Một quan niệm khác cũng sai lầm không kém khi cho rằng để đương đầu với thay đổi lớn cần phải có chuyển biến lớn. Khi lo sợ bị bủa vây, chúng ta có xu hướng phản ứng thái quá. Apple - công ty đầu tiên đạt định giá thị trường 1.000 tỷ USD - đã chứng minh rằng bắt đầu từ những ý tưởng nhỏ, rồi từng bước tiến dần lên với lối tư duy sáng tạo là cách tiếp cận hiệu quả hơn rất nhiều so với một bước đột phá lớn. Apple là công ty biến đổi mọi thứ, từ máy tính, viễn thông cho đến âm nhạc, giải trí, mang đến cho chúng ta các tiện ích không thể thiếu được. Ấy vậy mà họ chỉ dựa trên việc tích cóp những thay đổi nhỏ trong sản phẩm và dịch vụ; thông qua quá trình liên tục tìm kiếm sự kết hợp, hoán vị và kết nối đa chiều mới. Trong bài luận có tiêu đề “The Tweaker” trên tờ The New Yorker, Malcolm Gladwell chia sẻ cảm nghĩ về tiểu sử Steve Jobs của tác giả Walter Isaacson, nhấn mạnh rằng Jobs không phát minh ra máy nghe nhạc kỹ thuật số, điện thoại thông minh hay máy tính bảng, mà là cải tiến chúng, “buộc các chuyên viên phát triển sản phẩm phải làm một phiên bản khác, rồi lại một phiên bản khác, đến khoảng 20 lần như vậy, và mỗi phiên bản phải tốt hơn cái trước dù chỉ một chút”. Về cơ bản, Apple cam kết liên tục cải tiến sản phẩm cho khách hàng. Mỗi cải tiến nhỏ không phải từ một kế hoạch lớn mà từ những dự đoán biến động về thị trường và công nghệ, cũng như từ phản hồi của khách hàng - một vòng phản hồi liên tục giữa ý tưởng và thực tế. Jobs biết rằng cách hiệu quả nhất để thích ứng với bối cảnh thay đổi nhanh chóng không phải là lên kế hoạch trước cho mọi động thái mà là luôn tìm cách cải thiện mọi thứ trong quá trình thực hiện.

Phương thức thay đổi bổ sung sẽ không hiệu quả nếu bạn không cởi mở nhận thức mình đã sai ở đâu và khi nào. Hãy chú ý đến những liên hệ, phản hồi khác với mô hình thực tế của bạn, từ đó xem xét một cách nghiêm túc và thay đổi hướng đi tương ứng. Quá trình này được gọi là “cập nhật kinh nghiệm” - nghĩa là sẵn sàng tích hợp thông tin mới trong quá trình hoạt động.

Sẽ rất khó khăn nếu chúng ta vẫn ngoan cố làm theo cách cũ ngay cả khi đã biết nó không hiệu quả. Hiện tượng tiêu cực này gọi là “leo thang cam kết”, một thuật ngữ do nhà tâm lý học Berkeley Barry Staw đưa ra. Nói một cách dễ hiểu là khi đối mặt với kết quả tiêu cực, bạn lại càng ngoan cố với quyết định của mình - dù là dựa trên suy nghĩ lý tính hay tự biện minh - mặc cho việc này sẽ chỉ dẫn đến kết quả tiêu cực hơn. Lựa chọn thay đổi hướng đi để có được kết quả mong muốn không bao giờ xuất hiện trong đầu bạn. Nó hoàn toàn nằm trong điểm mù của bạn.

Một ví dụ thể hiện sắc nét mối hiểm họa leo thang cam kết là hàng loạt các hoạt động can thiệp thất bại của thế lực nước ngoài vào Afghanistan. Người Anh, người Liên Xô, người Mỹ đều cố gắng can thiệp vào đất nước Trung Á rộng lớn và hiểm trở này, bất chấp lời cảnh báo của Công tước xứ Wellington, nhà quân sự thiên tài đã đánh bại Napoléon tại Waterloo, chấm dứt sự nghiệp lẫy lừng của vị Đại đế Pháp. Wellington từng đưa ra nhận định rằng ở Afghanistan, “đội quân nhỏ sẽ bị tiêu diệt, còn đội quân lớn sẽ bị chết đói”. Mọi thế lực xâm lược Afghanistan đều bỏ qua lời khuyên này. Các cuộc chiến tranh diễn ra liên miên không hồi kết, và những kẻ xâm lược ngày càng đổ vào thêm nhiều đội quân, nhưng vô ích. Không một thế lực bên ngoài nào có thể khuất phục được đất nước cứng đầu này vì vẫn ngoan cố đi theo con đường thất bại cũ. Các vị tướng đã mắc một trong những sai lầm cơ bản nhất của một con bạc: Họ nghĩ rằng nếu cứ kiên trì thì sẽ có thể chấm dứt chuỗi thua. Ngay cả khi đã thua vì đặt cho màu đỏ 10 lần liên tiếp trong trò roulette, thì cũng chưa chắc lần quay tiếp theo sẽ vào màu đỏ. Với bối cảnh của 2030, đừng giả định cứ ngoan cố leo thang thì sẽ hiệu quả. Những thay đổi to lớn đòi hỏi chúng ta phải thích ứng dần dần, chứ không phải là cố chấp.