Đại Tần Đế Quốc 5: Thiết Huyết Văn Minh

Lượt đọc: 3550 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết 5
Tế Thuấn Lại Tế Vũ, Tuyên Cáo Đại Đạo Tân Chính Của Đế Quốc

❊ ❊ ❊

Cuối tháng hai, hành doanh đại tuần thú vượt sông Hoài, đến bờ bắc Vân Mộng Trạch.

Vân Mộng Trạch là mục tiêu lớn đầu tiên trong phương lược dự định của chuyến đại tuần thú lần này. Tần vương Chính cùng vài trọng thần như Lý Tư đều rất rõ ràng, Vân Mộng đại trạch ở đông nam cùng vùng ven biển Ngô Việt là hai căn cứ địa lớn của quý tộc sáu nước bỏ trốn. Chuyến đại tuần thú lần này của Tần vương Chính, ngoài mục tiêu bắc thượng đã giấu kín trong lòng, mục tiêu thực tế nhất chính là trấn nhiếp các thế lực phục bích đang trốn chạy tụ tập. Đây là căn nguyên gốc rễ cho việc khởi hành về phía đông nam. Để che giấu mưu đồ thực tế này, nhằm đạt được hiệu quả tập kích bất ngờ vào nơi ẩn náu của quý tộc bỏ trốn, Tần vương Chính quyết định biểu thị hình thế ra bên ngoài, quân thần bèn mật bàn ra một đối sách. Thế là, mùa đông năm ngoái, trong phố phường chợ búa Hàm Dương bèn lan truyền một lời đồn: Âm dương chiêm hậu gia nói đông nam có thiên tử khí, Hoàng đế rất lo âu, quyết định tuần thú đông nam để phá vỡ địa mạch nơi đó.

Thời Chiến Quốc có một hiện tượng kỳ lạ: phong khí cầu thực thịnh nhất, học thuyết âm dương cũng thịnh nhất, hai thứ mâu thuẫn mà vẫn song hành không hề xung đột, thật sự là điều mà hậu thế không có được. Thời đó, cả hệ phái học thuyết âm dương rất nhiều, hình thức chủ lưu ít nhất có sáu đại phái: Âm dương ngũ hành, Thiên văn lịch pháp suy diễn, Tinh tướng (chiêm vân, chiêm khí, chiêm hậu là chi nhánh), Chiêm bốc (quy phệ, thi thảo phệ, tiền phệ là hình thức chi nhánh), Kham dư, Tướng nhân. Tất cả các phái Âm dương gia, trong thời Chiến Quốc đều phát triển đến thời kỳ trưởng thành với lý luận và thực tiễn đều phong phú. Dù là quan phủ hay dân chúng, không ai không lấy những điềm báo do các phái Âm dương gia đưa ra làm tham chứng quan trọng cho việc nước việc nhà, hễ có lời tiên tri là lập tức lan truyền rộng rãi. Thế nhưng, tham chứng thì tham chứng, nhưng lại không hoàn toàn tin tưởng tất cả. Thế là mới có phong mạo thời Chiến Quốc lấy phong khí cầu thực làm gốc mà không bài xích các khải thị thần bí. Đế quốc Tần công khai lấy hình thức điển chương tuyên cáo vận nước là Thủy đức, đốt sách nhưng không đốt sách bốc phệ, mà xem sách bốc phệ là tri thức thực dụng ngang hàng với y dược, trồng cây, chính là minh chứng điển hình nhất. Vì thế, việc quý tộc sáu nước cùng các phương sĩ nho sinh tạo ra những lời tiên tri như "Vong Tần giả Hồ dã", "Minh niên Tổ Long tử", "Thủy hoàng đế tử nhi địa phân", "Sở tuy tam hộ, vong Tần tất Sở", dùng những lời tiên tri kiểu khải thị thần bí này để nhiễu loạn thiên hạ, cũng không có gì là lạ. Cũng vì thế, lời tiên tri "đông nam có thiên tử khí" cũng không gây ra động tĩnh gì lớn, truyền thì truyền vậy, chẳng ai chắc đã coi là thật. Cũng tương tự, việc Tần vương Chính tin rằng đông nam có thiên tử khí, lại nhất quyết muốn đi phá địa mạch của nó, cũng không có ai nghiêm túc tính toán xem nên hay không nên, đúng hay sai, chỉ coi đó là lý do để Hoàng đế đi đông nam mà thôi.

Lời đồn lan tỏa suốt một mùa đông, thiên hạ cũng đại thể ai ai cũng biết.

Sự phân công thực tế của quân thần tuần thú là: Tần vương Chính cùng ba đại thần Lý Tư, Hồ Vô Kính, Trịnh Quốc thực hiện đầy đủ các nghi lễ tuyên giáo; Điển khách Đốn Nhược và Vệ úy Dương Đoan Hòa thì dẫn một ngàn trinh sát mặc thường phục bí mật điều tra nơi ẩn náu của quý tộc bỏ trốn; Lang trung lệnh Mông Nghị liên lạc phối hợp cả hai bên, việc chấp chưởng thực tế của hộ vệ hành doanh cũng giao cho Mông Nghị kiêm nhiệm, để Dương Đoan Hòa dốc toàn lực vào việc điều tra tập kích. Vì vậy, vừa qua sông Hoài, nhân mã của Dương Đoan Hòa và Đốn Nhược đều tỏa ra các đảo và thung lũng cỏ cây rậm rạp quanh Vân Mộng Trạch; còn hành doanh tuần thú thì phô trương thanh thế tiến vào bờ bắc Vân Mộng Trạch, hạ trại ở phía tây cách trị sở Chu Thành của Hoành Sơn quận năm mươi dặm.

Tần vương Chính ở đây muốn làm một việc đại sự chính sự - tế tự Thuấn Đế.

Tại sao Tần vương Chính lại muốn tế tự Thuấn Đế? Đã muốn tế tự Thuấn Đế, tại sao không đến Cửu Nghi Sơn nơi có lăng mộ của Thuấn Đế, mà lại phải vọng tự ở Vân Mộng Trạch? Muốn biết bí mật này, trước tiên phải hiểu rõ con người và chính sách của Thuấn Đế. Trong Ngũ Đế, hai vị cuối cùng là Thuấn và Vũ, là hai vị thánh quân có đặc điểm nhất và phong cách chính trị hoàn toàn khác biệt. Thuấn, vốn là thụy hiệu do hậu thế thêm vào, "Sử ký - Ngũ đế bản kỷ" dẫn "Thụy pháp" viết: "Nhân thánh thịnh minh nhật Thuấn". Tương truyền Thuấn Đế vốn họ Diêu, tên Trọng Hoa. Hậu thế vì Thuấn Đế sinh ra ở đất Ngu, nên còn gọi là Ngu Thuấn. Mặc dù sử sách hậu thế cũng thêu dệt nhiều hành vi nghịch đạo cho Thuấn Đế, nói ông giam cầm Nghiêu Đế mà tự lập, lại chia cắt con trai Nghiêu Đế là Đan Chu, khiến cha con Nghiêu Đế không thể gặp nhau, mới có thể dùng sức mạnh tự lập làm Đế. Thế nhưng, trong chính sử chủ lưu và lòng người thiên hạ, phẩm hạnh công đức của Thuấn Đế xứng đáng đứng đầu Ngũ Đế. Thứ nhất, Thuấn Đế hiếu từ nhất, thuận theo cha mẹ anh em nhiều lần ngược đãi mình mà không phản kháng, cuối cùng cảm hóa được cha mẹ anh em; thứ hai, Thuấn Đế yêu dân, pháp độ hòa bình công chính, sự tích rất nhiều; thứ ba, Thuấn Đế đôn hậu nhân đức, xứng đáng là điển phạm của Vương đạo, sự tích rất nhiều; thứ tư, Thuấn Đế sống thọ, sáu mươi mốt tuổi thay Nghiêu làm cộng chủ thiên hạ, tại vị ba mươi chín năm, tròn một trăm tuổi thì mất ở đất Thương Ngô. Theo đánh giá chủ lưu thời Tiên Tần, Thuấn Đế là người lưu danh hậu thế bằng chính sách Đức hiếu Vương đạo, là một vị thánh vương viễn cổ khoan hòa có chừng mực.

Đất Thương Ngô là vùng sơn dã đầy ắp những cây ngô đồng màu xanh. Thời viễn cổ, địa lý không có tên gọi nhiều lắm, đất Thương Ngô phiếm chỉ vùng Ngũ Lĩnh phía nam sông Tương. Thuấn Đế bệnh mất trên đường nam tuần ở vùng núi ngô đồng này, chôn cất tại một vùng đất núi có chín dòng nước bao quanh. Vì chín con suối này có địa thế và phong mạo dòng nước cực kỳ giống nhau, rất khó phân biệt, nên được gọi là Cửu Nghi Sơn. "Thủy kinh chú" ghi chép rằng: "Đất Thương Ngô, đỉnh tú giữa mấy quận. La nham chín ngọn, mỗi ngọn dẫn một con suối, hang núi hiểm trở, núi khác thế giống, người du ngoạn nghi ngờ, nên gọi là Cửu Nghi Sơn." Phía tây bắc Cửu Nghi Sơn là Linh Cừ do đế quốc Tần đào, hai nơi cách nhau chỉ khoảng hai trăm dặm. Thế nhưng Cửu Nghi Sơn cách bờ đông bắc Vân Mộng Trạch nơi Tần vương Chính đang ở, lại xa tới hàng ngàn dặm, hơn nữa còn bị Vân Mộng Trạch mênh mông ngăn cách, muốn hành doanh tuần thú vạn người thẳng tiến đến đất Thương Ngô, không phải là không thể, mà là tốn quá nhiều thời gian và không có ý nghĩa thực tế. Dù sao thì, tế tự Thuấn Đế ở Vân Mộng còn có mục tiêu chính sự thực tế hơn.

Chỉ có như thế, phương thức đại điển mà Lý Tư mưu hoạch là "Vọng tự". Vọng, là nghi lễ đặc thù để tế tự núi sông. Ý nghĩa gốc của nó là nói, muốn tế tự danh sơn đại xuyên, phải đứng từ xa nhìn đối diện mà bái tế. Vì vậy, "vọng" trở thành từ ngữ đặc thù để tế tự núi sông. Còn tế tự lăng mộ của thánh vương hiền nhân, thì thường gọi trực tiếp là tế tự, rất ít dùng chữ vọng này. Lý Tư gộp "vọng" và "tự" thành một nghi điển, vừa chứa ý nghĩa vọng tế núi sông, vừa chứa ý nghĩa tế tự thánh vương, chỉ đích danh rõ ràng là vọng tế Thuấn Đế.

Lễ Vọng tự vô cùng long trọng và hoành tráng. Thái thú Hoành Sơn quận trước đó nhận được chiếu thư: Quan lại quận huyện có thể toàn bộ tham dự, cho phép dân chúng gần đó đến xem. Thái thú phát chiếu thư đến các huyện hương, quan dân không ai không vui mừng reo hò, ngày đó không chỉ không một quan lại nào vắng mặt, mà ngay cả dân chài lưới săn bắn cũng tạm dừng sinh kế mà vội vã đổ về. Cái gọi là núi cao hoàng đế xa, ở vùng đại trạch núi sông nối liền này, dù là quan hay dân, muốn gặp được Hoàng đế đều quá khó khăn, muốn gặp Hoàng đế đích thân tới dự lễ long trọng lại càng là điều không dám nằm mơ. Điều khiến quan lại dân chúng cảm kích nhất, chính là tin tức Hoàng đế muốn tế tự Thuấn Đế. Thuấn Đế là gì? Là Vương đạo, là khoan chính, là yêu dân, là pháp độ công chính! Hoàng đế Đại Tần long trọng tế tự Thuấn Đế như vậy, hàm ý ở đâu sao lại không rõ chứ?

Trên đàn tế Vọng tự trang nghiêm, Tần vương Chính đối diện với trời nam, tuyên đọc bài tế văn do Phụng thường Hồ Vô Kính cẩn thận soạn thảo. Tế văn ca ngợi sự hiếu từ của Thuấn Đế, ca ngợi đức chính yêu dân của Thuấn Đế, ca ngợi Vương đạo đại chính do Nghiêu Đế đặt nền móng và được Thuấn Đế phát huy rạng rỡ, ca ngợi sự trung chính bình hòa của Cao Dao khi được Thuấn Đế bổ nhiệm chấp pháp. Cuối tế văn, Tần vương Chính phấn chấn niệm ra một đoạn tuyên cáo khiến vạn chúng cảm động: "Tân chính Đại Tần, trên thừa Thiên đạo, dưới thuận lòng dân. Lực hành quận huyện, thiên hạ nhất pháp, hòa an đôn miễn. Từ nay về sau, sư pháp Thuấn Đế, thường trị vô cực—" Tiếng nói của Hoàng đế vẫn còn vang vọng trong thung lũng, tiếng vạn tuế đã nhấn chìm núi non đại trạch.

Đêm đó, trong đại trướng hành doanh của Tần vương Chính đèn đuốc sáng trưng, tiểu triều hội mãi đêm khuya mới tan.

Đốn Nhược khẩn cấp quay về bẩm báo rằng: Qua điều tra bí mật kỹ lưỡng, vùng Kinh Sở và xung quanh Vân Mộng Trạch tuy có quý tộc sáu nước ẩn náu, nhưng phần lớn là người già yếu phụ nữ trẻ em thuộc chi nhánh bên cạnh; tinh tráng đích hệ của quý tộc sáu nước, phần lớn tụ tập ở núi sông Ngô Việt. Chủ trương của Đốn Nhược là: Đừng chậm trễ quá nhiều thời gian ở Vân Mộng Trạch, nên lập tức xuôi dòng Giang xuống đông, lấy vùng Ngô Việt làm trọng địa truy quét. Lý Tư và những người khác đều tán đồng, Hoàng đế cũng đã chấp thuận. Tiểu triều hội quyết nghị: Lý Tư, Mông Nghị tổng quản trù hoạch đội thuyền, bộ hạ Đốn Nhược, Dương Đoan Hòa đi trước đến Ngô Việt điều tra; mười ngày sau, hành doanh tuần thú xuôi dòng Giang xuống đông. Sau khi tiểu triều hội kết thúc, Tần vương Chính đặc biệt giữ Đốn Nhược lại.

"Đốn Nhược, trẫm có đại sự muốn hỏi, ngươi phải trả lời trung thực." Hoàng đế sắc mặt nghiêm sát.

"Bệ hạ, lão thần xưa nay chưa từng hư ngôn."

"Khởi động lại Hắc Băng Đài, dốc toàn lực truy bắt quý tộc phục bích, khả thi không?"

"Bệ hạ..." Đốn Nhược kinh ngạc lại do dự, suy nghĩ một lát rồi nói rõ ràng, "Lão thần cho rằng, Hắc Băng Đài đảm đương việc truy bắt không nghi ngờ gì. Thế nhưng, lão thần cho rằng không khả thi. Đại Tần lấy pháp trị thiên hạ, không nên can thiệp vào việc bắt giữ tội phạm bằng thủ đoạn phi thường này. Dù sao thì, Hắc Băng Đài tinh thông ám sát hành thích, nếu can thiệp vào truy bắt, chắc chắn sẽ có nhiều sát chóc. Thiên hạ đã bước vào thời kỳ thường trị, pháp này họa phúc khó lường."

"Bản tâm của trẫm, đương nhiên không muốn phá pháp." Tần vương Chính gõ lên thư án, nhíu mày, "Trẫm là không muốn giết thêm người nữa... Vụ án khắc chữ trên thiên thạch ở Pộc Dương, đã giết dân mười dặm xung quanh. Nhưng suy cho cùng, phạm nhân chính chỉ có một người mà thôi. Nếu quận huyện có thể bắt được phạm nhân chính này quy án, dân mười dặm cần gì phải giết! Không muốn giết người, nhưng lại buộc phải giết nhiều người, sự dày vò này, trẫm làm sao chịu nổi? Nếu Hắc Băng Đài khởi động lại, dù có giết thêm vài người, nhưng so với việc không phá được án mà liên lụy rộng rãi, thì cái nào nhẹ cái nào nặng đây! Những kẻ phục bích tụ tập ở núi sông ven biển, ngôn hành cử chỉ đều bí mật thực hiện. Những dòng chảy ngầm này, dù có hàng chục vạn đại quân, thì biết than sao đây? Đình úy phủ và quan thự quận huyện, chỉ công việc dân trị hàng ngày đã nhân thủ khẩn trương rồi, đâu còn sức người dư thừa làm những việc cần phải tốn sức lực lớn thế này? Chuyến tuần thú của trẫm, sở dĩ mượn cơ hội truy quét quý tộc tụ tập, cũng là hạ sách của hạ sách. Thuật đồ long, mà lại dùng để giết gà, trẫm thấy dễ chịu sao? Trẫm muốn khởi động lại Hắc Băng Đài, thật sự là không còn cách nào khác... Khanh già hãy nói, ngoài những vụ án phục bích này, trẫm có từng can thiệp vào việc chấp pháp quyết hình không?" Tần vương Chính nói rất chân thành, thậm chí có chút thương cảm.

"Bệ hạ, cứy pháp (y theo pháp luật) truy cứu là ổn thỏa nhất..."

"Đốn Nhược, điều trẫm cần là sự răn đe trong thời hạn để chính pháp nguyên hung! Nếu không, trẫm thà giết lầm còn hơn bỏ sót!" Tần vương Chính sắc mặt tái xanh, giọng điệu cực kỳ quyết liệt, "Thế lực phục bích thách thức Đại Tần, trẫm quyết không nhượng bộ!"

"Bệ hạ, có thể cho lão thần nói một câu không." Im lặng hồi lâu, Đốn Nhược lên tiếng.

"Trẫm khi nào không cho ai nói chuyện? Thật là vô lý!" Hoàng đế có chút phiền não.

"Bệ hạ, lão thần chấp chưởng bang giao Đại Tần nhiều năm, bộ hạ Hắc Băng Đài cũng do lão thần đích thân lãnh đạo lâu năm. Nếu tính vì quyền lực, bệ hạ muốn khởi động lại Hắc Băng Đài, lão thần cầu còn không được. Thế nhưng, lão thần từng đọc Thương Quân Thư, đối với chân tủy trị quốc của Thương Quân có chút lĩnh ngộ. Lão thần cho rằng, vào lúc này, cứ hiệu pháp Thương Quân là ổn thỏa hơn, hợp với tinh yếu pháp trị hơn."

"Khanh già đã đọc qua Thương Quân Thư?" Tần vương Chính kinh ngạc.

"Tuy không tinh thạo câu chữ như bệ hạ, nhưng cũng đã khuy thấy thần vận." Đốn Nhược đột nhiên hiện ra phong thái danh sĩ đã lâu không thấy.

"Khanh hãy nói, làm sao hiệu pháp Thương Quân?"

"Bệ hạ, Thương Quân hành pháp, lấy hậu phát chế nhân làm căn cơ. Vô tội nói là có tội, một mực không đếm xỉa; có tội nói là có tội, một người cũng không dung tha. Cam Long, Công tử Kiền... Thương Quân biết rõ họ phản đối biến pháp, nhưng khi họ chưa có tội ác phát tác, thì không hề đụng đến các cựu thế tộc nước Tần. Hiếu Công qua đời mà thế tộc phục bích, phanh thây Thương Quân, nhưng cuối cùng lại được Tần Huệ Vương triệt đểy pháp (y theo pháp luật) trừ tận gốc. Hãy thử nghĩ, nếu thời Thương Quân dựa vào uy quyền mà giết sạch các cựu thế tộc; giết thì có thể giết, nhưng người Tần cũ có phục không? Nước Tần có thể an định không? Ở đây có một chỗ đáng suy ngẫm: Suốt thời Thương Quân, cựu thế tộc tuy dòng chảy ngầm mạnh mẽ, nhưng cuối cùng vẫn không dám công khai phục bích. Bí mật này, bệ hạ đã từng nghĩ tới chưa?"

"Khanh già cứ nói."

"Thương Quân hành pháp, lấy hành chính làm căn cơ lớn nhất. Thương Quân hành chính, lo trước khi việc xảy ra, có sai sót thì sửa, là tiên phát chế nhân. Vì vậy, đại chính của Thương Quân rất được lòng dân. Đại chính được lòng người, thì lòng dân an. Lòng dân an, thì thế tộc phục bích mất đi kẻ phụ thuộc, cuối cùng sẽ dần dần khô héo. Nếu đại chính thiếu sót không sửa, thì thế tộc phục bích có sức mạnh cổ vũ, dân chúng cũng có kẻ theo đuôi. Vào lúc này, chỉ dựa vào cường lực giết người, là dương thang chỉ phí (múc nước sôi đổ vào nước sôi để ngừng sôi, không có tác dụng). Mà minh tu đại chính, là phủ để trừu tân (rút củi dưới đáy nồi). Còn nếu vụ án phá không kịp thời, lại dùng thủ đoạn phi thường của Hắc Băng Đài can thiệp, thì càng giống như ẩm châm chỉ khát (uống thuốc độc để giải khát) vậy..."

"Đốn Nhược!" Tần vương Chính nổi trận lôi đình, đập bàn cái rầm.

"Lão thần đã nói hết lời, cam nguyện dâng đầu bạc." Đốn Nhược run rẩy đứng dậy.

"Đốn Nhược... ngươi, nói đúng..." Hoàng đế thở hổn hển.

"Bệ hạ..." Đốn Nhược kinh ngạc không biết làm sao. "Người ta nói lời trung ngôn nghịch nhĩ, hôm nay mới biết được ý nghĩa đó." Tần vương Chính rời khỏi án đứng dậy, nghiêm túc cúi chào thật sâu với Đốn Nhược, "Lời của tiên sinh, Tần vương Chính xin cẩn thận thụ giáo."

"Bệ hạ!..." Đốn Nhược nghẹn ngào, vội vàng đỡ lấy Hoàng đế.

"Minh tu đại chính, phủ để trừu tân. Cường lực sát nhân, dương thang chỉ phí. Phi thường ám sát, ẩm châm chỉ khát." Tần vương Chính lầm rầm niệm, không khỏi cảm khái vô cùng, "Lời của tiên sinh, sao mà tinh chuẩn vậy! Người ta nói Tần vương Chính tinh thông đạo pháp trị của Thương Quân, nay nghe lời tiên sinh, trẫm cả đời thấy hổ thẹn!" "Bệ hạ... lão thần ở đất Ngô Việt, nhất định sẽ truy nã tội phạm phục bích."

"Tốt. Khoan dung bằng đại chính, nghiêm khắc bằng hành pháp, Đại Tần có thể an rồi!"

Giữa tháng ba, một đội thuyền lớn xuôi dòng Giang mà xuống.

Chư vị độc giả lưu ý, tinh thần Hoa Hạ thời Chiến Quốc có ý thức về biển và thủy vực rất mạnh mẽ, không giống như hậu thế chỉ coi trọng nội lục mà trong hầu hết các thời kỳ đều phong tỏa hải cương. Chỉ xét riêng về khả năng viễn hàng của đội thuyền, ngoài việc các con sông lớn, đại hồ của đại lục Hoa Hạ thông suốt không trở ngại, đội thuyền cầu tiên của phương sĩ đã có thể chở hàng ngàn người vượt biển xa đến quần đảo Nhật Bản, Đàn Châu (Lưu Cầu), Di Châu (Đài Loan). Sau khi đế quốc diệt vong, một số ít hậu duệ hoàng tộc cũng vượt biển sang Nhật Bản. Căn bản hơn là, thời Chiến Quốc và thời đại đế quốc có phong tục sùng bái biển cả rất đậm đà, cho rằng biển cả là nơi tiên cảnh thần bí chưa biết, tinh thần thám hiểm đặc biệt mạnh mẽ. Hơn nữa, ý niệm sùng bái nước được xác lập bởi việc đế quốc Tần lấy Thủy đức làm vận nước, đã có sự thúc đẩy cực lớn đối với toàn bộ Hoa Hạ trong việc không tự coi mình là tộc người nội lục mà đóng cửa, trái lại dũng cảm tiến vào các thủy vực trong và ngoài. Lần tuần thú xuôi dòng Giang này của Hoàng đế, hơn trăm con thuyền lớn cánh buồm che kín bầu trời, cùng với tiếng tù và của thiết kỵ tuần hành hộ vệ hai bên bờ hô ứng từ xa, quả thật là thanh thế to lớn chưa từng có trong lịch sử.

Trạm dừng chân đầu tiên khi xuôi đông là bờ tây Bành Lễ Trạch thuộc Lư Giang quận. Tần vương Chính ở đây đã leo lên Lư Sơn.

Bành Lễ Trạch là đại hồ được đặt tên từ thời viễn cổ. "Thư - Vũ cống" viết: "(Dương Châu) Bành Lễ ký trử." Trử là nơi nước dừng tụ lại. Có nghĩa là, nơi đây từ thời rất cổ xưa đã là đại hồ rồi. Hậu thế vì thời Đông Tấn đặt huyện Bành Trạch, Đào Uyên Minh từng làm huyện lệnh Bành Trạch, bèn đổi tên Bành Lễ Trạch thành Bành Trạch; lại có người hiểu lầm Bành Lễ Trạch chính là hồ Bà Dương sau này. Sự diễn hóa của lịch sử là, mãi đến hai đời Tần Hán, Bành Lễ Trạch và Động Đình Trạch ở phía tây, đều là những thủy vực liền nhau của Vân Mộng đại trạch mênh mông, đều là những kho nước rộng lớn được tích tụ từ những trận lũ lụt của dòng Trường Giang cuồn cuộn thời viễn cổ. Chính nhờ có Vân Mộng đại trạch rộng lớn mênh mông làm nơi nuốt nhả, dòng nước sông cuồn cuộn mới không bị lũ lụt căn bản như Hoàng Hà, nhiều lần xảy ra. Thủy vực rộng lớn này trong suốt năm tháng đằng đẵng vẫn duy trì trạng thái dần dần thu hẹp, thời Chiến Quốc đã phân chia thành mấy thủy vực trung tâm một cách gián đoạn rồi. Thế là, có Động Đình Trạch hình dáng như độc lập, lại có Bành Lễ Trạch hình dáng như độc lập. Đến hậu thế, thủy vực trung tâm lớn nhất của Vân Mộng Trạch cũng dần dần biến mất, chỉ để lại hồ Động Đình và hồ Bà Dương sau khi Bành Lễ Trạch thu hẹp. Đây là chuyện về sau.

Nói về bờ tây Bành Lễ Trạch này có một ngọn núi nổi tiếng, gọi là Lư Sơn. Bên cạnh Lư Sơn có dòng nước lớn, gọi là Lư Giang. Theo "Thủy kinh chú - Lư Giang thủy" viết: Tên của Lư Sơn có cách nói dân gian và cách nói văn hiến. Cách nói dân gian là, thời Chu Vũ Vương có tài sĩ Khuông Tục, nhiều lần trốn tránh trưng tập mà ẩn cư trong nhà cỏ trên ngọn núi này. Sau này Khuông Tục thành tiên, nhà trống vẫn còn, đệ tử khóc thương sớm tối, người đời cảm niệm, bèn gọi Khuông Tục là Lư Quân, núi ẩn cư cũng gọi là Lư Sơn. Lệ Đạo Nguyên tự mình kiên trì cách nói văn hiến, ông viết: "Xét 'Sơn hải kinh' sáng tạo bởi Đại Vũ, ghi chép đã xa rồi! 'Hải nội đông kinh' viết: Lư Giang ra từ Tam Thiên Tử Đô (Lư Sơn), vào sông ở phía tây Bành Trạch, đó là tên gọi của Lư Giang. Núi sông dựa vào nhau, cùng nêu tên gọi khác biệt, rõ ràng không phải bắt đầu từ Khuông Tục. Chính là những quân tử hiếu sự, khiên cưỡng dẫn chứng loại này, dùng để thành chương cú mà thôi." Xét cho cùng, Lư Giang ra từ Lư Sơn, tên nào có trước, e là khó mà khảo chứng cho rõ ràng.

Lư Sơn này tuy không phải Ngũ Nhạc, nhưng cũng vô cùng nổi tiếng. Ngọn núi này cổ danh Tam Thiên Tử Đô, thấy trong ghi chép của "Sơn hải kinh". Thế nhưng, Tam Thiên Tử Đô rốt cuộc có ý nghĩa gì, đã không thể khảo chứng được nữa. Các học giả hậu thế tranh cãi nhiều về chỉ đích thực sự của nó, đối với ý nghĩa chữ gốc cũng không có cách nói rõ ràng, tạm thời cứ để nghi vấn. Đối với sự tráng lệ của Lư Sơn, "Thủy kinh chú" viết: "Tuy không phải số của Ngũ Nhạc, nhưng cao vút nhấp nhô, thật là danh sơn cao vút!" Trong mắt người Trung Quốc cổ đại, núi sông có được tôn sùng hay không, nguyên nhân căn bản nằm ở tính thần thánh mà núi sông đó có được và dấu vết lịch sử văn minh tích lũy của nó, chứ không phải nằm ở độ cao thực tế, sự tôn sùng của Ngũ Nhạc chính là nằm ở điểm này. Mà Lư Sơn lúc này, chưa có tính thần thánh rạng rỡ và dấu tích đăng lâm hiển hách, nên chỉ có sự tráng lệ của núi sông tự nhiên.

Tần vương Chính leo lên Lư Sơn, là lần đầu tiên Lư Sơn đón một vĩ nhân leo lên.

Sáng sớm ngày đó, quân thần đế quốc dưới sự hộ vệ của năm trăm bộ tốt tinh nhuệ, cùng hơn mười hướng dẫn viên sơn dân leo núi. Đối với lần đăng lâm này, Lư Sơn để lại hai di tích, "Thủy kinh chú" đều có ghi chép. Tiên sinh Lệ Đạo Nguyên văn từ sắc bén tráng lệ, mô tả thế núi sông không ai sánh bằng, hãy xem hai mô tả tính thực lục của tiên sinh: Một là, "Trên Lư Sơn có ba dải đá, dài mấy chục trượng, rộng không đầy một thước, sâu thăm thẳm không đáy... Núi sông của nó trong trẻo sạch sẽ, gió nước thanh khoáng, khí sảng tiết hòa, đất màu mỡ dân nhàn dật. Những sĩ tử ẩn dật tốt bụng. Nối tiếp tiếng vang trong hang đá. Hiền nhân rồng tiềm phong thái, người đi rồi quên cả đường về! Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế cùng Thái sử công Tư Mã Thiên, đều leo lên vách đá của nó, nhìn về Cửu Giang mà ngắm Chung, Bành vậy!" Hai là, "Phía nam Lư Sơn có Thượng Tiêu Thạch, vách cao xa xăm, kết nối với trời cao. Tần Thủy Hoàng năm thứ ba mươi sáu, than ngọn núi này xa, bèn ghi là Thượng Tiêu. Phía nam Thượng Tiêu, Đại Vũ khắc đá chí số trượng thước dặm, nay vẫn còn danh hiệu khắc đá vậy... Người già cũ nói: Xưa kia Vũ trị hồng thủy đến đây, khắc đá ghi công, hoặc nói là do Tần Thủy Hoàng khắc. Nhưng năm tháng đã lâu, không thể xác định được nữa." Sau này lại có "Thái bình ngự lãm" dẫn "Tầm Dương ký" viết: "Đỉnh Thượng Tiêu ở phía đông nam Lư Sơn. Tần Hoàng leo lên đó, kết nối với trời cao, nên đặt tên là thế. Chỗ cao có chữ khắc tên, lớn như lòng bàn tay gồ lên, chỉ hơn trăm chữ."

Đây là lần đầu tiên Tần vương Chính leo lên một ngọn núi lớn mà không mang ý nghĩa tuyên giáo. Ông leo lên đỉnh Thượng Tiêu, khắc đá ca ngợi công lao trị thủy của Đại Vũ. Ông leo lên ba dải đá, nhìn xa về nơi Chung Sơn phía đông nam, đối với nơi Hổ Cứ Long Bàn đó sinh ra nỗi lo âu sâu sắc. Phải nói rằng, lúc này Tần vương Chính, trong lòng đã rất rõ bước tiếp theo của mình rồi.

Dừng lại ở Lư Sơn mười ngày, đội thuyền của Hoàng đế thẳng tiến xuống Đan Dương.

Đan Dương là tòa đại thành ấp đầu tiên khi nước sông ra khỏi Lư Giang quận để vào Cối Kê quận. Đan Dương cùng với Kim Lăng ấp, Chu Phương ấp, Vân Dương ấp... dọc sông, cùng nhau cấu thành vùng lõi của đất Ngô cũ, người thời đó gọi là Giang Đông. Tần vương Chính lấy đất Giang Đông làm điểm đặt chân đầu tiên khi xuôi đông, ý đồ rất rõ ràng, muốn ở đây dốc toàn lực tra xét nơi tụ tập bí mật của quý tộc sáu nước. Hành doanh vừa hạ trại, Tần vương Chính bèn cùng Lý Tư, Đốn Nhược, Mông Nghị thương nghị, triển khai phương lược tra xét: Hành doanh chỉ giữ một ngàn kỵ sĩ tinh nhuệ hộ vệ, bốn ngàn quân mã còn lại, giao toàn bộ cho Đốn Nhược, Dương Đoan Hòa tập kích bắt giữ tội phạm ở vùng Giang Đông; hành doanh Hoàng đế sau mười ngày thì chậm rãi xuôi đông, dọc đường phô trương thanh thế để trấn nhiếp thế lực phục bích; một tháng sau, đội thuyền Hoàng đế hội họp cùng nhân mã Đốn Nhược ở Cối Kê quận; Lý Tư tổng quản đội thuyền hành doanh Hoàng đế; Mông Nghị đang độ tuổi tráng niên và tinh lực sung mãn nhất, thì chuyên biệt dẫn một đội thuyền nhẹ du ngoạn ven bờ, liên lạc phối hợp cả hai bên. Mưu hoạch đâu vào đấy, các bên lập tức triển khai hành động theo bố trí.

Một cơn bão chấn nhiếp tội phạm phục bích đột ngột nổi lên ở đất Giang Đông.

Tần vương Chính chưa rời Đan Dương thì có mật báo khẩn của Đốn Nhược truyền đến: Ở vùng lau sậy liên miên của thủy vực Ô Giang phía tả ngạn sông, có ba nơi bến cảng tụ tập của quý tộc nước Sở, dưới sự tập kích của thủy quân, một lần bắt gọn hơn một ngàn ba trăm hậu duệ cựu thế tộc nước Sở; sơ thẩm được biết, thế lực mạnh nhất của nước Sở ở Giang Đông là bộ tộc Hạng thị, hậu duệ đích hệ là Hạng Lương... đã trốn khỏi Đan Dương, chạy về Kim Lăng ấp và những nơi khác. Tần vương Chính lập tức hạ lệnh: Dốc toàn lực tra xét Kim Lăng, Chu Phương, Vân Dương ba ấp, nhất định phải bắt giữ đích hệ Hạng thị. Sau đó, đội thuyền của Tần vương Chính chậm rãi xuôi đông. Trên vọng lâu của thuyền lớn, Tần vương Chính liên tiếp nhận được mật báo, cũng liên tiếp ban xuống từng đạo chiếu lệnh.

Sự thật mật báo liên tục ở Kim Lăng ấp là: Ngoại thành Kim Lăng có nhiều động hang bí mật, không những che giấu hậu duệ quý tộc nước Sở, mà còn tụ tập nhiều hậu duệ quý tộc Trung Nguyên, nếu muốn tra xét triệt để, phải xẻ núi cắt gò. Tần vương Chính lập tức cùng Lý Tư thương nghị, một mặt hạ lệnh Mông Nghị cử lại viên mặc thường phục tung tin đồn Hoàng đế muốn phá "thiên tử khí đông nam", một mặt hạ lệnh Đốn Nhược, Dương Đoan Hòa lập tức xẻ núi cắt gò, phá hủy nơi căn cứ của phục bích. Chưa đầy mười ngày, Giang Đông ồn ào lan truyền tin tức: Hoàng đế đã xuất ra hơn vạn hình đồ, xẻ núi phía bắc Kim Lăng, đào đứt gò dài trên sống núi, địa mạch Kim Lăng ấp đã đứt, khí tượng Hổ Cứ Long Bàn không còn nữa! Tần vương Chính nhận được báo cáo, lại cùng Lý Tư vốn là người Sở thương nghị. Lý Tư nói, dân phong nước Sở thích phù thủy quỷ thần, nên đổi tên đất để biểu thị Thiên đạo sáng tỏ, khiến lòng dân không còn bị lời đồn thần bí làm rối loạn. Tần vương Chính lập tức đập bàn, hạ chiếu đổi Kim Lăng ấp thành Mạt Lăng. Mạt là thức ăn cho trâu ngựa gia súc. Mạt Lăng là nơi của gia súc. Với tình hình thực tế lúc đó, quân thần Tần vương Chính đổi tên mang ý nghĩa sỉ nhục như vậy, rõ ràng là vì phẫn nộ với quý tộc phục bích đang ẩn náu. Dù vậy, tin tức lan truyền ra, dân chúng lại phẫn nộ. Thế lực phục bích ở Giang Đông tuy trên bề mặt biến mất, nhưng thực tế lại càng bí mật hơn, và càng có khả năng mê hoặc dân chúng hơn. Bộ tộc Hạng thị vẫn luôn bí mật kinh doanh ở vùng Giang Đông cho đến khi thiên hạ đại loạn, không có gốc rễ dân chúng là điều không thể tưởng tượng được. Sau này, Mạt Lăng đổi thành Kiến Nghiệp. Tấn diệt Ngô, để biểu thị sự khinh miệt đối với Ngô, lại đổi lại thành Mạt Lăng. Sau thời Tùy, tên Mạt Lăng cuối cùng biến mất.

Chu Phương ấp cũng tương tự như vậy. Ba ngàn hình đồ đã đục đứt một ngọn núi nhỏ ngoài thành. Tần vương Chính hạ chiếu, đổi tên đất thành Đan Đồ. Đan Đồ là những tù nhân mặc áo tù màu đỏ gạch. Mặc dù ý nghĩa gốc của nó là chỉ nơi này chứa chấp tội phạm, nhưng lấy Đan Đồ làm tên đất, rõ ràng khiến người ta nảy sinh liên tưởng nơi này là quê hương của hình đồ. Tên đất này trong thời hiện đại từng đổi thành Trấn Giang, sau đó lại đổi lại thành Đan Đồ. Ở Vân Dương ấp, xuất hình đồ đào đứt gò phía bắc, đào con đường quan đạo thẳng tắp thành con đường nhỏ quanh co khúc chiết, tên đất đổi thành Khúc A. Số phận của tên đất này tương tự như Mạt Lăng, thời Tam Quốc Ngô đổi thành Vân Dương, Tấn đổi lại thành Khúc A, Đường đổi thành Đan Dương. Đây là Đan Dương của Giang Tô ngày nay, không phải Đan Dương nơi Tần vương Chính đồn trú.

Đi chậm ở Giang Đông hơn một tháng, bắt giữ hơn hai ngàn quý tộc sáu nước bỏ trốn, đã trấn nhiếp rất tốt dòng chảy ngầm phục bích đang thịnh hành lúc đó. Từ đó về sau, các loại lời đồn tiên tri biến mất không dấu vết, mưu đồ phục bích của quý tộc bỏ trốn càng trở nên bí mật hơn. Nếu không phải sau này đại cục đột biến, rất có khả năng hoạt động phục bích trong thiên hạ cứ thế mà dần dần co rút lại. Cũng chính trong chuyến đi Giang Đông lần này, Hạng Lương và thiếu niên Hạng Vũ lần đầu tiên nhìn thấy vị Hoàng đế uy thế hách dịch, để lại câu danh ngôn của Hạng Vũ được ghi trong sử sách.

Đó là khi đội thuyền của Hoàng đế dừng ở Vân Dương ấp lên bờ, đổi xe ngựa đi về phía nam tới Chấn Trạch (nay là hồ Thái Hồ), đi con đường trì đạo đến Cối Kê quận. Thời đó đầu mùa hè, Chấn Trạch mênh mông sóng biếc nối liền trời với những cánh buồm trắng điểm xuyết. Trên con đường trì đạo ở bờ đông đại trạch, xe ngựa tuần thú của Hoàng đế ầm ầm tiến về phía nam, hai bên kỵ binh tuần tra phi nước đại, tiếng xe rộn rã cờ xí che khuất mặt trời, giữa núi xanh nước biếc vô cùng hùng vĩ. Dân chúng Ngô Việt chen chúc trên mỗi gò núi bên đường, quan sát nghi trượng của Hoàng đế cả đời khó gặp. Trên một gò núi bị cây cối che khuất, có một già một trẻ hai người áo vải ẩn thân bên cây nhìn xa ra đường. Người già râu tóc bạc trắng, gầy gò rắn rỏi. Thiếu niên thì to khỏe bất thường, sinh khí hổ báo tràn đầy ra bên ngoài.

"Tần vương Chính diệt Sở, dòng họ Hạng máu chảy thành sông." Lão nhân hạ giọng nghiến răng.

"Nó có thể thay thế được!" Thiếu niên đấm một quyền vào thân cây, đại thụ lá rơi xào xạc.

Lão nhân kinh hãi, một bàn tay bịt chặt miệng thiếu niên: "Diệt tộc! Không được nói bậy!"

Thiếu niên gạt lão nhân ra, hạ giọng hận khí nói: "Hạng Vũ không báo mối thù máu biển, thề không làm người!" "Báo thù? Làm sao báo thù?" "Giết sạch người Tần! Đốt sạch Hàm Dương!"

"Hay là cứ luyện tốt kiếm thuật rồi hãy nói." Lão nhân cười lạnh.

"Không! Hạng Vũ muốn luyện vạn người địch! Kiếm, chỉ là một người địch thôi."

"Tốt, có chí khí!" Lão nhân phấn chấn hạ giọng, "Thúc phụ dạy ngươi binh thư chiến sách, thương dài kích lớn!"

Đầu tháng tư, hành doanh của Hoàng đế đến núi Cối Kê.

Trong các dãy núi phương nam thời đó, Cối Kê Sơn là ngọn núi có tính thần thánh nhất. Cối Kê Sơn này cổ danh là Phòng Sơn, còn gọi là Mao Sơn, Đống Sơn. Đống là trấn vậy. Ý nói ngọn núi này là trấn của Dương Châu vậy. Hình núi vuông vức, trên nhiều vàng ngọc, dưới nhiều đá quyết. Theo "Việt tuyệt thư" viết, Hoàng Đế từng để lại sách sấm vàng viết ngọc ở ngọn núi này, rốt cuộc dự ngôn điều gì, lại không ai biết. Tuy nhiên, tính thần thánh gắn kết chặt chẽ nhất với Cối Kê Sơn, vẫn là những di tích khác nhau của Đại Vũ. Thứ nhất, tên Cối Kê Sơn chính là do Vũ Đế sau khi trị thủy thành công đã đại hội chư hầu ở ngọn núi này, tính công phong quốc (cối kế), từ đó đổi tên thành Cối Kê Sơn; Cối Kê chính là kế toán vậy. Thứ hai, Đại Vũ năm thứ mười sau khi tức vị đi tuần phương đông, băng hà ở Cối Kê Sơn, cũng chôn cất ở Cối Kê Sơn. "Thủy kinh chú" hậu thế ghi chép sự thần bí của lăng Đại Vũ: "Trên núi có Vũ trủng... có chim đến làm cỏ cho nó, xuân nhổ rễ cỏ, thu mổ chất bẩn, vì vậy quan huyện cấm dân không được làm hại loài chim này, phạm thì hình phạt không tha. Phía đông núi có giếng yên, cách miếu bảy dặm, sâu không thấy đáy, gọi là Vũ Tỉnh." Sau này, Hạ Đế Thiếu Khang phong con trai út Trữ đến Cối Kê Sơn, chuyên tâm trông coi lăng miếu của tổ tiên Đại Vũ; hậu duệ của Trữ sinh sôi đến thời Đông Chu, bèn trở thành người Việt nước Việt thời đó. Bộ tộc Việt Vương Câu Tiễn nổi tiếng, chính là hậu duệ của bộ tộc Hạ của Đại Vũ.

Tần vương Chính leo lên núi Cối Kê, là để long trọng tế tự Đại Vũ.

Trong Ngũ Đế, Vũ là người có tinh thần sự công nhất. Trong Ngũ Đế, người đời sau chỉ tôn xưng Vũ Đế bằng chữ "Đại", tuyệt đối không phải là ca tụng suông, thực vì công nghiệp của ông vượt xa đời trước, đặt nền móng cho văn minh Hoa Hạ vậy. Trị thủy để cứu dân, vạch chín châu mà lập chế, đặt tỉnh điền để an nông canh, phong quốc kiến chế để minh quốc gia, đặt thiên tử bách quan cùng quân đội thường trực để thống nhất chư hầu... tất cả những điều này, tóm lại một câu, dân tộc Hoa Hạ bước vào thời đại quốc gia, bắt đầu từ Đại Vũ. Có thể nói, trước Tần vương Chính, đất nước với chế độ phong kiến chư hầu do Đại Vũ khai sáng, đã kéo dài gần ba ngàn năm. Chỉ có như thế, sự tôn sùng của Tần vương Chính đối với Vũ Đế là xuất phát từ lòng thành, leo lên núi Cối Kê tế tự Đại Vũ, cũng tuyệt đối không phải có ý nghĩa tuyên giáo nhiều như vọng tự Thuấn Đế.

Sau khi tế tự Đại Vũ, Tần vương Chính kiên quyết leo lên ngọn núi cao nhất ngoài thành Cối Kê, đứng sừng sững ở đây nhìn về Nam Hải, đứng cả ngày không đi. Ngọn núi này về sau được gọi là Tần Vọng Sơn, "Thủy kinh chú" viết: "Tần Vọng Sơn, ở phía nam châu thành, là kiệt xuất của chúng đỉnh... Từ đất bằng lên đến đỉnh núi bảy dặm, treo leo cô độc nguy hiểm, đường kính hiểm tuyệt. Bám dây leo nắm cỏ gút, rồi mới có thể lên. Trên núi không có cây cao lắm, chắc là do đất xa nhiều gió gây ra." Ngọn núi cao hơn bảy dặm và đường đi hiểm tuyệt như vậy, Tần vương Chính lúc này vốn đã yếu ớt lại kiên quyết leo lên, tất cả đều nằm ở nỗi lo âu tích tụ trong lòng đối với các quận Nam Hải.

Phóng mắt nhìn Hoa Hạ, phương bắc đã an định, Vạn Lý Trường Thành cũng sắp hoàn thành, đại thể có thể an rồi. Chỉ riêng ba quận Nam Hải liền với Mân Việt nằm ở nơi xa xôi hẻo lánh, Vương Tiễn, Mông Vũ lại không may qua đời, những đại tướng như Nhậm Ngao, Triệu Đà có thể trấn phủ đắc lực hay không, thực sự rất đáng lo. Lại có một nỗi lo nữa, quý tộc trong thiên hạ muốn mưu đồ phục bích, lần lượt bỏ trốn đến núi sông hoang vu, Giang Đông, Mân Việt đã trở thành nơi tụ tập của thế lực phục bích, biết đâu họ sẽ không trốn sang ba quận Nam Hải? Quả thật như vậy, đại cục Nam Hải còn có thể an định không? Nhìn xa về Nam Hải, bên tai Tần vương Chính bỗng vang lên tiếng Tần phong quen thuộc, tiếng Tần phong bay ra từ thung lũng rừng dừa trong buổi hoàng hôn, từng chấn động sâu sắc Tần vương Chính; nếu không phải vậy, ông có thể hào sảng phái ba mươi vạn dân chúng bao gồm cả hàng vạn phụ nữ xuống Nam Hải hay không, thật sự là cũng không biết được. Nhìn xa vời vợi, Tần vương Chính không khỏi khẽ ngân nga khúc "Kiêm gia thương thương, bạch lộ vi sương, sở vị y nhân, tại thủy nhất phương" của Tần phong, một bài hát chưa ngân nga xong, Tần vương Chính đã lệ rơi đầy mặt rồi... Buổi hoàng hôn ngày hôm đó, Tần vương Chính được binh lính hộ vệ luân phiên khiêng xuống núi.

Đêm xuống, Tần vương Chính dưới ánh đèn đọc lại thật kỹ bài tuyên giáo do Lý Tư viết, rồi ban chiếu lệnh khắc đá.

Bài tế văn này về sau được gọi là "Cối Kê khắc thạch", văn từ của nó như sau:

Văn khắc đá núi Cối Kê

Hoàng đế hưu liệt, bình nhất vũ nội, đức huệ tu trường. Ba mươi bảy năm, thân tuần thiên hạ, chu lãm viễn phương.

Toại đăng Cối Kê, tuyên tỉnh tập tục, kiềm thủ trai trang. Quần thần tụng công, bản nguyên sự tích, truy thủ cao minh.

Tần thánh lâm quốc, thủy định hình danh, hiển trần cựu chương. Sơ bình pháp thức, thẩm biệt chức nhậm, dĩ lập hằng trường.

Sáu vua chuyên bội, tham lệ ngạo mãnh, suất chúng tự cường. Bạo ngược tứ hành, phụ lực nhi kiêu, số động giáp binh.

Âm thông gián sứ, dĩ sự hợp tòng, hành vi tịch phương. Nội sức trá mưu, ngoại lai xâm biên, toại khởi họa ương.

Nghĩa uy tru chi, điềm tức bạo bội, loạn tặc diệt vong. Thánh đức quảng mật, lục hợp chi trung, bị trạch vô cương.

Hoàng đế tịnh vũ, kiêm thính vạn sự, viễn cận tất thanh. Vận lý quần vật, khảo nghiệm sự thực, các tải kỳ danh.

Quý tiện tịnh thông, thiện phủ trần tiền, mỹ hữu ẩn tình. Sức tỉnh tuyên nghĩa, hữu tử nhi giá, bội tử bất trinh.

Phòng cách nội ngoại, cấm chỉ dâm dật, nam nữ khiết thành. Phu vi ký quyết, sát chi vô tội, nam bỉnh nghĩa trình.

Thê vi đào giá, tử bất đắc mẫu, thành hóa liêm thanh. Đại trị trạc tục, thiên hạ thừa phong, mông bị hưu kinh.

Giai tuân độ quỹ, hòa an đôn miễn, mạc bất thuận lệnh. Kiềm thủ tu khiết, nhân lạc đồng tắc, gia bảo thái bình.

Hậu kính phụng pháp, thường trị vô cực, dư chu bất khuynh. Tòng thần tụng liệt, thỉnh khắc thử thạch, quang thùy hưu minh.

Bài văn khắc đá này, cả văn lẫn chữ đều do tay Lý Tư, thực chất có liên hệ với hàm ý tế tự Đại Vũ của Tần vương Chính. Có nghĩa là, Hoàng đế tế tự Đại Vũ, tế văn tự nhiên phải trần thuật công nghiệp vượt xa cổ kim của Đại Vũ; mà đối diện với Đại Vũ – một người đặt nền móng cho văn minh Hoa Hạ như vậy, công nghiệp to lớn của chính quyền Tần và Tần Thủy Hoàng tự nhiên cũng phải đề cập tới Đại Vũ. Trên thực tế, văn khắc đá núi Cối Kê là một cuộc đối thoại chính trị giữa Tần vương Chính vĩ đại và Vũ Đế vĩ đại; đồng thời, cũng là sự tuyên cáo trực diện một lần nữa của quân thần đế quốc với dân chúng thiên hạ về tôn chỉ tân chính.

Điều đáng chú ý nhất ở bài văn khắc đá này, là lần đầu tiên hồi tưởng toàn diện sự thất chính bạo ngược của sáu nước: "Sáu vua chuyên bội, tham lệ ngạo mãnh, suất chúng tự cường. Bạo ngược tứ hành, phụ lực nhi kiêu, số động giáp binh. Âm thông gián sứ, dĩ sự hợp tòng, hành vi tịch phương." Lần đầu tiên chính diện đề xuất nguyên nhân và tôn chỉ của việc Tần diệt sáu nước: "Nội sức trá mưu, ngoại lai xâm biên, toại khởi họa ương. Nghĩa uy tru chi, điềm tức bạo bội, loạn tặc diệt vong." Đây vừa là sự chiêu cáo đối với dân chúng Sơn Đông, cũng là lời cảnh báo đối với thế lực phục bích – sáu nước là tự chuốc lấy diệt vong, không phải Tần vô đạo vậy! Tiếp theo đó, đã hồi tưởng trần thuật tương đối toàn diện khía cạnh đức phong hóa tục của chính quyền Tần, liệt kê các thiện tích thái bình đại trị trong thiên hạ. Phải nói rằng, bài văn khắc đá này cùng với chủ chỉ tuyên giáo của việc vọng tự Thuấn Đế ở Vân Mộng Trạch, cùng với chủ chỉ tế tự Đại Vũ, đều là tương ứng với nhau, ý hướng tổng thể của nó vừa rõ ràng, lại vừa ẩn chứa hàm ý tinh tế nào đó. Khía cạnh rõ ràng là: Công tích của tân chính Đại Tần là sự thật thiên hạ ai cũng nhìn thấy, không cho phép xóa nhòa, cũng không cho phép xuyên tạc; khía cạnh tinh tế là: Đại Tần bắt đầu tuân phụng thánh quân Vương đạo, bắt đầu đề xuất đức chính, chỉ cần thiên hạ an định, chính quyền Tần sẽ có sự bổ chính nhất định—

Chú thích:

① Chu, huyện của Tần, là trị sở của Hoành Sơn quận, đại thể ở vùng tây bắc Hoàng Cương, Hồ Bắc ngày nay.

② Chỗ này đáng lẽ là năm thứ ba mươi bảy của Thủy Hoàng đế, "Thủy kinh chú" ghi chép nhầm.

③ Đan Dương cổ có ba nơi, Đan Dương ở đây, thời Tần là huyện, khoảng ở vùng trấn Tiểu Đan Dương của Đương Đồ, An Huy ngày nay.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.