Nhìn Villegagnon đưa Colombe vào phòng và đóng cửa lại, ngài Gonzagues đoán sẽ có chuyện rắc rối.

Nếu trước đây ít lâu, vào cái lúc ông đang tiếp chuyện xơ Catherine trong tu viện chẳng hạn, ông thừa sức lực để biện minh cho việc mình làm. Nhưng khổ thân ông, qua mấy tuần đi biển, sức lực ông đã cạn kiệt. Ông gầy rộc đi vì bị bệnh lỵ hành hạ, vì không thể quen được với nắng gió như người khác và vì tất cả những nỗi nhọc nhằn của cả một đời chinh chiến lúc này lại hùa nhau tấn công ông một lúc. Cũng như các bạn đồng hành, ông chán ngán nhìn chằm chằm bát thức ăn của mình – cuối cuộc hành trình lê thê này, ai cũng sợ phát khiếp các bữa ăn, sợ còn hơn cả cơn đói mà họ có nhiệm vụ phải làm cho dịu bớt đi. Ðể nấu đồ ăn hàng ngày, anh bếp đã phải vét cả đến lớp muối lõng bõng nhơn nhớt đọng ở đáy thùng. Bao nhiêu súc vật để mổ thịt trên tàu đã hết, chỉ còn một ít lừa già gầy yếu, ăn chẳng bõ. Gay nhất là vấn đề nước ngọt. Ngài Gonzagues vốn vẫn thích những loại đồ uống đậm đà, nay không bao giờ tưởng tượng được có ngày mình lại nằm mơ khủng khiếp đến thế. Ông đã mơ thấy mình chiến đấu sinh tử để giành một giếng nước.

Không ai tin là sắp đến nơi như thầy tu Thevet tiên lượng, và không có dấu hiệu gì để cho người ta hy vọng là đất liền không còn xa nữa. Những người còn trẻ và những người mà bệnh dịch đã không đụng đến thì may ra còn có thể chống chọi được, chứ ông thì cảm thấy mình không còn hơi sức. Vì thế mối lo về lũ trẻ thông dịch đột nhiên xẩy ra lại khiến ông tạm thời quên đi tình cảnh hấp hối của mình. Và khi Villegagnon sai người gọi, ông lập cập đi theo ngay.

Vào tới căn phòng nơi ngài hiệp sĩ đàm đạo với Colombe suốt hai tiếng động hồ qua, Gonzagues ngạc nhiên thấy không khí bình thường, yên ả. Villegagnon đứng yên bên cửa kính, nhìn ra sóng nước bên ngoài. Colombe ngồi ghế đẩu cạnh thằng bé thông dịch đang ngồi trên ghế đẩu, cạnh chiếc tủ gỗ mun. Một chút lễ nghi phép tắc còn sót lại mà ngài Gronzagues nhất định chỉ để mất khi nào chết khiến ông coi phong thái của thằng bé là thiếu nghiêm chính: quả thật, Colombe ngồi, khuỷu tì lên giá tủ, bàn tay chống cằm, đầu ngoẹo sang một bên.

- Có phải ông đã tuyển mộ hai đứa trẻ này? Villegagnon hỏi luôn.

- Vâng, là tôi.

- Nếu vậy, ta có chuyện cần nói. Colin, cháu đi lên boong, khi nào ta gọi hãy hay.

- Còn anh cháu?...

- Việc ấy để sau.

Colombe ngần ngừ, rồi bước ra.

Villegagnon ngồi xuống chiếc ghế cô bé vừa bỏ trống, và chỉ một ghế khác mời Gonzagues ngồi. Trước mặt họ là tấm thảm phủ kín một bên vách,. Tấm thảm kiểu phương Ðông, trang trí họa tiết đỏ lưu, óng ánh trong bóng râm màu vàng cam. Ông nở một nụ cười tinh quái dưới chòm râu rậm:

- Tôi biết là ông lại vị nể đàn bà...

Gonzagues, nét mặt lạnh tanh, lắc đầu.

Villegagnon vẫn gặng:

- Tôi cam đoan là ông làm cả thơ để tặng bà ấy.

Gonzagues thấy đầu óc choáng váng, không rõ vì đói lả hay vì xấu hổ. Ông gật đầu.

- Thơ tiếng Pháp hay tiếng La tinh?

- Tiếng Pháp. – Gonzagues thú nhận, miệng khô khốc như vừa nhá giấy da.

- Ông tán giỏi đấy, – Villegagnon thốt lên thán phục. Ngài đã xoay người và tựa lưng vào tấm thảm.

- Tôi bắt đầu tin là cái lão nhà thơ Du Bellay vô lại ấy thật là tài. Ngày nay, người ta có thể làm ra những kiệt tác thơ ca cả bằng tiếng Pháp nữa cơ đấy.

Nói xong, ông thở dài.

Nếu đang sung sức, chắc hẳn ngài Gonzagues đã yêu cầu đô đốc đi thẳng vào vấn đề, khõi cần màn giáo đầu. Ông còn phải chịu đụng nghe Villegagnon bình luận dông dài về thơ xonê, một sáng tạo của nền thơ ca Ý nhưng lại kết hợp giữa tiếng La tinh và các ngôn ngữ La Mã. Cuối cùng, quá mệt mỏi đến nỗi thở hổn hển, ông phải ngắt lời đô đốc:

- Vâng, xin nói ngay, tôi có lỗi: hai đứa này hơi cứng tuổi, e làm thông dịch không hợp. Sai lầm của tôi là đã không xem mặt chúng trước.

- Cái bà ấy tụ xưng tên là gì?

- Ai kia? A!... Là Marguerite.

- Marguerite gì nữa?

Gonzagues cúi đầu, cụp mắt:

- Tôi không hỏi. Bà ta là bác của hai đứa trẻ.

- Là chị họ thì đúng hơn – Villegagnon đứng lên, nói to. Mụ ấy bảo chúng gọi là bác, song thực ra là chị họ.

Đô đốc đi đi lại lại, rồi cho là đã đến lúc tiết lộ sự thật. Ông dừng lại đứng sững trước mặt Gonzagues:

- Mụ ta là con gái của người chị đã mất của bố chúng và của bác ruột chúng. Do chênh lệch tuổi, chúng gọi mụ bằng bác. Mụ nói với ông là mụ trông nom chúng: láo toét. Ông không biết họ của mụ Marguerite này, vậy tôi nói cho ông rõ: mụ ta là bà Griftes vì chồng mụ là lão Griftes, có cơ ngơi ở cạnh cơ ngơi của bố chúng.

Đô đốc chắp tay sau lưng, quay đi quay lại trong phòng, nói tiếp:

- Ông bác ruột trông nom hai đứa trẻ đã già. Hai vợ chồng mụ tìm đủ cách phá quấy để ông ấy phá sản rồi chết. Việc này không có gì khó khăn vì ông bác kia không biết quản lý đất đai và làm ăn gì cả. Nay lão de Griffes và cô nàng Marguerite quý hóa của ông đã tống khứ được hai đứa trẻ… quá cố. Ông nghe hiểu chưa?

Cằm Gonzagues run bật, chòm râu nhọn dập lên dập xuống. Villegagnon tóm tắt:

- Nhờ ông giúp sức, lão Griffes sẽ sở hữu các đất đai lẽ ra là của hai đứa. Đất đai của nhà Clamorgan.

- Clamorgan! – Gonzagues kêu lên.

- Phải, đó là cái tên mà mụ kia giấu không cho ông biết, mụ cũng dặn hai đứa không nói với ai. Nhưng sự thật đã rành rành: cha chúng là Francois de Clamorgan.

Ngài Gonzagues hồi tưởng lại khuôn mặt Clamorgan. Ông cố so sánh Clamorgan với hai đứa trẻ. Trông chúng chẳng có nét nào giống cả nên ông vẫn phân vân. Ông cau mày hỏi:

- Tất cả chuyện này là do thằng bé nói với ngài?

Villegagnon quả quyết:

- Tôi đã khớp những gì nó nói và những gì tôi biết. Nó không nói dối.

- Nếu vậy, tôi bị lừa rồi! – Gonzagues căm tức. Phải lặp lại công bằng, trả chúng về Pháp, đòi quyền thừa kế chính đáng...

- Khoan đã – Villegagnon cắt lời. Hai tay ông giang ra ôm lấy chiếc bàn gỗ mun, như để cảm thấy tất cả quyền lực và bí mật mà chiếc bàn đó đem lại. Ông đứng nguyên như thế một lúc lâu như trầm ngâm suy nghĩ, rồi nói:

- Ông đã biết chuyện gỉ xẩy ra với François de Clamorgan chứ?

- Dạ, có biết.

- Vậy thì, tại sao không coi chuyến đi này là một cơ may cho hai đứa trẻ? Âm mưu truất quyền thừa kế của chúng nó là bỉ ổi, điều ấy đã rõ. Nhưng nếu chúng quay về Pháp, thì sẽ ra sao? Ðất đai đã thuộc về người khác, phải hàng năm trời mới mong lấy lại. Ai sẽ nuôi chúng trong thời gian ấy? Ai sẽ đứng ra lo việc khởi kiện cái tên Griffes ấy, hắn có đủ tiền mua hết quan chức nước Pháp? Tất nhiên có thể hy vọng yêu cầu đức vua can thiệp. Nhưng với con cái nhà Clamorgan, thì đừng hòng.

- Ðúng vậy – Gonzagues đồng tình, song chưa hết bất bình. Sang tới Brésil thì chúng làm trò trống gì? Khổ thân, chúng yên trí sẽ được gặp cha...

Gonzagues nhăn mặt vì bối rối, nói tiếp:

- … mà tôi lại nhu nhược cứ để chúng tin như thế.

- Ông làm vậy là đúng. Tôi đã nghĩ rồi. Tốt nhất là cứ để chúng tin vào ảo tưởng ấy. Tôi sẽ giữ chúng ở bên tôi: chúng biết tiếng Latinh, tiếng Ý, một chút tiếng Tây Ban Nha, sẽ làm thư ký cho tôi, và khi sang tới nơi, vẫn có thể có ích. Rồi chúng sẽ quên hết. Ở đó nước Pháp mới sẽ mở ra cho chúng những chân trời mới, sự nghiệp mới. Bao giờ chúng thành đạt và giầu có, vẫn có thể trở về Rounen đòi quyền lợi. Lúc đó dễ dàng hơn, vì chúng có thể có nhiều tiền để chuộc lại.

Kế hoạch đó quả là tối ưu, và Gonzagues chỉ còn biết thầm khâm phục viên chủ soái lắm mưu nhiều kế.

- Gọi đứa bé vào đây, rồi ra bảo họ thả thằng lớn ra.

Gonzagues không thấy đói cồn cào nữa, có lẽ do lòng đã bớt nặng trĩu vì sai lầm của mình. Mặc dù hơi hoa mắt chóng mặt, ông vẫn đứng lên dễ dàng và bước ra, thầm nguyền rủa mụ Marguerite xảo quyệt bằng những lời lẽ vừa gay gắt vừa thán phục.

Colombe trở vào phòng, đứng nhìn bức tranh Đức Mẹ.

- Ở Venise, bố cháu có bao giờ dẫn cháu đến thăm nhà danh họa này không? – Villegagnon hỏi.

Cô bé ngắm kỹ khoảng nền sắc hồng đậm của bức tranh và những mảng màu được day rất tuyệt vời, ngắm vẻ mặt ngạc nhiên của các nhân vật, như thể một cánh cửa che khuất cảnh thân mật của họ vừa được đột ngột mở toang. Villegagnon nói tiếp:

- Ta đoan chắc, đây là bức Titien đầu tiên được đưa sang Tân Thế Giới.

Colombe ngắm nhìn Đức Mẹ với đôi mắt hiền từ cúi xuống, dáng vẻ dịu dàng và hiểu biết bí hiểm khiến đàn ông thô lỗ dốt nát phải e sợ. Cô nhủ thầm: thế là trên tàu này, ít nhất cũng có hai phụ nữ; ý nghĩ ấy làm cô thích thú.

Đúng lúc đó. ba tiếng gõ cửa báo tin Gonzagues đã trở lại. Cô đứng lui sang bên, nên Just vào mà không nhìn thấy cô.

Thời gian Just bị nhốt không dài. Song vài ngày xa cách đó đủ để người này cảm thấy người kia đã thay đổi. Sự gần gũi thắm thiết giữa hai anh em từ xưa không thể như trước được nữa.

Just gầy đi bao nhiêu nhưng trông lại lớn lên bấy nhiêu. Tuy chỉ còn da bọc xương, nhưng bù lại, cậu lại lớn lên trông thấy, khung xương rắn chắc và cân đoái. Chân hơi choãi, cậu đứng như người phải nằm liệt giường lâu ngày nay lại dậy đi được nhưng dù vẫn yếu đuối, trông cậu vẫn hiên ngang và rắn rỏi. Má xanh rì râu mới mọc không còn bị gió biển làm cho bạc màu nữa, khuôn mặt hốc hác của cậu như được tạc trong đá. Villegagnon kêu:

- A! Nhưng cậu này là thanh niên rồi còn gì. Em cậu bảo cậu mới mười lăm. Ta thì bảo phải tính thêm hai tuổi nữa.

Khi nói “em cậu”, Villegagnon hất hàm về phía Colombe. Just quay đầu, nhìn thấy em và chạy lại.

Chừng nào còn được coi là trẻ con, họ ôm nhau hôn hít, vuốt ve thoải mái. Nhưng phải chăng vì vừa bị Quintin sờ soạng hay đơn giản hơn chỉ vì sau thời gian ngắn xa cách, họ cảm thấy có sự thay đổi, nên lần này họ ôm nhau dè dặt hơn. Colombe vẫn rất xúc động, song hòa lẫn với niềm vui thấy anh được giải thoát, lại có sự bối rối cảm thấy có sự thay đổi. Villegagnon lại nhìn thái độ của hai người là tự nhiên giữa hai cậu trai đang lớn; ông đưa mắt nhìn Gonzagues với vẻ thông cảm. Thấy hai anh em đã rời nhau ra, ông mới nói:

- Các cháu ạ, chúng ta rất biết bố các cháu. Ông ấy đã có mặt ở Cerisolles cùng chúng ta.

- Chúng cháu cũng có ở đó – Colombe vui mừng tiếp lời. Ðấy là bố cháu bảo thế chứ chúng cháu làm sao biết được. Nhiều lần chúng cháu đã nghe bố kể về trận đánh ấy. Bố giấu chúng cháu vào đống rơm cách đó vài dặm, nhờ nông dân trông hộ.

Người đã từng tham gia vào một trận đánh thắng vẻ vang, khi được nghe nhắc lại, dù người nhắc lại đã chứng kiến nằm im thin thít trong đống rơm, bao giờ cũng xúc động mạnh mẽ. Mắt nhìn xuống, bộ ria rung rung, ngài Gonzagues chỉ có một cảm giác sung sướng duy nhất mà cơn khát gây ra: sung sướng vì không thể khóc được. Nhưng Just, nghe em kể, lại cụp mắt và biểu lộ sự khó chịu xen lẫn giận dữ, làm Colombe không thể hiểu được. Just lầm lì hỏi:

- Nơi chúng tôi đến, có gặp bố không?

- Chưa... Villegagnon lúng túng, không ngờ bị hỏi sát sườn. Chắc các cháu phải chờ một thời gian...

- Ở đó có nhiều người Pháp không? – Just lại hỏi.

- Chưa nhiều, nhưng... châu Mỹ rộng mênh mông. Do nhiệm vụ, bố các cháu phải ở rất xa nơi chúng mình đặt chân lên, xa như Constantinople với Madrid vậy.

Nhìn thái độ của Just từ nẫy đến giờ, nghe giải thích mà vẫn lạnh nhạt và thù địch, Colombe hiểu, cậu giận đã không phải vì những gì cô vừa nói và những gì liên quan đến cha họ. Just chỉ biểu lộ sự ngờ vực tồn nghi đối với Villegagnon mà ngay cả việc được tha cũng không làm tiêu tan được.

- Tôi được tự do chứ? – Just lại hỏi trống không.

- Hơn cả tự do: hai cháu sẽ ở bên ta, làm thư ký và tùy tùng cho ta.

- Nhưng chỉ với một điều kiện – Just kiên quyết.

Tuy sửng sốt trước thái độ kỳ lạ của chàng trai, Villegagnon không chấp, vì ông đang trong tâm trạng bao dung với hai trẻ.

- Tôi không muốn được hưởng bất kỳ ưu ái nào hơn so với người đã đánh nhau với tôi, vì như là không quân tử. Nó tên là Martin, hiện vẫn đang bị cùm.

Lời nói khẳng khái rất lọt tai ngài đô đốc. Hơn nữa, ông rất vui, vì vẻ ngoài của Just không không thấy gì giống bố, nhưng tính khí này thì rõ là cha nào con ấy.

- Ðược lắm, ta sẽ thả nó ra và nếu nó còn gây sự, ta cho phép cháu đàng hoàng cự lại.

Thời khắc trôi qua, trời đã về chiều. Lằn rẽ nước sau đuôi con tàu đã nhuộm màu tim tím pha xanh chàm, trong khi trên bầu trời, một ngôi sao lẻ loi bất động chợt lóe sáng. Giờ cuối ngày này thường lặng gió, buồm đã sã cánh xuống và con tàu, trong im ắng bao trùm, như đang tĩnh tâm để chuẩn bị cho buổi lễ tối. Vậy mà, tiếng xôn xao từ phía mũi bỗng nổi lên, khi lan đến phòng đô đốc thì nghe đã bớt ồn.

Villegagnon lao ra ngoài, những người khác cũng làm theo. Toàn bộ thủy thủ và nhiều hành khách tập trung phía mũi tàu, nhìn về đằng trước. Nhiều người nữa từ boong giữa và dưới hầm chạy lên. Villegagnon lách lên tới chân cột buồm mũi. Chân trời nơi mặt trời lặn đỏ ối. Không thấy mảnh đất liền nào, và khi trời tối hẳn, không một ánh lửa. Đài quan sát chưa nhìn thấy gì. Thực ra đã có gì đâu ngoài một cái mùi kỳ lạ, rất nhẹ và bàng bạc. Nhẹ vì phải nghếch mũi thật lâu, tập trung mọi chú ý mới hơi nhận ra. Bàng bạc vì nó ở tứ phía, bao trùm cả con tàu và biển nước mênh mang.

Nhưng rõ là không phải mùi từ con tàu. Khứu giác người đi biển, cũng tinh như thị giác và thính giác, khẳng định nó là mùi đất liền.

Có những thứ đất bốc lên mùi cỏ, mùi súc vật, mùi cày cấy, mùi phân ủ. Song cái mùi này không giống. Nó hắc hắc, ngọt ngọt, mọng nước. Nhắm mắt lại, có thể tưởng tượng nó có mầu, mầu đỏ hoặc da cam gì đó.

Bỗng có người buộc ra từ chính xác, gọi nó là mùi hoa quả.

Đó là hương thơm của trái cây càng lan tỏa thành luồng trên khắp mặt biển, một mùi bao la của quả chín. Nếu là đảo, ta nhìn thấy nhưng không thể có mùi mạnh mẽ và bay xa như thế. Phải là cả một lục địa mới phóng xa hương thơm ngào ngạt của cây cỏ, cũng như đại dương thổi vào đất liền mùi mằn mặn của bụi nước và mùi ngai ngái của tảo dạt.

Villegagnon ôm mặt khóc vì sung sướng. Chung quanh ông, mọi người ôm chầm lấy nhau.

Phải mất hai ngày sóng nước nữa, bờ biển mới xuất hiện trước mắt họ.

Tính ra từ lúc nhổ neo ở Havre-de-Grâce đến nay là ba tháng rưỡi.