Trong lúc mọi người ồn ào xô đẩy chuẩn bị lên tàu, có một thủy thủ lăng xăng đi lại trên bến, trông chẳng khác gì những người xung quanh. Hắn đi chân đất, ăn bận tồi tàn và bẩn thỉu như người có thói quen ngủ dưới đất và chỉ rửa ráy vào những ngày mưa bão. Nhưng hắn có một điểm khác: hai người Xcốtlen to cao, khoác khăn ta-tăng dài, trang bị xà mâu, trông cứ như vừa từ xứ sương mù tới, luôn bám sát hắn. Người thủy thủ có thể rẽ phải, rẽ trái, hai người đó không rờ hắn nửa bước. hắn bắt họ phải đi vòng bèo một hồi, chạy bộ ngược lên một con phố nhỏ ngổn ngang những cuộn dây chão mới tinh, đi qua một người bán bánh quế mà không thèm để ý đến lời chào của anh ta. Cuối cùng, hắn dẫn họ đến một ngôi nhà vuông vắn, rộng lớn bốn bề đều là mặt phố, được sử dụng làm quán trọ. Nhưng khi hắn định bước vào, một người Xcốtlen giữ hắn lại, cau mặt ra hiệu không được.

- Vào thăm ông chú mà! Đến từ biệt. Ông chú già, già rồi – Người thủy thủ giải thích bằng ngôn ngữ mà cả hai người Xcốtlen đều mù tịch, tức là phương ngữ thành Venise.

Vận dụng đủ mọi cử chỉ, điệu bộ, chắp hai ngón tay giật giật như để kéo dây chuông, hắn toát ra vẻ thật thà, hiền lành dù vẻ ngoài gớm ghiếc, mặt lởm chởm râu chưa cạo. Hắn nhắc đi nhắc lại chỉ muốn vào chào từ biệt ông chú trước khi lên đường và làm điệu bộ ôm, hôn. Kiểu ôm hôn kín cẩn một người già cả. Điệu bộ ấy khiến hai anh lính áp tải lại hiểu thành điều khác hẳn. Họ hơi đỏ mặt nhìn lên quán trọ, và nghĩ rằng cấm đoán một kẻ sắp đi xa lâu ngày muốn vào kiếm chút thú vui xác thịt, là không thuộc trách nhiệm của họ. Một anh đi vòng quanh quán, xác nhận quán chỉ có một cửa ra vào duy nhất. Họ liền cho anh thủy thủ vào, họ đứng bên ngoài canh gác, xà mâu gác chéo.

Trong cái thành phố mới hình thành như Havre-de-Graace này, thành phố được Francois Đệ nhất cho xây để có cửa ngõ ra Đại Tây Dương, lại gần Paris và xứ Flandres, nhà cửa vẫn còn mới, lớp thạch cao mới trát hãy còn trắng và các thanh xà ngang, xà gồ vẫn có mùi gỗ tươi. Những điểm đó không thích hợp chút nào để tạo không khí ấm cúng cho một quán trọ của thủy thủ. Lúc này, trong gian phòng quét vôi trắng toát, ngọn lửa sáng rực nhảy nhót trong lò sưởi, bốn thủy thủ, nét mặt sầu thảm, đang ngồi chờ đêm xuống và uống bia trong những cái ca bằng sành xanh lơ, màu này gợi cho họ nỗi nhớ biển da diết.

Tên thủy thủ người Venise đi lên gác, vào một phòng thông thẳng với cầu thang. Phòng lát gạch đỏ, đánh xi bóng lộn. Đồ đạc chỉ gồm một cái giường rủ màn che và một tủ lớn bằng gỗ sồi. Cửa sổ mở ra bến cảng chói chang ánh mặt trời. Trong mỗi hốc tường đầy hai bên cửa sổ có một chỗ trống để đặt ghế đá mà trong lúc vội dọn vào ở, người ta chưa kịp bọc đệm.

Cadorim, lão lái buôn người Ý, ngồi đó và ra hiệu cho đồng hương ngồi trước mặt. Trước khi làm theo, tên thủy thủ cẩn thận thò đầu qua cửa để chắc chắn rằng hai tên lính vẫn ở bên dưới. Nhìn thấy các búp len trên trang phục của họ, hắn mới yên tâm. Hắn âu sầu nói:

- Ông làm cho tôi bị rắc rối quá.

- Mày nói gì? – Cadorim ra vẻ ngạc nhiên. Nhờ tao mày đã được ra tù.

- Để rồi lại bị hai tên chết tiệt áp tải suốt.

- Song chúng vẫn để mày được đi đâu tùy ý cơ mà?

- Nhưng không rời nửa bước.

Cadorim hạ thấp giọng:

- Mày có nhận thấy, chúng có thái độ gì khác lạ với mày không, ý tao là chúng có nghi ngờ gì không?

- Về mặt ấy thì không. Có lẽ chúng làm thế với tất cả những ai được giảm án tù để sung vào đoàn viễn chinh. Chúng sợ bọn chúng tôi lẩn mất.

Hắn thở dài đánh thượt một cái.

Cadorim cười tinh quái:

- Thế chú mày không định chuồn đấy chứ?

- Tên thủy thủ nhún vai nhìn lão. Lão giơ ngón tay trỏ dứ dứ như để đe nẹt một đứa trẻ.

- Ông yên tâm, dù sao chúng tôi cũng sắp đi rồi.

Cả hai nhìn ra ngoài bến. Ba chiếc tàu lớn đi Brésil vẫn còn đó, với các cột chính nặng trĩu nào trục căng buồm, nào dây chão, vượt cao hơn hẳn các tàu buôn và thuyền đánh cá thấp bé. Cadorim thốt lên:

- Kể ra, trông cũng hùng vĩ đấy chứ!

Tên thủy thủ cầu nhầu:

- Phải, hùng vĩ với ai chỉ ngồi nhà.

Nói rồi, hắn nhổ toẹt nước bọt xuống đất. Cadorim nhăn mặt:

- Cửa sổ kia, sao không nhổ.

Và dưới cửa sổ, có hai thằng Xcốtlen khốn kiếp – Tên thủy thủ cằn nhằn đốp lại ngay.

- Thôi thôi, Vittorio ơi, ngày mai thì mày sẽ có cả đại dương đang hứng nước bọt của mày.

Giọng nói nghiêm khắc của Cadorim đã áp đảo được tên thủy thủ. Hắn lập tức đổi thái độ, một việc mà hắn làm rất dễ dàng. Chính cái tài ấy là điều kiện thuận lợi để hắn trở thành một tên lừa đảo, nhưng chỉ trên đất liền thôi. Ai ngờ số phận lại đẩy hắn ra ngoài trùng khơi mà hắn rất sợ. Hắn rền rĩ:

- Ôi, thưa ngài, ngài đã thương thì thương cho chót. Ngài cứu con đi. Ngài biết đấy, với con thì ở tù còn hơn phải ra đi lênh đênh. Chỉ vì nghe lời ngài hứa mà con...

- Ta chưa quên lời hứa – Cadorim ngắt lời, rút dưới áo ra một bọc tiền. Đây, năm trăm đồng tiền vàng, như đã hứa.

Vittorio vẫn giữ bộ mặt khổ sở, làm ra vẻ không quan tấm đến tiền:

- Đành vậy, nhưng đến với lũ mọi rợ ấy thì tiền mà làm gì? Ngài có nghĩ là ở bên ấy, con sẽ được sử dụng thứ kim loại mà thực ra cũng từ nơi đó mà ra không?

- Nếu vậy thì... – Cadorim nói, rồi cất nhẹm gói tiền.

Vittorio vội đưa tay giữ lại, nhưng không kịp. Cadorim cười:

- Ta kéo mày ra khỏi cái lũ đầu trộm đuôi cướp ấy là làm ơn cho mày đấy. Về tài cướp giật, mày chẳng đáng một xu.

- Ngài cho con xin lại đi! Tên thủy thủ cuống quýt nói.

Đồng thời, hắn quỳ sụp xuống đất, nhưng vẫn không quên khéo léo tránh đặt đầu gối ở chỗ mà lúc trước hắn đã nhổ nước bọt.

- Thôi nào – Cadorim cười gàn – Mày đóng kịch giỏi, chính vì thế ta mới cần mày. Đứng lên.

Lão chìa bọc tiền ra, và lần này Vittorio chụp ngay lấy.

- Giờ mày thử nói những người cùng đi với mày là ai,. Thuộc loại người nào.

- Toàn một lũ điên. Vittorio vừa nói vừa nhét vội bọc tiền vào cái bị nhầu nát hắn đeo trước cổ.

Cadorim gật đầu:

- Ta cũng gặp một số, xem ra chúng không hiểu biết lắm tại sao chúng đi. Song ta là thương nhân, đi sát quá sợ gây nghi ngờ. Mày gần gũi họ hơn, nói ta nghe nào.

- Chưa bao giờ thấy đám người bát nháo như thế! – Vittorio nói

- Nghe nói một lũ đầu trộm đuôi cướp lấy từ tù ra phải không? Cadorim đoán chừng, miệng cười mỉa mai.

Không hề để ý đến câu nói khó chịu vừa rồi của Cadorim, tên thủy thủ đáp ngay:

- Bọn ấy còn không đến nỗi nào đấy ạ, dù sao thì mục đích ra đi rất rõ ràng. Trong số những đứa được thả ra ngoài, không chỉ toàn bọn lưu manh bình thường đâu ạ, con nói thật đáy. Cứ một thằng hỏi được thả thì có mười thằng cuồng tưởng mà cái lão nhà thần học thần hiếc người Đức Luther đã làm cho khùng khùng điên điên bằng cách nhồi nhét vào đầu chúng cái ý nghĩ là sang châu Mỹ để được thấy tận mắt những việc nói trong Kinh Thánh.

Thấy Vittorioi lại sắp nhổ nước bọt, Cadorim giữ tay ngăn lại, và tỏ vẻ rất quan tâm:

- Vậy là mày bảo trong số thủy thủ, có rất nhiều bọn huygơnô[1]? Bọn chúng có tổ chức không? Chúng đi chiến đấu cho một Nhà thờ dị giáo?

- Không hẳn thế. Mỗi đứa đều tự cho là mình có cách thờ Chúa tốt nhất, đúng nhất và thề sống mái với ai không làm như chúng. Những tên điên ấy đều đơn lẻ, không gắn kết với nhau. Thực ra, phần lớn chúng còn mâu thuẫn, cấu xé lẫn nhau.

- Nhận xét khá đấy. Hóa ra mày có khiếu hơn tao tưởng.

Vittorio bỗng làm ra vẻ tự hào:

- Ngài nên nhớ, tôi đã có lúc tập tọng tu ở nhà thờ. Nếu họ không đuổi tôi ra một cách bất công...

- Ta biết, biết. Có bọn cuồng tín mới ra tù. Rồi gì nữa.

- Còn cái đám hiệp sĩ xứ Malte đeo thập tự trắng trước bụng, luôn vênh cáo, chúng tưởng vẫn còn sống ở thời Thập tự chinh. Chúng nhầm Brésil với Jérusalem.

Cadorim cười ngất:

- Thế Villgagnon, chủ soái của chúng, mày gặp chưa?

- Nhìn từ xa thôi. Hình như là tên điên nhất cả bọn.

- Sao mày biết?

- Một lái buôn người Noóc-măng từng buôn bán nhiều với phương Đông vui mồm kể chuyện.

- Lão nói sao?

- Rằng cái ý tưởng đi lấy thuộc địa là từ lão Villegagnon này. Người Noócmăng đã đi sang Brésil suốt chục năm nay, có bao giờ yêu cầu thế đâu. Họ buôn bán ngay trước mũi bọn Bồ Đào Nha và mong vua nước Pháp bảo vệ họ, song chỉ cần một đồn binh và vài đội tuần tra là cùng. Đằng này, Villegagnon gần như đem cả nước vượt biển sang đó. Ngài có biết không, ông ta nhồi nhét lên tàu một phường toàn những nghề mà nền văn minh ở đây đã sản sinh ra: những thợ làm bánh, thợ cày, thợ dệt vải thôi, thợ đóng gỗ quý, người trồng nho, thợ làm mũ, thợ đóng sách và thợ lợp mái. Những anh chăn lừa dù bên ấy làm gì có lừa, những kẻ hát rong khi ở đó làm gì có phố mà rong. Họ còn chỉ tôi xem một anh thợ thùa khuy. Khốn khổ, sống giữa những kẻ ở trùng trụng, làm gì mà cần khuy nữa mà thùa!

Cadorim thích trí, vỗ tay lên đùi cười sằng sặc. Ngoài quảng trường, đàn hải âu bay lượn và kêu kíu kít như hưởng ứng. Lão kích thêm dể mong Vittorio kể tiếp:

- Thế mà ngoài những nghề ấy ra, ông ta lại không nghĩ đến việc tuyển thông dịch viên! Cái thừa thì lo rất xa nhưng cái cần thiết thì phút chót mới nghĩ ra.

- Về vấn đề thông dịch viên thì không có gì đáng ngạc nhiên cả. Đoàn của họ không chỉ là con tàu của Nóe mà còn là cái lò bát nháo đủ mọi thứ ngôn ngữ nữa. Mấy tay người Pháp trong dòng đạo xứ Malte kéo theo cả một đoàn tù nhân mà mỗi lần đi chinh chiến, họ bắt được đem về Pháp. Tôi còn gặp những kẻ tự xưng là hậu duệ của các hiệp sĩ Thập tự chinh nữa cơ đấy. Còn lại là bộn Thổ phản đạo, bọn tù binh cướp được của mấy nước Bắc Phi như Ma-rốc, An-giê-ri, Tuy-ni-di, Tri-pô-li, và cả cái bọn Xcốt-lên chết tiệt nữa, vì nghe nói, Villegagnon cũng đã từng chính chiến ở bên ấy.

- Thế thì bọn chúng quan hệ với nhau làm sao?

- Cứ một đứa nói tiếng Pháp, thì có tới năm đứa phải ra hiệu bằng tay.

Cadorim vẫn còn giàn giụa nước mắt vì cười:

- Hay lắm, Vittorio thân mến ạ, cậu sẽ dễ dàng hoạt động trong môi trường đó. Tôi gửi cậu vào đấy là rất đúng.

Nghe vậy, tên thủy thủ sấm mặt, co người lại, ỉu sìu như củi gặp nước.

- Thưa ngài, bọn họ đi là không bao giờ trở về. Đó là việc của họ. Nhưng còn tôi, tôi chấp nhận đổi hình phạt tù lấy việc sang châu Mỹ. Chỉ với điều kiện là ngài phải cho tôi được hồi hương. Dứt khoát như thế.

- Đúng. Nhưng điều đó chỉ tùy thuộc vào cậu.

- Vào tôi? – Vittorio kêu. Có nghĩa là ngài bỏ rơi tôi, bắt tôi phải tự xoay sở.

- Không, cậu bạn ạ, sẽ có những thế lực lớn tiếp sức cho cậu. Tuy nhiên, họ có cứu được cậu hay không là vẫn tùy ở cậu.

- Thế là thế nào? – Vittorio ngơ ngác. Hắn liếc nhanh ra cửa, ra nơi quảng trường rộng lớn, ở đó có tự do. Hắn cảm thấy chơi vơi, hết lối thoát, nói:

- À! Biết nay mà. Ngài không có cách gì rút tôi về. Ngài cần một tên gián điệp, chỉ thế thôi, cứ việc đâm đầu vào chỗ chết! Ôi, sao tôi lại dại dột tin rằng nước cộng hòa Venise có thể giúp tôi được gì ở tận bên Mỹ, trong khi tàu thuyền của mình còn bị đánh tan tác ở Hy Lạp.

- Hãy để nước Cộng hòa của chúng ta yên. Nếu ai có thể cứu cậu, thì đó là người Bồ Đào Nha, không ai khác.

- Thế cũng còn được! – Vittorio lập tức nở nụ cười trên khuôn mặt đen nhẻm. Ra ngoài làm việc cho người Bồ Đào Nha. Và số tiền này... Tôi hiểu rồi.

- Cậu muốn hiểu thế nào cũng được – Cadorim thủng thẳng nói.

- Nhưng ngài nói xem, lúc nào thì bọn Bồ Đào Nha đánh chặn chúng tôi? Họ có áp sát tàu mà tiến công không? Ôi, tôi chỉ mong lúc hiệp sĩ Malte bị đánh tan không còn mảnh giáp.

Cadorim không nói gì. Vittorio tiếp tục theo đuổi suy nghĩ của hắn, càng nói càng hăng:

- Hay là họ cứ để chúng tôi tới nới rồi mới tiêu diệt tại chỗ, bắt hết bọn Pháp làm nô lệ! Nếu vậy, nhờ ngài nói trước với bọ cho tôi xin mười đứa, mười đứa thôi, để tôi bắt làm việc khổ sai trong một mỏ vàng, trước khi xênh xang mũ áo trở về.

Vừa lúc đó, có tiếng đạp cửa, tiếng nói ầm ầm dưới nhà. Cadorim thò đầu ra ngoài cửa sổ nhòm xuống:

- Chỉ còn một lính Xcốtlen, không thấy thằng kia đâu.

- Chắc nó đang lên tìm tôi. Muộn rồi. Tàu sắp nhổ neo. – tên thủy thủ nói rồi ngáp:

- Ta dặn cậu điều cuối cùng, rất quan trọng. Không biết ở đâu và lúc nào, nhưng cậu hãy tin ta, sẽ có người đến liên lạc với cậu, nói là do ta giới thiệu. Người ấy rất đáng tin cậy, có gì cậu cứ thổ lộ với nó. Và cậu sẽ được cứu thoát.

- Và lũ chó chết ấy sẽ bị treo cổ tuốt tuồn tuột! – Vittorio phấn chấn tiếp lời, lúc này đã hoàn toàn yên tâm về lời hứa chắc nịch của người đồng hương.

Rồi, chợt nghĩ ra một việc quan trọng. Hắn vội hỏi, trong khi tiếng chân nặng trình trịch của tên Xcốtlen đã vang lên trên cầu thang:

- Nhưng làm thế nào tôi biết...?

Cadorim nở một nụ cười bí hiểm, nói khẽ sát vào tai hắn:

- Kẻ cứu cậu sẽ nói mật khẩu...

- Mật khẩu gì?

- “Ribère”.

Mặt Vittorio tái nhợt: hóa ra người cứu hắn ra khỏi tù vẫn muốn hắn phải mang ký ức tội ác đi tới tận cùng trái đất. Vì “Ribère” là tên của nạn nhân hắn đã giết chết.

Nhưng bây giờ không còn là lúc để phân vân. Tên lính Xcốtlen đã lên đến đầu cầu thang. Vittorio lao ra cửa. Hắn chạy ra, lẹ làng và mềm mại hệt như một con mèo và đóng lại thật nhanh, nhanh đến mức tên lính không kịp nhìn thấy gì trong phòng.

❀ ❀ ❀

[1] Huguenot: giáo đồ theo phái Calvin, chống lại giáo hội chính thống (L.N.D)