“Mẹ tôi mới nghỉ hưu và đã khá quen với các ứng dụng công nghệ”, Jennifer Jolly, cộng tác viên tờ USA Today chia sẻ. “Mẹ có thể chơi game Words with Friends, biết cách đăng ảnh lên Facebook,… thỉnh thoảng còn chụp hình tự sướng nữa. Hóa ra, một chút công nghệ có thể là liều thuốc hữu ích trong cuộc sống hàng ngày cho người lớn tuổi và những người yêu thương họ”, cô giải thích thêm. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Lão khoa của Sheila Cotten, giáo sư Đại học bang Michigan, cho thấy người Mỹ cao tuổi có sử dụng Internet sẽ ít bị trầm cảm hơn. Kết quả này không có gì là bất ngờ đối với người cao tuổi. Bà Annena McCleskey, 70 tuổi, đang trong giai đoạn hồi phục sau phẫu thuật thay khớp hông. “Tôi không muốn bị tù túng, xa cách bạn bè và mọi thứ”, bà nói. Internet đã “mang gia đình, bạn bè, và cả giải trí đến với tôi”.

Câu thần chú “công nghệ thay đổi mọi thứ” chắc chắn đúng khi chúng ta già đi. Những đột phá trong y học, dinh dưỡng, công nghệ sinh học, và các lĩnh vực khác đang hỗ trợ ngày càng nhiều người tận hưởng cuộc sống lâu hơn. Đến năm 2030, người 70 tuổi trung bình sẽ sống như người 50 tuổi trung bình hiện nay.

Một số lĩnh vực mới nổi lên như thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo, và công nghệ nano, thường được cho là phục vụ theo mong muốn và nhu cầu của người trẻ, nhưng thực tế cho thấy đa số các phát minh đột phá và hữu ích hiện nay lại dựa trên nhu cầu của lượng dân số trên 60 tuổi.

Hãy xem câu chuyện về Rendever, một công ty khởi nghiệp chuyên phát triển các ứng dụng thực tế ảo (VR) giúp người cao tuổi cảm thấy bớt cô đơn. “Rendever đang xây dựng những sản phẩm VR đặc biệt cho các cư dân cao tuổi không còn có thể tự ra ngoài khám phá thế giới nữa”, đồng sáng lập kiêm CEO Kyle Rand chia sẻ. “Với VR, chỉ cần đặt tai nghe headset lên là bạn có thể đến bất cứ nơi nào trên thế giới… Bạn có thể chơi Bingo, làm nghệ thuật hay thủ công, rồi đột nhiên có mặt trên đỉnh tháp Eiffel”. Cảm giác cô độc sẽ khiến quá trình suy giảm nhận thức nhanh hơn, làm tăng huyết áp và ảnh hưởng đến các điều kiện sức khỏe khác. Để tránh tình trạng đó, VR sẽ tạo ra một trò chơi tình huống mang tính xã hội. “Trong cộng đồng người cao tuổi, sẽ có sáu cư dân đeo tai nghe và cùng trải nghiệm giống nhau. Mạng lưới công nghệ cho phép họ cảm thấy mình đang cùng trải nghiệm với những người khác”, ông Rand cho biết. “Liệu pháp hồi tưởng” cũng được sử dụng để giảm mức độ căng thẳng. “Trở lại nơi từng xảy ra những sự kiện ý nghĩa hồi trẻ và chìm đắm trong hồi ức” có tác dụng xoa dịu rất cao.

Một giải pháp khác để cải thiện chất lượng sống của người cao tuổi là khung xương trợ lực (exoskeletons) (giống như Người Sắt, nhưng dành cho ông bà), hỗ trợ thực hiện những nhu cầu cụ thể như leo cầu thang, nâng túi đồ, dọn giường, hay phục hồi sau giải phẫu hông. Đừng quên người cao tuổi luôn quan tâm đến chất lượng cuộc sống, họ muốn được tự chủ chứ không phụ thuộc. Innophys, một công ty khởi nghiệp Nhật Bản, đã bán được cả ngàn máy eXo-Muscle - robot bảo vệ phần lưng giúp người dùng nâng vật nặng như túi đồ hoặc vali, với giá bắt đầu từ khoảng 6.000 USD.

CEO Takashi Fujimoto cho biết “phần chủ yếu của exoskeletons là hệ thống kiểm soát: thiết bị phải hiểu khi nào cần bắt đầu chuyển động”. Một số công ty đang phát triển loại cảm biến phát hiện tín hiệu thần kinh để theo dõi chuyển động của cơ bắp.

Nhật Bản dẫn đầu thế giới trong lĩnh vực robot cho người cao tuổi vì quốc gia này là một trong những thị trường “đầu bạc” lớn nhất thế giới về số tuyệt đối lẫn tương đối. Ở Nhật Bản rất khó tìm người chăm sóc với giá hợp lý. Vấn đề càng trầm trọng hơn khi thiếu lực lượng nhập cư. (Ở hầu hết các quốc gia, kể cả Mỹ, khoảng 90% nhân viên chăm sóc người già đều là người nhập cư). Đến năm 2025, Nhật Bản sẽ cần thêm 1.000.000 y tá mà hiện nay đang thiếu. Liệu Nhật Bản sẽ khắc phục tình trạng thiếu hụt này bằng robot? Các công ty như Toyota đang xây dựng các mẫu “robot hỗ trợ con người” trong những việc như lấy thuốc, phục vụ nước, hay kéo rèm theo lệnh thoại. Một ví dụ khác là robot hải cẩu Paro, mang lại sự thoải mái cho các bệnh nhân phải nằm liệt giường. Tác dụng xoa dịu của robot này thật xuất sắc: không chỉ làm bệnh nhân bớt lo âu và trầm cảm, mà còn hạn chế những người mất trí nhớ đi lang thang ra ngoài khu vực theo dõi. Hiện có đến 30 quốc gia đang sử dụng robot hải cẩu này. Tại 80% viện dưỡng lão Đan Mạch đều có mặt Paro. Có lẽ bạn đang thắc mắc tại sao lại là hải cẩu, mà không phải là con gì khác, như chó hay mèo. Thật ra, lý do tương đối cảm tính: Rõ ràng chó mèo nên là lựa chọn đầu tiên, nhưng theo nhà phát minh, tiến sĩ Takanori Shibata, các bệnh nhân sẽ hay so sánh robot với con vật thật, mà “kỳ vọng của họ lại quá cao”. Bên cạnh đó, “những người thích chó sẽ không thích robot mèo, cũng như những người thích mèo sẽ không thích robot chó”. Còn đối với hải cẩu thì đa số mọi người sẽ không có gì để so sánh.

Mặc dù chậm hơn Nhật Bản trong ngành robot cho thế hệ “đầu bạc” nói chung nhưng Mỹ cũng có nhiều nỗ lực trong công cuộc đổi mới công nghệ. Brookdale Senior Living, mạng lưới cộng đồng người cao tuổi lớn nhất với hơn 100.000 cư dân, đang trông cậy vào các thiết bị hỗ trợ kỹ thuật số bằng giọng nói đặc biệt hữu ích cho bệnh nhân bị viêm khớp hoặc thoái hóa điểm vàng. Robot ElliQ của Brookdale khuyến khích người cao tuổi tích cực tham gia các trò chơi trực tuyến, video chat, TED Talk, và các hoạt động xã hội khác. Những người lớn tuổi tương tác nhiều với robot dường như ít trầm cảm và trở nên hoạt bát hơn. Brookdale gọi phát minh sáng kiến đó là “robot với cánh tay rộng mở”.

Người Nhật cũng phát triển nhiều ứng dụng công nghệ robot cho các nhóm tuổi khác. Robot Nao Evolution VS tương tác với trẻ em cần chăm sóc dài ngày trong bệnh viện, huấn luyện bệnh nhân tiểu đường cách theo dõi và quản lý mức đường trong máu, thực hiện các buổi vật lý trị liệu, và phụ đạo cho học sinh trong các môn học khác nhau. Rõ ràng trẻ em rất thích tương tác với robot, thậm chí còn nhiều hơn so với người thật.

Một số người cảm thấy có gì đó không ổn khi dùng robot để chăm sóc người già và trẻ em trong tương lai. Nhưng thực sự chúng ta không còn lựa chọn nào khác, vì hai lý do: Lượng trẻ em sinh ra hiện nay sẽ không đủ để đảm nhận tất cả các công việc chăm sóc cần thiết sau này; bên cạnh đó, các chính phủ trên thế giới vẫn cố ngăn chặn luồng di trú, mà như tôi đã nói chính là nguồn nhân lực cho công việc này từ trước đến nay.

Hơn nữa, một số người lớn tuổi vẫn muốn tiếp tục học tập và làm kinh doanh. Ở tuổi 60, Michael Taylor không ngại tìm kiếm những chân trời mới. “Tôi tự hỏi mình muốn làm gì khi lớn lên?”. Ông theo học bằng cử nhân và thạc sĩ trong lĩnh vực thiết kế nội thất, sau đó tự thành lập doanh nghiệp riêng. Một bài viết trên tạp chí Entrepreneur cho biết “năm 1997, những người ở lứa tuổi từ 55 đến 64 chiếm 15% lực lượng doanh nhân đang lớn mạnh. Đến năm 2016, con số đó đã đạt đến 24%, theo chỉ số Kauffman về các doanh nhân”. Với độ lớn của dân số già trong tương lai, cộng với tuổi thọ cao hơn, khả năng là một nửa lực lượng doanh nhân sẽ nằm trong lứa tuổi này vào năm 2030.