Aude đắp chiếc chăn dạ, đang nằm thổn thức trên giường lúc mọi người ùa tới. Trước tiên là Richer, chú cô, và DuPont, rồi Villegagnon và Just theo sau. Bên ngoài căn lều, người của cả hai phái đứng lố nhố, xôn xao.

Sự gia công rên rỉ, cố làm ra đau đớn của Aude là cái giá phải trả cho kiểu dùng ngôn ngữ quá đáng của bà vú Chantal. Bà này, cùng chạy vào theo mọi người, lúc này mới đực mặt, chữa sự lúng túng của mình bằng cách sắp xếp lại vạt áo tơi tả.

Rõ ràng là bà ta đã ngoa ngôn. Tiểu thư Aude đâu có bị mọi ăn thịt theo nghĩa đen. Nhìn những ánh mắt ngạc nhiên và cụt hứng, cô nàng hiểu người ta tưởng mình đã bị tùng xẻo và bỏ vào vạc dầu, trong khi mình còn sống sờ sờ. Richer nghiêm trang yêu cầu nàng kể lại đầu đuôi.

- Hãi quá! Nàng nức lên, giọng nghe lâm li thống thiết trong khi người vẫn nguyên vẹn, không có máu me gi, nhưng những người có mặt lại thở phào nhẹ nhõm vì điều mà họ tưởng tượng còn ghê gớm hơn nhiều.

DuPont lại gần, nắm lấy tay cô gái đặt vào bàn tay chuối mắn của mình, vỗ về:

- Nào, nào, con gái, kể đi để chúng ta còn liệu đối phó.

Cô gái bắt đầu nói, cố làm ra vẻ chưa hết xúc động:

- Thế này, cách đây chưa đầy một giờ, như mọi chiều, con cùng bà Chantal ra dạo chơi như thường lệ phía sau tường thành, dọc bờ biển.

Cô lấy khăn tay chấm chấm lên má, làm như nước mắt vẫn tuôn rơi trong khi mắt ráo hoảnh:

- Cho đến ngày hôm nay, con vẫn thích ra đấy, – nghe cô dùng từ “cho đến ngày hôm nay”, mọi người ai cũng hiểu là kể từ nay, cô sẽ không dám quay lại đó nữa – ở đó nhìn ra biển rất đẹp.

- Và có lợi cho sức khỏe – Chantal xen vào.

Mọi người, kể cả Aude, đều trừng mắt nhìn bà vú, như bảo bà im đi, đừng nói linh tinh.

- Mới đầu, chúng con không gặp ai – Aude kể tiếp

- Cứ ngỡ tất cả mọi người trên đảo đều tập trung chờ nghe kết quả cuộc thương thảo, phải không chú?

Richer gật đầu, còn Villegagnon, đứng cao hơn tất cả một cái đầu, đằng hắng mấy cái để che sự lúng túng. Vì chính ông đã khởi xướng cuộc hội thảo, phải chăng nó là nguyên nhân gián tiếp của vụ việc bất ưng này.

- Phong cảnh thật yên bình – Aude kể tiếp – nên chúng con tranh thủ đi xa hơn đến tận cùng đảo, nơi vừa ngắm nhìn toàn cảnh khu vịnh và cả rừng núi xa xa. Thế là chúng con bị chúng nó tấn công.

- Ai tấn công?

- Bọn đàn bà con gái thổ dân.

- Bọn nô lệ ấy ư? – Villegagnon hỏi dồn, vì những người này trực thuộc ông.

- Vâng, những đứa đang lao động xây thành. Toàn đàn bà, vì đàn ông không thấy có ở đó.

- Chúng đã làm gì? – Richer hỏi.

Aude nức lên một tiếng, hai tay ôm lấy mặt. Chắc rằng thấy cô xẩu hổ như vậy, sẽ chẳng có ai dám cười về những lời tường thuật sắp tới của cô nữa.

- Bỗng dưng, chúng cởi hết quần áo, để lộ trên người những hình vẽ bằng sơn mầu đen và đỏ, trông tởm lợm như những con quỷ.

- Lại thế nữa! – Villegagnon bất bình thốt lên.

- Rồi chúng vừa vỗ tay vừa nhẩy múa quanh chúng con. Nghe tiếng chúng kêu thét mà phát khiếp, đặc biệt có hai mụ nhiều tuổi, trông như phù thủy.

Trong góc phòng, nghe tiếng thút thít của Chantal.

- Vòng tròn nhẩy múa cứ thít dần. Chúng con chết khiếp vì sợ. Không thể tưởng tượng cảnh nào khiếp hãi hơn. Lại phải ngửi mùi của chúng nữa, cứ như mùi từ địa ngục xông lên.

- Nhưng bọn chúng muốn gì? – Richer hỏi.

- Chúng con không biết nữa. Cũng không hiểu chúng làm thế là có kế hoạch sẵn, có ai ra lệnh, hay chỉ là cơn phát rồ của bọn mọi rợ.

Chantal nói xen vào:

- Nhưng, còn có một con bé...

- Thì tôi sắp nói đây – Aude ngắt lời.

- Đứa bé nào? – Richer lại hỏi.

Cô gái ngừng một lát để kích động thêm tỏ mò, và liếc nhanh về phía một ai đó trong đám đông và cái nhìn sắc như dao ấy đã phóng trúng đích:

- Vâng, phải nói ra điều kỳ quái này, thực tình con không muốn tí nào. Trong số những con quỷ cái ấy, có một đứa trẻ nhất, lại thuộc nòi giống văn minh của chúng ta.

- Sao? Da trắng ư, nó từ lỗ nẻ nào chui lên vậy? – Villegagnon chồm lên.

- Ồ! Thưa ngài đô đốc, ngài biết nó rất rõ.

Tiếng rì rầm râm ran trong phòng, mọi con mắt đổ dồn về Villegagnon.

- Con bé cũng sơn phết trên người y như những đứa khác, song rất dễ nhận ra ngay. Mắt nó trắng dã như củ cải, nhưng trông không có vẻ đần độn chút nào.

Villegagnon quay nhìn về phía Just, thấy mặt chàng xanh như tầu lá. Giọng Aude tiếp tục chua cay:

- Mà ngực nó khá nở nang, vậy mà không hiểu sao nó lại giả trai được cho tới bây giờ.

- Đứa nào vậy? – Richer chưa có dịp để ý Colombe bao giờ, hỏi.

Aude đưa mắt nhìn sang Just.

- Đó là một thị vệ của tôi, tôi rất quý nó – Villegagnon thẳng thắn đáp.

Ông không muốn ai trả lời thay về một việc thuộc trách nhiệm của mình. Chuyện này, ông sẽ hỏi riêng Just sau.

- Cải trang làm con trai? – Richer dè bỉu.

- Có lẽ vậy, tôi không hề biết – Vìllegagnon đáp.

Nhiều người trên đảo đã biết việc Colombe giả trai nên không ngạc nhiên; điều họ lấy làm lạ là tại sao nàng lại tham gia vụ lộn xộn này. DuPont hỏi:

- Thế con bé làm gì trong đám thổ dân?

- Nó chỉ huy mọi người. Nghe nó nói tiếng thổ dân ngon như không. Nó đã biến thành mọi rồi.

- Vậy nó ra lệnh mọi người làm những gì? – Richer hỏi.

- Ôi! Chú ơi, đừng bắt cháu phải nói nhiều hơn nữa. Đã khổ nhục phải chịu đựng nhìn chúng nhẩy múa, phô diễn tất cả những gì cần kín đáo, cháu không muốn bẩn mồm kể lại chi tiết.

Trí tưởng tượng của con người rất phong phú, có thể tin là như vậy. Người kể chuyện khôn khéo là biết dành chỗ cho người nghe tưởng tượng. Aude chỉ cần nói thế, ai nghe thì tùy theo tuổi tác và tâm trạng mà bổ sung cho bức tranh thêm sinh động. Một bầu không khí mờ ám đè nặng lên đám đàn ông lâu nay thiếu đàn bà, khiến họ im lặng nhìn nhau, cái nhìn nhiều ý nghĩa, trong lòng xốn xang bởi dục vọng và bất bình.

- Rồi sao nữa? – Richer vừa hỏi vừa nuốt nước bọt.

- Đến đây mới là sự xúc phạm thô bạo nhất. Con bé da trắng ra lệnh, thế là là tất cả xông vào xé quần áo chúng con, cắn vào chân vào tay chúng con.

- Chúng muốn ăn thịt các cháu?

Ðó là điểm mà Aude e ngại. Vì đến một lúc nào đó, cũng phải giảm nhẹ tấn bi kịch, hé ra một phần trò hề. Trên cánh tay của cô và Chantal chỉ có những vết răng cắn nhẹ, nhiều vết lại đã nhạt hết. Các thổ dân bày ra trò này chỉ nhằm dọa họ, làm cho họ sợ khi phải tiếp xúc với mọi ăn thịt người. Nhưng tình thế bây giờ là làm thế nào để thú nhận với mọi ngời rằng bọn thổ dân không nhằm gây hại gì. Giờ đây, điều mà cô ngại ngùng nhất là phải làm trò cười cho thiên hạ.

Nhìn những vết bầm nhẹ trên vai và cánh tay Aude, người ta thấy thương hại hơn là ghê sợ. Đối chiếu câu chuyện cô kể với sự hốt hoảng la làng của bà vú lúc nẫy, ai nấy đều như trút được gánh nặng và không khỏi mỉm cười. DuPont sốt ruột hỏi:

- Lúc đó các con có kêu cứu không? Có ai chạy đến không?

Ông chau đôi mày dữ tợn, cho thấy ông ta đang đánh hơi thấy một sự lơ là cảnh giác, hơn thế nữa, có khi lại là một âm mưu hẳn hoi nữa không biết chừng.

- Chúng tôi đã kêu khản cả hơi – bà Chantal rền rĩ.

Nhưng Aude không muốn nhắc lại việc họ ngã chổng bốn vó lên trời, việc họ kêu khóc tru tréo khi thấy hàm răng trắng nhởn nhe ra tưởng như sắp ăn thịt họ đến nơi, những tiếng kêu thét như tiếng lợn bị chọc tiết. – Tất cả diễn ra rất nhanh chóng, – Aude không muốn dài dòng nữa để mau chấm dứt cảnh khó xử. – Khi chúng con bị xô ngã là chúng bỏ chạy ngay, vẫn theo lệnh của cái con người Pháp đã trở lại cuộc sống ăn lông ở lỗ ấy.

Villegagnon giận sôi, gầm lên:

- Thế chúng chạy đi đâu?

Ông sẵn sàng chạy ngay tới đó để trừng phạt bọn càn rỡ.

- Tất cả đều đã được sắp xếp – Aude lắc đầu. Bên kè đá có một thân cây khoét rỗng. Chúng lao xuống đó, ra sức chèo sang bên đất liền.

- Thế mà không ai nhìn thấy chúng, không ai phát lệnh báo động! Không ai bắn chết chúng nó! Lính gác trên thành đâu cả? – Villegagnon lại la hét.

Có tiếng nói cất lên từ phía sau, gần bậc cửa:

- Vì đúng lúc đó, có kẻ ném đá vào bến sà lúp.

Đó là Thoret, người được giao phụ trách đội lính canh. Ðô đốc nhìn xoáy vào ông, khiến ông đờ người ra.

- Thế thì sao?

- Lính của tôi tưởng có kẻ định cướp thuyền, nên lao cả về phía ấy.

- Và ai ném đá?

- Có thấy bọn thổ dân chạy trốn về phía ụ cát.

- Tôi hiểu rồi – Villegagnon nói. Chúng đánh lạc hướng để cho bọn kia bỏ trốn. Bao nhiêu đứa tất cả?

- Chín mụ thổ dân – Thoret đáp. Và... con bé ấy.

Bây giờ, dù nàng đã chạy thoát, ông già vẫn không có lời nào tố cáo Colombe. Ông đã biết chuyện cải trang từ lâu, song vẫn tìm cách che giấu, bảo vệ nàng. Ðã hai lần, ông can thiệp để những kẻ dưới quyền không nói ra điều họ đã khám phá. Colombe không biết gì về thiện chí của ông thần hộ mệnh lặng lẽ ấy.

Giờ thì đã muộn. Lũ thủ phạm đã cao chạy xa bay. Vẫn nghe tiếng Chantal nức nở. Villegagnon suy nghĩ một lát, rồi tiến về phía giường, nghiêm trang nói giọng ồm ồm:

- Tôi có lời xin lỗi tiểu thư. Cầu Chúa che chở cho tiểu thư sớm bình phục.

Rồi ông quay ngoắt đi và bước ra giữa hai hàng người lố nhố, cười nói hả hê trông thật đáng ghét. Thật không có đứa nào ra hồn cả!

༺༒༻

Một trận mưa lâm râm, trái mùa phủ lên bờ biển bên kia một làn hơi nước âm ấm, không thể thấm sâu xuống cát được. Colombe và đám phụ nữ Anh điêng nhẩy từ thuyền xuống mà vẫn còn thích thú vì đã làm hai mụ đàn bà huygơnô khiếp đảm. Thân thể trần trụi, nhễ nhại mồ hôi pha lẫn nước mưa, Colombe hãy còn phấn khích về chuyện vừa rồi. Nàng tràn trề hạnh phúc đã giành được tự do, không những trong một khoảng không gian rộng lớn của quả đất mà còn ở một nơi nhỏ xíu mà nàng hằng mong ước được trở lại. Hạnh phúc được nhân lên gấp bội khi nàng nhìn thấy những cô gái thổ dân cũng trút bỏ thái độ vâng chịu, phục tùng, tìm lại được phong cách thận trọng xưa kia mỗi khi đi rừng, vuốt ve thân cây sống hẳn hoi chứ không phải những khúc gỗ đã đốn để làm công sự, âu yếm hoa lá, rễ lớn rễ nhỏ, nói tóm lại là trở về với thế giới đầy sức sống của thiên nhiên.

Quintin đã sang trước cùng với tổ được phân công việc lấy nước ngọt và ông đã ở lại. Ông đang đợi họ ở lãnh địa của bộ tộc duy nhất còn lại không bị Quạ trước đây – và bây giờ là Martin – khống chế. Chính bộ tộc này, theo yêu cầu của Paylo, hiện còn nhận cung ứng nước ngọt cho đảo.

Họ có thái độ thân thiện với người Pháp, song vẫn là dân Tupi với biết bao tục lệ lạ lùng. Thấy đám phụ nữ Anh điêng đi tới – những người này vốn là tù binh thuộc bộ tộc khác bị Quạ bán cho Villegagnon làm nô lệ – họ vớ ngay vũ khi, hò hét man rợ và định xông vào đánh chết. Colombe phải nhẩy ra túm lấy viên trưởng tộc, can:

- Những người này vô tội!

- Chúng là người Tabajare, thù địch của chúng tôi. – Viên trưởng tộc gầm gừ, mắt không rời đám người mới đến.

- Hãy tha cho họ – Colombe nói. Nhìn xem: họ không còn là người Tabajare mà chỉ là những nô lệ tội nghiệp, kiệt sức vì lao động.

Các cô gái run rẩy đứng nép vào nhau. Điều họ lo ngại đã xẩy ra. Tuy nhiên họ không có vẻ sợ hãi quá đáng, có lẽ họ còn cho sự việc diễn ra như vậy là hợp lẽ, hợp với tục lệ của rừng rú. Viên trưởng tộc không chịu:

- Người Tabajare đã giết nhiều chiến binh chúng tôi. Không thể tha thứ. Như thế trái với tục lệ, thần linh sẽ nổi giận.

- Ông hãy thương lấy họ – Colombe vẫn nài nỉ.

Song nàng hiểu từ “thương hại” không có nghĩa gì trong trường hợp này. Người Tupi vẫn lăm lăm xông lên.

Tình hình nguy kịch khiến Colombe chợt nẩy ra một ý:

- Khoan! Những cô gái này không phải là của các ông.

Trưởng tộc nhìn nàng, không hiểu.

- Các ông đã bán họ cho người da trắng, vậy là của chúng tôi. Các ông đụng vào, sẽ là hành động ăn cướp.

Người Pháp lâu nay đã cố gắng nhét vào đầu người Anh điêng một khái niệm đạo đức: đó là sự tôn trọng tư hữu, vốn xưa nay không có ở họ. Người Tupi không giữ gì làm của riêng, ai cũng có thể lấy được không phải hỏi hoặc xin. Họ cũng giữ thói quen như vậy với người da trắng, mà người đã trắng thì cấm kỵ điều ấy. Dần dà họ hiểu ra rằng cái mà người da trắng căm ghét nhất, là cái hành động gọi là ăn cắp, ăn cướp. Thâm tâm họ lấy làm thương hại cho người da trắng, hẳn phải thiếu thốn lắm nên mới giữ rịt lấy những thứ mình có. Chứng cớ nữa là họ phải cất công đi xa thế, sang tận châu Mỹ, để kiếm những sản vật có sẵn ê hề như là gỗ.

Nghe nói đến ăn cướp, viên tộc trưởng Tupi thật thà ngần ngại. Ông nhìn đám nữ tù binh, ra chiều suy nghĩ. Vả lại, cái lệ của tục ăn thịt người là chỉ ăn nam giới. Đám nữ nhân gày gò, tiều tụy này chẳng đáng để mất công. Cuối cùng ông nói:

- Thôi thì tôi để lại cho cô. Nhưng họ không được lưu trú trên lãnh địa của tôi.

Và thế là đám chị em, được cung cấp một bị bột và thịt ướp, lập tức lại đi sâu vào rừng thẳm.

Mưa nhẹ tráng lên lá cây một lớp vécni xanh thẳm. Từng đàn thú ăn kiến to đùng và lợn bờm lang thang đi kiếm những vũng bùn mà lợn rừng thường đầm mình. Nét mặt các cô gái Anh điêng rạng rỡ. Lâu nay mất thói quen đi trên sỏi đá mấp mô, họ rụt rè nhón chân từ điểm này sang điểm khác, trông như nhẩy múa. Quintin chìa hai tay dắt hai cô, lòng phơi phới như tìm thấy đường lên thiên đàng.

Dọc đường, họ dừng lại nghỉ hai lần, nằm nép giữa những tảng đá to. Đến ngày thứ hai thì mưa tạnh. Mặt trời trở lại, như một người trưởng thành bắt tay vào một việc sau khi đã giả vờ giao cho trẻ con làm.

Trong suốt chuyến đi, Colombe thấy mình tràn trề hạnh phúc. Không phải nàng tự hào về trò gây rối vô nghĩa vừa rồi. Thật ra, lúc đầu, nàng chỉ định làm cho Aude sợ nhưng rồi lại để mình bị lôi cuốn vào vở kịch mọi ăn thịt người, hơi quá đà một chút. Song hạnh phúc lớn nhất của nàng là đã trút bỏ trò cải trang bó buộc bấy lâu, trở lại con người thật của mình, và chứng tỏ rằng, để được làm phụ nữ, không nhất thiết phải giam mình trong quần áo mớ ba mớ bẩy, hoặc phải giả bộ e lệ, khiêm tốn. Lúc này, băng băng chạy giữa các cây xương khô và cây đại, tấm thân dày gió dạn sương phủ một lớp màu quen thuộc, trẻ trung và căng đầy nhựa sống như lá cây cao su, nàng cảm thấy như mình được đón nhận mọi sức mạnh và mọi thích thú, mọi thách thức và mọi thuận lợi. Không có một nơi nào trên thế giới, không có thời đại nào có thể cho nàng tự do và quyền lưc như thế này, và khi màu xanh lơ dịu dàng ngoài vịnh lờ mờ hiện ra trên ngọn cây, tâm hồn nàng bay lên phơi phới, tràn trề một niềm hạnh phúc không gì có thể làm vẩn đục được.

Giờ thì Colombe đã rất thân thuộc mọi nẻo đường rừng. Nàng chọn một con đường vòng, có dài hơn nhưng an toàn hơn, leo dốc ngoắt ngoéo nhiều lần, giữa các tảng đá đen sạm nắng gió mọc lơ thơ những cây ngọc giá đang nở hoa. Lên cao chót vót, họ tới một khu rừng thông thân to như cột nhà, rất dễ nhận ra từ xa. Họ chỉ cần vượt qua một thung lũng rộng toàn cây dâm bụt và cây lê đá là đã nhìn thấy ngôi nhà của Paylo.

Ông già đang ngồi trên một thứ ngai tết bằng rễ cây xoắn xuýt. Hai cô gái Anh điêng rất trẻ đứng bên, chải tóc và râu cho ông. Qua mùi hương hoa tỏa ra, ta biết là ông vừa tắm xong. Ông thường dùng một cái chum đất nung đổ đầy nước ấm và ngồi ngâm trong đó hàng giờ liền.

Co1ombe kể ông nghe chuyến đào thoát vừa rồi. Khi nghe nói về những phụ nữ Tabajare, ông có vẻ suy nghĩ:

- Ta biết bộ tộc của họ, họ đã di chuyển đi rồi và rất khó tìm được họ mà không rơi vào tay bộ lạc Outaca. Bọn này vừa ngang ngạnh, vừa ngu dốt như lũ lừa ấy, chúng sẽ không ngại gì mà không xé xác mấy người khốn khổ này ra thành trăm mảnh đâu.

Những phụ nữ này đang ngồi la liệt ở bãi đất phẳng rộng, Cây cối và lều lán xen kẽ, lãnh địa của Paylo.

Người của Paylo đón tiếp tử tế, cho họ ăn uống. Paylo nói:

- Nhưng nếu muốn, họ có thể ở lại đây. Không ai làm gì họ đâu.

Colombe ngồi dưới chân, ngả đầu lên đầu gối ông, còn ông khẽ vuốt mớ tóc vàng của nàng.

- Ta có tin về cô bạn của cháu – Paylo nói.

- Chị Paraguacu? Chị còn sống?

- Phải, bộ tộc của nó đã trở về đây. Nhiều người đã chết vì bệnh dịch. Trong đầu Colombe, lần đầu tiên, thoáng hiện ý nghĩ: “Chính mình đã mang bệnh tật và chết chóc đến cho họ mà không biết.”

- Cháu đến thăm chị ấy được không?

- Nó bảo nó muốn đến thăm cháu. Để ta cho người báo tin.

Colombe lại ngả đầu xuống. Đậu trên một cái hòm chạm trổ từ châu Âu lạc tới đây nhưng đã mọc rễ chằng chịt giữa đám hoa giấy và dương xỉ, hai chú chim tu can nghiêm nghị theo dõi mọi người.

Nguy hiểm đã qua, sự mệt mỏi sau quãng đường dài dần mất đi trong khu rừng yên tĩnh và ấm áp. Tâm trí Colombe lại nghĩ về đảo. Nỗi chán ghét trước đây khiến nàng phải rời bỏ nó biến đi, nhường chỗ cho một niềm luyến tiếc, trong đó nổi bật hình ảnh thân thương của Just. Lúc chuẩn bị bỏ trốn, nàng chưa lường trước rằng mình đã tự cắt cầu, không bao giờ trở lại, cũng có nghĩa không bao giờ gặp lại anh trai. Thế vào niềm say sưa được giải phóng, nàng thoáng buồn vì cái giá phải trả là tự chặt đứt nửa thân mình. Và nàng cảm thấy từ nay sẽ không bao giờ nguôi ý muốn da diết được đoàn tụ với Just.