Sáng hôm đó, Just đi chân trần trên bãi cát, ngẩn ngơ tính ra rằng Colombe đi đã được mười lăm ngày tròn mà không có tin tức. Cậu lầm lì xếp hàng nhận suất ăn rồi mang ra ngồi dưới gốc cây dừa.

Để khuây khỏa, cậu chỉ còn biết ngắm nước biển xanh lơ trong vịnh. Lúc ở quê Normandie, cậu đã rất mê biển, lúc nào không mơ mộng đến những chuyến lang thang của các hiệp sĩ hay những cuộc viễn chinh ở Ý, cậu lại nghĩ đến việc phiêu lưu khắp đại dương. Một trái tim quả cảm lúc nào cũng khát khao được thử thách trước dông bão, sóng gió, được chống chọi với gian nan nguy hiểm, được đấu tranh không khoan nhượng. Nhưng ta có thể gọi cái món xúp lờ đờ miền nhiệt đới này là biển được không nhỉ? Just nhìn những đường bọt biển lăn tăn viền mép nước trên bãi cát mà chán chường, như hệt loại ren rẻ tiền ở gấu váy cô dọn phòng! Khốn khổ! Ra đến mấy sải cáp rồi mà nước vẫn nông choàn, đến mức người ta tưởng như tấm kinh thô thiển đặt trên lớp da nhăn nheo của một con quái vật. Toàn bộ cảnh vật ở cái nơi hoang vắng, hừng hực nắng nóng này cho thấy con người không thể sống ở đây được. Mọi cố gắng, nghị lực, ý chí sắt đá mà già rét tạo cho con người thì ở đây, trong cái lò ngột ngạt chỉ tổ cho các loài rắn rết, sâu bọ lông lá, chim chóc lòe loẹt sinh sôi nảy nở này, đều mất dần.

Just luôn bám vào một ý tưởng. Như một kẻ trôi giạt do đắm tàu, mục tiêu duy nhất mà Just luôn bám vào là trở về. Đó không phải chỉ là một việc phải làm mà còn là điều kiện tiên quyết. Cậu vẫn chưa biết sẽ làm gì khi về đến Pháp. Trước mắt, ý nghĩ của cậu chỉ mới dừng lại ở việc làm thế nào thực hiện được việc bỏ trốn khỏi đây trong thời gian ngắn nhất. Chính vì mục đích ấy mà cậu kết thân với Martin, mặc dù giữa cậu và hắn không có điểm gì chung. Just thường nghe hắn kể những chuyện xấu xa mà hắn từng tham gia, chẳng qua chỉ là hắn có tải kể chuyện, chứ cậu không bao giờ muốn làm theo hắn. Cậu thích sự đàng hoàng, danh dự, sòng phẳng, không ưa những âm mưu đen tối, lắt léo. Song song tình hình hiện tại, Martin là một đồng minh đáng quý. Just tin rằng sau chuyến đi sang đất liền trở về, hắn sẽ có kế hoạch cùng bỏ trốn.

Nghĩ đến đất liền, Just lại nhớ Colombe. Thật chẳng đúng lúc chút nào, cậu đã đang rối trí thì lại bị xương cá đâm vào lợi, đúng lúc dùng xong bữa ăn ít ỏi và đạm bạc. Tình cảm của cậu đối với em gái vẫn rất sâu sắc và ý tưởng trở về chỉ là một cách để bàn bạc kế hoạch với cô. Chỉ còn một điều phân vân, cậu đã cảm thấy có sự khác biệt giữa hai anh em. Cậu yên tâm thấy em vui vẻ vì những chuyện rất nhỏ, và chịu đựng khá tốt khí hậu khắc nghiệt và vùng đất hoang dã này. Cô vẫn còn trẻ con nên thích cái mới, chỉ có thể giải thích như vậy đối với việc cô say sưa cảnh vật và lòng ham thích đi thám hiểm đất liền. Nhưng cậu vẫn không hiểu, cuộc sống xa quê mà cô vui vẻ chấp nhận, việc phải cải trang thành con trai, môi trường dối trá và phức tạp này có thể lấy đi mãi mãi những gì tạo nên tính e lệ, sự ngây thơ, đức hạnh và tính dịu dàng của một người đàn bà, dù cậu cũng không biết chính xác “những gì” cụ thể là cái gì. Hơn nữa, cậu lại càng không yên tâm vì em gái phải sống giữa bọn mọi rợ cứ trưng ra mọi bộ phận cơ thể để em thấy.

Just vứt cái xương ra xa và lau miệng. Việc Colombe bị cử đi sang đất liền lại là một sáng kiến nữa của cái lão Villegagnon ấy! Lòng căm hận lão đã khiến cậu quên bớt nỗi day dứt. Vừa nhấm nháp vị đắng cay trong lòng, cậu vừa chậm rãi trở về công trường.

Ăn xong, Just chùi mồm rồi chậm rãi đi về công trường.

Từ khi đến đây đã được hai tháng, hòn đão đã thay đổi đến không nhận ra. Hàng trăm cây dừa bị đẵn trụi, gốc trơ ra như những chiếc ghế mời ngồi. Thân cây ngổn ngang khắp nơi, đâu đâu cũng nghe tiếng cuốc, tiếng cưa, tiếng kéo gỗ về nơi đã hình thành dần một bức tường thành. Các loại gỗ quý được xẻ ra và chất lên tàu Grande-Roberge, có dịp là Villegagnon sẽ chở về Pháp để bán. Trên đảo không có nhiều gỗ Brésil, là loại gỗ được ưa chuộng nhất. Song Quạ nhận đẵn gỗ này trên đất liền, tất nhiên đòi giá cao. Cây gỗ Brésil chỉ cao bằng cây sồi, nhưng lá rất xanh, và thân rất cứng. Khoảng hai chục nô lệ được Villegagnon trang bị cuốc, rìu, móc và nhiều dụng cụ khác – trần lực ra đẵn hạ, rồi xẻ, đẽo. Gỗ Brésil lại thường mọc ở những nơi cheo leo hiểm trở nên công việc rất vất vả. Gỗ xẻ xong được thuyền độc mộc chở đi, đổ ngổn ngang lên bãi cát của đảo, chờ ngày đưa về Pháp. Trên bãi còn rất nhiều giành đầy cát đặt sít cạnh nhau, dùng tạm làm tường thành bảo vệ khi đồn lũy chưa xây xong.

Just trở về nơi làm việc ở công trường đá, trên một mỏm núi nhìn ra vịnh. Thợ đập đá rồi đẽo qua loa, một hàng người khác chuyền tay nhau chuyển đá tới nơi xây công sự. Những nô lệ Anh điêng do Quạ cung cấp được phát quần áo để che thân. Công việc của Just là dùng một gậy sắt dài để bẫy đá, ngoài ra còn trông coi chung trên công trường. Cậu còn được lệnh kiểm tra để nô lệ nào cũng phải giữ nguyên quần áo bên mình. Thật vậy, cứ đến chiều tối, người mệt nhọc, đầy mồ hôi, họ chỉ muốn thoải mái cởi phăng hết cả những bộ phận đáng lẽ phải giấu kín. Trong đám phu nô lệ, có cả đàn bà. Phần lớn đều già và xấu, song nếu để lộ liễu như vậy khó tránh khỏi gợi sự thèm muốn, gây lộn xộn. Thực ra, Just không ưa cái nghề coi tù này. Tuy nhiên, để thuận lợi cho cuộc bỏ trốn sau này, cậu thấy cần duy trì sự kiểm soát nhẹ nhàng như hiện tại, đừng để xảy ra bạo lực.

Sáng hôm đó vừa đi lên công trường, Just thấy Gonzagues tiến tới.

- Ta tìm thấy cháu đây rồi! – Ông ta chạy lại nắm cổ tay Just.

Chàng trai không ưa kiểu thân mật này. Cậu chưa quên Gonzagues chính là nguyên nhân dẫn anh em cậu đến tình cảnh hiện nay. Đành rằng ông không có ý xấu, và từ đó cũng có ý quý hai người, song dù sao cậu chưa thể đáp lại tình cảm đó được.

- Ta vừa làm một bài thơ – Gonzagues khoe. Ông rút ra một mảnh giấy, giơ cao, đọc: “Marguerite hỡi...”

- Ông ơi cháu đang bận.

- Không, nghe ta đọc, ngắn thôi:

Marguerite hỡi, trên đảo vắng

Ta ve vuốt tên em

Như con chim giương cánh

Ấp ủ kỷ niệm về người yêu quý

Just chán ngán lắc đầu, song không nói gì, vì nể.

- Cháu thấy thơ có hay không?

- Nhưng thiếu chân.

- Chân là thế nào? Đồ con lừa, ta có nói gì đến chân cẳng đâu. À mà thôi. Cháu đi gặp đô đốc ngay, ông ấy gọi cháu đấy.

Một tin không hay. Just cố tránh xa Villegagnon chừng nào hay chừng ấy. Vì vậy khi cần huy động những người khỏe mạnh đi làm công sự, cậu đã xin tình nguyện để thoát khỏi cái chân thị đồng mà đô đốc gán cho.

Tới “dinh thống đốc”, Just được đội cận vệ Xcốtlen dẫn ngay vào gặp đô đốc. Ông đang đợi cậu thật. Thấy Just, ông đứng lên, nắm lấy cả hai tay cậu và ngắm nghía khuôn mặt cậu hồi lâu. Mái tóc Just đen nhánh lượn sóng, rất dày và rất tốt, hàng râu lún phún nhưng thanh mảnh, tạo một vòng cung rõ rệt dưới môi, ông không còn nghi ngờ gì nữa, đúng cậu là người con trai đẹp nhất đảo này. Nét cao sang của cậu lồ lộ, thể hiện ở từng cử chỉ và có vẻ như thách đố cả thế giới, ấy thế mà lại không kiêu kỳ chút nào. Villegagnon tỏ vẻ hài lòng, rời tay và bảo Just ngồi xuống bên mình, lấy giọng trịnh trọng, âu yếm:

- Nào chàng trai Clamorgan, ta đã chiều theo ý cháu, để cháu làm ở công trường. Giờ, ta sẽ thiếu trách nhiệm nếu quên việc giáo dục cháu thành nhà quý tộc chân chính.

- Thế còn … công việc xây công sự thì sao ạ?

Ý nghĩ sẽ phải thường xuyên gần gũi Villegagnon làm Just không vui. Cậu chắc chắn đã bị lão đánh lừa. Chắc chắn lão đồng lõa với bà bác và mấy mụ tu sĩ nói dối đi tìm cha để kéo hai anh em ra khỏi dinh cơ nhà Clamorgan.

- Nếu muốn, các buổi chiều cháu vẫn làm ở công trường. Nhưng từ nay, sáng sáng cháu phải đến đây học. Cháu ngủ đâu?

- Trên công trường.

- Trong lán trại?

- Không, ở ngoài trời.

- Thế thì để ta bảo bọn Xcốtlen thu xếp cho cháu một góc trong dinh này. Sắp tới mùa mưa, không thể vạ vật như thế, lại còn sách vở ta sẽ cho mượn nữa.

Nghe nói sách vở, Just rất thích vì lâu nay không được đọc, Colombe chắc cũng vậy. Thôi thì, dù không ưa Villegagnon, còn ở với lão ngày nào hãy cứ hưởng ngày ấy, không vì thế mà hoãn ngày chuồn.

- Cháu đã đọc những ai rồi? – ngài đô đốc đột nhiên hỏi.

Just lục trong trí nhớ một loạt tên các thi sĩ la-tinh và Hy Lạp. Cậu kể ra: Hésiode, Virgile, Dante. Rồi cậu nói đã đọc cả Perceval và Amadis.

Villegagnon gật gù:

- Đó là những sách cổ điển, sách về hiệp sĩ đạo. Như thế cũng là đủ. Song chúng ta đang ở một thời đại có nhiều ý tưởng mới, của nhiều trí óc lớn. Chúng ta được hưởng những tri thức mới do các nhà tư tưởng lớn tôn sùng Chúa cũng như quý trọng loài người viết ra. Cháu đã đọc Érasme chưa?

- Chưa. Just thú thật, không hối tiếc, cũng không sĩ diện.

Đô đốc lấy ra một quyển sách nhỏ trong cái hòm dựng đứng làm thư viện riêng và nói:

- Vậy đây là Enchiridion, theo ta là tác phẩm hay nhất của ông ấy. Tuần này cháu hãy đọc và cố gắng nhập tâm, ta sẽ kiểm tra đấy. Cháu đã đọc Virgile rồi, thì đọc ông này dễ thôi.

Just sung sướng nhận lấy cuốn sách bìa ra nhỏ đã cũ và áp vào ngực.

Villegagnon đột nhiên đứng lên, nói tiếp:

- Điều này nữa. Khi còn trên tàu, cháu đã dũng cảm tự bảo vệ bằng quả đấm. Thế là tốt, nhưng từ nay cháu phải học sử dụng những vũ khí cao quý hơn. Mỗi sáng ngay sau lúc mặt trời mọc, hai ta sẽ xuống bãi, ta sẽ dạy cháu đấu kiếm.

Học đấu kiếm là điều Just hằng mơ ước, nay không ngờ nó lại được thực hiện trong hoàn cảnh này. Như mỗi lần quyết định xong việc gì dễ gây cảm động cho người khác, đặt ông vào tình thế lúng túng, Villegagnon nói đến đó thì quay lưng lại với Just luôn.

Just biết đã đến lúc mình phải rút lui, song cậu nóng lòng vì Colombe, liền hỏi:

- Thưa ngài, ngài có tin tức gì về em trai tôi không ạ?

- Chưa. Mà họ mới đi được hai tuần; trong số binh lính cũng chưa có tên nào về.

Lời thì muốn làm ra vững vàng, nhưng giọng thì không hoàn toàn khẳng định. Just đứng dậy, song ngập ngừng chưa muốn ra, như chờ xem Villegagnon có nói rõ gì hơn nữa không. Sự chờ đợi có thể kéo dài nên không có tiếng ồn ào bất ngờ nổi lên ở phòng bên. Phía sau tấm liếp lá cọ, có tiếng ngăn cản của bọn cận vệ Xcốtlen, trùm lên là tiếng quát tháo hầm hè, rõ ràng là của Thevet.

- Ra xem chuyện gì! – Villegagnon bảo.

Just đẩy cửa ra và ông thầy tu nhẩy xổ vào, tay phải cầm con dao ăn, tay trái giơ một quả to màu vàng đậm, ở cuống có một túm lá nhọn.

- Ngài đô đốc, mau cho xin cái đĩa!

Nhìn thấy cái đĩa bằng thiếc ở trên bàn, ông ta đặt quả lên rồi cầm dao gọt, để lộ ra chất thịt vàng tươi.

- Ngài nếm thử xem.

Thevet lấy đầu dao xiên một miếng đưa mời Villegagnon. Đô đốc vừa bị bất ngờ, vừa vị nể, vội há miệng cắn lấy, nhai, nuốt, rồi khen một tiếng cho xong chuyện.

- Ngon.

- A, a. Thế chứ! Thưa đô đốc, phải nói là ngon tuyệt. Bọn thông dịch mang quả này từ đất liền sang. Để tôi còn kiểm tra, nhưng hình như chưa ai biết tên khoa học của nó là gì. Còn ở đây, thổ dân gọi tên là “ananas”[1].

Nghe giọng ông ta, người ta hiểu sự phấn khích của ông do miếng ăn ngon là một phần, còn phần chính là được cống hiến cho khoa thực vật học một danh từ mới, có âm hưởng la tinh đặc sệt.

Villegagnon tỏ vẻ mệt mỏi, cắt đứt niềm hứng khởi đó:

- Cha ngồi xuống đây, tôi có chuyện muốn nói.

Ông quên mất Just vẫn đứng gần cửa, không động đậy. Viên tu sĩ ngồi xuống ghế, tiếc rẻ đặt con dao lên bàn. Villegagnon nói:

- Thấy khoa học tiến thêm một bước, không ai mừng bằng tôi. Song tôi thấy cần nhắc cha rằng ở đây, cha là người duy nhất có thể cử hành thánh lễ. Vậy xin hỏi: bao giờ cha định bắt đầu?

- Nhưng tôi mất hết đồ lễ rồi – Thevet nhăn nhó.

- Theo tôi biết, Đức Chúa Giêsu luôn nêu gương khổ hạnh. Có đức tin, thì nơi trơ trọi nhất cũng trở thành thiên liêng.

Villegagnon đã từng chiến đấu chống quân đội của Giáo hoàng, từng đi lại với những nhà nhân bản và những người chủ xướng cải cách tôn giáo, nên rất ghét và phản đối sự câu nệ về hình thức. Ông tin vào một Giáo hội vô hình và miễn phí, tập hợp tất cả những ai có đức tin, bất kể họ làm gì, nghĩ gì.

Thevet thoái thác:

- Ngài đừng trông vào tôi để truyền đạo cho lũ mọi rợ, chừng nào chúng chưa học được ngôn ngữ và phong tục của chúng ta.

- Tôi mặc xác bọn mọi rợ! Ai khiến ông truyền đạo cho chúng? Khi nào đến lượt hãy hay. Bây giờ ngay người của ta ở đây đang cần được hâm nóng về đạo đức và niềm tin đây này. Tôi được báo là mỗi ngày họ mỗi thêm lảng tảng. Công việc chậm rì rì. Sáng nào cũng bắt gặp những đứa say bí tỉ, không đứng dậy nổi.

Villegagnon nheo mắt, ghé sát khuôn mặt đáng sợ của mình lại gần vị thầy tu, khiến ông này không chịu nổi làn hơi từ miệng đô đốc phả ra nên phải quay đi, và nói thêm:

- Và tôi tin là còn nhiều tội lỗi khác liên quan đến xác thịt đang lan tràn.

Cuối câu, ông lên giọng cao tới mức một tên cận vệ Xcốtlen thò cổ nhòm vào, và bị quát ngay:

- Để ta yên!

Và khi thấy Just vẫn còn thập thò ngoài cửa, ông lại ra lệnh:

- Còn đứng làm gì đấy? Đi ngay, và không được bép xép.

Just đi rồi, Villegagnon lại quay về với Thevet. Ông nói:

- Nào, bây giờ tôi cùng bàn với cha làm cách nào để nhổ những cỏ độc ấy.

❀ ❀ ❀

[1] ananas: quả dứa