Hiệp sĩ Villegagnon về Pháp đúng lúc xẩy sự biến thẳm khốc sau này được lịch sử gọi là “vụ náo động Amboise". Cuộc bạo loạn này của phái Tin lành kéo theo một đợt đàn áp đẫm máu, trong đó vị cựu chỉ huy đồn Coligny nổi bật vì sự tà ác. Chặt đầu, treo cổ, dìm nước những kẻ bị coi là dị giáo... những việc đó kéo dài suốt một tháng. Régni de la Planche đã mô tả như sau: “Phố xá Amboise lênh láng máu, xác chết rải khắp đường, mùi xú uế xông lên nồng nặc”.
Vì những hành động tàn bạo đó, Villegagnon trở thành người hùng của thời sự. Vừa mắm môi mắm lợi tàn sát phái huygơnô, ông vừa thảo và cho tán phát những tờ tơi kể lể công trạng của mình ở Brésíl. Song nước Pháp đang liên kết với Tây Ban Nha nhằm tiễu trừ họa Tin lành, không quan tâm gì đến đất đai Nam Mỹ nữa. Villegagnon chỉ nhận được một giấy ủy quyển để đến Lisbonne thương lượng. Với số tiền đến bù là ba vạn đồng ê-cu, ông chấp nhận từ bỏ hoàn toàn mọi quyển lợi ở Guanabara.
Khi các cuộc chiến tranh Tôn giáo nổ ra ở Pháp, Vi1legagnon càng có đất dụng võ. Nhờ nổi danh tàn bạo, ông được phong quân lộc xứ Malte tại Beauvais, ở Gâtmais. Dù lòng còn sôi sục hận thù, ông đã qua đời bình yên ở đó, và cúng tất cả của cải để giúp người nghèo ở Paris.
Richer, Du Pont và những người Tin lành sống sót từ Rio trở về Pháp sau một chuyến đi biển hãi hùng. Lương thực thiếu đến mức phải mổ cả vẹt để ăn thịt. Aude trở lại Genève, kết hôn với một mục sư.
Nhưng nhiều người Tin lành khác trở về đã không thoát khỏi bị đàn áp qua các cuộc chiến tranh Tôn giáo. Hai mươi năm sau, Jean de Léry đã viết hồi ký kể lại thiên “Brésil phiêu lưu ký” khủng khiếp. Trong đó ông kịch liệt lên án tục ăn thịt người của một số bộ tộc Anhđiêng, vậy mà đến khi xẩy ra vụ thành Sancerre bị bao vây, ông đành bất lực nhìn những người đồng đạo bị dồn đến chỗ cũng phải ăn thịt lẫn nhau.
Tại Guanabara, người Bồ Ðào Nha đóng đô ở đó và xây nên thành phố Rio. Sau khi Martin chết, bọn lục lâm bờ biển tiếp tục hoạt động. Song có một số tìm đường trở về Pháp, và một người trong số đó trở thành thư ký cho Montaigne. Nhờ anh này mà nhà văn có cảm hứng viết chương XXXI nổi tiếng trong Quyển một của tập Tiểu luận nhan đề “Về những kẻ ăn thịt người”, sẽ có ảnh hưởng sâu sắc đến các triết gia của thời đại Ánh sáng, vì đã dựng lên hình ảnh của người mọi rợ tốt bụng.
Song ở tất cả phần còn lại của vịnh, người Bồ Đào Nha vấp phải sự kháng cự quyết liệt của thổ dân. Nhờ hấp thụ kỹ thuật quân sự do người Pháp và một số người Anh truyền cho, họ gây nhiều khó khăn cho bọn thực dân Bồ Đào Nha. Vụ phong tỏa Cabo Frio hồi đầu thể kỷ XVII là chương cuối cùng của cuộc kháng cự, kéo dài hơn một nửa thế kỷ. Sau đó, dân Tupi bị dồn về phía bắc, sâu vào trong đất liền; những người Pháp ủng hộ họ cùng đi theo. Khi quânBồ Đào Nha lập xứ Natal vào năm 1597, họ tính ra có tới năm chục tay súng người Pháp trong hàng ngũ thổ dân.
Nhiều người Pháp sau đó đã hòa mình vào cuộc sống ở Brésil, một số khác chọn đường ra khơi và trở thành cướp biển, chặn đánh các đoàn tàu, gieo kinh hoàng trên các nẻo đường Ðại tây dương.
Tộc Tupi ngày nay đã tuyệt diệt; người ta chỉ còn biết đến họ qua chuyện kể của những người lữ hành thuật lại. Họ mô tả tỉ mỉ các tập tục và huyền thoại của họ, trong đó có sự tích khó tin nói về trận hồng thủy mà thẩn Toupan giận dữ đã làm phép dâng lên để trừng phạt loài người. Cả nhân loại chết hết, trừ một người con trai và một con gái. Họ kết hợp với nhau và sinh ra loài người mới.
Các nhà dân tộc học có ý kiến khác nhau về ý nghĩa của huyền thoại này. Song chúng tôi có ý kiến riêng của mình.
Thật vậy, không ai cấm chúng tôi nhận ra trong hai nhân vật của cổ tích nọ hình bóng của hai con người chúng ta từng yêu mến, là Just và Colombe.
