CHƯƠNG 5 

Hai chú rể đầu tiên là những người ngốc nghếch nhất cho nên cần phải cho họ ăn bận đàng hoàng nhất. Họ được Villegagnon chỉ định một cách vội vàng. Ông chấm ngay hai trong số những người hầu của ông, một là người vùng Picardie, một người vùng Provence, đều là loại cục mịch, thô lỗ, được cái chịu khó làm lụng. Đô đốc đã sai thợ may khoác cho họ bộ cánh thật bảnh, nhưng trông họ vẫn ngô nghê thế nào. Hai cô dâu chẳng biết nên buồn hay vui, dù sao cũng hãnh diện mình là những người đầu tiên được ghép đôi.

Đến ngày đã định, lễ cưới tiến hành trên bãi đất trống mọi khi. Để gây ấn tượng, làm gương cho mọi người khác noi theo, Villegagnon cho dựng một sân khấu nhỏ làm bằng các thân cây dừa. Không ai được vắng mặt, đặc biệt là các nô lệ Anh điêng, nam và nữ. Họ được xếp ngồi lên hàng đầu để nhìn cho rõ, hiểu thế nào là một lễ cưới. Các cô gái được hai người Tin lành, chọn trong số những người nhiều tuổi nhất, toàn bậc đáng tuổi cha chú, khoác tay đưa vào. Bộ váy áo của hai cô dâu không có biến đổi gì so với ngày thường, vẫn đen tuyền, khắc khổ, nhưng, có lẽ để tỏ rõ nỗi bất mãn mà họ vẫn găm giữ trong lòng bấy lâu nay, họ đã táo gan thêm một vài chi tiết vào tóc, như là cuộn bím lên thái dương, cài vào đó mấy chiếc lược ngà hơi phô trương, và đến phút chót vẫn nơm nớp lo sợ bị cảnh cáo. Phải đứng sát cạnh chồng sắp cưới, mặt họ đỏ bừng như đánh phấn trông xinh hẳn. Còn hai chú rể, tật xấu duy nhất là mặt lúc nào cũng đỏ gay do rượu, nhưng chỉ những lúc xoay được, thì lại tái đi, nên cả hai đôi đều trình diện trước công chúng đang cảm động một nước da gần như đồng màu, gợi lên hình ảnh miếng thịt hun khói hồng tươi.

Trong khi mọi người chăm chú nhìn lên thì dưới cử tọa, có ba nhân vật ở cách xa nhau, nhưng luôn để mắt quan sát lẫn nhau. Aude cùng các bạn gái đồng cảnh ngồi khép nép, chếch phía dưới sân khấu. Khác với các bạn mở to mắt say sưa để cho chung quanh ai cũng hau háu nhìn vào, Aude luôn cụp mắt nhìn xuống. Tuy nhiên, nhận ra Just ngồi ở hàng thứ hai bên trái, thỉnh thoảng nàng lại liếc mắt về phía đó: một cái nhìn vừa lả lơi, vừa đau thương ai oán. Just giữ tư thế đàng hoàng, hiên ngang như thường lệ, một mặt ngẫm nghĩ về ý nghĩa sâu sắc mà Villegagnon gán cho buổi lễ này, mặt khác vẫn lén quan sát người con gái mà từ nay chàng có trách nhiệm quan tâm. Và một khi nhận được lời đáp của đôi mắt tìm kiếm, chàng lại vội quay đi để nhìn lên quang cảnh đang diễn ra trên sân khấu.

Phía Colombe thì quan sát cả Just lẫn cô gái Tin lành. Nàng nhìn tất cả: sự xốn xang của Just, cái nhìn có ý nghĩa của Aude, và cả Just lẫn Aude đều cố làm ra như không có chuyện gì. Nàng thấy buồn cười vì cái trò ấy. Lần đầu tiên nàng thấy Just bỏ cái vẻ nghiêm trang quân tử mà chàng thường làm gương để mọi người noi theo. Nhưng Colombe không ưa thái độ của cô gái Tin lành. Cái kiểu ngấm ngầm làm bộ ra không cần ai, rồi ra vẻ ngây thơ và hơi khó chịu khi hai cặp mắt giao nhau ấy, Colombe cảm thấy có nhiều giả tạo hơn là tình cảm thật. Trò chơi hai mặt thật là nguy hiểm, và Colombe lo rằng Just chưa nhận ra điều ấy.

Từ chỗ mình ngồi, Just là người đầu tiên gặp ánh mắt trong veo của Colombe nhìn chàng. Sự ngạc nhiên của chàng khiến Aude cũng quay nhìn phía ấy và trông thấy Colombe… Thế là ba người luân phiên nhìn nhau, mỗi người đều cố tỏ ra không bằng lòng rằng mình bị quan sát.

Trong khi đó, một sự tranh chấp kín đáo cũng diễn ra ở gần sân khấu. Đúng với ngôi bậc của mình, Villegagnon ngồi trên hàng đầu. Nghi thức Tin lành chỉ biết có hai thánh thể ghi trong sách Phúc Âm, là lễ rửa tội và lễ ban thánh thể, nên buổi lễ nhanh chóng mang vẻ lễ bữa cène. Chỉ còn việc ban phước lành cho hai đôi tân hôn là kết thúc. Villegagnon nhất mực tuân theo luật lệ, không chịu nhượng bộ một li về điểm duy nhất của luận thuyết mà ông đã nêu lên trước vị mục sư. Ông kiên quyết uống rượu pha nước. Richer cũng nhất định không chịu làm theo yêu cầu của đô đốc, nhưng rút cuộc, vấn đề lại được giải quyết một cách rất khôn khéo. Ông Villegagnon bắt đầu làm lễ ban phước lành, nhưng đứng sát bên ông là người quản lý rượu. Khi ông cầm bình rượu lễ nhưng lại đựng toàn nước lã lên, người kia liền rót rượu vào, theo đúng như hiểu biết về dòng máu thiêng của Chúa mà đô đốc vẫn quan niệm. Lúc trước, mọi người chỉ bàn cãi có mỗi việc rượu lễ có pha nước hay không mà không sao đi đến thống nhất được. Thấy đô đốc làm theo ý mình như vậy, ông mục sư cho rằng mình đã xong nợ, khỏi phải mất công bàn cãi nữa. Tới đây xẩy ra một việc vừa bất ngờ vừa có thể lường trước. Đến lúc nhận bánh thánh, Villegagnon rút trong túi ra một vuông vải nhung, trải xuống đất rồi mới quỳ lên đó. Cử chỉ này, như Aude đã nói với Just trong lần gặp đầu tiên, bị phái Tin lành coi là biểu hiện của thói sùng tín. Đám người Anh điêng có vẻ rất thích cử chỉ này, họ reo hò thán phục ầm cả lên.

Mục sư Richer đứng bên, tái mặt, thì thào:

- Này ông, mau đứng lên!

Mục sư cầm bánh thánh trong tay, không trao cho người chịu lễ.

- Không bao giờ! – Đô đốc đáp khẽ – Khi Đức Chúa của tôi xuất hiện, tôi phải quỳ xuống nghiêng mình.

- Ông làm sao vậy, còn ra thể thống gì trước bọn Anh điêng? Đúng là trò sùng tín lố lăng.

- Tôi kính Chúa theo cách của tôi.

- Ông chỉ kính một miếng bánh thì có.

- Thế là sao? – Villegagnon quát oang oang lên – Nhưng mà…

Richer vẫn nắm chặt chiếc bánh thánh, lúng túng nhìn quanh, không biết nên xử trí thế nào. Trong quang cảnh nguyên sơ của một thế giới toàn rừng rậm và núi cao, con người chẳng thể dựa vào ai được. Villegagnon và Richer căng thẳng đương đầu với nhau, trơ trọi giữa đám đông. Quyết định của họ, thất bại của họ, sai lầm của họ, đám dân chúng nhỏ nhỏi ở đây sẽ phải chịu hậu quả, họ sẽ phán xét và chọn lựa. Buổi lễ bắt đầu ồn ào. May thay trong cử tọa lố nhố, Richer nhận ra khuôn mặt của DuPont. Vị chính khách này nháy mắt ra hiệu, có ý khuyên nên rút lui chiến thuật.

Ông mục sư bèn đút vội miếng bánh thánh vào cái miệng há hốc, răng lợi cái còn cái mất của Villegagnon, rồi chuyển sang người tiếp theo.

Tan lễ, mọi người đều phấn khởi và trao đổi cảm tưởng, ai nấy đều cho là đã thành công. Những cuộc hôn phối đầu tiên này mở ra triển vọng một thời kỳ mới theo truyền thống như ở châu Âu, nghĩa là có gia đình, có con cái hợp pháp, có sự hòa hợp giữa nam và nữ, có bình yên.

Trong đám đông lộn xộn, Colombe tìm Just không mục đích nào khác là được gần anh trai, vì từ lúc trở về, nàng cảm thấy cô đơn, muốn tìm lại cảm giác yên ổn bên cạnh anh. Nàng bất ngờ chạm trán Just đúng lúc anh đang nói chuyện với Aude, nên không kịp tránh mặt.

Just lúng túng. Tính tự chủ vốn có của chàng biến đâu mất, thay vào đó là thái độ cử chỉ rụt rè, ngượng nghịu. Và cô nàng tín đồ đạo Tin lành không những không thương xót cho con mồi của mình trong cuộc chiến không cân sức này mà còn chĩa thêm vũ khí tự nhiên của nét mặt, của đôi mắt, của mùi da thịt con gái vào kẻ đang nhìn nàng với vẻ cầu khẩn. Colombe đến, khiến Just càng thêm bối rối. Chàng ấp úng:

- Xin giới thiệu với cô… em trai tôi, Colin. Colin à, đây là cô Aude Maupin, cháu gái của mục sư Richer.

- Đây là… em trai ông? – Aude có vẻ do dự khi nói từ này – Rất hân hạnh.

Aude nhìn Colombe bằng ánh mắt sắc như dao, như muốn chọc thủng làn vải thô của tấm áo nàng đang mặc để soi thấu tận tim gan. Just vội nói thêm như để giải thích cách ăn mặc tồi tàn của Colombe trong ngày lễ trọng thể như thế này:

- Em nó làm nhiệm vụ giao tiếp với bọn mọi.

Colombe sẽ không nói gì nếu Aude không buông một câu làm vẻ thương hại:

- Đi với bọn Anh điêng à, khổ thân cậu bé!

- Nhưng thưa cô… ai khiến mọi người phàn nàn cho tôi? – Vừa nói Colombe vừa nhìn thẳng vào mắt cô gái Tin lành.

- Vì chúng là bọn mọi rợ!

Giọng mỉa mai của Aude hàm ý ‘‘gần bọn mọi rợ thì mình cũng thành mọi rợ’’.

- Với tôi, họ cũng là những con người – Colombe đốp lại, trong bụng tự trách mình sao không tìm nổi câu gì hay hơn.

- Phải, cậu hy vọng họ sẽ trở thành người. Vì may thay, chúng ta đang mang lại cho họ đức tin.

- Còn họ thì cung cấp bột và cá cho ta có cái mà ăn.

Phút im lặng ngắn ngủi trong lúc hai cặp mắt sắc giao nhau. Just không biết nói gì để chấm dứt cuộc đối đầu.

- Cậu so sánh hay nhỉ! – Aude tiếp tục tấn công. Đức tin đâu phải là hàng hóa trao đổi. Thì ra phái Giáo hoàng các người hay lấy nghi thức rườm rà và lời cầu kinh để mong được ban phước. Song đức tin ở tại tâm, không phải ở bề ngoài.

- Những người cô gọi là mọi rợ, đừng tưởng họ không có đức tin đâu – Colombe nói.

Nói đến đây trong óc nàng hiện lên hình ảnh của Paraguacu, của những dòng thác và của căn nhà xanh tươi của Paylo, và lần đầu tiên nàng cảm thấy yên lòng với họ hơn là ở bên Just.

Nhưng Aude vẫn muốn đi tới tận cùng:

- Vô lý. Kẻ không thờ Chúa không thể được ban ơn. Chú tôi đã nói vậy: bọn hoang sơ ấy không có Chúa.

- Không Chúa! – Colombe thốt lên. Theo tôi biết, họ có nhiều thượng đế hơn cả chúng ta.

- Bậy! – Aude nhếch môi coi thường. Họ chỉ thờ những thần tượng. Không, thưa quý ông, những cái đó không cứu rỗi được ai. Ơn Chúa không thể làm giả được.

Colombe cắm cái nhìn thật sắc vào khuôn mặt không trang điểm của đối phương thiếu khôn ngoan và thiếu cả thận trọng:

- Nhưng đức hạnh thì có thể làm giả.

Chính nàng cũng bất ngờ vì câu nói của mình, khi thấy mặt cô gái Tin lành tái nhợt. Chợt nghĩ Just đang ở kề bên, nàng thầm trách thái độ hèn nhát của anh nàng. Just đã không bênh vực em gái, vì như thế thì cuộc đấu khẩu và đấu mắt sẽ gay cấn hơn. Và tồi tệ hơn nữa, anh nàng lại chỉ đóng vai trò người chứng kiến thụ động vụng về. Nàng liền quay ngoắt, biến vào đám đông.

Bước chân vô tình đưa Colombe đến con đường nhỏ men bờ biển, dưới chân pháo đài. Từ ngày tới đảo, đây là nơi nàng thường chọn đến để tĩnh tâm và suy tưởng. Nhưng bây giờ bức tường thành đã mọc lên sừng sững, bên trên nghe tiếng lính canh đi tuần. Từng đoạn, chân tường lại bị xẻ những cống hẹp dùng để thoát nước. Một người có thể dùng nó làm nơi tạm ẩn nấp. Chính từ một cống ấy nàng giật mình thấy Quintin xồ ra. Nàng suýt quên mất ông già.

- Cháu đây rồi! ông reo lên. Bao giờ ta trở về bên kia?

Rồi hổn hển:

- Sáng nay, ta lại suýt bị chúng bắt đi làm khổ sai ở công trường. Mới vừa rồi, ta đang đi lấy nước cũng bị một tên chết tiệt túm lấy áo, hỏi có muốn xuống địa ngục không.

- Ông trả lời sao?

- Ta định trả lời địa ngục chính là đây, còn mọi nơi khác đều là thiên đường, song nghĩ lại, không nên trêu chọc chúng. Thế nào, bao giờ chúng ta đi?

- Sẽ đi ngay lúc nào thích hợp.

Thực tình, bụng nàng nghĩ thế.

- Tối qua ta đã quan sát bến tàu. Thằng lính ở phiên gác thứ ba là một tên vai u thịt bắp quê ở Mecklem. Ta biết nó. Thế nào cũng có lúc nó ngủ gật. Lúc đó ta sẽ nhẩy lên sà lúp…

- Sà lúp đều neo chặt bằng xích sắt – Colombe nói. Và ông biết là nếu thấy người bỏ trốn, chúng được lệnh bắn liền.

Quintin hiểu rất rõ tình thế, lặng im. Colombe nói:

- Cho cháu một ngày hôm nay. Để xem có thể làm được gì.

Nàng định sẽ đi gặp đô đốc. Nhưng trước mắt, muốn được ở một mình. Nàng bảo Quintin cứ nấp ở đâu đó, và tiếp tục đi dạo dọc bờ biển.

Tới cuối đảo, nàng gặp một nhóm tù nhân Anh điêng đang giặt giũ trong nước biển. Nước ngọt rất hiếm nên không thể dùng cho việc ấy. Đàn ông, đàn bà đều cởi quần áo, trần truồng. Người giặt xong thì phơi áo quần lên mỏm đá, chờ khô. Do có lễ cưới, đô đốc để cho họ được thoải mái, không người canh gác. Thấy Colombe tới gần, họ có vẻ sợ hãi định tản đi, song nàng dùng thổ ngữ giải thích để họ yên tâm.

Nàng ngồi xuống gần một đám đàn bà và đăm chiêu suy nghĩ. Trong chốc lát nàng tưởng như được trở lại cái hồi cùng dạo chơi với Paraguacu, và bỗng muốn trút bỏ mọi quần áo để ở trần như mọi người. Nhưng nàng chợt nhớ là mình đang ở trên đảo. Hơn nữa những tù nhân này thuộc loại khác hẳn các bạn trước đây. Họ là những tù binh do Quạ chuộc lại từ tay đối thủ rồi đưa sang lao động trên công trường xây pháo đài hồi đầu. Họ có vẻ nhẫn nhục, đáng thương, luôn luôn sợ sệt, và phảng phất một nỗi buồn khó tả. Không phải họ bị bạc đãi; nhìn chung đến nay Villegagnon vẫn đối xử với họ không đến nỗi nào. Nhưng chính là vì họ bị dứt ra khỏi bộ tộc, đưa đến hòn đảo này, tách ra khỏi cuộc sống tự nhiên của họ. Bị tù túng, không rừng rậm, không săn bắn, không còn bộ lông chim trang trí nữa, tóm lại không còn môi trường thiên nhiên quen thuộc. Họ như người đã chết rồi, và chấp nhận cuộc sống thừa này như một kiếp đọa đầy phải chịu. Để xua tan không khí e ngại do sự có mặt của nàng gây ra, Colombe bắt chuyện và hỏi ý kiến họ về cuộc lễ ban sáng. Hình như không ai muốn trả lời. Cuối cùng một phụ nữ cao tuổi, da mặt nhăn nheo, hỏi bằng tiếng Tupi:

- Lúc nhảy múa, sao các người im lặng thế, không ồn ào gì cả?

Colombe bắt nhắc lại câu hỏi, rồi đặt thêm mấy câu hỏi nữa để hiểu thêm ý người phụ nữ muốn nói gì. Thì ra người Anh điêng chỉ biết tiếng Pháp qua mấy từ ra lệnh ngắn gọn của cai và lính, nên không hiểu tí gì về ý nghĩa và mục đích buổi lễ. Thấy có sân khấu trang trí, mọi người trang phục lạ lẫm và có những động tác nhất định, họ cho đây là một ngày lễ hội và ngạc nhiên thấy người da trắng nhảy múa chậm chạp thế. Colombe giải thích:

- Không phải nhảy múa, mà là lễ kết hôn.

Song cái từ này, trong ngôn ngữ tupi lại gợi lên một điều khác hẳn trong tâm trí người Anh điêng. Hai, ba người lắc đầu, vẻ không tin và có ý không tán thành. Bà già nọ hỏi:

- Nếu cốt để sinh con, thì tại sao lại buộc phụ nữ ăn mặc như vậy?

Rõ ràng trang phục của các cô dâu là điều làm các bà Anh điêng ngạc nhiên nhất. Colombe hiểu là, không kể nàng ăn bận thành con trai, họ chưa bao giờ nhìn thấy phụ nữ châu Âu trong trang phục ngày lễ. Họ đã thoáng thấy các phụ nữ Tin lành ấy từ trên tàu xuống đất liền, nhưng quá xa, và hôm nay là lần đầu tiên họ được ngắm nghía thỏa thích gần như thế.

- Các cô dâu ăn mặc như vậy, rồi… sau sẽ trút bỏ quần áo – Colombe giải thích một cách ngượng ngập. Nàng đỏ mặt rồi phá lên cười. Tất cả người Anh điêng cùng cười theo, lúc đầu thì còn rụt rè, sau thì bạo dạn dần, vẻ mặt họ thể hiện rõ sự thích thú.

Tiếng cười dứt, họ ngồi im ngắm nhìn mặt biển đỏ hồng và từng đợt sóng đánh vào chân các mỏm đá ngầm.

Lát sau, một phụ nữ Anh điêng thốt lên:

- Vậy là những gì họ muốn ở chúng ta là như thế!

Những người khác cùng lắc đầu, trầm ngâm.

Colombe hỏi người ấy nói thế là có ý gì. Bà ta do dự mãi rồi mới thú thật là mấy hôm nay họ luôn bị nam giới trên đảo quấy rối, nài ép. Dưới thời Quạ thì họ buộc phải vâng chịu, nhưng sau đó tình hình yên ổn hơn (Bà ta không biết đó là do đô đốc ra lệnh cấm nghiêm ngặt). Bây giờ thì được phép, thậm chí khuyến khích lấy nhau, họ lại bắt đầu bị lôi ra những chỗ vắng và bị cưỡng hiếp.

Colombe rất xấu hổ khi nghe chuyện ấy, nàng chợt nghĩ tới Just mặc nhiên cũng phải chịu trách nhiệm về tình hình đó, mặc dù anh không biết tí gì về chuyện này.

Một người đàn bà thổ dân nói:

- À ra vậy. Họ muốn chúng ta cũng phải mặc cái váy áo đen xì ấy như phụ nữ của họ.

Colombe thấy cái kết luận suy diễn ấy khá là khôi hài, nhưng thực tế sâu xa phía sau lại quá đau xót và nghiêm trọng nên nàng đành im lặng. Bị người đời ruồng bỏ, những người đàn bà Anh điêng này vẫn còn cao thượng trong nỗi nhục nhã. Bị người đời giam hãm, họ vẫn còn tự do, ít nhất là trong bản ngã của mình. Là nô lệ của muôn người, nhưng họ vẫn sợ phải làm nô lệ của một người, và điều họ sợ nhất là một người ấy sẽ áp đặt quyền lực lên mình.

- Các bạn có bao giờ có ý định bỏ trốn không? – Colombe thì thầm hỏi.

Ai nấy nhìn nhau lo sợ, không dám trả lời. Xa xa, phía bến tàu, vọng lại tiếng ồn ào của cuộc liên hoan vui vẻ. Liếc nhìn nhanh đủ thấy không có ai canh gác, kiểm soát họ. Một người Anh điêng cao lớn, bụng chằng chịt những sẹo, tách ra khỏi đám bạn, lại gần Colombe, nói nhỏ:

- Cậu biết tiếng Tupi, và nhìn mặt cậu biết cậu không phải người xấu.

Một niềm vui khó tả chạy rần rật khắp người Colombe. Tâm hồn nàng bay bổng, tràn trề hạnh phúc như khi người ta mở rộng trái tim đón nhận tự do. Người kia hất hàm chỉ một thân cây cọ dài nằm nép dưới hốc đá:

- Cậu nhìn cái thân cây kia. Nhiều đêm chúng tôi đã lẳng lặng khoét rỗng, thành một con thuyền.

- Chở được bao nhiêu người? – Colombe khẽ hỏi lại.

- Mười, song chúng tôi muốn cho phụ nữ đi trước.

- Tốt quá! Bao giờ đi?

Người Anh điêng buồn rầu nhìn xuống bàn chân mình:

- Chưa đi được.

- Tại sao? Thuyền xong rồi, không nên chần chừ.

- Sang đến bên kia, số phận họ cũng không hơn gì ở đây. – Người thổ dân thú nhận, sau một phút do dự.

- Thế là thế nào? Các bạn thông thạo rừng rậm, phải trốn đi chứ!

- Nhưng rồi đi đâu? Biết bao tuần trăng nay chúng tôi bị cầm tù ở đây, làm sao tìm lại được bộ tộc cũ? Thổ dân dọc bờ biển đều là kẻ thù của chúng tôi, mà chúng tôi không có vũ khí.

Colombe liên tưởng đến nhóm Anabaptit, họ không có kinh nghiệm gì về rừng rú, mà vẫn bỏ đi và bây giờ chắc vẫn sống. Song như vậy là nàng không tính đến tâm lý người Anh điêng. Nếu không có thần linh chỉ bảo, không có thầy mo phù thủy để diệt tà ma thì họ cảm thấy hoàn toàn bất lực trước thiên nhiên hoang dã như một nơi thù địch đầy tai họa khó lường.

Colombe đứng dậy, đi vài bước về phía pháo đài, hết nhìn cái thân cây rỗng lại trông sang bờ biển bên kia, rất gần bên kia eo biển. Trong tai nàng bỗng vẳng lên lời của Aude, cô gái Tin lành. Lòng căm giận Just, cộng thêm lòng căm giận chính mình đã rất cố gắng nhưng vẫn không thể cạn tình với anh được, đã tức nước trong lòng nàng, giờ lại thêm điều ô nhục mà người Anh điêng phải chịu, bỗng vỡ bờ ào ào, khiến nàng đâm tức thở. Nhưng khi quay lại đám thổ dân thì vẻ mặt nàng đã tươi cười trở lại.

Nắng ban trưa chiếu thẳng đứng xuống đầu nàng, một giọt nước mắt ứa ra ở khóe mắt, có lẽ do bị chói. Hơn bao giờ hết, nàng cảm thấy mình đích thị là Mắt – Mặt trời. Lấy hết sức quyến rũ của đôi mắt sắc lạnh, nàng nói:

- Tôi sẽ giúp các bạn, các bạn có giúp lại tôi không?

Những người Tupi không cần trả lời, nhìn mắt họ đủ thấy họ đã coi Colombe là người của mình.