Từ cái ngày cuộc thương thảo với phái Tin lành tan vỡ, Aude bị hành hung và

Colombe bỏ trốn, Villegagnon ở lì trong dinh thống đốc, không bước chân ra ngoài. Một tên hầu mang thức ăn thức uống đến, ông chẳng nói chẳng rằng. Cũng không ai được phép đến gần, kể cả Just.

Cuộc sống trên đảo bị ngưng đọng. Tiến độ trên công trường chậm rì rì. Sau mưa đến thời kỳ nắng nóng gay gắt, càng là cái cớ để mọi người uể oải. Họ nằm ngồi vạ vật dưới bóng cây, thơ thẩn bên bờ đá như chờ đợi có ai chỉ dẫn cho họ phải làm gì, và nhất là giải thích tại sao họ bị đưa đến chốn này, phục vụ cái gì. Pháo đài Coligny trông thì thật là đẹp, thật là hùng vĩ, đáng được chiêm ngưỡng về nhiều mặt, nhưng lại đứng sừng sững trước mắt họ như một thách thức. Hình như nó chỉ chủ yếu giúp họ tránh nắng là chính, còn chức năng bảo vệ họ trước những thể lực thù địch không biết có thật hay không thì lại là thứ yếu.

Tối đến, không khí sôi động hơn. Nhưng không còn là chuyện say sưa, vui vẻ như ở thời Quạ nữa. Xác của hắn và của tên đồng đảng vẫn còn lủng lẳng trên giá treo cổ, mà Villegagnon vẫn để nguyên, mặc cho nó thối rữa, để làm gương. Cái xác ấy luôn gợi cho mọi người nhớ đến những ngày sung sướng khi họ được quên hiện tại trong men rượu và trong vòng tay đàn bà. Thế là không ai đi qua tường thành phía tây mà không ngả mũ và bịt mũi.

Từ khi hai phái chấm dứt tiếp xúc, đêm đến không còn tiếng vuốt ve hú hí, thay vào đó là tiếng rì rầm, thì thào bàn tán, đôi khi cả xô xát. Phái công giáo chính thống, có số lượng đông hơn, thường tụ tập quanh dinh thống đốc, ở bến và cả ở cửa thành. Họ thích quần tụ với nhau, vì họ chỉ hơn bên kia về số đông. Còn thì cũng chẳng êm ả gì, do thành phần ô hợp. Trong đó có những tín đồ thực sự, trung thành với giáo lý của Roma, thần phục Giáo hoàng, nhớ tiếc các buổi cầu nguyện long trọng, các hình thức thánh lễ khác nhau, nhất là lễ xưng tội cho những kẻ phạm trọng tội như họ. Nhưng loại người này khá hiếm. Một số khác thờ Ðức Mẹ Đồng trinh hay một ông thánh bản mệnh nào đó chỉ vì họ cho là mình được sống sót nhờ sự phù hộ của thánh thần thì phải đền đáp công ơn. Còn lại là những kẻ tình cờ lạc loài vào, giá hỏi tại sao lại đứng về phái này thì ú ớ không biết trả lời ra sao. Nhóm ấy ít cuồng tín nhất và bị coi là đáng ngờ, vì là đối tượng cho đối phương tuyên truyền khoét sâu. Do đó, để sự nghi kỵ được nới lỏng hơn, họ đành chọn cách phô trương rầm rộ lòng căm thù mà lúc đầu thì họ không thật sự nung nấu nhưng rồi dần đã lại bị ngấm lúc nào không hay.

Nghiêm trọng nữa là thiếu chủ soái. Vắng Villegagnon, ngài Gonzagues phải giữ vai trò này. Song người ta bắt đầu bật cười và không tin tưởng ở ngài, vì chỉ họp hành hơi lâu, thức khuya một chút là ngài đã đờ đẫn, mơ màng rồi ngáy khò khò. Ðã thế, phái này, dù mang tiếng là chính thống, lại đang thiếu một học thuyết. Ai nấy biết rằng Giáo hoàng mới triệu tập một hội nghị giám mục ở Trente, song hội họp kéo dài mà không đưa ra cho các tín đồ của Giáo hội Roma một chủ thuyết nào rõ ràng chỉ cho họ phải tin gì và làm gì.

Cuối cùng, biện pháp duy nhất để gắn kết các thành viên hổ lốn của phái này là đe dọa bạo lực. Dọa sẽ dành cho bọn Tin lành những hình phạt nặng nề nhất để ai nấy khiếp đảm không dám bỏ hàng ngũ. Người ta tìm mọi cách để rình rập, để lập hết kế hoạch này đến kế hoạch khác nhằm thủ tiêu kẻ thù. Những việc này thật đơn giản, thật dễ chịu, giống như cầm vũ khí đi đánh nhau, khỏi phải lý sự dài dòng cho mệt.

Về phía phái Tin lành, số lượng ít hơn, những do dụ dỗ được nhiều người cải đạo theo nên lực lượng khá hùng hậu, họ tụ tập ở phía bên kia tường thành. Trên hòn đảo chỉ rộng mười mẫu này, đi khoảng hai trăm bước là đã xuyên suốt từ bờ này sang bờ kia, hình thành một đường thẳng vô hình – mà thầy Amberi chưa kịp ghi lên bản đồ địa chính, nhưng đã kịp khai sinh ra nó sau cuộc hội thảo về rượu và bánh thành – phân chia khu vực của hai bên. Phái này có đầy đủ chủ soái: DuPont lo việc đời, luôn năng nổ ra lệnh rồi kiểm tra việc thực hiện; Richer lo việc đạo, với trang bị là học thuyết của Calvin, ông đã loại bỏ mọi thái độ lừng khừng, ngoan đạo nửa vời, nếu không nói là loại bỏ được sự cám dỗ của quỷ dữ, ông còn làm nhiệm vụ ban phước lành và điều khiển lễ cầu nguyện.

Thực ra, phái Tin lành không mong muốn có sự tan vỡ, mặc dù chính thái độ cố chấp của họ đã gây ra chuyện đó. Vì tan vỡ mà việc khuếch trương ảnh hưởng của họ bị hạn chế, hàng ngũ không thêm một mống nào. Vi11egagnon rút vào vỏ ốc, tình hình lơ lửng trên đảo khiến các quan chức Tin lành phải tranh luận với nhau về những việc cần làm. Richer chủ trương phải tiếp tục tiến công, một phần có lẽ vì do cháu gái bị xúc phạm. Ông muốn cứ tổ chức ào ạt các cuộc thuyết giảng, công khai tuyên truyền để lay động, thuyết phục, thậm chí làm áp lực với những phần tử còn do dự của phái bên kia. Cứ theo đà này thì thành trì của phái Công giáo chẳng mấy chốc sẽ sụp đổ hoàn toàn thôi. DuPont tỏ ra thận trọng hơn, cho rằng cần củng cố lực lượng, kín đáo lôi kéo có trọng điểm. Trong khi đó, nên cử một tầu về xin Genève chi viện. Bao giờ viện quân đến, hãy chuyển sang tiến công.

Cuối cùng, hai xu hướng đi đến nhất trí: trước hết mục sư Chartier sẽ về Genève xin ý kiến của Calvin, đồng thời mộ thêm quân, mà phải là quân vừa thiện chiến vừa ngoan đạo, có vậy mới nói chuyện được với phía bên kia bằng thứ ngôn ngữ duy nhất họ chịu nghe, là sức mạnh. Song để thỏa mãn bầu máu nóng của Richer đang sôi sục muốn hàng động, phái Tin lành sẽ tiếp tục duy trì thế chủ động ở lĩnh vực mà họ có ưu thế. Chỉ họ mới có con gái và mục sư, vậy không ai có thể tranh quyền tổ chức các hôn lễ. Richer quyết định trong hai tuần tới, sẽ công khai tổ chức hai cuộc nữa.

༺༒༻

Kẻ cô đơn nhất trong những ngày phấp phỏng và ảm đạm này, là Just. Chàng có cảm giác mình đã mất tất cả. Sau vụ hành hung, Villegagnon đã kéo chàng ra gặp riêng, nghiêm nét mặt yêu cầu Just lấy danh dự xác nhận những gì Aude đã nói về Colombe. Chàng phải nói ra sự thật: mà lòng đau như cắt. Ðô đốc không cần hỏi lý do gì họ giấu giếm lâu đến thế, nên Just cũng không nói thêm. Sau đó ngài hiệp sĩ xứ Malte lui về phòng với bộ mặt lạnh tanh, vừa chán ngán, giận dữ, vừa khinh bỉ. Just càng thấy đứt từng khúc ruột.

Ðã vậy, chàng hiểu rằng Colombe đã ra đi mãi mãi. Lần gặp cuối cùng lẽ ra là cơ hội để chàng níu kéo em ở lại, nhưng chàng đã để tuột mất. Chàng ngước nhìn vòng vây rừng rậm bao quanh đảo và có cảm giác hãi hùng y như lúc đổ bộ lên nơi này lần đầu. Cứ như có bao nhiêu sinh vật vô hình nhung nhúc khắp nơi, bao nhiêu cá thể hữu sinh quái dị bám riết vào cuộc chiến sống còn giành giật quyền tồn tại trong cảnh trơ trọi và phi lý, bó thít lấy ngực chàng, khiến chàng nghẹt thở. Giờ đây chàng hối hận đã tuột tay để người mình yêu quí nhất lạc vào đó. Sự lựa chọn của Colombe chỉ là một quyết định tuyệt vọng, một biểu hiện thất vọng, mà chàng cảm thấy mình là nguyên nhân.

Cả phái chính thống, với bộ điệu kiểu cách nực cười của Gonzagues, lẫn phái Tin lành rõ ràng là đối địch, đều không thể làm chỗ dựa cho Just. Chàng thơ thẩn suốt ngày trên công trường vắng lặng, men theo bức tường thành. Cái công trình lao động này của con người đã mất hết ý nghĩa chỉ vì sự rắc rối giữa những con người. Tuy nhiên, chàng vẫn cảm thấy gắn bó với nó. Vào những thời khắc mặt trời ở trên đỉnh đầu soi rọi tất cả sự lộn xộn của rừng núi, lòng chàng rộn lên niềm tự hào là đã góp sức vào việc chỉnh đốn, sắp xếp lại thiên nhiên theo ý con người, tạo nên những công trình bằng đá và gỗ thẳng tắp, cân đối. Những gì chàng học được của đô đốc – từ lý luận của Platon đến kỹ thuật xây công sự – chàng coi đó là đặc trưng của con người trên trái đất. Nhưng vào lúc khác, nhất là chiều tối, khi bóng đêm phủ kín mặt nước, nhìn bức tường thành đen ngòm lộ rõ những đường viền mấp mô, chàng lại ngán ngẩm. Chàng buồn bã ngắm cái bóng tim tím của tường thành và vùng tranh tối tranh sáng, trước khi đêm xuống hẳn, làm nổi rõ những chỗ thiếu hoàn chỉnh ở tường thành, ở đường đẽo gọt trên đá, những khiếm khuyết về nét kẻ và kích thước. Con người làm được những gì, ngoài việc đắp tường, xây thành nhằm phân biệt, chia cắt, ép buộc nhau? Lúc mới đến, họ xây đồn lũy, rồi để ngăn những kẻ bỏ trốn, họ đắp đất cát, lập đồn canh khắp quanh đảo. Bây giờ, tường thành lại dùng làm ranh giới ngăn cách hai phe. Mai đây, có thể họ lại đánh nhau, xông vào nhau để chiếm thành.

Suốt đêm, chàng dạo bước trên bờ thành, nghe ngóng từng hơi gió, từng tiếng động từ bên kia đất liền vọng tới. Phải đó là Colombe đang cất tiếng gọi? Lúc trăng lên, nhìn công trường ngổn ngang, chàng nhớ đến lâu đài Clamorgan với cái vọng lâu nứt nẻ bởi dây leo, với đường hào sâu khô cạn. Và cuối cùng, chàng ngồi tựa vào tường thành và, nếu có ngủ thiếp đi được thì mới thoát khỏi những ý nghĩ xám xịt.

Một buổi trưa, Chàng đang đi dạo một mình trên con đường tuần phía bắc, thì nghe có tiếng nói lao xao bên dưới. Chàng ghé nhìn qua lan can: trên con đường ven mép biển, là nơi chàng thường đi dạo với Colombe, có hai phụ nữ đang đi. Lúc chàng nhận ra đó là Aude và bà vú, thì không kịp để tránh mặt nữa, hai người đã nhìn thấy chàng.

Từ khi xẩy ra vụ hành hung, Just không tới thăm cô gái Tin lành nữa. Không hiểu nổi lòng mình, chàng cố xua đuổi hình ảnh nàng ra khỏi tâm trí. Chàng giận Aude vì nàng là cái cớ, thậm chí là nguyên nhân để Colombe bỏ đi. Nghĩ đến những lời trò chuyện giữa hai anh em sau buổi lễ, Just vừa tức vừa xấu hổ. Song điều chính ngăn chàng không muốn gặp Aude, đó là lời nhận xét đơn giản của Colombe “anh yêu cô ấy”. Chàng kịch liệt phản bác ý kiến đó, mặc dù chưa chắc chắn là nó không hẳn không có căn cứ.

Aude giật mình khi nhìn thấy mái tóc đen của Just thấp thoáng qua lỗ châu mai của tường thành. Nàng giật tay Chantal, cả hai dừng bước. Bấy giờ Just mới trông thấy bóng hai người lính ngả về phái huygơnô đi theo hai phụ nữ cách chừng mươi bước để bảo vệ. Aude định mở miệng nói gì nhưng hai tên bảo vệ sắp bước tới gần, nên nàng lại thôi, chỉ đưa mắt nhìn Just thật dài vừa như oán trách, vừa như hò hẹn. Rồi lại đi tiếp.

Buổi chiều, Just nhớ tới cuộc gặp tình cờ đó và tự trách mình sao lại xao xuyến đến thế. Đến khi xong bữa tối đơn độc gần dinh thông đốc, tâm trạng chàng đã thanh thản trở lại, những vấn vương về Aude đã tạm lắng. May thay, nỗi u sầu cứ việc đến và đi, không theo ý muốn của con người. Nó chỉ làm lòng bồi hồi man mác và ru ngủ trái tim đau khổ. Nhưng trời đã định, chàng không được hưởng tâm trạng thanh thản ấy lâu hơn. Khi đi ra công trường để ngủ – gần đây chàng thường lấy đó làm đại bản doanh thì gặp một trong hai tên lính bảo vệ Aude đang ngồi chờ trong bóng tối.

Bức tường thành gần như là tiền duyên của cả hai phe. Ít người qua lại ở đó, nhưng đã thành quy ước là người của hai bên đều được tự do lui tới. Do đó tên lính đứng chờ đây không e ngại. Hắn nói với Just:

- Tôi có tin nhắn anh đây.

Ðây là một tên đánh thuê quê ở Savoie bên Pháp, tính khí võ biền, đơn giản. Hắn thân thiện với tất cả mọi người trừ Villegagnon, vì có lúc ông này mắng chửi hắn. DuPont đã lợi dụng điều này để lôi kéo hắn về phe mình.

- Mục sư Richer muốn gặp anh, hình như có việc quan trọng. Anh theo tôi, được không?

Giống như thời tên Quạ, lời mời chào này của kẻ địch vừa hấp dẫn vừa nguy hiểm. Song lúc này Just ở thế không phải sợ ai. Chàng nhận lời, vì dửng dưng hơn là vì tin cậy.

Ði theo tên lính bước vào khu lán dành cho phái Tin lành, lần đầu tiên Just nhận thức thấy hố sâu ngăn cách hai cộng đồng. Suốt dọc đường đi, rải rác những người lảng vảng làm như dạo chơi mơ mộng, thực ra chúng được bố trí để cảnh giới, phòng phe địch thâm nhập. Tên lính đưa đường phải nói mật khẩu, Just và hắn mới đi qua. Phía bên trong, rõ ràng phái huygơnô tổ chức như doanh trại. Người ngồi chung quanh các ngọn lửa, súng ống kề bên, như quân đội cắm trại lúc trận mạc. Ai nấy gườm gườm nhìn Just: chúng đến biết chàng là cánh tay phải của Villegagnon.

Tranh thủ lúc công trường ngừng trệ, DuPont đã sai thợ lao động cho mình. Họ đã xây những căn nhà vững chắc, lại dựng được một phòng lớn dùng làm nơi hội họp của ban lãnh đạo, như để làm đối trọng với dinh thống đốc của Villegagnon. Nhiều khối đá đã gọt đẽo dành để xây thành cũng bị lấy đi, đặt vội vào đây. Just hết sức ngạc nhiên thấy, khi đến trước phòng họp, tên lính không dẫn chàng vào mà lại vòng ra phía sau, đi tiếp nữa và tới một ngôi nhà nhỏ mới tinh xây tựa vào tường thành và lợp lá cọ còn tươi. Trước mặt là một sân trời đất nện phẳng phiu nhìn ra biển, kê một bàn và hai ghế dài. Aude ngồi chờ một mình ở đó, bên cạnh một ngọn đèn dầu đặt trên khay tỏa ra một quầng sáng mờ mờ. Nàng ra hiệu mời ngồi xuống ghế trước mặt. Tên lính rút lui vào trong tối.

Just ngồi xuống, nhìn quanh. Biển gần kế, nghe tiếng sóng vỗ rập rình vào đá. Nhìn vào căn nhà bên trong, có ánh đèn nhưng không có người. Về phía đồn canh, đám huygơnô ngồi túm tụm quanh đống lửa, rì rầm lời rao giảng hoặc cầu nguyện. Ðịa điểm thật khéo chọn cho một cuộc gặp gỡ kiểu này: vừa đủ công khai ai cũng nhìn thấy, và chứng thực cho sự nghiêm túc của hai người, vừa đủ vắng và xa cách để họ được tự do chuyện trò mà không ai nghe thấy.

- Tôi rất mừng là ông đã đến – Aude mở đầu, và để ngăn trước sự ngạc nhiên của chàng trai, nói ngay: đúng là chú tôi cho mời ông, song ông ấy cho là tôi cũng cần gặp ông.

Just lúng túng không biết nói gi. Vì bất ngờ đã đành, song một phần vì sững sờ trước khuôn mặt xinh đẹp một cách tinh khiết lấp lánh trong ánh sáng và bóng tối lẫn lộn.

- Tôi muốn nói là... Aude tiếp, rồi lại ngập ngừng như để chàng yên tâm rằng chính nàng đang bối rối:

- … tôi rất buồn và tiếc về chuyện hôm họ.

Just nhổm người, sắp nói rằng mình cũng buồn và tiếc, song Aude ngăn:

- Thôi, ta cho qua. Tôi không nhắc bản thân việc đó, mà buồn vì hậu quả: tôi phải cấm cung, ông thì lầm lì và chắc bị nhiều người trách móc. Song xin nói ông rõ, tôi cho rằng ông không liên quan, và tôi vẫn... quý ông.

Ðoạn nói vừa rồi rõ ràng được chuẩn bị trước, nhưng lúc thốt ra lại luôn ngập ngừng như diễn viên sản khấu thường làm để làm ra về tự biên. và tiếng cuối cùng nói thật chậm chạp, nhấn mạnh, như một bàn tay nắn bóp hoa quả bày trên chiếc mâm bồng.

- Ðược vậy, tôi lấy làm vinh hạnh – cuối cùng Just cũng nói nên lời. Xin tiểu thư tin rằng nếu ngăn ngừa được, tôi đã không để xẩy ra sự xúc phạm ấy.

- Điều tai hại nhất không phải là sự xúc phạm con người nhỏ bé của chúng tôi. Tôi nói rồi: tôi đã quên hết. Song hành động vô trách nhiệm ấy làm cho sự chia rẽ trên đảo thêm sâu sắc. Chúng ta đều là người công giáo, sao không đau lòng trước tình cảm ấy.

Nàng nói trúng điều Just nghĩ. Chàng giận Colombe chỉ nhìn tình cảm yêu ghét trước mắt mà quên lợi ích chung.

- Những người anh em bây giờ lại cấu xé lẫn nhau – Aude nói.

Nghe lời lẽ ấy, sự đau đớn vì anh trai và em gái bị chia cắt trước đây quặn lên trong tâm trí Just bỗng nhòa đi trước sự chia cắt nghiêm trọng hơn của cả cộng đồng con người. Cô gái Tin lành ngồi kia trong tư thế đàng hoàng, với bộ váy áo nghiêm chỉnh viền đăng ten sang trọng, là biểu hiện một cái gì trật tự, nền nếp, hao hao như dẫy tường thành thẳng băng, vuông vức, chính xác mà chàng đang xây, khác hẳn sự buông tuồng tội lỗi, không khuôn phép của rừng rú mà Colombe chạy theo. Aude nói tiếp:

- Ông thấy không, những người có cũng cảm nghĩ như chúng ta vừa rồi không nhiều. Muốn đoàn kết tất cả người công giáo trên đảo này, trước hết phải siết chặt hàng ngũ của những ai có thiện chí. Ông là một người trong số đó.

Được tin tưởng đến mức ấy thì Just chỉ còn có mỗi một việc là gật đầu sung sướng, hơn thế nữa, chàng còn nhiệt tình tán thành:

- Ôi, tiểu thư nói rất phải. Chừng nào ngăn chặn được bọn cuồng tín, thì mọi việc chưa đến nỗi tệ hại. Tôi tin chắc bản thân đô đốc cũng đang chờ người ta chứng tỏ rằng tình yêu giữa con người với con người mạnh hơn tất cả những gì chia rẽ họ với nhau.

Aude bám ngay lấy, đôi mắt long lanh:

- Tình yêu, phải rồi, tình yêu... giữa con người.

Nghe Aude nhắc đến tình yêu, Just lúng túng. Rồi bỗng cả hai cùng cười một cách ngượng ngập. Aude nói tiếp, không để cho Just có thời gian phân tích xem tại sao mình lại lâng lâng đến thế:

- Điều cần là lựa ra những người tốt nhất của mỗi bên để làm gương.

Và do đã có sẵn kế hoạch từ trước là phải lợi dụng cơ hội này thật triệt để và lợi dụng cả tính khẩn cấp của tình hình, thậm chỉ thổi phồng nguy hiểm, nàng tỏ về do dự một tích tắc, rồi nói nhanh như người quyết định xông vào lửa:

- Chú tôi đã quyết bất kỳ tình hình nào cũng cử hành các lễ cưới. Thật đáng tiếc nếu nhũng dịp vui mừng này không hàn gắn được những gì đổ vỡ, làm hai phái xích lại gần nhau theo lời dạy bảo của Đức Chúa Jesus.

Just chưa hiểu:

- Vậy chú cô đã định ghép đôi những ai?

- Chưa, đó mới là điểm cần bàn. Ta đề nghị ai thì ông ấy sẽ làm. Nhưng nếu không có liên hệ với... phía bên kia... thì đành chỉ cử hành hôn phối cho những đôi thuộc phái đạo bên này. Như thế không giúp gì cho sự đoàn kết.

- Tôi hiểu – Just nói, nhưng lại hỏi ngay, chứng tỏ chàng chưa hiểu: Thế thì tôi giúp gì được trong việc này?

- Ông lựa những chàng trai bên ông cho họ lấy các cô gái bên chúng tôi. Ông hãy thuyết phục đô đốc, hoặc người nào có quyền, cho phép họ làm việc đó.

Just sầm mặt. Gần đây chàng không gặp Villegagnon, còn ông già Gonzagues và những kẻ hung hăng khác không bao giờ đồng ý, vì như thế coi như bị mất người.

- Tôi sợ không làm được.

- Chẳng lẽ họ mù quáng vì hận thù đến mức ấy?

Just nhăn mặt xác nhận, thay lời đáp.

Aude giữ một im lặng có tính toán. Rồi mới lấy hết hình thản nói lời kết luận, đồng thời là mục đích cuộc gặp:

- Nếu vậy, đã đến lúc mỗi người chúng ta cần gánh lấy trách nhiệm. Khi lời nói không thiêng nữa, thì phải làm như Đức Chúa, hãy nêu gương.

Giai điệu của bản thánh vịnh 104 vọng tới từ bên đống lửa, nơi phe Tin lành đang tụ tập.

Nàng chăm chăm nhìn vào Just:

- Nếu từ mỗi bên có một người tiến ra, và là người đẹp nhất, giỏi nhất, dũng cảm nhất, đầy lòng bao dung nhất, cùng có ý chí qua lễ kết hôn thể hiện hòa bình, trật tự, đạo đức và tình yêu...

Khi nói chữ “tình yêu”, miệng nàng chúm lại giống hệt cái lẩn đầu Just gặp nàng và bế nàng từ trên tàu xuống, và lúc đó chàng thấy như nó đang mời gọi một nụ hôn. Nàng ra vẻ bối rối một giây rồi nói nhanh, giọng thẩm thì:

- … thì hòn đảo này sẽ được cứu vớt.

Dưới ánh đèn mờ và trong tiếng ru của biển, hai người yên lặng nhìn nhau. Đàn bướm đêm nhỏ bé lởn vởn quanh ngọn lửa như những bóng ma trẻ con say sưa nhẩy một vũ điệu rộn ràng.

Điều gì cần nói thì đã nói rồi, điều gì chưa nói thì sẽ mãi mãi không được nói ra. Aude đứng lẽn và làm ra vẻ hết sức xúc động, nói lời từ biệt rồi rảo bước vào phòng lớn, hẳn là nơi ông chủ ở. Dù luống cuống không nói được lời nào, Just còn kịp nhìn ngắm tấm thân mảnh dẻ bó trong vạt áo chật hẹp, để hở đôi cổ tay hồng hồng thấp thoáng sau đường viền đăng ten thanh lịch. Đã quá no mắt phải nhìn những bộ ngực trần trụi, cục mịch của gái thổ dân, khiến chàng ghê sợ cũng như ghê sợ rừng rậm, chàng vô cùng xao xuyến trước một thiếu nữ có trang phục chau chuốt. Cái thần tình của văn minh là ở đó: biết che giấu để gợi mở, biết ẩn mình để tôn lên sức hấp dẫn của nữ tính, biết làm xúc động tận đáy long bởi vẻ kín đáo mang tính phô trương và vẻ phô trương làm ra vẻ kín đáo.

    Khi tên lính lại đưa chàng trở về giang sơn của phái chính thống, Just cảm thấy mình bị đưa vào nơi lưu đày mới.