Colombe và Just nhớ mang máng đã có lúc đi thuyền lênh đênh biển cả. Có lẽ là đi cũng với binh đoàn Marseille đến Gênes.

Nhưng chuyến đi đã gần như bị lãng quên ấy là trên một chiến thuyền có tù khổ sai chèo, và Địa Trung Hải lần đó cũng sóng yên biển lặng. Con thuyền dài, sàn thấp, không cao hơn mặt biển là mấy. Nó có những cánh buồm phụ không lớn lắm nên chẳng làm ai kinh ngạc được. Máy lại ở dưới tầng thấp tối tăm, sát mặt nước, từ đó thoát ra những tiếng thở nặng nhọc, khàn khàn và tiếng roi đen đét. Hai đứa trẻ thời đó hãy còn quá nhỏ để có thể mường tượng ở dưới đó giấu kín những việc ghê sợ và đáng nguyền rủa chừng nào. Bởi vậy chuyến đi ấy để lại ấn tượng tốt, không chuẩn bị tư tưởng cho chúng đón nhận cú sốc sắp tới.

Chiếc xe ngựa do Belloy cầm cương phi nhanh ngay từ lúc xuất phát ở Clamorgan. Hai anh em ngồi nép vào nhau ở phía sau, áo quần của họ do bà bác sai người may vội nên còn mới tinh. Just ôm tay nải trên đầu gối, quàng tay giữ chặt lấy Colombe. Lần nào đi đâu cũng thế, hai anh em đều kết thành một khối, chụm đầu vào nhau, truyền hơi ấm cho nhau. Song lần này chúng không được xõa tóc vào nhau nữa vì cả hai đều bị cắt ngán. Nhưng cả hai vẫn vấn vương cảm giác như mớ tóc dày của người kia đang cọ sát vào tai mình, mỗi khi chiếc xe gặp ổ gà nẩy lên.

Ngồi ở vị trí ấy, họ có thể thấy phong cảnh vùn vụt lùi về phía sau. Mọi vật nhỏ dần rồi mất hút; họ không biết chắc, có phải mình đã từng sống ở trên đời không. Và cuối cùng, tháp vọng lâu của lâu đài Clamorgan biến dần cho đến khi không còn nhìn thấy nó đâu nữa.

Colombe chợt nhớ đến dáng bà bác đứng trên cầu rút để tiễn biệt hai anh em và nói:

- Em dám chắc, bà ấy không nói thật hết với mình, anh ạ, nhưng em chưa biết là về việc gì.

Lúc xe đến khúc quanh rừng sồi, họ bỗng thấy bà Emilienne xuất hiện. Bà ra sức chạy theo xe, cố quẳng cho chúng một giỏ thức ăn, nhưng chúng không bắt kịp, bao nhiêu bánh và táo rơi tung tóe xuống đường. Tối hôm trước, họ đã ngồi khóc hết nước mắt cùng bà già tội nghiệp. Bà không nguôi nỗi buồn mất hái đứa trẻ, lại tiếc cho cơ nghiệp nhà Clamorgan từ này sẽ không còn người thừa kế, chắc sẽ tan hoang. Lúc nẫy do đi vội, chúng đã quên nỗi buồn tối hôm trước, nay thật xao xuyến thấy bà đột ngột xuất hiện ở cửa rừng. Chúng đã làm biết bao người khóc, những người mà trước kia đã được giao nuôi chúng! Số phận như buộc chúng phải làm khổ những người giầu tình cảm đã chót yêu thương chúng.

Sau đó, họ đi dọc bờ biển và xuyên qua những trảng cỏ xanh nhợt do nước mặn. Havara-de-Graace là một thành phố cảng mới lập, chưa kịp có ngoại ô. Xe đang chạy giữa đồng quê, thoắt cái đã lăn bánh giữa hai hàng cần trục con dê của thợ mộc và giàn giáo của các công trình xây dựng. Họ chưa kịp nhận ra mình đã vào đến thành phố thì xe đã đỗ xịch trước bến cảng rộng bát ngát. Chỉ cần quay ngang là họ đã đối hiện với kè đá. Cả hai đều reo lên khi đột ngột nhìn thấy đám tàu thuyền san sát.

Ba con tàu khổng lồ đứng lù lù như những tường thành đen kịt. Đuôi tàu, chạm trổ mặt những vị thần sơn son thếp vàng, nhô cao hơn mái nhà. Một rừng cột buồn đóng đai sắt giữ cho những chiếc gậy thăng bằng của nghệ sĩ xiếc trên dây leo lơ lửng trên không, một số gậy thì thẳng đứng, một số khác thì xiên chéo, tưởng như sắp rơi xuống boong tàu trong một tấm lưới khổng lồ mà toàn bộ cảnh chằng chịt những thanh gỗ chĩa ra tứ phía ấy cũng không thể phá vỡ được.

Các tàu chiến do tù khổ sai chèo, như những cô gái bán hoa trong môi trường nhỏ, có dáng vẻ uốn éo mong manh của những cảnh quan hệ thầm lén và những lần ôm ấp vội vàng của biển cả, dù đôi lúc cũng gây ra chết chóc. Đằng này, ba con tàu kia lại là những người khổng lồ trong môi trường lớn – đại dương.. tất cả những cơn bão tố dữ dội trong cái khoản không gian vô hạn mà dù sao cũng phải tìm đến một cái đích hữu hạn nào đó, chúng coi việc nhỏ nhặt và bất biến.

Chưa bao giờ hai đứa trẻ lại cảm thấy mình nhỏ bé đến như vậy, và, theo hậu quả gián tiếp, lại to lớn đến như vậy. Bởi, so sánh với những vật khổng lồ ấy, họ chẳng kém gì những kẻ tự phong cho mình cái danh hiệu người lớn, dù trong trường hợp này thì thật tức cười.

- Anh nghe mà xem – Colombe xiết tay anh thì thầm.

Cô bé không dám gọi đùa anh là Chàng Trai Dũng Cảm nữa. Đối diện với những con tàu vĩ đại đến thế kia, cái tên nghe thật kêu ấy, cả toàn bộ những thứ hoa hòe hoa sói của đẳng cấp hiệp sĩ nữa, cũng mất hết uy lực và tính hấp dẫn.

Just lắng tai nghe. Đến lượt cậu cũng nhận ra điều gì đã làm cho lòng người bất an đến thế: bến cảng bao trùm một bầu không khí ắng lặng như tờ. Người ta chỉ nghe được tiếng dây buộc tàu rất to, to như cổ ngựa, căng căng chùng chùng theo nhịp lắc lư chậm chạp của thuyền bè.

- Nào, xuống thôi, hai nhóc! – Belloy giục.

Thực ra, hắn gọi rất nhỏ, nhưng, trong cái yên tĩnh chung, câu này lại vang lên như một tiếng hô. Hai anh em nhẩy xuống, mắt không rời đám tàu thuyền. Lúc quay lại phía sau, chúng mới phát hiện ra là bến cảng rất đông đúc, mặt dù rất yên ắng. Có khác nhiều người ở trước mặt chúng, đứng giữa các sọt đan bằng cành liễu, giữa các máy trục bất động, giữa các bao bằng đay. Trên cửa sổ và bao lơn các tàu buôn cũng đầy người. Có kẻ thì cheo leo trên các cọc cáp, có kẻ thì bám vào cột tín hiệu, có kẻ thì đứng chênh vênh trên những chiếc xe ngựa đã tháo bỏ cương nhưng càng lại lung lay rất đáng sợ dưới sức nặng của người và hàng hóa. Và tất cả đều hướng mắt về một phía.

- Theo ta – Belloy ra lệnh.

Hán lách người qua đám đông trước, may mắn thay, không dày đặc lắm. Hai anh em len lỏi theo sau không đến nỗi quá vất vả. Chỉ thỉnh thoảng mới có người, mắt vẫn chăm chú về phía xa, lầu bầu một vài câu khi bị giẫm vào chân. Càng đi ngược dòng người đứng sát vào nhau, giữa dãy nhà chứa hàng hóa và dãy lườn tàu, Belloy càng chậm bước. Không phải hắn bị ai ngăn cản mà là hắn mải nhìn mặt từng người mà mình vượt qua. Hắn có vẻ muốn tìm một người nào đó.

Đột nhiên, như có dấu hiệu bí ẩn nào lặng lẽ lan truyền trong đám đông, tất cả mọi người đều quỳ gối xuống đất. Đó là một chuyển động chậm, như một đợt sóng lừng, đáp lại sự dâng lên hạ xuống đều đặn của mặt nước trong cảng, cũng mạng mẽ không kém, khiến tàu thuyền dập dềnh. Nhờ làn sóng người rộng khắp rạp xuống, hai anh em tự nhiên đâm ra cao hơn tất cả, bởi vì họ vẫn đứng yên, và thế rồi họ phát hiện ra cái mà ai cũng chăm chú nhìn. Phía xa bên kia quảng trường, sát mặt tiền cao vút của nhà thờ, có một cái bục che tán đỏ rực. Một linh mục mang áo choàng lóng lánh đang chuẩn bị làm lễ.

- Nhìn kìa, anh, họ chuẩn bị xuất quân tham chiến.

Just cũng có ý nghĩ giống em gái. Những buổi lễ ít ỏi mà họ đã dự là để cầu chúc cho quân đội sắp sang Ý chiến đấu. Tất cả đều tham gia vơi bầu nhiệt huyết chân thành: những bác lính già thì đầm đìa nước mắt, những anh lính trẻ măng, râu ria mới nhú chưa kịp xanh, thì chuẩn bị hiến dâng một cuộc đời sống chưa được bao lâu nhưng trống rỗng. Lúc này, Just và Colombe đã thấy được những khuôn mặt thể hiện rõ dấu hiệu kỳ lạ của cái chết và hy vọng, giữa khối đàn ông tập hợp trong im lặng này. Bởi vì, ngoại trừ trên các của sổ và ban- công, còn dưới bến cảng chỉ toàn thấy đàn ông. Bỗng dưng cảm động bởi lòng thành kính lặng thầm ấy, hai đứa trẻ bất giác quỳ xuống, chắp tay cầu nguyện mà không hiểu rõ tại sao mình lại làm như thế.

Nhưng Belloy đã tóm cổ chúng lôi dậy:

- Ô hay, làm gì thế? Đứng lên!

Có những tiếng “suỵt, suỵt”, và tiếng làu nhàu. Song Belloy, theo sau là hai đứa trẻ, tiếp tục len loi qua đám người quỳ gối để tiến thẳng về phía lễ đài. Họ cố đến càng gần càng tốt một nhóm toàn hiệp sĩ đeo cây thập tự trắng của xứ Malte đang đứng trong một bệ bục. Trong khi chờ buổi lễ kết thúc, cả Belloy lẫn Just và Colombe đều chăm chú quan sát quanh mình. Không ai bảo ai, hai anh em cùng cảm thấy quang cảnh này phảng phất bóng dáng cha họ. Họ không thể dằn lòng không nhìn quanh để tìm kiếm khuôn mặt ông.

Lễ đã xong, nhưng đám đông vẫn yên lặng. Viên giáo sĩ còn đang cầm cây thập tự đỏ chót, ban phép lành cho người từ nầy vẫn đứng trên bục. Mình ông ta được nhận vinh dự này: ông quỳ xuống để tỏ lòng thành kính. Rồi linh mục vung tay lên trời, như động tác thả chim, để ban phước lành cho quần chúng.

Người trên bục đứng lên; vị linh mục đã làm xong chức trách, lui về, nhường chỗ cho ông ta. Just và Colombe đứng gần nhưng bị đội ngũ dày đặc những hiệp sĩ xứ Malte che khuất nên không nhìn rõ nhân vật quan trọng nọ. Hai anh em có cảm tưởng như ông ta là một người khổng lồ, cùng đứng trên bục mà vị linh mục hoàn toàn bị những người đứng dưới che khuất, trong khi ông ta vẫn cao vượt hẳn lên. Ông ta cất giọng trầm hùng mạnh, kêu gọi:

- Hỡi anh em, vì vinh quang của Đức Chúa chúng ta, hãy hăng hái lên đường! Nước Pháp ở châu Mỹ muôn năm!

Ngàn tiếng hô vang đáp lại. Khó tưởng tượng tại sao đang yên tĩnh lại chuyển thành ồn ào như vậy. Tiếng ồn kéo dài ra mãi, ai cũng muốn góp phần cầu khấn cho đoàn quân sắp ra trận. Người cao lớn nhẩy từ trên bục xuống đi hòa vào đám đông, nhưng có các hiệp sĩ Malte làm hàng rào bảo vệ. Ông ta đi đến đâu, ở đó vang lên tiếng hô: “Villegagnon muôn năm! Đô đốc muôn năm! Thẳng tiến tới Brésil!” Belloy lẵng nhẵng đi theo họ, bám lấy một hiệp sĩ để hỏi thăm, cuối cùng hắn cũng hỏi được điều mà mình cần. Hắn vất vả len đến gần một đức ông mập tròn, có chòm râu nhọn.

- Ngài Gonzagues de La Druz!

Vị này còn mải đi theo những sải bước dài của Villegagnon nên không nghe thấy. Belloy phải chạy tới, kéo tay ông ta. Gonzagues toan cự lại thì Belloy nói ngay:

- Thưa ngài, đây là hai đứa trẻ...

Gonzagues có vẻ như sắp thách hắn đấu kiếm.

Rõ ràng là ông đang mải nghĩ đến chuyện khác. Một thoáng sau, ông mới chợt nhớ ra và lập tức trở nên ân cần:

- À! Hai đứa cháu của bà...

Ông bỏ lửng câu nói, tưởng Belloy sẽ cho ông biết bên của bà góa phụ mà ông quên không hỏi.

- … của bà... bà gì ấy nhỉ? – ông lặp lại.

Nhưng Belloy không hiểu, chỉ đáp:

- Thằng lớn này là Just. Đứa kia là Colin. Chúng có mang theo đủ quần áo. Nhiệm vụ tôi đến đây là hết, xin chào ngài!

Và, với sự nhanh nhẹn mà ai ở Clamorgan cũng gờm, với cái tài ẩn hiện như ma, lúc mà người ta bị bất ngờ nhất, Belloy đã lẫn mất tăm vào đám đông.

- Đợi tí đã! – Gonzagues gọi với theo. Ông nhận thấy ngay mình đang gặp phiền phức với hai đứa trẻ vắt mũi chưa sạch này. Hơn nữa, do việc này, Villegagnon và đoàn tùy tùng lúc này đã đi khá xa, ông vội kéo luôn hai đứa trẻ cùng đi nhưng vẫn không bắt kịp chủ soái, đành bực mình đứng lại. Trên bến lúc nẫy yên lặng bao nhiêu thì giờ này ồn ào, hỗn độn bấy nhiêu. Người chạy lăng xăng như mắc cửi, gọi nhau ơi ới, mang vác những vật nặng, chở trên xe ba gác đủ loại hòm xiển. Ngài Gonzagues do dự không biết xử trí ra sao, rồi chợt nhớ mình vẫn chưa nhìn kĩ hai đứa thông dịch tương lai, ông đẩy chúng vào một ngôi nhà cửa mở toang, đưa lên cầu thang vào một hành lang vắng vẻ được trang hoàng những bức chạm bằng sành của Ý với thời Phục hưng, trên đó toàn là chân dung nghiêng của những người từ thời xa lắc xa lơ nào đó.

- Để ta xem chúng mày thế nào nào – ông lần lượt nhìn chòng chọn vào tận mặt hai đứa trẻ.

Just lo ông sẽ sờ nắn và phát hiện sự cải trang của em gái. Nhưng Gonzagues không phải người thô bạo đến vậy, vả lại ông không thể ngờ một trong hai đứa là gái. Ông chỉ muốn xem tuổi tác chúng thể nào, có hợp với mục đích sử dụng hay không. Ánh sáng dìu dịu ngoài cảng lọt vào cửa sổ hành lang cũng đủ để cho ông thấy rõ nét mặt chúng. Nhìn khuôn mặt nhẵn nhụi Colombe, ông hài lòng. Trái lại, nhìn Just ông sửng sốt:

- Cái gì thế này? – vừa nói ông vừa nắm lên đôi vai vạm vỡ của cậu bé, xoay từ sau ra trước. Cằm của mày đã lún phún râu kìa. Bao nhiêu tuổi?

- Mười ba.

- Mười ba! Bậy! Hoặc là mày già trước tuổi, hoặc là mày nói dối. Tao đã đưa ối thằng chưa được vạm vỡ bằng mày ra trận rồi, thế mà chúng toàn trên mười tám cả rồi.

Just coi đó như một lời khen. Cậu hăm hở định nói lên ý nguyện cầm súng chiến đấu ngay tức khắc. May mà cậu chưa kịp mở miệng, vì Gonzagues vừa khen cậu vạm vỡ đã chuyển ngay sang trạng thái giận dữ:

- Biết ngay mà! Sao ta lại ngốc đến mức tin vào mụ nữa tu đó! – Rồi gườm nhìn Just, ông nói tiếp: Bây giờ ta biết làm sao? Tên đánh xe chuồn mất rồi, liệu chúng mày có biết đường trở về hay không?

Colombe, nghĩ đến nguy cơ hai anh em có thể bị tách khỏi nhau, liền xen vào. Giờ cô đã là con trai, vậy có thể nhìn thẳng vào mắt người đối diện mà không sợ bị coi là trơ tráo, sỗ sàng. Cô nghiêm nghị nhìn Gonzagues, nhẹ nhàng thưa:

- Thưa ngài sĩ quan, anh tôi đúng là hơn tôi hai tuổi. Tôi mười một, vậy anh ấy mười ba. Ánh ấy mới lớn phổng như thế được sáu tháng. Cha chúng tôi có vóc người cao và vạm vỡ, nên cha nào con ấy.

Gonzagues nhún vai không nói gì, nhưng đã có vẻ dịu. Ông quay mặt nhìn ra phía bến cảng. Từ trên gác cao này, nhìn rõ các boong tàu dần dần đầy ắp người. Hàng trăm phu và thủy thủ mang vác đồ đạc riêng, họp thành từng hàng như kiến leo lên các ván gỗ dẫn lên cửa tàu. Lan can mạn tàu đã đầy người. Mọi người sắp lên tàu hết rồi, phải quyết định thật nhanh thôi.

Gonzagues quay lại, tránh nhìn mắt Colombe và hất hàm bảo Just:

- Thế là mụ xơ ấy đã lừa ta... Xơ Catherine! Trời chu đất diệt, rồi mụ sẽ biết tay ta. Thế còn bà góa kia, bà bác của hai đứa chúng mày ấy, tên gì nhỉ?

Có được nói ra không nhỉ? Bà bác không dặn gì việc này. Colombe ngập ngừng đáp:

- Marguerite.

- Marguerite gì nữa? Không ai nói được họ của bà là gì ư? Nhưng rồi Gonzagues nén cơn bực xuống: cái tên Marguerite êm ái làm ông dịu lòng, không muốn cật vấn thêm. Dù lúc ở tu viện ông có hơi ngượng nghịu khi đối diện bà ta, ông vẫn giữ ấn tượng không tồi về khuôn mặt dịu hiền và mùi hương kín đáo của bà. Ông sẽ dành cho Marguerite một chỗ trong tâm khảm, lúc nào cảm thấy hồn thơ lái láng, ông sẽ trở lại.

- Lẽ ra ta phải nhìn tận mắt các cháu trước khi nhận lời. Nhưng thôi, bây giờ thì đã muộn. Dù sao, các cháu đi là thực sự tự nguyện chứ?

- Vâng ạ – cả hai đồng thanh.

Gonzagues đẩy hai đứa đi trước:

- Thế thì đi, kẻo nhỡ tàu.