Nếu thành phố là nguồn phát thải carbon chính và chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu và tình trạng thiếu nước, thì có lẽ chúng ta nên tìm giải pháp sáng tạo cho thành phố mà đồng thời có thể khiến nông thôn thân thiện hơn với môi trường. Viễn cảnh đầy hấp dẫn cho năm 2030 và tương lai sau đó là thành phố có thể sản xuất đủ lượng lương thực cần thiết để nuôi số dân ngày càng tăng, và trở thành hòn “đảo xanh” chứ không phải đảo nhiệt. Chuyển biến này sẽ giúp giảm lượng khí thải carbon do giảm nhập khẩu lương thực, bên cạnh đó thảm thực vật đô thị gia tăng sẽ hấp thụ một phần khí thải từ ô tô và các cơ sở sản xuất năng lượng.

Ý tưởng “canh tác theo chiều dọc” đang được áp dụng ở các nước phát triển nhất. Được khởi xướng từ giáo sư Dickson Despommier của Trường Đại học Columbia, canh tác theo chiều dọc là hình thức trồng trọt trong những nhà cao hai tầng trở lên. Chuyên gia về vấn đề này - Ravindra Krishnamurthy cho biết: “Thực phẩm giờ đây được trồng ở những nơi lạ lùng như các nhà máy, nhà kho hay các khu công nghiệp cũ hoặc bỏ hoang”. Ông Jack Ng đã xây dựng Sky Greens ở Singapore, một trong những trang trại thẳng đứng lớn và có lợi nhuận đầu tiên trên thế giới. Ông trồng các loại rau như rau diếp hay rau bina trong các tòa tháp hình chữ A cao gần 10 mét. 38 tầng máng trống quay với tốc độ 1mmgiây, “giúp phân bổ đồng đều ánh sáng mặt trời, lưu thông không khí và tưới tiêu thích hợp cho tất cả các cây trồng”. Lợi ích đột phá của hình thức này là sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Mỗi tháp chỉ tốn 3 USDtháng để vận hành, với lượng khí thải carbon cực thấp do chỉ cần “năng lượng tương đương với một bóng đèn 40 watt”; nước được tái chế và “tất cả các chất thải hữu cơ đều được ủ làm phân bón để tái sử dụng”.

Nông nghiệp thẳng đứng có tiềm năng giúp hồi sinh các thành phố đang suy tàn. Tờ Detroit News đưa tin: “Các doanh nhân đang tận dụng những nhà kho, nhà máy rẻ tiền ở Detroit để chuyển đổi sang mục đích nông nghiệp sản xuất thực phẩm cho địa phương”. Chẳng hạn như, “công ty Green Collar Foods đã sử dụng hình thức phun sương cho hệ thống khí canh trồng cải xoăn, ngò và ớt dưới ánh đèn huỳnh quang trong nhà kính rộng gần 40m². Hệ thống được xây dựng theo chiều dọc, với các máng cây chồng lên nhau”. Ông Jeff Adams cho ra đời trang trại Artesian Farms vào năm 2015 trong một nhà kho bỏ trống rộng gần 700m². Ông chỉ tốn một lượng nước bằng 1/20 so với đối thủ cạnh tranh ở California để trồng rau diếp. Quan trọng nhất, nông nghiệp theo chiều thẳng ở các thành phố hứa hẹn sẽ giảm lượng khí thải carbon từ quá trình vận chuyển và rút ngắn thời gian giao hàng. “Thực phẩm bạn đang ăn hiện nay phải mất từ 7 đến 10 ngày mới đến Michigan”, Adams lưu ý. Nhưng sản phẩm của ông “chỉ cần một ngày hoặc tối đa là 48 tiếng để có mặt ngoài thị trường… Như vậy rau sẽ tươi ngon và giàu dinh dưỡng hơn”.

Nông nghiệp đô thị - dù ở hình thức nào - cũng sẽ rất quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho các thành phố đang phát triển nhanh chóng của châu Phi, vì vấn đề vận chuyển từ nông thôn là một khó khăn lớn trong chuỗi cung ứng. Các quan chức thành phố Kampala và Nairobi, thủ đô của Uganda và Kenya, những năm qua đã hết sức khuyến khích các hoạt động nông nghiệp đô thị và đạt thành công ở các mức độ khác nhau. Một số nghiên cứu cho thấy “trên thế giới đã có 800 triệu người tham gia trồng trọt ở đô thị, sản xuất 15-20% lương thực của thế giới”, chủ yếu là ở các nước đang phát triển. Ở châu Phi, có tới 35-40 triệu người sử dụng thực phẩm chủ yếu từ các trang trại đô thị.

Nông dân đang áp dụng nhiều ý tưởng mới lạ để đáp ứng nhu cầu lương thực cho châu Phi. Cô Oluwayimika Angel Adelaja, doanh nhân người Nigeria, thành lập công ty Fresh Direct Produce, cho biết: “Chúng tôi trồng trọt trong container”. Cô đã chuyển trang trại đến thủ đô Abuja của Nigeria, nhờ đó cắt giảm chi phí vận chuyển và bảo đảm được độ tươi ngon của sản phẩm khi đến với thị trường. Ngoài ra, hình thức trồng trọt trong container còn rất hiệu quả trong việc sử dụng nước và tấm năng lượng mặt trời để lấy điện. Thông qua con đường phát triển kỹ thuật nông nghiệp đô thị, châu Phi đang từng bước giải quyết những thách thức liên quan đến vấn đề lương thực cho lượng dân số gia tăng năm 2030 và tương lai xa hơn.