hơn anh nhiều! Đạo lý quốc gia thiên lý tình người vẫn luôn tồn tại. Câu nói cổ xưa ấy vẫn chưa lỗi thời đâu!
Phương Lão Tam ôm đầu, nghe người thông gia dùng tư tưởng tình người hủ bại để lớn tiếng giáo huấn mình - một đảng viên cộng sản chân chính, thật sự không thể nào nhịn nổi nữa! Ông đau đớn cau mày, hỏi: - Hai khúc gỗ đó, Bí thư Lâm cho anh bao nhiêu tiền?
- Bảo anh ngốc mà anh càng ngốc hơn! - Người thông gia hạ thấp giọng. - Chúng ta sao có thể đòi tiền chứ? Đòi tiền rồi, thì con Linh Linh có vào được nhà máy nữa không?
Được! Tôi chỉ cần đúng một câu này của anh! - Phương Lão Tam phắt một cái đứng phắt dậy. - Chúng ta đi kiện hắn!
- Anh điên rồi à? Thông gia? - Người thông gia đứng phắt dậy từ ghế, kinh ngạc nói. - Anh không muốn để Kiến Văn lo việc cho thằng Điền nữa à?
- Không muốn nữa!
- Ngay cả chuyện của con Linh Linh mà anh cũng muốn đạp đổ luôn cơ à?
- Đạp đổ thì đạp đổ! - Phương Lão Tam rơi vào trạng thái cuồng loạn.
Tam thẩm thất thần ngẩn ngơ ngồi đó, không biết phải mở lời thế nào cho phải.
- Anh thực sự muốn đi kiện đấy à?
- Thực sự đấy!
- Ha ha! - Người thông gia ngửa cổ lên, cất tiếng cười nhạo báng nói: - Cấp trên có người đến hỏi, tôi bảo không có chuyện gì hết! Không hề có! Có bẻ gãy gân răng đi chăng nữa tôi cũng vẫn nói là không!
Sao anh lại là cái loại người này cơ chứ? - Phương Lão Tam trợn tròn mắt hỏi.
- Sao anh lại là cái loại người này cơ chứ? - Người thông gia cười tủm tỉm hỏi ngược lại.
Người thông gia thản nhiên phủi phủi bả vai, bước ra ngoài cửa, cười một cách đầy quỷ quyệt, lớn tiếng tuyên bố kết thúc cuộc tranh luận này: - Thông gia ơi, hôm nay tôi đến đây, chẳng nói câu gì cả! Không có chuyện gì hết!
Ba ngày sau, vợ chưa cưới của thằng Điền tới.
Cô gái vừa nhìn thấy bố chồng và mẹ chồng tương lai, liền cất lời nhận lỗi trước, lại khiến cho hai vợ chồng già ngẩn người ra lần nữa, sao lúc nào cũng gặp phải những chuyện nằm ngoài dự đoán thế này cơ chứ?
Cô con dâu tương lai kiểm điểm trước rằng cô có tư tưởng sai lầm, gây ra rắc rối khó khăn cho thằng Điền, khiến cho cả nhà phải đau lòng! Đặc biệt là sau khi nghe tin Bí thư Lâm đem "ba món đồ" mà bố chồng tặng ra bêu riếu trước đại hội đảng viên và cán bộ toàn công xã, cô cảm thấy vô cùng dằn vặt khó chịu. Bố mẹ cô đã mắng cho cô một trận suốt cả đêm, bí thư chi bộ trường học lại tìm cô nói chuyện... Vừa nói cô vừa oà khóc nức nở: - Con có lỗi với đảng, có lỗi với bố con, có lỗi với mẹ con, có lỗi với hai bác, lại càng có lỗi với thằng Điền... hu hu...
Khóc đến là đau lòng, nước mắt nước mũi làm ướt sũng cả chiếc khăn tay hoa.
Tam thẩm vừa khóc vừa cười, ôm chầm lấy cô gái đáng yêu vào lòng, không cho phép con bé kiểm điểm nữa, người đã đến rồi thì mọi tâm sự của bà đều được gỡ bỏ hoàn toàn.
Phương Lão Tam vụng về đứng một bên, không biết phải nói gì cho phải, dứt khoát bước ra ngoài cửa, chui tọt vào chuồng nuôi gia súc của mình. Đáng lẽ ra tâm sự này đã được gỡ bỏ, nên vui vẻ chuẩn bị chu đáo cho hôn sự của thằng Điền mới phải, thế nhưng ông vẫn cau mày cho gia súc ăn, vẫn cau mày xách một gánh nước về nhà. Vẫn mang theo vẻ mặt đầy tâm sự nặng nề...
1979.9 Tảo Viên Lương