Không nơi nào trên thế giới lại có mối tương quan giữa các thế hệ phức tạp như ở Trung Quốc. Đất nước rộng lớn và đa dạng này là một hiện tượng xã hội thú vị vì Trung Quốc chỉ mất 30 năm để hoàn thành những gì mà châu Âu và Mỹ phải mất hai đến ba thế kỷ.

Năm 1712, nhà phát minh người Anh Thomas Newcomen thiết kế động cơ hơi nước đầu tiên (sau đó được hoàn thiện bởi nhà phát minh người Scotland James Watt, cũng là người đưa ra khái niệm về mã lực, một dạng đơn vị khác mà chúng ta biết đến ngày nay dưới tên gọi là watt), khai phóng cho cuộc cách mạng công nghiệp. Tiếp đó, nước Anh mất 300 năm để trở thành nền kinh tế dịch vụ như ngày nay, sau một loạt những biến cố và trục trặc. Mỹ thì mất một nửa số thời gian đó. Thế mà Trung Quốc lại có thể chuyển từ nền kinh tế nông nghiệp sang công nghệ và dịch vụ chỉ trong chưa đến hai thế hệ.

Quá trình chuyển đổi kinh tế và dân số nhanh chóng của Trung Quốc sẽ dẫn đến kết quả là năm 2030 đất nước sẽ giảm khoảng 60 triệu người trong độ tuổi từ 15 đến 35 so với năm 2020, và tăng gần 114 triệu người trên 60 tuổi. Theo ông Yuan Xin, nhà nhân khẩu học Đại học Nankai ở Thiên Tân: “Nếu nói rằng các nước phương Tây phát triển đang tiến dần đến hiện tượng lão hóa dân số thì Trung Quốc đang chạy đến đó”.

Người cao tuổi Trung Quốc phải đối mặt với một tương lai khó khăn hơn so với người già Mỹ không chỉ bởi dân số già đang gia tăng nhanh chóng, mà còn vì rất nhiều thanh niên đã rời khỏi nông thôn. Hai vợ chồng 70 tuổi Zhang Fumin và Liu Xiuying, sống ở Longwangtou, một ngôi làng nhỏ cách 1.200km về phía Nam Bắc Kinh. Hai con trai họ đã chuyển đến sống ở thủ đô sau khi tốt nghiệp đại học. Các nhà nhân khẩu học gọi thế hệ cha mẹ như Zhang và Liu là “những người già bị bỏ lại”. Năm 2017, khi đứa cháu đầu tiên được sinh ra, họ quyết định tạm thời đến ở với con trai để giúp chăm cháu, nhưng sau một vài tuần họ lại muốn trở về làng. Trong số 215 triệu người trên độ tuổi 60 ở Trung Quốc năm 2015, chính phủ tin rằng có khoảng 50 triệu người phải sống xa con cái. Và đến năm 2030 con số này có thể tăng gấp đôi. “Dòng di chuyển quy mô lớn của người lao động trẻ từ nông thôn lên đô thị Trung Quốc… khiến những người con trưởng thành phải sống xa bố mẹ đã già, do đó gia đình không thể hỗ trợ nhau theo cách truyền thống ngày xưa”, theo quan sát của nhà dân tộc học Jieyu Liu trong một nghiên cứu gần đây. “Vấn đề càng khó khăn hơn khi người già ở nông thôn Trung Quốc không được hưởng lương hưu và các phúc lợi khác như ở thành thị”.

Việc di cư lên thành phố có tác động lớn đến triển vọng tương lai của các Millennials Trung Quốc xuất thân từ vùng nông thôn sâu xa. Ở Mỹ sự phân nhóm các Millennials chủ yếu dựa trên yếu tố kinh tế xã hội, nhưng với Trung Quốc đó lại là sự phân biệt giữa thành thị và nông thôn. Đa số thanh thiếu niên đô thị thuộc tầng lớp trung lưu hoặc vô cùng giàu có, trong khi phần lớn thanh thiếu niên nông thôn lại rất nghèo. Một khác biệt quan trọng khác, đó là Millennials ở các thành thị Trung Quốc vượt trội các Millennials Mỹ trong các hoạt động mạng kỹ thuật số, kể cả về sức mua. Họ nhiệt tình sử dụng kết nối kỹ thuật số, mua hàng trực tuyến không mệt mỏi, thanh toán bằng ví điện tử cho mọi thứ, và dường như không quan tâm nhiều đến việc thông tin cá nhân có thể bị sử dụng. Chúng tôi có ít dữ liệu chính thống về hệ giá trị và quan điểm của Millennials thành thị Trung Quốc, nhưng có thể nói rằng họ tự cho phép mình nuông chiều bản thân (không quá khắt khe với xã hội, hài lòng với cuộc sống, biểu lộ công khai, và khát khao tự do) và không nghĩ rằng quá trình hiện đại hóa, sự giàu có, và tư tưởng tiến bộ là mang hơi hướng “phương Tây”. Họ tiết kiệm gấp ba lần so với người Mỹ đồng trang lứa, dù các nhóm tuổi khác ở Trung Quốc cũng vậy nhưng như thế đã là quá tốt trong điều kiện tháp tuổi bất cân đối trong tương lai, với 25% dân số trên độ tuổi 60 vào năm 2030.