Trong ba con tàu, thì tàu thứ ba mang tên Grande Roberge dành để đón Villegagnon, phó đô đốc xứ bretagne và đoàn tùy tùng, gồm các hiệp sĩ và các nhà thông thái. Ngài Gonzagues cũng được vinh dự ở trong số này và dĩ nhiên là không đời nào chịu để tuột mất quyền lợi.

Ông dẫn Just và Colombe đến chân một con tàu khác, đậu ở hàng đầu, có tên Rosée. Đó là tàu buôn, nhưng được trang bị thêm một số đại bác. Nó nhỏ hơn hai tàu kia, chủ yếu để chở súc vật và các đồ đạc, vật liệu. Một tên lính cao lớn người vùng Bantích đứng chặn trước cầu lên tàu, không cho bất kì ai không có tên rõ ràng trong danh sách mà hắn cầm ở tay lọt quá. Do hắn đọc tiếng Pháp vẫn chưa thông lắm, nên một đám đông chen chúc xung quanh hắn, vẻ mặt người nào cũng nhớn nhác và căng thẳng. Đoàn thủy thủ, các tội phậm và binh lính đã lên tàu từ trước. Lúc này chỉ còn đám thợ mà tên Ban-tích đang gọi tên, lần lượt theo nhóm nghề, bằng một giọng chói tai, phát âm sai bét.

- Toi goi tho mo! Hắn hô rõ to.

Đám người nhốn nháo nhắc đi nhắc lại cho nhau nghe câu ấy, phân vân một lúc rồi cũng đoán ra.

- À, hắn gọi hợ mổ gia súc đấy, anh em ạ.

Hàng trăm người phải cao giọng gọi hộ, còn những kẻ khốn khổ ấy thì đứng rải rác khắp bến cảng, mải từ biệt vợ con lần cuối.

Gonzagues đàng hoàng lách đám đông tiến vào, hất hàm dõng dạc, chỉ vào hai đứa trẻ hỏi tên lính:

- Thông dịch... Phải tàu này không?

Mặc dù rất muốn tuân lệnh, nhưng người lính cố căng mắt ra mãi mà vẫn không sao làm cho đầu óc thêm chút sáng sủa nào, chút sáng sủa như một buổi bình minh giá lạnh trên biển Ban-tích. Gonzagues sốt ruột giật lấy bản danh sách trên tay hắn, tự mình tìm lấy:

- Nào, thông dịch... thông dịch...

Just nghển cổ nhìn qua vai ông, cùng tìm, rồi chỉ tay vào một dòng chữ, dù cậu không hiểu thông dịch là gì. Gonzagues ngạc nhiên:

- Thế ra mày cũng biết chữ! Tốt. Như vậy càng dễ thực hiện nhiệm vụ. Vậy là đúng đây rồi, lên đi. Đến bến đỗ đầu tiên, ta sẽ gặp lại.

Rồi ông lần lượt đẩy hai đứa lên bữa ván dùng làm cầu.

- Lên trình diện với người phụ trách trên kia, ông ấy xếp chỗ cho. Chúc may mắn!

Nói rồi, ông quay ra đi về phía tàu Grande Roberge để trở lại với đoàn tùy tùng của Villegagnon.

Colombe gạt tay Just không chịu cho anh dắt. Không loạng choạng chút nào, hai anh em thận trọng bước lên đến cửa tàu. Tới boong, họ đứng lại chờ người đến hướng dẫn tiếp, theo như lời dặn của ngài Gonzagues, nhưng chẳng có ai đến hỏi han gì cả. Tất cả những người mới lên đều dồn về phía thành tàu nhìn xuống bến gọi nhau í ới, vẫy tay rối rít.

Còn các thủy thủ, ai cũng có việc phải làm, người thì kéo thừng chão, người thì leo lên dây néo, ngời thì bận rộn bên máy móc. Một ông béo, râu rậm, mặt đầy nếp nhăn đứng ở boong trên, chụm tay lên miệng làm loa và phát ra các hiệu lệnh.

Just và Colombe chờ một lát rồi cũng làm như những người khác mới lên sau, nghĩa là đi lại loanh quanh trên boong. Không có người thân nào ở phía đất liền để chia tay, họ ra tựa vào mạn tàu phía nhìn ra biển, mạn này vắng tanh. Từ chỗ đứng nổi trên mặt nước này, toàn cảnh thành phố Havre-de-Graace hiện ra, trông như một cái dãy lớn của thiên nhiên được vùi dọc bờ biển mà nắp là hệ thống đê đôi mới đắp. Từ mặt nước đen sì và bầu trời xám xịt màu chì, một chất ăn mòn của cõi vô tận nhỏ giọt xuống, và chẳng bao lâu nữa cảnh vật sẽ hòa tan trong bóng tối. Đáng lẽ những điều mới lạ sắp tới phải làm cho hai anh em hoang mang, song ngược lại, họ lại thấy niềm tin mà chúng vẫn đặt vào cha một cách hoàn toàn cảm tính trỗi dậy mạnh mẽ hơn. Thời xa xưa, ông luôn chia sẻ với các con lòng say mê chiêm ngưỡng vẻ đẹp của thiên nhiên, và lúc này niềm tin ấy mạnh mẽ hơn cả những kỷ niệm về ông mà họ còn nhớ.

Mọi người đã lên tàu, các ván cầu đã rút. Các dây neo nặng nề chuyển động và tàu Rossée bắt đầu chòng chành mạnh hơn.

- Em nghe này! – Just giơ một ngón tay, nói.

Cậu vừa cảm thấy có một sức sống trỗi dậy trong lòng tàu. Thấy ngăn chuồng run rung, tất cả bò sữa, la thồ, dê cừu thịt, gà trứng, chó săn dưới hầm và trên khoang boong cùng đồng thanh gân cổ lên kêu om sòm.

Cùng lúc, số thủy thủ leo chót vót lên đỉnh cột, cởi dây thả cánh buồm mũi xuống kêu soàn soạt. Gió từ trước vẫn thoải mái luồn qua các dây dợ, nay gặp vật cản, phát ra tiếng động mạnh như chàng khổng lồ bị đánh trúng bụng.

Từ chỗ đứng của mình, Just và Colombe có thể không được chứng kiến quang cảnh nhổ neo. Nhưng boong sau thì hai anh em không được bén mảng tới, còn toàn bộ mạn tàu nhìn về bến thì lại bị mấy hàng dày đặc người chiếm lĩnh mất rồi, và chắc chắn là họ nhất định không nhường chỗ cho bất cứ ai, với bất cứ giá nào. Colombe liền kéo tay Just:

- Ta lại đằng này.

Cô bé vừa nhìn thấy phía mũi tàu có hai thủy thủ thiếu niên đứng trên thanh ngang của cột buồm, tay bám chặt vào dây chão. Just chưa kịp ngăn, cô đã len lỏi đến đó. Với lợi thế người rất nhỏ nhắn và nhanh nhẹn, cô còn vòng ra sau họ để chiếm lấy một chỗ ở thanh ngang hẹp nhô hẳn ra khỏi mạn tàu và leo lên ngồi, hai chân bỏ hai bên. Khó khăn lắm Just mới thuyết phục được hai thủy thủ trẻ cho leo qua bởi vì cậu to ngang và dễ làm họ ngã lộn xuống nước hơn em gái. Nhưng rồi cậu cũng đạt được mục đích và nhận ngay ra rằng, chỗ mà Colombe ngồi, trong thì có vẻ nguy hiểm nhưng vẫn còn tốt chán. Rất nhiều thừng chão điều khiển quy tụ về chỗ này và tạo thành một cái nôi để em có thể ngồi trên lòng anh.

Rosée là tàu nhổ neo đầu tiên, trước mặt hai đứa là toàn cảnh khu vịnh mênh mông, lác đác đây đó những thuyền câu nhỏ xíu. Bây giờ ba cánh buồm nữa được thả xuống nên con tàu no gió thực sự chuyển mình. Như con ngựa thồ miễn cưỡng trờ lại với công việc sau thời gian nghỉ, no căng chân, vươn vai. Tiếng cột kèo, thừng chão kêu răng rắc trong lúc tàu từ từ ra khỏi bến.

Sáu trăm giọng đàn ông thi nhau hét lời từ biệt đáp lại, từ dưới bến vọng lên là tiếng than khóc rền rĩ của đàn bà và trẻ con. Cả khối người đáng thương ấy bắt đầu chuyển động, từng gia đình dắt díu nhau chạy suốt dọc bến rồi trên mái con để biển cho đến tận cuối mũi đất liền để tiếp tục gọi với theo người thân trên tàu.

Bây giờ, tàu Rosée đang nhằm thẳng đại dương mà tiến và, như thể đã phát hiện ra cái mùi mà nó đang tìm kiếm, phăng phăng lướt nhanh về phía Đại Tây Dương.

Khi cả ba con tàu đã vượt qua các ngọn hải đăng, chúng tập hợp lại đội hình và bắt đầu đi kèm nhau. Tiếng gọi í ới không còn hướng về đất liền nữa mà truyền từ tàu này sang tàu kia, nghe yếu hẳn do gió rất mạnh. Chiếc tàu đo đốc vượt lên dẫn đầu và hai đứa trẻ được dịp thấy rõ hai tượng thần Neptune trang trí ở đuôi tàu nhấp nhô ngay trước mắt. Từng lúc, gió tạt đến một điệu nhạc kèn túi do đội vệ binh Xcốt- len của Villegagnon thổi mừng cuộc khởi hành.

Yên tĩnh dần trờ lại. Người ướt đẫm bụi nước và sương mù, Just và Colombe đã tưởng là lễ nghi xuất phát đã chấm dứt. Nhưng rồi, các nòng súng bằng đồng tua tủa hao bên mạn tàu lại nhả ra hai mươi phát đại bác. Lâu nay hai đứa đã quên mất tiếng gầm khủng khiếp mà hùng vĩ của súng đạn. Loạt súng này vang lên như dấu mở đầu của cuộc sống mới của chúng. Colombe lẳng lặng gục đầu vào vai Just, cả hai cũng khóc thút thít vì vui sướng. Do tiếng gió rít át mất, chúng hầu như không nghe thấy tiếng quát giận dữ của tên lính người Ban-tích bảo chúng leo xuống boong tàu.

༺༒༻

Sau phút nhổ neo nhộn nhạo, thuyền trưởng Imbert ra lệnh, tất cả mọi người phải được đưa đến đúng vị trí của mình và không được đi lại lộn xộn. Việc chuẩn bị khởi hành đã kéo dài hơn nhiều so với dự kiến. Trời đã về chiều. Một đám mây đen kịt cuồn cuộn ở cả một vùng chân trời rộng lớn, trông như một đàn bò rừng đang xông đến tấn công. Thuyền trưởng Imbert hiểu rằng không thể trông chờ điều gì tốt lành ở cơn dông sắp tới ấy được.

Trên các tầng boong, không khí rất nhộn nhịp, mọi người tranh thủ lúc còn chưa ra đến vùng sóng to gió lớn để thu xếp chỗ nằm. Ai cũng muốn tìm nơi mắc võng đỡ bất tiện nhất, tùy theo quan niệm của từng người về tiện nghi, trong cái khoang chật hẹp và tối tăm mà đứng cũng còn khó. Và ai cũng nhận thức được một điều là, những chiến thắng đầu tiên và nho nhỏ ngày hôm nay có tính chất quyết định đối với việc họ sẽ khổ ít hay khổ nhiều trong hàng mấy tháng trời lênh đênh trên biển cả.

Just và Colombe không kịp tham gia vào cuộc tranh giành ấy: tên lính lúc trước đã cho hai anh em lên tàu và dẫn chúng bước xuống ba lần cầu thang tới chỗ dành cho thông dịch viên. Vì người ta cho rằng thông dịch viên là trẻ con, tức là nhỏ người nên đã xếp cho chúng một hốc kín mít dưới hầm, cạnh kho, sát chỗ nhốt gia sức.

- Cấm ra ngoài! – Tên người Ban-tích dữ dằn quát, hắn cứ luôn phải cao giọng như thế vì chẳng ai trên con tàu này hiểu được hắn nói gì.

Just khom người vào trước, sờ soạng, và cảm thấy một bên là dãy thùng to, bên kia là vách bằng ván thùng; cậu lĩnh ngay một cái dằm. Cái hang tối này càng vào sâu càng loe ra. Cậu đã chạm tay thấy lớp tôn vỏ tàu, chắc ở đáy sẽ rộng hơn một chút. Nhưng chưa kịp tiến thêm nữa, Just đã đụng phải một khối thịt. Từ trong tối, có tiếng quát:

- Thằng nào đấy? Không biết đây đã có người rồi à?

Thì ra trong cái hốc hẹp đã đầy những người. Hai đứa đành bằng lòng với chút khoảng trống gần cửa. Họ tựa vào thùng ngồi bên nhau, tay bó gối. Just rụt rè hỏi những người không quen biết:

- Xin lỗi, các ông có biết phải ở như thế này bao lâu?

Tiếng cười gằn ha hả đáp lại. Giọng nói lúc nãy lại cất lên:

- Các cậu ơi, nghe thằng nhóc nó hỏi kìa.

Rồi hắn nhại lại tiếng nói của Just, vốn pha trộn âm hưởng giọng Noóc-măng với giọng Ý nhẹ nhàng.

Tiếng cười lại rộ lên. Nghe kỹ, Just đoán có tất cả ba người. Ánh sáng yếu ớt của một ngọn đèn từ bên ngoài bắt đầu chọc thủng bóng đêm. Họ im lặng chờ cho sáng rõ thêm để nhìn mặt những người bên trong.

- Em khát – Colombe thì thầm vào tai anh.

Một mùi nồng nặc bốc lên gồm lẫn lộn những mùi cỏ khô, mùi súc vật và mùi nhựa xảm thuyền. Đúng là hai anh em khát khô cổ.

Giọng nói lúc nẫy lại cất lên:

- Phải chịu vậy thôi.

Thì ra trong cái hốc nhỏ này, một lời nói dù nhỏ cũng vang âm khiến ai nấy đều nghe thấy.

- Có một cái thùng gì đây này – Colombe lại hỏi.

- Ha! Ha! Thùng! Các cậu nghe chưa, chúng nó tưởng đang ở đâu vậy! Sao không bảo có cả một vòi nước luôn thể?

Dù tiếng nói làm ra vẻ kẻ cả, hách dịch, nhưng giọng thì ồm ồm như người mới lớn. Colombe đoán là người nói cũng chỉ xấp xỉ tuổi họ

- Vậy làm thế nào? – Cô vẫn hỏi một cách tự nhiên.

- Chờ, chứ sao!

- Thế thì lại hay. Có nghĩa là chuyến đi sẽ không lâu – Colombe đơn giản nhận định.

Một loạt tiếng cười giễu cợt nổ ran. Giọng nói nọ nhại lại, khi tiếng cười sằng sặc đã bớt và họ lấy lại được hơi:

- Không lâu! Đúng rồi, và tao khuyên mày đợi lúc tới nơi hãy uống.

Giờ đã nhìn rõ hơn. Qua bóng rối mờ mờ, thấy có hai người nằm co quắp ở trong cùng, và phía trước họ là một chàng trai cao lớn, đầu gần đụng tới trần. Hình như anh ta cũng đã nhìn rõ hai anh em và thấy hài lòng trước vẻ tiều tụy của chúng. Hắn nói tiếp với vẻ hạ cố để nhấn mạnh hơn ơn huệ mà hắn đã ban cho chúng khi chịu nhận chúng dưới quyền mình:

- Các cậu phải bằng lòng với chút đồ ăn thức uống mà một ngày hai lần mà người ta sẽ mang đến. Lúc đó thì cố mà ăn cho hết, chẳng nhiều nhặn gì đâu.

- Bao giờ họ mang tới?- Just hỏi.

- Phải chờ đến mai. Lúc nẫy họ đã cho ăn bữa tối, thì các cậu chưa tới.

Thật cám cảnh! Từ lúc ở lâu đài Clamorgan ra đi, họ không có hột nào vào bụng. Giờ nghĩ đến rổ thức ăn của vú Emilienne rơi tung tóe xuống đường mà tiếc. Tuy nhiên, con tàu lắc lư bắt đầu làm họ nôn nao.

- Các anh cũng là thông dịch? – Just ngẫm nghĩ mãi mới dám hỏi, vì vẫn chưa hiểu nghĩa của từ ấy.

- Thì cũng như cậu thôi! Bao giờ đến xứ sở của lũ mọi là ta mới trổ tài.

Just lắc đầu:

- Nếu vậy, chắc chúng tôi sẽ xuống trước các anh. Vì chúng tôi không đến với lũ mọi.

- Thế đi đâu? – Cậu kia trố mắt giả vờ quan tâm, đến lúc ấy hai anh em mới nhìn thấy ánh lấp lánh trong lòng trắng mắt cậu ta.

- Đi gặp bố.

Mọi người sắp cười toáng, thì cậu kia đã giơ tay ra hiệu, rồi lấy giọng phường tuồng, pha trò.

- Yên nào, các bạn! Tình hình nghiêm trọng đây. Cậu ta chĩa một ngón tay lên trời ra vẻ nghiêm trang:

- Xét rằng tàu này đi châu Mỹ, lên xứ sở của bọn mọi ăn thịt người; xét rằng tàu đi thẳng một mạch không cần bến nào giữa đường; xét rằng hai cậu này khai là đi gặp bố. Tôi kết luận: bố các cậu là mọi ăn thịt người!

Nói rồi, cậu ta ra hiệu cho phép đàn em thả sức đùa cợt và chính mình cũng cười phá lên, hòa vào bản song ca những tiếng hô hố của hai đứa kia.

Nhưng Just, nhanh nhẹn như những lúc đi săn bắn chim sáo bằng cung tên trong các khu rừng ở Clamorgan, đã bật dậy, nhẩy bổ đến chỗ cậu thiếu niên vừa chế nhạo mình và túm lấy cổ áo cậu ta. Just ghé sát mặt vào và dằn từng tiếng:

- Cha chúng tôi là một thuyền trưởng rất tài ba và là một người luôn giữ lời hứa. Anh mà xúc phạm tới ông ấy thì sẽ phải trả giá đấy.

Cậu kia hơi sững lại vì bất ngờ, nhưng rồi thu hết sức đẩy Just ra, nhẩy đè lên. Hai tấm thân lăn tròn trên sàn đầy dầu mỡ và rác bẩn. Dù cố sức đến đâu, Just cũng không chống cự được với một đối thủ dạn dày, có vẻ đã quen ẩu đả, lại còn thụi cậu những cú không thương xót bằng cả hai nắm đấm vuông chằn chặn, nặng như hai quả chùy nữa. Hai đứa còn lại, nhỏ hơn đã nhổm dậy để cỗ vũ đồng đội. Colombe vừa la hét vừa cố can, tách hai người ra. Tiếng ồn ào cộng thêm tiếng đạp thình thịch vào các thùng gỗ, khiến một thủy thủ gần đó chạy lại. Hắn ngó qua cửa hốc, giơ đàn lên soi sáng. Just bị rách toạc một bên tay áo, đưa tay quệt môi chảy máu. Tên kia thản nhiên phủi quần áo, lùi về phía sau. Mặc dù trông ít tuổi hơn Just, hình như là thế, cậu ta lại có thân hình chắc nịch của một người quen ăn no vác nặng sống ở thôn quê. Tất cả những gì thoáng hiện ra trong ánh sáng le lói là cái đầu cắt rất ngắn lốm đốm những mảng nấm tóc trắng hếu và cái mũi bèn bẹt.

- Làm gì mà ồn thế? – Tên lính quát. Nếu muốn có chuyện thì hãy đợi đấy: sắp được nếm mùi ngay bây giờ đấy.

Rồi hắn xách đèn đi. Tiếp theo là một lát yên lặng nặng nề để hai bên kiểm điểm những tổn thất của mình. Nhưng giây lát yên lặng ấy lại khiến cho họ nhận ra một sự náo động khắp con tàu. Thừng chão buộc các thùng tôn-nô mà chúng dựa lưng vào kêu cót két. Một thứ âm thanh như tiếng sôi bụng ùng ục, hòa lẫn tiếng rên rỉ của lũ gia súc, vọng lên từ những tầng đáy sâu nhất.

- Rồi mày biết tay tao – cậu kia dứ dứ

Just ưỡn ngực lên tỏ vẻ không sợ. Hai bên chắc lại sớm hầm hè nếu họ không dần dần thấy chân tay bải hoải, tâm trí lơ mơ vì say sóng. Họ cứ có cảm giác lảo đảo, cứ như những thùng to kia đã đổ sặp lên đầu. Lời đe dọa của tay thủy thủ bây giờ mới sáng tỏ trong đầu óc mờ mịt của chúng: bão sắp ập tới.

Con bão tới thật, hung hăng như muốn trừng phạt những tội lỗi nào đó của con người mà chỉ có Trời mới biết. Suốt cả đêm, tàu dềnh lên tới ngọn, rồi lại chìm sâu xuống đáy những hõm sóng hung dữ. tàu va vào những bức tường nước dựng đứng, chao đảo đến mức gần lật nghiêng, nếu dưới hầm không chất hàng hóa, súc vật đến hết trọng tải thì có lẽ đã chìm nghỉm từ lâu rồi.

Trong lòng tàu, tiếng ồn ào như chợ vỡ và tiếng kêu rống thảm thiết của đàn gia súc đã nhường bước cho một sự yên lặng nặng nề và khiếp sợ, sự yên lặng chỉ bị khuấy động bở tiếng gió rít và tiếng răng rắc khủng khiếp của cột buồm gẫy.

Nhưng, dù bão có đáng sợ đến đâu, vẫn còn một mối nguy đáng sợ hơn rình rập từ phía bờ biển mà đoàn tàu hãy còn quá gần. Suốt đêm, thuyền trưởng Imbert không rời bánh lái, theo dõi từng phút từng giây để tránh đá ngầm và các hòn đảo nhỏ.

May sao trời sáng rõ mà không xẩy ra chuyện gì. Bình yên trở lại và đến gần trưa thì nhìn thấy một đường viển bờ biển ở phía chân trời.