Mỗi lần đặt chân lên bậc thềm của quảng trường Saint-Mare, lái buôn Cadorim lại

thấy lòng bồi hồi xúc động. Lão yêu tha thiết thành phố quê hương với tòa tháp vuông quen thuộc, dinh Thống lĩnh đồ sộ, nóc nhà thờ dát vàng óng ánh. Than ôi, định mệnh lại buộc lão phải xa quê, xa quê để phục vụ quê. Nước Cộng hòa Venise ban cho lão cái vinh dự – đồng thời là bất hạnh – là chiến sĩ của đạo quân vô hình những nhà ngoại giao và gián điệp mà nó phái đi khắp nơi. Nước Cộng hòa vốn yếu thế, phải tìm sức mạnh ở cái vốn hiểu biết vô tận mà mạng lưới tai mắt đó mang về. Nhũng người này đã từ bỏ tính trung thực của mình để đổi lấy cái công việc cần đến sự phản trắc và họ đã thề sẽ tiết lộ mọi bí mật thu thập được để lòng trung thành của họ được nguyên vẹn.

Mỗi lần Cadorim về nhà, chính là để báo cáo với Thống lĩnh và với Ðại hội đồng tất cả những gì đã thấy, đã nghe, đã đoán. Mỗi lần kể những gì mà lão nhìn thấy, nghe được, và đoán ra phải lai rai kéo dài tới một tháng, có khi hai.

Trong lúc chờ đợi, lão đi lang thang trong thành phố yêu quý, song mỗi lần trở về lại thấy có những thay đổi khiến lão ngỡ ngàng. Các con của lão lớn phổng đến không nhận ra, vợ lão thì mỗi ngày dường như một xa lạ. Nhà của của lão như đã bị xê dịch vì chung quanh la liệt những công trường xây dựng. Nhiều nhà mới, cầu mới, nhà thờ mới mọc lên. Từ cửa sổ nhà mình, nay Cadorim nhìn thấy mặt mới tinh của nhà thờ Santa Maria và lâu đài Vendramin sừng sững trên một rừng cọc. Trên các nhánh của cải phá nước mặn này xuất hiện nhiều công trình đẹp như những viên đá quý: một ngày đẹp trời nào đó, mớ giàn giáo bỗng được phá dỡ, đưa ánh sáng mặt trời những màu hồng trong sáng, những màu trắng tinh khôi, những màu son tinh tế, ấy thế mà lại mang giá trị vĩnh cửu. Cadorim yêu say

đắm thành phố này, song cứ mỗi lần bắt đầu làm quen được với những thay đổi của nó thì lại đến giờ sắp phải ra đi. Thế là lại nằm mơ thấy những dặm đường dài đặc, những quán trọ nhếch nhác, rồi phải lo toan, mưu mẹo... khiến suốt đêm không ngủ. Ðến mức không chịu được, lại mong lên đường mau cho xong.

Hoàn cảnh của lão là như vậy. Buổi sớm tháng Tám hôm đó, mặt trời mùa hạ rực rỡ chiếu sáng toàn bộ thành phố; chỉ có tâm hồn lão là nơi duy nhất vẫn ngoan cố không chịu hé mở đón ánh sáng. Ðể đến được chỗ hẹn cuối cùng trước khi lại tiếp tục lên đường, lão phải đi ngang qua hơn hai chục dòng kênh và vô số quảng trường nhỏ xinh. Do một sự oái ăm khó hiểu của con tim, lão càng thích thú trước cảnh thuyền gông-đôn đi lại như mắc cửi, cảnh chợ búa sầm uất và hàng nghìn những cảnh đời nhỏ nhất trong cuộc sống ở Venise buổi sáng, thì lại càng đau đớn vì sắp phải mất những thú vui ấy trong một thời gian rất dài. Cuối cùng, lão đến trước một cung điện mới xây, nơi ở của người gọi lão đến để hỏi chuyện. Vừa vào cửa, lão đã có cảm giác tạm bợ như mình đang trên đường trường: nội thất của tòa lâu đài đang được hoàn thành nốt và tỏa ra một mùi quen thuộc của thạch cao mới trát, nhưng đã kê đồ đạc không theo lối Venise. Hòm xiểng gỗ, ghế bành ra kiểu cách gì nhưng gia công rất nặng nề và cả một bức tường gạch men hoa nói lên ý muốn khắc ghi cho cái ốc đảo này toàn dấu ấn Bồ Ðào Nha. Cái kiểu cách cầu kỳ vô nghĩa này không những chứng tỏ sự giàu sang của kẻ thích phô trương mà còn sặc mùi giầu mới nổi và mùi học làm sang. Cadorim đã từng thấy khá nhiều những thói lố lăng như thế, ai đi qua vương quốc Milanais cũng ra sức vơ vét đem về. Lão thở dài và ngồi tạm xuống một cái ghế ngà to rộng vừa bất tiện vừa kệch cỡm, trông thì có vẻ đồ sộ nhưng lại lung lay.

Lão phải chờ một lúc lâu rồi một cánh cửa mở ra để lộ một cung thờ vàng óng, và giám mục bước ra. Cadorim vội phủ phục, hôn nhẫn của vị giáo sĩ cao cấp:

- Con xin kính chào Đức Ngài Chí Thánh!

Cứ tôn bề trên lên một chức danh họ chưa hề có là không bao giờ thừa, người được tôn vinh luôn sẵn sàng tha thứ cho sự nhầm lẫn và cho rằng kẻ xu nịnh kia chỉ chào sớm một chút mà thôi. Viên giám mục Bồ Đào Nha làm bộ ngỡ ngàng:

- Con hãy đứng dậy, và đừng gọi ta là Chí Thánh. Ta chưa được vinh hạnh là Gíáo hoàng.

Ðức cha Joaquim Coimbra nói “chưa” với một vẻ khiêm tốn tham lam, có nghĩa là ngài có nhiều tham vọng sẽ lên tới chức ấy.

Vài lời thăm hỏi xã giao, và một việc không thể né tránh: đưa đi thăm thú vài chục căn phòng lộng lẫy, mà tất cả cái bọn quê mùa ấy tưởng mình có nhiệm vụ bắt khách người Venise phải chịu, rồi mới đến việc sắp xếp chỗ ngồi trên ban-công lâu đài. Hai người ngồi đối diện nhau trong những chiếc ghế bành bằng đá hiển nhiên là rất kém thẩm mỹ. Và cuối cùng Cadorim được dẫn dắt đi vào việc chính. Vị sứ thần của tòa thánh chắp tay trước bụng, hỏi thẳng vào vấn đề:

- Vậy là con đã có mặt ở cái bến cảng mới, nơi bọn Pháp rục rịch chuẩn bị mưu đồ chống lại đất nước của ta?

- Kính thưa Ðức Chí Thánh, con đã tới Havre-de-Grâce.

- Một cái tặc lưỡi nhắc lão chưa đến lúc nói đến việc đó...

- Quốc vương nước ta rất biết ơn nước Cộng hòa Venise đã đáp ứng yêu cầu của Người. Chỉ qua trung gian của nước con, chúng ta mới thu thập được những thông tin chính xác. Vậy con đã biết những gì về mưu đồ của bọn Pháp ở châu Mỹ?

Ngay lúc mới về cách đó hơn ba tuần, Cadorim đã có thể báo cáo ngay với giáo sĩ những gì mình biết. Song phải chờ để nước Cộng hòa thương lượng về cái giá Bồ Ðào Nha phải trả. Bồ Ðào Nha không phải là đồng minh của Venise, họ nhất quyết mở đường sang Ấn Độ, phá vỡ độc quyền mà Venise vẫn giữ ở phương Ðông. Tuy nhiên, việc nào ra việc nấy. Nước Bồ Đào Nha chẳng tử tế gì, song dù sao cũng có tác dụng làm đối trọng với Tây Ban Nha, tức là đối trọng với một trụ cột trong Ðế chế của Charles Quint, mà Venise luôn coi chừng. Vì vậy bọn Bồ Đào Nha thô lỗ thật, vẫn cần tranh thủ chúng. Giúp chúng được việc gì thì cứ giúp, miễn là phải trả giá cao. Ðược biết, hôm trước hai bên đã ngã giá, sau một cuộc mặc cả gắt gao, nên lúc này Cadorim có thể kể hết những gì đã thu lượm được ở Havre.

Sau khi nghe xong, giám mục ra chiều suy nghĩ

- Con nói, ba tàu cả thảy, lại vũ trang đầy đủ? Gay thật.

Một bức tán đỏ căng phía trên, khiến cho toàn bộ ban-công rất râm mát, trong khi mặt nước dưới dòng Kênh Lớn hắt lên hàng vạn tia nắng lấp lánh. Đức cha nói tiếp:

- Quân của nước cha gặp tàu lẻ hoặc tàu không vũ trang thì không khó khăn gì mà không buộc được chúng từ bỏ ý định đi Brésil. Brésil là của chúng ta.

Nói đến đây, giáo sĩ rưng rưng nhớ đến các biện pháp mà đồng bào của ngài thường dùng để trừng phạt bọn điên rồ dám coi thường chủ quyền của Bồ Đào Nha ở miền đất mới, kể cả chặt chân chặt tay rồi bỏ cho chết đói...

- Nhưng lực lượng chúng tôi không đủ để ngăn chặn ba tàu có súng ống lại hung hăng sẵn sàng nghênh chiến.

Do thiếu người, nước Bồ Ðào Nha nhỏ bé trao cho các đại diện của họ nhiều trách nhiệm khác nhau. Ở nước Ý này, cha Joaquim có mặt là để làm chức trách đối với Giáo hội, song ông còn kiêm cả chức năng đại sứ. Với chức năng này, ông cắn môi suy nghĩ về hậu quả chính trị sẽ nẩy sinh qua sự việc mới xẩy ra. Cadorim tranh thủ lúc đức cha yên lặng để thả hồn phiêu diêu. Nhìn qua cửa sổ thấy thuyền bè ngược xuôi trên kênh lớn, lão càng thấy lưu luyến thành phố quê hương. Song liệu rồi sau đây hắn lại bị phái đi chốn xa xôi nào nữa... Tiếng Ðức cha nói to làm lão tỉnh giấc:

- Theo con, đúng là họ đi Rio de Janeiro?

- Vâng, đúng ạ.

Và lão hỏi thêm, để tỏ vẻ quan tâm:

- Ở đó các ngài có đồn binh nào không ạ?

Cha Joaquim buồn rầu:

- Than ôi, Brésil thì rộng mà nước Bồ Đào Nha của cha lại nhỏ... Chúng ta có người ở Sao Salvador de la Bahia, nhưng nó cách xa vịnh Rio bằng từ Lisbonne đến nước Anh vậy. Ở Sao Vincente phía nam, cũng có một đồn binh nhỏ, nhưng không đủ sức để tấn công bọn chúng.

Cha đăm chiêu, cầm cốc rượu lên, từ từ uống cạn rồi đặt mạnh xuống bàn, nói oang oang quên cả cái từ tốn thường có của một giáo sĩ:

- Nhưng chúng ta sẽ tìm ra cách để buộc chúng phải tôn trọng chủ quyền! Gì thì gì, cũng phải tổ chức cuộc tiễu phạt xuất phát từ Bahia, từ Cap-Vert và nếu cần, từ cả thủ đô Lisbonne.

Rồi cha dịu giọng:

- Tất nhiên, quyết định tối hậu là từ Hoàng thượng, Cadorim làm ra vẻ đồng tình. Lão nheo mắt cho khỏi chói bởi ánh phản chiếu từ dưới kênh lên. Nhưng nấp trong vỏ bọc quan tâm ấy, lão vẫn tiếp tục mơ mộng.

Mắt lạnh lẽo và xa xăm, như đứng trước một bóng ma, vị giáo sĩ nhấn mạnh:

- Vấn đề là cần trình bày cho Người rõ tình hình chính trị hiện tại của châu Âu. Vì thời cơ hành động đã tới. Nước Pháp đã kiệt sức vì phải đối phó với hoàng đế: nó hướng về phương đông. Chiến trường mà họ tung hết lực lượng lúc này là ở phía Picardie, hoặc: Hainaut... Nếu ta tranh chấp với họ một cơ sở xa xôi tận bên Mỹ, chắc họ sẽ không phản ứng. Cần nắm thời cơ ngay.

Cha lắc cái vòng gắn trên chiếc cốc bạc mạ vàng ba lần như người ta vẫn làm trong các cuộc bán đấu giá để kết thúc một lần nâng giá. Cha hăng hái nói tiếp:

- Tháng sau cha mới phải về Lisbonne, nhưng tình hình này ta sẽ về sớm hơn. Cần nhanh chóng thuyết phục Hoàng thượng. Trời sẽ giúp ta, ta tin chắc như thế!

Cadorim mơ màng nhìn về phía Murano và đất liền ở phía chân trời.

Giật thót mình bởi câu cảm thán của cha, lão quay trở về với thực tại. Bọn Bồ Ðào Nha thế nào ấy nhỉ... à phải. Lão đã nhớ được rồi.

Thấy giáo sĩ có vẻ sắp chấm dứt cuộc gặp, Cadorim vội nói:

- Kính thưa Đức Chí Thánh, nếu Đức Ngài quyết tâm đánh tan cái nhúm người Pháp ấy, con đã cẩn thận gài sẵn một người ở đó.

Giọng tự nhiên của lão bao hàm cả ngụ ý “tất cả không phải trả thêm tiền”.

- Tốt lắm – đến lượt giám mục nheo mắt, hiểu ý.

Cadorim liền giới thiệu Vittorio, không quên thổi phồng tài năng của hắn

- “Ribère”… giám mục hài lòng nhắc lại – Hay lắm! Con thật là thần tình, chu đáo! Thực thế, các con đúng là lắm mưu nhiều kế!

Một nụ cười hóm hỉnh nở trên môi cả hai người, khiến họ đều hiểu ngầm đấy là một lời khen. Nhưng dù sao, lòng tự trọng của Cadorim cũng hơi bị xúc phạm. Lão đã chai sạn đến mức không còn tức giận khi người ta thán phục Venise vì sự phồn thịnh thì ít mà vì thói mua chuộc thì nhiều nữa. Nhưng đằng này lại là vấn đề tự trọng cơ chứ…