Với Colombe, năm ấy là một năm thoải mái. Được tự do đi lại giữa đảo và đất liền. Được sống cạnh Just, và đúng là hạnh phúc lớn khi rời bỏ tuổi thơ để bước vào tuổi mới lớn mà không phải xa anh. Nàng thấy anh mình ngày càng đẹp ra, xứng với tước hiệu hiệp sĩ mới nhận. Gặp hoàn cảnh khó khăn, chàng chứng tỏ ra có đủ nghị lực vượt qua, điều đó khiến nàng càng khâm phục. Chàng nghiêm khắc mà không tàn nhẫn, biết động viên mọi người, đôi mắt luôn sáng ngời ý tưởng. Chàng lấy Villegagnon làm mẫu, song bộ tịch quá đáng, gần như lố bịch của ông đô đốc sang đến chàng lại có sự cân bằng mềm dẻo của một người thực sự đàng hoàng. Đô đốc chủ trương phải giữ mình chay tịnh, luôn mồm báng bổ phái nữ, điều đó làm Colombe hết sức bất bình, khó chịu. Just cũng tán thành phải rèn khổ hạnh, song với phụ nữ lại tỏ ra tôn trọng; chứng cứ là thái độ đối xử nhân đạo của chàng với những nô lệ nữ người Anh điêng lao động trên công trường.

Bây giờ dường như cả đảo đã đoán Colombe là con gái. Nhưng vì những chuyến qua lại trên đất liền của nàng có lợi cho mọi người, và ai nấy cũng quý nàng nữa, nên không ai đem việc ấy mách Villegagnon, mà ông này thì có mắt như mù, không thấy gì hết. Và những ngày thắm tình anh em giữa Colombe và Just cứ thế trôi qua, và mặc dù phải thừa nhận là họ rất khác nhau, nhưng họ đã thống nhất sẽ tuyệt đối chấp nhận nhau. Ngoài tình anh em ra, Colombe và Just còn có tình bạn trong trắng gắn bó mật thiết và luôn che chở nhau nhưng không phụ thuộc, họ có tình đồng đội theo tinh thần hào hiệp thích hợp với thời đại Jeanne D’Arc.

Colombe hài lòng với tình cảm ấy bởi vì nàng không còn ai để lựa chọn và Just cũng hài lòng. Nhưng nàng sẽ còn đòi hỏi hơn thế nữa nếu không có một niềm hạnh phúc khác tràn đầy trong lòng những thời gian dài vắng mặt mà nàng sống cùng người Anh điêng…

Từ ngày được tiếp cận Paylo, nàng chợt nhận ra cái thế giới cũ trên đất liền tưởng đã mất, nay lại trở lại. Nàng giữ kỷ niệm khó quên về lần gặp gỡ đầu tiên ấy. Theo chân chàng người Anh Charles, Quintin và nàng đã lên tới những đỉnh cao um tùm ở mạn nam, đứng từ đó nhìn xuống biển thì hòn núi hình bánh ngọt chỉ còn nhỏ tí, và so với đỉnh Corcovado sừng sững thì trông nó có vẻ như người tí hon bên cạnh người khổng lồ. Thay cho cái nóng ngột ngạt dưới vịnh là một bầu không khí thoáng mát từ ngoài khơi tràn vào và làn gió se se lạnh của vùng cao. Khu vực của Paylo không có rào cản nào xác định, ta đoán biết đã tới nơi là do lẫn với mùi hăng hắc của thông và gỗ Brésil có thêm mùi hương của những cây quen thuộc với cuộc sống như: cây dái ngựa trĩu quả, cô pa cho dầu quý, và bông trồng bạt ngàn. Không rõ những cây ấy là do người trồng, hay là do sự có mặt của Paylo, thiên nhiên đã đem chúng tới đây làm lễ vật.

Rồi, trong một khu rừng thông râm mát, lá thông khô xào xạc dưới chân, họ đến chân một con dốc đánh thành bậc và mỗi bậc lại được lót một khúc gỗ tròn. Trong gần một tiếng đồng hồ, họ phải trèo hàng trăm bậc thang quanh co leo lên một ngọn đồi um tùm cây lá. Dọc đường gặp từng đàn khỉ và vẹt kêu chíu chít như chào mừng. Cao hơn nữa, có tới ba chục con công xòe đuôi muôn sắc. Họ cũng gặp một toán Anh điêng từ trên đi xuống – tất nhiên đều trần truồng – nét mặt tươi cười.

Cuối cùng, ngôi nhà đã hiện ra. Charles phải chỉ cho họ thấy, bằng không họ không thể ngờ. Thực ra đó là một nơi ở nằm ngay giữa cây cối, mái che là cành cây chằng chịt, cột là những thân cây sống. Có thể nói là bóng cây trùm lên vô số cột tự nhiên và cả khu nhà chỉ là một hệ thống vách ngăn bằng gỗ nối liền các thân cây, bị các loài thực vật thấp nhỏ từ dưới thúc lên, xé lẻ, nang cao, uống cong bởi sức đẩy của cây cỏ, tạo ra những lỗ hổng rải rác khắp nơi. Tuy nhiên tất cả đều khá ngăn nắp. Không có cửa, nhưng có lối vào đàng hoàng, có bậc đi lên. Giữa nhà trên nền đất nện, có một khoảng lát gạch theo kiểu Bồ Đào Nha, trên đặt một lẵng hoa quả, chung quanh xếp một loạt vò có men đỏ chói, trong đó chất đầy hoa quả cũ, cắm rất nhiều gậy gộc và ô. Họ theo Charles đi sâu vào trong nhàTrong cảnh tranh tối tranh sáng, người ta không còn chú ý đến bộ khung toà lâu đài có các cây to làm cột nữa. Chỉ có mùi đất nện và mùi nhựa cây là khiến cho khách nhớ rằng đây là một công trình nằm lọt thỏm giữa một lỗ hổng của thiên nhiên, mà nó hào phóng nhường cho con người. Sự tài giỏi khôn ngoan của kẻ sắp đặt này là ở chỗ, phía sau nép vào sườn núi như để được bao bọc, phía trước mở rộng ra khoảng không gian không có gì che khuất của chân trời: tầm mắt ở phía này phóng rất xa, lướt trên mái nhà nhấp nhô xanh rờn của rừng, ra đến tận khoảng trống bao la ngoài vịnh màu địa y nhạt. Đường gấp khúc uốn éo của bờ biển, các ngọn núi lẻ tẻ nhọn hoắt giống như hình một hàm răng chó, nhưng từ trên cao nhìn xuống, trông chẳng đáng sợ chút nào, chỉ như cơn giận hờn thoảng qua của trẻ con. Và ở hướng tây, dãy núi lô nhô kéo dài vô tận gợi cho ta nhớ rằng, vịnh chỉ như một vết đứt tay nhỏ trên cả lục địa châu Mỹ rộng mênh mông.

Cảnh đẹp huy hoàng ngoài xa làm lu mờ hẳn vẻ đa dạng hấp dẫn của phần nội thất. Từ ngoài nắng trở vào vùng tranh tối tranh sáng trong nhà, người ta cũng phải sững sờ không kém. Gian nào cũng chứa những vật dụng vừa gần gũi vừa xa lạ: một hình người khổng lồ cướp được ở mũi một con tàu, mặt nhăn nhúm, phủ vải đỏ pha sợi vàng, vô số rương hòm bằng da gắn quả đồng, đồ sứ Pháp, một bộ bát đĩa bạc… Chúng bị vứt lung tung, chẳng ai buồn xếp dọn, mặc cho loài vật thỏa sức tàn phá. Hai chú vẹt đã chiếm lĩnh một ngăn kéo trên mở toang của một cái tủ bát đĩa. Từng dòng côn trùng bò lổm ngổm từ các loại đồ gỗ gia công cầu kì đến mặt đất đã bị rễ cây bò lan đâm dọc đâm ngang và bị thú rừng đào hang lổn nhổn. Và, chi chiều vừa buông, hàng đàn cóc, có khi hàng mấy chục con, ngồi trong bóng tối phập phồng cổ theo nhịp, như từng ấy trái tim nhỏ bé bị giật ra khỏi những lồng ngực thiêng liêng.

Lần đầu họ đến, Paylo đang mệt, nhưng có vợ ông ra tiếp đón. Đó là một phụ nữ Anh điêng cao dỏng, choàng tấm áo trắng dài, trông giống như một nữ quý tộc La Mã. Nhiều phụ nữ khác, già có, trẻ có, đi lại trong nhà. Họ đều có vẻ mặt tươi cười, không có gì phân biệt giữa chủ và tớ. Quintin nhìn họ không chớp mắt vì thấy đấy là những đối tượng để ông thuyết phục quy đạo. Colombe phải nhắc ông cẩn thận, chớ vội mừng. Nhiều chiến binh người Tupi đi ra đi vào, vẻ hùng dũng. Thỉnh thoảng, họ được phép bước vào gian phòng mà Paylo sống ẩn dật, và khi đi ra, họ đều có vẻ trầm ngâm như mải nghĩ về những lời chỉ bảo của ông. Tòa nhà xanh ấy mỏng manh đến nỗi, dù có vách cành lá đan xen chắn ánh sáng các gian phòng chen chúc nhau, mọi tiếng động vẫn lọt qua, như giữa rừng. Có tiếng trẻ con líu ríu đâu đây, chứng tỏ khu vực của Paylo còn nhiều túp lều rải rác trong rừng, có từng gia đình cư trú.

Lần tiếp xúc đầu tiên diễn ra vào một buổi sáng, Charles đến tìm Quintin và Colombe, tươi cười báo tin Paylo đã đỡ và đang chờ họ ở bãi đất nện trước cửa phòng mình. Đây là một thứ hiên không mái che, nhô ra giữa một rừng cây sung và thông, nhìn thẳng ra vịnh nhưng rất xa. Sự xuất hiện của Paylo ở đây gây một ấn tượng kỳ lạ. Toàn bộ con người ông đều mảnh mai: từ thân hình gầy gò, cái cổ cao đến đôi bàn tay dài, nhưng ông đứng đó như một chiến binh vươn lên chống chọi mọi tên đạn, thách thức cái chết. Nói Paylo già là chưa đủ; ông chính là hiện thân của thời gian. Tất cả những gì mà tuổi tác, năm tháng đã lấy đi của ông hiện rõ trên bộ mặt nhằng nhịt những vết nhăn. Chòm râu bạc phơ. Trong hõm sâu, đôi mắt sáng trong tỏ rõ niềm vui sướng đã gạt bỏ hết oán trách, chua chát, hận thù, để chỉ còn long lanh một sự thanh thản.

Sau khi đã chào hai vị khách mới đến, Paylo quay về phía Colombe, nhìn thẳng vào đôi mắt sâu thẳm của nàng:

- Vậy ra, đây là Mắt – Mặt trời.

Chỉ với câu ấy, Colombe đã có cảm giác mình được trở về với những người đang tìm kiếm. Ngay trong giọng nói của Paylo cũng giống như Paraguacu, và nàng không nghi ngờ gì nữa là cô gái Anh điêng đã kể với Paylo cái biệt hiệu ấy.

Nhưng trước khi đề cập đến vấn đề người Anh điêng, Paylo trả lời các câu hỏi mà ông Quintin đã chuẩn bị cho có thứ tự, đồng thời tự giới thiệu về mình và trách nhiệm của mình.

Qua những lời đầu tiên trao đổi với Paylo, Colombe và Quintin đều vô cùng ngạc nhiên thấy ông biết hết mọi chuyện. Từ việc đoàn người của Villagagnon đổ bộ lên đảo cho đến những vụ rắc rối mới đây của Quạ và Martin. Ông biết mọi chi tiết về cuộc sống người dân trên đảo. Ông nói ngay để đánh tan mọi sự hiểu lầm:

- Có gì đâu, người Anh điêng kể với ta tất cả. Họ tin ta. Ta là người da trắng cao tuổi nhất vùng này.

- Hẳn ông bị đắm tàu mới có mặt tại đây? – Quintin hỏi.

Nói ra thì các vị cho là lạ: không phải. Ta đến đây là do tự nguyện, ở lại đây cũng tự nguyện.

- Ông là thương nhân?

 Paylo đưa tay lên giụi mắt như để xua đi mệt mỏi, đáp:

- Không, hoàn toàn không.

Rồi, miễn cưỡng như không muốn nói thêm về mình, ông buộc phải đưa ra lời giải thích cần thiết:

- Tên ta là Laurent de Mehun, do đó người Anh điêng gọi là Paylo, có nghĩa là già Laurent. Bố mẹ ta cũng thuộc giới quý tộc cơ đấy, nhưng nhà quý tộc nhỏ thôi. Các cụ cho ta học số học, hình học, thiên văn học và nhạc và ta trở thành tiến sĩ triết học. Ta cũng say mê môn địa lý. Rồi ta đi theo các thương nhân Nóoc măng tới đây từ những ngày đầu của thế kỷ.

Quintin thốt lên:

- Sao, người Bồ Đào Nha mới chỉ đến vùng đất này từ năm 1501 cơ mà!

- Rất đúng, và nếu các vị đến đây sớm hơn hai năm thì có thể gặp một người của họ ở lại đây. Còn họ thì đã chuyển lên phía trên nữa, phía Bahia.

Paylo giơ tay chỉ lên hướng bắc, và, với khoảng rộng thẳng cánh cò bay của cả lục địa, có thể tưởng tượng là hàng trăm dặm được thể hiện chỉ bằng mấy ngón tay xòe rộng của ông.

-       - Cabral là người chỉ huy đoàn viễn chinh đầu tiên ấy, mang theo nhiều kẻ tội phạm vào tù ra tội, vì người khác ai dám mạo hiểm cùng đi. Tới Brésil, hắn cho dựng một cây thập tự trên bãi cát rồi ra lệnh quẳng hai người trong số bọn tù khổ sai lên đó. Thật khủng khiếp, hai người kêu gào thảm thiết, cứ bíu lấy thuyền không chịu rời, thủy thủ phải lấy mái chèo phang mạnh và hất ra. Bọn chúng đành phải ở lại vùng bờ biển xa lạ, trong hoàn cảnh đơn độc và sợ hãi.

- Và lúc ấy ông có mặt tại đó?

- Ta ở đó đã hơn một năm. Ta không trở về với đoàn thương nhân Noóc măng. Khi thổ dân Anh điêng bắt hai người Bồ Đào Nha khốn khổ nọ, họ dẫn đến chỗ ta. Một người đã sống tại đây cho đến lúc chết. Người kia thì đi lên São Salvador sau ngày thành phố này được người Bồ Đào Nha tạo dựng.

- Vậy ra, chính ông mới là người khám phá đất Bré sil! – Colombe kêu lên.

- Điều ấy có gì quan trọng. Người Châu Âu chúng ta thật huênh hoang vô lối, cứ tưởng rằng lục địa này phải chờ họ đến rồi mới hiện hữu trên trái đất.

Colombe sìu mặt, cụt hứng. Nàng tự trách mình đã nói một câu ngây ngô dến thế. Paylo nhẹ nhàng nói tiếp:

- Còn ta, thì chính mảnh đất này đã khám phá ra ta.

Paylo là như vậy đó; càng chuyện trò, tiếp xúc, hai người càng hiểu ông, quý ông hơn.

Khi họ hỏi tại sao ông lại để mặc Quạ mặc sức tung hoành đến mức suýt gây tai họa cho đảo, ông đáp:

- Trong chốn rừng này, cái ác lại bị cái ác trừng trị. Kẻ yếu thế muốn sống sót chỉ cầu mong một điều, là các kẻ thù tự tiêu diệt lẫn nhau. Villegagnon đến đây với tư tưởng chinh phục, việc gì ta phải đứng về phía ông ấy, dù phía bên kia cũng là những tên đầu bò đầu bướu?

Tuy nhiên, đến lần gặp thứ hai diễn ra tháng sau, Paylo nhận giúp đảo, cung ứng các vật phẩm cần thiết. Ông đã nói với thổ dân, và một bộ tộc Anh điêng đồng ý dành ra một số sản phẩm, Villegagnon sẽ cho người sang lấy và phải phòng ngừa quân của Martin mục kích. Ông nói:

- Ông làm việc ấy vì cháu đấy, cháu Mắt- Mặt trời ạ. Và cũng vì anh trai cháu nữa, cậu ấy đã đối xử tốt với thổ dân đang làm việc trên đảo. Hình như chỉ có mình cậu ấy có thái độ như vậy.

Điều thỉnh cầu duy nhất mà Paylo vui vẻ nhận lời là sẽ cho người đi tìm Paraguacu và thân thuộc. Bộ tộc cô ta qua đây lúc dịch bệnh mới phát, nhưng bây giờ không biết ở đâu. Đã tìm mãi mà không có tin tức gì.

Đến lần thứ ba, Paylo cho biết vẫn không có manh mối. Hay là họ đã chết vì bệnh dịch rồi chăng? Hoặc là không may chạy tới những vùng đất có những bộ tộc thù địch? Vì quá về phía nam, có bộ tộc Margageat, liên kết với bọn Bồ Đào Nha, thường tiêu diệt người Tupi phía bên này không may lạc vào lãnh thổ của chúng.

Mỗi lần sang đất liền, Quintin và Colombe thường trú ở nhà Paylo nhiều tuần. Nay thì họ biết rõ mọi ngóc ngách sân trời và hầm ngầm của ngôi nhà, những đồ vật kì quặc trong đó đã trở thành thân thuộc. Paylo thu thập, cất giữ mọi thứ trên các tàu đắm trôi dạt vào. Mỗi khi có tàu bị nạn đâm vào đá ngầm, thổ dân lại ra vớt đủ mọi thứ: hòm xiểng, giấy má, đồ dùng…đưa đến tặng ông. Nếu có người sống sót, họ cũng đưa đến gặp Paylo. Ông chu cấp mọi thứ cho họ mà không áp đặt điều kiện gì, sau đó muốn đi đâu tùy ý. Có người xin ở lại, như anh chàng đầu bếp người Hà Lan chẳng hạn, anh ta biết làm xúc xích và món móng ninh theo kiểu Anvers rất ngon. Một số tản ra tự sinh sống ở nhiều điểm quanh vịnh, và tất nhiên giữ quan hệ thân thiện, khiến ảnh hưởng của Paylo lan rộng.

Ngoài bà vợ hiện nay, vị già làng này còn một số người thiếp khác, theo đúng phong tục Anh điêng, không bao giờ vi phạm những luật lệ mà thổ dân rất tôn trọng. Ông đã nuôi dạy rất nhiều con và con cháu ông rất đông, đông đến nỗi khắp vùng vịnh, nhiều chiến binh Tupi có thể tự hào mình thuộc dòng giống nhà ông. Ở vùng rừng núi này, ông đã di truyền được sắc xanh xanh trong đáy mắt nhiều thổ dân theo phong tục không mặc quần áo. Người châu Âu nhìn họ hẳn không thể ngờ trong thân thể những chiến binh trần truồng ấy lại chảy một dòng máu da trắng.

Lúc đoàn tàu chở những người Tin lành lên đảo, Colombe và Quintin đang ở chỗ Paylo lần thứ ba được bốn tuần và chuẩn bị ra về. Một hôm, nàng đang học cách tết quần áo bằng lông chim thì được tin Paylo cho gọi. Đến nơi, thấy có hai chiến binh Tupi đứng cạnh ông già, môi xẻ và đeo một cái đĩa để cho căng. Paylo chỉ một chiến binh, nói:

- Đây là Avati, cháu gọi ta bằng bác. Nó vừa từ Copacabana lên và cho biết có một đoàn tàu tiến về đảo.

- Bọn Bồ Đào Nha! – Colombe kêu, nghĩ ngay rằng Just đang gặp nguy hiểm.

- Có vẻ không phải – Paylo lắc đầu. Không thấy có tiếng súng, cũng không có dấu hiệu là có giao tranh. Có lẽ đây là đoàn viện binh mà Villagagnon đã yêu cầu.

Rồi cúi nhìn bàn tay xương xẩu của mình, ông nói tiếp:

- Tiếc thay.

Vừa lúc đó, Quintin hồng hộc chạy tới. Paylo không còn lạ gì nhiệt tình truyền giáo của người đàn ông bé nhỏ này nữa và thường vui vẻ chế giễu ông ta, cũng như tất cả mọi người khác trong làng. Ông vừa cười vừa hỏi vui:

- Vẫn đang mải rao giảng sách Phúc âm, phải không?

Ông nói tiếp:

- Hai người muốn ở đây để chờ xem tình hình diễn biến ra sao thì tùy.

Nhìn thấy thái độ nôn nóng của Colombe, ông nói luôn:

- Hay nếu muốn về nhà ngay, tôi sẽ bảo Avati dẫn đường. Hãy cẩn thận, bọn cướp gần bờ ngày càng nguy hiểm, hai người cứ theo Avati, sẽ không sao.

Lần thứ ba, Quintin và Colombe lại chia tay với ông già và lao vội về phía vịnh tràn ngập ánh nắng.