Tưởng tượng không tư hữu.
Liệu có thể vậy không
Không tham lam đói khát
Chỉ còn tình anh em
Tưởng tượng mọi chúng ta
Cùng sẻ chia thế giới…
- John Lennon
Công việc của Linsey Howard không buộc cô miệt mài từ 9 giờ sáng tới 5 giờ chiều, và cô cũng không có xe riêng. Cô sẵn sàng bắt tay làm việc vào bất cứ giờ nào và nhận việc ngay khi có cơ hội. Không phải vì cô chưa tìm được công việc xứng đáng, cô cũng không phải là nhân viên bán thời gian với đồng lương thấp. Cô được đào tạo làm kỹ sư, nhưng cuộc sống của cô xoay quanh các nền tảng cộng tác kỹ thuật số như TaskRabbit. Trên giao diện các nền tảng này, cô có thể xem và chọn những công việc được đăng bởi các công ty từ khắp nơi trên thế giới. Mạng lưới đó được gọi là gigwork. Nếu cô hoàn thành công việc nhanh chóng và chính xác, cô sẽ nhận được lương cao. Sau khi xong việc, cô cũng thường đi mua đồ ở cửa hàng tạp hóa, như bao nhiêu người khác. Tuy nhiên, cách cô di chuyển tới đó có thể không được nhiều người biết đến: Cô dùng dịch vụ xe đạp chung và gọi một chiếc ô tô để mang đồ về nhà. Howard là một trong hơn 40 triệu người làm việc tự do chỉ tính riêng ở Mỹ, gấp đôi con số 20 triệu người vào năm 2018. Một số người làm các công việc tay chân như phát tờ rơi hay chạy việc vặt, trong khi những người khác, như Howard, lại tập trung vào những công việc trí óc. Một bài xã luận năm 2018 của tờ Economist viết về tương lai theo một cách nhìn thú vị: “Kể từ năm 2026, trang mạng cung cấp việc làm Linkedln tuyên bố sẽ đảm bảo tìm thấy nhân viên phù hợp cho bất kỳ công việc nào trong vòng sáu giờ - và đã ký hợp đồng với Uber để có thể đưa nhân viên đó đến chỗ làm việc trong vòng một ngày”. Đến năm 2030, những thứ mà chúng ta có thể sử dụng chung - nhà, xe, và công việc - sẽ là vô cùng tận.
Có nhiều dự đoán khác nhau về quy mô và tác động của nền kinh tế cộng tác trong tương lai gần. Viện Brookings ước tính nền kinh tế này sẽ lớn gấp 20 lần vào năm 2025. Theo công ty tư vấn PwC, tốc độ tăng trưởng cao nhất sẽ nằm ở các lĩnh vực như huy động vốn cộng đồng, nhân sự trực tuyến, cho thuê chỗ ở [như Airbnb], cho thuê dịch vụ xe [như Uber] hay âm nhạc và video trực tuyến. Sử dụng phép ngoại suy tuyến tính từ các xu hướng này, có thể thấy đến năm 2030, nền kinh tế cộng tác sẽ chiếm tới 30% trong tổng lượng công việc và tiêu dùng.
Uber và Airbnb là hai trong số những doanh nghiệp đầu tiên tận dụng được sức mạnh của ứng dụng kỹ thuật số. Ngày 19 tháng 1 năm 2009, gần 2 triệu người tập trung về National Mali ở Washington, DC, để dự lễ nhậm chức trọng thể của Tổng thống Barrack Obama. Các khách sạn trong khu vực lân cận không có đủ chỗ cho đám đông ngoại thành đột nhiên xuất hiện. Ba người bạn vừa mới bước chân vào kinh doanh - Brian Chesky, Joe Gebbia và Nathan Blecharczyk - đã nhìn thấy cơ hội độc đáo cho các dịch vụ trên trang web của họ, Airbnb. Họ hình dung các giao dịch trong đó chủ nhà có thể cho khách du lịch thuê phòng dư. Ba doanh nhân này sẽ tạo điều kiện để đưa những người sẽ-là-khách trọ đến với những người sẽ-là-chủ nhà. Điện thoại iPhone ra mắt vào năm 2007 và App Store ra đời một năm sau đó với 500 ứng dụng có sẵn. Trong khi đó, Google giúp mọi người di chuyển dễ dàng hơn thông qua công cụ Bản đồ (Maps). Như vậy, chỉ cần một suy nghĩ sáng tạo để liên kết tất cả các yếu tố này vào một giao diện.
Airbnb bắt đầu khởi nghiệp từ tháng 10 năm 2007 khi có vị khách đầu tiên ở dãy nhà quận South of Market San Francisco. Ngày nay Airbnb tự hào có hơn 4 triệu tin đăng về chỗ ở tại 65.000 thành phố, thị trấn và làng mạc của 191 quốc gia, và công ty được định giá gần 40 tỷ USD. Brad Stone, tác giả của cuốn sách bán chạy The Upstarts (Tạm dịch: Những kẻ mới giàu), đã nói: “Muốn xây dựng một công ty thực sự thành công, bạn phải biết cưỡi những con sóng thực sự lớn. Bạn cũng phải có khả năng thấy được những làn sóng thị trường và công nghệ theo một cách khác và trước người khác”. Ở đây, làn sóng thị trường lớn chính là mối giao thoa giữa công nghệ di động và sự thay đổi trong quan niệm của các thế hệ về du lịch và trải nghiệm (xem Chương 2). Với giao diện hai chiều, Airbnb đưa những du khách trẻ tuổi đến với thế hệ chủ nhà lớn tuổi.
Giá trị định vị của Airbnb nằm ở lợi ích có được từ trải nghiệm gần gũi. Brian Chesky, đồng sáng lập kiêm CEO, từng nói: “Tôi nghĩ điểm mấu chốt tạo nên Airbnb nằm ở chỗ chúng ta là một cộng đồng chứ không phải là hàng hóa”. “Tôi không đi du lịch để thư giãn, mà để có những trải nghiệm mới và thú vị”, River Tatry, một freelancer 23 tuổi ở New York, chia sẻ. “Đối với tôi, điều ý nghĩa hơn nhiều là được hòa nhập vào một vùng đất mới, học hỏi điều gì đó mới mẻ, kết bạn tại nơi này để một ngày nào đó trở lại và cùng xây dựng cộng đồng”. Đây là một ví dụ tuyệt vời về cách tư duy đa chiều giúp chuyển hóa nền kinh tế và chính những thói quen của chúng ta.
