Kính thưa Đức Ông, Ngài thử tưởng tượng một người nhìn thấy vạc nước sôi sùng sục sắp luộc chín mình, thì sẽ có cảm giác thế nào.

Nói rồi, người thủy thủ đưa mắt u sầu nhìn đống than hồng.

Người Anh điêng nhổm người lên, kêu:

- Nói bậy! Nói bậy!

- Sao, bậy ư? Dễ các người không ăn thịt đồng loại chắc? Hay mày cho cách thịt người như thế là chưa đúng, hở thằng khốn?

Rồi người thủy thủ lại quay sang thưa với viên sĩ quan:

- Thưa Ngài, đúng là không phải người Brésil nào cũng làm như cách bọn bắt được tôi đã làm. Một số bọn chúng còn “hun sống”, tóm lại là chúng quay chín anh. Mày chịu chưa, hở thằng khốn?

Anh thủy thủ, với sức lực yếu ớt nhưng ngoan cố của một người say, túm lấy áo người Anh điêng kéo vào sát cái mũi bóng loáng của mình. Hai bên gầm ghè nhau vài giây, mắt làm ra vẻ gườm gườm. Rồi anh thủy thủ bỗng buông tay, và hai người phá lên cười ha hả, bắt tay nhau rối rít. Tháp chuông lớn nhà thờ Rouen điểm tám tiếng, và tất cả các xà rầm trong quán rượu đối diện với công trình kiến trúc lâu đời ấy lại rung lên theo mỗi tiếng ngân.

Viên sĩ quan, người gày khẳng và mặt xương xẩu, trông có vẻ ảo não. Cuộc hội ngộ giữa hai người chẳng làm ông xúc động. Ông đang sốt ruột vì có việc phải lo. Đã giữa năm 1555 rồi, nếu để qua tháng sáu thì gió sẽ không thuận. Ông đập tay lên bàn, nói giọng hầm hừ như đe dọa ai:

- Ai cũng biết, bờ biển nơi ta sẽ đổ bộ là rất nguy hiểm. Nhưng ý ta đã quyết: tám ngày nữa, chúng ta sẽ nhổ neo để đi thiết lập một nước Pháp mới ở Brésil.

Anh thủy thủ và anh thổ dân da đỏ nhấp nhổm trong chiếc ghế đẩu ba chân. Chỉ mới nghe thấy từ Brésil, một niềm hứng khởi chưa hoàn toàn quên lãng và những hình ảnh khó có thể tả bằng lời lại đã thoáng hiện trong ký ức và tạo cho nét mặt họ một vẻ mỉa mai chua chát có lẽ chỉ là do trí tưởng tượng. Viên sĩ quan lạnh lùng nói tiếp:

- Chúng tôi không còn nhiều thời giờ nữa. Hai người nói xem, có đồng ý đi cùng đoàn viễn chinh của ta để làm thông dịch với bọn thổ dân hay không?

Thích thú vì được chiêu đãi bia, anh thủy thủ tìm cách kéo dài cuộc gặp mặt. Anh thì thầm, giọng lè nhè:

- Thưa Đức Ông, tôi đã thưa với ngài rồi: cứ đến đấy, ngài sẽ kiếm được khối thông dịch. Đã ba đời nay, những người Noócmăng chúng tôi đều đã tới đấy để kiếm thứ gỗ đỏ rất quý tạo ra màu đặc biệt riêng cho vải nhuộm của anh em nhà Gobelins. Bọn Bồ Đào Nha thật trâng tráo, dám nói chúng là người đầu tiên khám phá miền đất ấy! Thật ra chúng tôi đã làm ăn ở đó trước chúng nhiều.

Không ai nói gì, anh ta lại hăng hái:

- Ngài chỉ cần cặp bờ ai hôm là sẽ có hàng chục tên từ các làng gần đó kéo đến, sẵn sàng làm thông dịch cho ngài.

Viên sĩ quan tỏ vẻ mệt mỏi:

- Ta đã nói rồi, hiệp sĩ Villegagnon, là người cầm đầu đoàn viễn chinh, không muốn có điều gì bất trắc. Đoàn sẽ mang đủ mọi thứ cần thiết đến đấy lập cơ sở vững chắc. Chúng ta muốn có thông dịch của riêng mình, không phụ thuộc ai hết.

Mọi người trong quán đều chú ý đến đôi bạn không xứng hợp với nhau chút nào, một người da đỏ và một thủy thủ gầy nhẳng. Anh này đánh bạo hỏi:

- Ngài đã nói ngày nào đi, thế là rõ. Nhưng bao giờ về, Ngài cũng phải cho biết chứ.

- Không bao giờ về. Đi đây là đi lập một tỉnh mới cho Đức vua. Ai đi cùng chúng ta sẽ ở lại đấy mãi mãi. Chúng tôi sẽ cung cấp cho họ đủ mọi thứ cần thiết, song không ai được nói đến chữ về. Họ là người của nước Pháp, thì ở đó chính là nước Pháp rồi.

- Ngài đã đến đó bao giờ chưa? anh thủy thủ nheo mắt tinh quái.

- Chưa – viên sĩ quan lườm một cái dài. Nhưng ta đã từng phiêu bạt ở nhiều nước phương đông.

Anh thủy thủ đứng dậy, cả người chỉ còn lại một chút thịt dán sát vào khung xương mà cuộc sống bôn ba chưa lấy đi hết, lấy vẻ nghiêm trang tuyên bố:

- Tôi cũng từng đi biển sang phương đông. Mùi gì! Ở đấy như ở nhà mình. Châu Mỹ, thì khác. Tôi đã đi bốn lần, thật tồi tệ. Vẫn là cái xứ Brésil mà ngài nói định lập một nước Pháp mới ở đó. Đã trải đủ thứ: nào sốt rét, nào mọi ăn thịt người, may mà tôi thoát khỏi tay bọn chúng. Và bây giờ còn có lũ chó đểu Bồ Đào Nha, chúng mà chặn được thuyền ta ngoài khơi thì chúng chặt chân tay ta không thương tiếc. Ngài nghĩ tôi lấy đâu ra nghị lực để chịu đựng tất cả khổ ải ấy?

Anh vung tay, đưa một vại bia lên miệng, rồi nói như để chặn trước:

- Giầu sang ư, xin đừng nói tới! Vàng, vẹt, gỗ quý chỉ vỗ béo bọn chủ tàu, chúng ngồi nhà mà vơ hết. Còn thủy thủ mạt hạng chúng tôi thì ngài xem: may còn cái xác… Không, thưa ngài, ý nghĩa duy nhất khiến chúng tôi cố chịu đựng mọi hiểm nguy ấy – nói đến đây, anh ta lén nhìn người bạn da đỏ, cứ như thể anh chàng khốn khổ này là nguyên nhân gây ra những khó khăn nguy hiểm cho mình ở châu Mỹ ấy – là hy vọng chờ ngày trở về.

Anh thủy thủ nắm chặt hai tay đặt lên bàn, nói thật hùng hồn và dứt khoát phần kết luận:

- Rất tiếc làm ngài không vừa lòng, song thà nói ngay còn hơn, tôi không đi đâu.

Viên sĩ quan ngồi cắn môi. Phải lúc khác, ông đã giọt cho tên thủy thủ hỗn láo này một trận. Nhưng nếu làm thế, e rằng những người tự do khác trong đoàn sẽ chuồn hết. Còn lại người Anh điêng. Đến lúc này, anh ta mới hiểu, nhưng quá muộn, lời khước từ thứ nhất mà anh bạn thủy thủ vừa đưa ra đã đẩy anh vào tình thế phải hứng chịu cơn thịnh nộ dữ dội như thế nào. Ai nấy đều chú mục nhìn vào anh.

Trời cuối xuân bắt đầu nóng, anh vẫn mặc áo cài hết cúc lên tận cổ và bó chặt hai cổ tay. Cẩn thận vậy không phải để làm dáng hay do nhu cầu gì, mà bắt nguồn từ sự lo lắng âm thầm: không biết được cởi cúc đến đâu là phải phép. Trong mấy tháng bị đưa sang Pháp, anh chàng khốn khổ đã mấy lần bị hố về cách ăn mặc, cứ thản nhiên để lộ những bộ phận thân thể kín đáo nhất, với mục đích rất vô hại là muốn cho chúng được mát mẻ. Người ta đã riễu cợt anh nhiều lần về chuyện này.

Những ai bao dung lẽ ra nên thông cảm với anh. Bị đối phương bắt sống trong các trận chiến nơi rừng rậm Brésil, anh được các thủy thủ Pháp – trong đó có anh bạn đang ngồi cạnh anh – mua lại. Với mục đích bày tỏ lòng tôn kính đối với Đức Vua Henri II, Ngài đã báo trước là sắp tới sẽ đến ngự giá xuống Noóc-man-đi, một số nhà buôn ở địa phương đã gửi anh ta về Pháp cùng với khoảng năm mươi đồng hương khác. Vừa mới xuống tàu ở Rouen, người ta đã bảo anh nhẩy múa trước nhà vua và hoàng hậu, trên người chỉ đúng có túm lông che đậy, y như lúc anh bị bắt. Từng ở trần như vậy trước nhà vua nên sau đó, anh không hiểu rõ lắm, tại sao người ta lại bảo anh che đậy trước mặt dân thường người Pháp.

- Thế nào? viên sĩ quan xẵng giọng giục để chấm dứt sự yên lặng chỉ thoang thoảng tiếng thở hổn hển của anh da đỏ.

Con người khốn khổ bị đưa vào cuộc đấu trang tư tưởng gay go. Nói tới Brésil là gợi lên trong anh những hình ảnh rừng xanh núi đỏ, những hình ảnh sinh hoạt nhảy múa và săn bắn. Màu sắc bầu trời châu Mỹ, màu sắc hoa lá và chim chóc đã gột rửa tâm hồn anh khỏi cái xám xịt của cuộc sống thường nhật ở Rouen mà anh đã thấy quá tẻ nhạt. Tuy nhiên, anh đã phải lòng cái thành phố này ngay từ ngày đầu, ngày mà anh phải nhẩy múa trước các vị vua chúa, dưới trận mưa xuân lất phất, nước mưa hòa lẫn với mồ hôi của anh, tạo nên một cảm giác thú vị. Lúc bị bắt, anh tưởng mình sẽ chết. Nhưng rồi anh cảm thấy hồi sinh trong cái nước Pháp cũng đang tự dán cho mình nhãn hiệu Phục hưng. Thừa lệnh Nữ hoàng Catherine de Médicis, anh cùng các đồng loại được trả tự do, lang thang khắp phố phường Rouen. Một buổi chiều, đang nằm duỗi dài người dưới bóng râm tháp phía Bắc của Nhà thờ Lớn Notre-Dame, anh được một cô gái phốp pháp người Noóc-măng, con một ông thợ cạo sống sung túc, để ý. Cô thuyết phục năn nỉ thế nào mà ông bố đồng ý đón anh về nhà, cho ăn ở, cho quần áo mặc. Và một ngày đẹp trời nọ, họ cho hai người thành hôn, cùng bốn cặp tương tự cũng theo gương.

Nghĩ đến người vợ hiền má đỏ hồng hồng ở nhà, anh thấy có đủ nghị lực gạt sang một bên ý tưởng trở về rừng rú.

- Không! – Anh đáp cộc lốc.

Tiếng Pháp bập bẹ chưa cho phép anh nói hơn. Nhưng chỉ một từ “không” mạnh mẽ cùng thái độ bỗng trở nên dữ dằn của anh đủ thể hiện sự kiên quyết, không gì có thể thay đổi.

Viên sĩ quan, đã mệt mỏi sau nhiều tháng chuẩn bị, ủ rũ nhìn việc trở ngại cuối cùng vừa nảy sinh này. Ông ta đã bắt đầu nản chí và toàn bộ tư thế, từ cái lưng còng còng, cái tay buông thõng, đến cái đầu gục thấp, đã chứng tỏ rất rõ rệt điều này.

Câu chuyện lôi cuốn sự chú ý của cả quán, trong đó thủy thủ chiếm số đông, tất cả bọn họ đều im lặng theo dõi; Bỗng, từ một bàn ở góc cuối phòng, chỗ tối nhất và lạnh lẽo nhất, một người ngồi một mình từ nẫy ít ai để ý, cắt ngang tiếng bàn tán thì thầm và buông ra giữa đám đông bốn từ sẽ giải quyết được mọi vấn đề:

- Đem trẻ con đi!

Viên sĩ quan xoay người lại để xem ai vừa lên tiếng. Muốn cho mọi người thấy được mình, hắn đẩy cây nến trên bàn đến sát gần mặt cho ánh sáng soi rõ diện mạo. Đó là một người nhỏ bé, lưng còng, mái tóc hoa râm rất thưa và có vài sợi lòa xòa trước trán bị cái mũ chỏm bằng lụa trơn ép chặt xuống. Bộ râu mép ngắn ngủn, không dày hơn tóc là mấy, tạo một đường viền sát vành môi trên mỏng dính, hai đầu vểnh ngược lên, tô điểm cho nụ cười mà hắn cố nặn ra. Hắn yên lặng ngồi yên chờ mọi người thỏa mãn óc tò mò và tiếp tục bàn bạc về việc mà hắn vừa đề xuất.

Viên sĩ quan cất tiếng vọng lên như nói với một bóng ma:

- Lấy trẻ con, anh nói thế là nghĩa làm sao?

Người nọ khẽ nghiêng đầu như đáp lẽ lại người đã chiếu cố đến ý kiến của mình:

- Thưa Ngài, ai cũng biết trẻ con có khiếu ngôn ngữ rất nhạy. Đưa một người lớn vào đất lạ, phải mất mười năm may ra mới lõm bõm vài chữ. Một đứa trẻ, chỉ vài tuần có thể nói thông thạo, mà lại đúng giọng:

Phần cuối của lời phát biểu chợt khiến mọi người để ý thấy hắn phát giọng lơ lớ hơi lạ. Mặc dù hắn nói tiếng Pháp khá sõi, nhưng dù sao vẫn pha một chút giọng miền nam, nghe vừa dễ chịu vừa khả nghi. Thật khó nói rõ xuất xứ: không biết là cách phát âm bẩm sinh của một người xứ Prô-văng-xơ hay một chút mờ nhạt thể hiện sự tuyệt vời gần như hoàn hảo của một người Ý có học.

- Anh nói rõ xem, do đâu anh dám chắc vậy?

- Đấy là lẽ thường rồi còn gì và ai cũng biết cả. Song, vì ngài đã hạ cố muốn biết tôi là ai, tôi rất hân hạnh được trả lời ngài, tên tôi là Bartolomeo Cadorim và tôi từ nước cộng hòa Venise tới.

Có những điều nói rõ ra lại làm cho bầu không khí u ám đi. Ở bến tàu này mà có mặt một người Venise dáng bộ như giáo sĩ kia, thì đúng là gián điệp rồi. Nhưng người nọ có vẻ thích thú hơn là bối rối bởi sự thù địch ngấm ngầm và tiếng thầm thì bàn luận của mọi người. Đến lượt viên sĩ quan xưng danh:

- Tôi là thuyền trưởng Le Thoret, hiệp sĩ xứ Malte. Phục vụ dưới trướng hiệp sĩ Villegagnon, phó đô đốc xứ Bretagne.

Người Venise đứng nhổm nửa người lên sau bàn như để cúi chào, miệng vẫn không rời nụ cười tinh quái khiến những người có mặt khó chịu. Hắn nói tiếp một cách tự nhiên:

- Chúng tôi có nhiều kinh nghiệm về vấn đề này, vì nước cộng hòa Venise vốn có quan hệ thương mại từ lâu với tứ phương trên trái đất. Những đoàn tải đồ của chúng tôi sang phương đông có mang theo trẻ con, đã luyện chúng thành những thông dịch tuyệt vời chưa từng có trong quan hệ với Trung Hoa và vùng Cận Đông. Với lại, người Tây Ban Nha cũng làm như vậy. Ở Mêhicô chẳng hạn, mới đầu họ chỉ giao thiệp được với thổ dân Ajtèque thông qua một mụ bản xứ tên gọi Malinche, nhưng sau nhờ bọn trẻ, họ có cả một đống thông dịch dự trữ.

Le Thoret bắt đầu có vẻ quan tâm, hỏi:

- Theo anh, nên lấy những trẻ ở lứa tuổi nào?

- Năm, sáu tuổi là tốt nhất.

- Không thể được! – Le Thoret kêu. Ngài Villegagnon đã lệnh tuyệt đối không cho đàn bà lên tài. Mà trẻ ở tuổi như anh nói, không thể đi mà không có mẹ kèm để chăm sóc.

- Lớn hơn một chút cũng tạm được. Nói cho đúng, càng lớn bao nhiêu thì năng khiếu ngôn ngữ càng kém dần bấy nhiêu.

Hắn định nói nữa, về những mối liên quan tương ứng giữa các cơ quan người và lý trí nhưng nghĩ thế nào lại thôi, khi nhận thấy vị quân nhân kia bắt đầu đỏ mặt. Thoret nói ra chiều suy nghĩ:

- Mà còn phải móc đâu ra được những đứa trẻ chịu đi, mà không đến nỗi vô tích sự.

Việc tuyển người cho đoàn viễn chinh đã quá vất vả. Không tìm đâu ra người tự nguyện, dù đã hứa sang đấy sẽ được cấp đất sống vĩnh viễn. Tin đồn tệ hại lan truyền rằng ở đó có những bộ tộc ăn thịt người khiến ai nấy khiếp đảm. Lũ ngu dốt thà cam cảnh nghèo hèn rồi chịu chết ở nhà bằng đủ mọi cách khốn nạn hơn là chết chui vào bụng đồng loại. Thế mà nay lại phải tuyển trẻ con nữa! Tuy nhiên rõ ràng đó là một ý hay, nếu trình bày với Villegagnon, chắc Ngài sẽ chấp nhận.

Anh chàng người Venise lấy giọng rất tự nhiên, nói tiếp:

- Vậy là tin đồn có cơ sở, các ngài sẽ thẳng buồm tới Rio, nhất định xông vào hang ổ bọn Bồ Đào Nha? Nhưng tôi nghe nói, hình như giáo hoàng đã chấp nhận cho bọn ấy có quyền lực duy nhất trên đất Brésil.

- Một giáo hoàng người Tây Ban Nha đã phân quyền lực ở Tân thế giới cho bọn Bồ Đào Nha, điều đó ta không cần biết – Le Thoret vừa nói vừa giụi mắt, quá mệt mỏi vì từ hai tháng nay ông luôn phải tập lại điệp khúc ấy – Nào ta có thấy cụ tổ Adam để lại di chúc nào cấm nước Pháp không được hưởng lợi ở châu Mỹ.

- Hay lắm! Anh thủy thủ giơ cao vại rượu, tỏ ý tán đồng.

Đám thủy thủ trong quán chỉ chờ dấu hiệu ấy để lại ồn ào chuốc rượu cho nhau, lấy lại không khí vui vẻ mà thái độ nghiêm nghị của Le Thoret từ nẫy đã làm cho lắng xuống. Ông giơ bàn tay xương xẩu bị mất một ngón do trúng đạn, ngăn các tiếng cười đùa. Nhìn chằm chằm vào anh lái buôn thành Venise, ông như chợt nhớ hắn ta là người lạ từ nước khác tới.

- Ông không nên hỏi thêm nữa. Đức vua muốn việc này phải được giữ kín.

Chín tiếng chuông nhà thờ lại làm rung các vại bia trên bàn, và đánh dấu chấm hết cho buổi trò chuyện hớ hênh này. Anh lái buôn trả tiền rồi đứng dậy đi ra, không quên chúc viên sĩ quan thuậm buồm xuôi gió, miệng nở một nụ cười bí hiểm. Anh thủy thủ ngồi ngủ gà ngủ gật. Người Anh điêng về nhà với vợ. Le Thoret bước ra ngoài quảng trường trước mặt, hơi rùng mình dưới làn mưa nhỏ bắt đầu rơi. Ông dã tưởng sẽ có chút thời gian nghỉ ngơi trước ngày lên đường. Vậy mà bây giờ lại phải đảo qua các cô nhi viện tìm kiếm trẻ con…