Ngày hôm đó, Đại Lương tướng quân đột ngột nhận được vương mệnh: Nguỵ vương muốn đi tuần đêm kiểm tra phòng thủ thành, cần phải đóng cửa thành sớm một canh giờ.
Lần đầu tiên, Đại Lương vốn nổi danh là thành không đóng cửa đêm, vào lúc hoàng hôn đã rầm rầm đóng cửa thành. Mấy cây cầu đá lớn bắc qua con hào rộng ngoài thành cũng bị rào sắt chặn lại, hệt như tòa thành nhỏ thu gọn chiếc cầu treo dây xích trên con hào hẹp. Tuy đây là truyền thống phòng thủ cổ xưa không còn giá trị thực chiến, nhưng với tư cách là nghi thức đóng cửa tuân theo vương mệnh, cái truyền thống gần như đã bị lãng quên này vẫn phải tuân thủ. Thế là, Đại Lương vốn chẳng còn loại cầu treo có thể rầm rầm kéo lên hạ xuống ấy, đành phá lệ dùng rào sắt chặn bốn cây cầu đá lớn ngoài cửa thành, coi như đã thực hiện nghi thức "thu cầu treo". Bằng không, Đại Lương tướng quân không cách nào phục mệnh với vị Nguỵ vương vốn rất câu nệ tiểu tiết. Thế là, cũng là lần đầu tiên, khi màn đêm buông xuống, thành Đại Lương không còn dòng sông ánh sáng nối liền trong ngoài, chỉ còn đèn quân trên mặt thành nhấp nháy trên vùng bình nguyên mênh mông, tựa như những ngôi sao thưa thớt giữa bầu trời đêm.
Có thời, thành Đại Lương phồn hoa phú quý bậc nhất thiên hạ, cùng với Lâm Truy của nước Tề, Hàm Dương của nước Tần, Hàm Đan của nước Triệu được xưng tụng là bốn đô thị lớn của thiên hạ. Trong bốn đô, nếu bàn về việc thương nhân hội tụ, bách công đông đúc, sĩ nhân lui tới và lưu thông hàng hóa thuận lợi, thì phải kể Đại Lương đứng đầu. Bởi lẽ, Lâm Truy nước Tề dẫu sao cũng nằm nơi hẻo lánh ven biển, sĩ nông công thương hoặc chùn bước hoặc không với tới, mọi khí tượng so với Đại Lương đều hơi có phần đơn bạc. Hàm Đan nước Triệu tuy là đô thị lớn trỗi dậy thời Chiến quốc trung kỳ, thịnh thì thịnh thật, nhưng phần nhiều được các thương nhân người Hồ, thương nhân nước Yên ở phía bắc Đại Hà cùng giới giang hồ thiên hạ hướng về, còn sĩ nhân nước Sở, nước Tề và giới nghiên cứu học thuật lại ít lui tới, nên trong cái sự phồn vinh ấy lại thiếu đi chút khí chất văn chương thâm trầm. Người đời nói "chất thắng vu văn", chính là chỉ điều này. Hàm Dương nước Tần nổi bật thiên hạ, khỏi phải bàn, nhưng rốt cuộc vì ân oán dây dưa với sáu nước phía đông, lại thêm luật pháp quá nghiêm khắc, nên việc lưu thông người và hàng hóa rốt cuộc vẫn chịu nhiều hạn chế, thế là cũng tương tự như Hàm Đan, thiếu đi chút thần vận văn minh phồn hoa khiến lòng người say đắm. Chỉ duy có Đại Lương này, nằm giữa bình nguyên bao la vô tận, giáp Đại Hà mà trở thành trung tâm thiên hạ, đường thủy rộng lớn, quan lộ đan xen, xe ngựa thuyền bè đi lại nhanh chóng, ăn mặc ở đi lại việc gì cũng thuận tiện, tứ phương tụ họp, người vật đông đúc, phồn vinh hưng thịnh trở thành nơi đầu mối giao thương. Thời kỳ đầu Chiến quốc, Đại Lương chưa trở thành đô thành của nước Nguỵ, đã là trọng trấn công thương tập trung tài hóa ở vùng Trung Nguyên. Đến thời Nguỵ Huệ vương trù hoạch dời đô, trải qua mấy chục năm xây dựng mở rộng, sau khi đoạt được đất Hà Tây từ nước Tần đã chính thức dời đô về Đại Lương, tòa trọng trấn này liền trỗi dậy với khí thế làm người ta lóa mắt để trở thành đô thị lớn bậc nhất thiên hạ. Năm xưa Tô Tần nói về Đại Lương rằng: "Dân đông như vậy, xe ngựa nhiều như thế, ngày đêm đi lại không ngừng, không khác gì quân đội!" Nghĩa là, xe ngựa người qua lại đông đúc như đại quân hành tiến. Trương Nghi nói về Đại Lương rằng: "Đất bằng phẳng, chư hầu thông suốt, đường sá bốn phương, không bị danh sơn đại xuyên ngăn trở... Từ Trần (Sở) đến Lương, ngựa phi người chạy, chưa kịp mỏi đã đến Lương." Có thể thấy giao thông vô cùng thuận tiện. Thế nhưng, Đại Lương với tư cách là đô thành nước Nguỵ, sự đặc biệt của nó không chỉ nằm ở sự phồn hoa thuận tiện, mà ở một loại thần vận độc hữu: Nó bao dung tiếp nhận đủ loại nhân vật thiên hạ và hàng hóa cuồn cuộn của các nước, có thể cung cấp thiên địa rộng lớn nhất cho bất kỳ ngành nghề nào, khiến đủ hạng người có thể tự do nhất trong việc lựa chọn con đường của mình, tỏa ra một tinh thần chiến quốc độc hữu: phóng khoáng, trương dương và tự do tiến thoái. Nghĩa là, tinh thần tự do phóng khoáng, độc lập hành sự, tuyệt đối không chỉ là tinh thần của kẻ sĩ, mà là phong mạo nhân dân lan tỏa khắp thiên hạ và tụ lại ở Đại Lương. Người đời nói về Lâm Truy rằng: "Nhà giàu sang, chí cao và phóng khoáng." Xét kỹ thực tế, thì đó là nói về Đại Lương mới đúng!
Chỉ vì như thế, suốt ba đời Nguỵ Huệ vương, Nguỵ Tương vương, Nguỵ Chiêu vương gần trăm năm, Đại Lương luôn là nơi lựa chọn hàng đầu của thương lữ và bách công thiên hạ, là thánh đường du học của kẻ sĩ, là chiến trường lớn nhất cho sự tranh chấp bang giao thiên hạ. Điểm qua các danh sĩ thời Chiến quốc, không có ai du học ở nước Nguỵ mà có thể trở thành đại gia, thì hiếm như quạ trắng vậy. Ngược lại, dòng người và hàng hóa đổ về, lại kích thích mạnh mẽ công thương bách nghệ ở Đại Lương. Đại Lương lúc đó, thương xã xưởng chế san sát nhau, danh sĩ học quán đâu đâu cũng thấy, tửu quán khách trọ mọc lên như nấm, châu báu da thú muối sắt binh khí tơ lụa xe ngựa ngập tràn, thiên thời địa lợi nhân hòa đều giao hội, Đại Lương còn chưa kịp thưởng thức, đã trở thành đô thị giàu có nhất mà thiên hạ thèm khát.
"Rực rỡ thay hoa, huy hoàng Đại Lương."
"Nguỵ vương, Đại Lương thành trì kiên cố, người Tần làm gì được nào!"
Trên con phố dài vắng vẻ lạnh lẽo, đối thoại của Nguỵ vương Giả và Tả thừa tướng Thi Thành bay bổng trong tiếng xe cộ rộn ràng.
Vào buổi chiều, Nguỵ Giả đang đùa nghịch với mấy chú chó săn yêu quý nhất, thì Thái tử Hữu thừa tướng Nguỵ Xí vội vã đến, bẩm báo một tin tức mật: Quân Tần bộ của Vương Bí đã bình định loạn Hàn, ba ngày trước đã rút quân về trú đóng tại thung lũng quận Dĩnh Xuyên, có khả năng đang trù hoạch tấn công nước Nguỵ! Nguỵ Giả suy nghĩ chốc lát, lập tức triệu tập Tả thừa tướng Thi Thành cùng Đại Lương tướng quân, Hà Ngoại tướng quân đến hội thương. Nghị đề hội thương có hai việc: Một là, đối với việc loạn Hàn thì trả lời nước Tần thế nào? Hai là, quân Tần bộ của Vương Bí có tấn công Nguỵ hay không? Hội thương hơn một canh giờ, các đại thần tướng quân đều nhất trí với hai quyết định của Nguỵ vương Giả: Một là, việc loạn Hàn thì theo cách nói từ trước đến nay, khẳng định nước Nguỵ chưa bao giờ tham gia ủng hộ cựu thế tộc nước Hàn, do đó, đối với Tần không cần trả lời, để tránh tự rước lấy nghi ngờ; Hai là, bất kể Vương Bí có tấn công Nguỵ hay không, đều phải lo xa, bí mật điều động quân mã tới Đại Lương, và lập tức tăng cường phòng thủ thành Đại Lương. Đêm nay đi tuần phòng thủ thành Đại Lương, cũng là quyết định của Nguỵ vương ngay tại điện. Vì thế, các đại thần tướng quân đã tán tụng một hồi lâu về sự thấu suốt của Nguỵ vương. Có thể nhanh chóng đưa ra quyết định như vậy, và nhận được sự ủng hộ của các đại thần như thế, Nguỵ vương Giả cảm thấy rất mãn nguyện với cách dùng người và khung quyền lực miếu đường trước mắt: Kể từ sau Nguỵ Vũ hầu, nước Nguỵ đã mấy khi có miếu đường đồng tâm hiệp lực như thế này? Trung hưng nước Nguỵ, không phải ta thì là ai!
Để hiểu được tâm tư của Nguỵ Giả, trước hết phải nói đến nhân vật miếu đường nước Nguỵ hiện nay.
Kể từ khi dời đô về Đại Lương, quốc thế nước Nguỵ không thể ngăn cản mà ngày càng suy yếu, hình thành sự chênh lệch khó tin với khí thế phồn hoa của đô thành Đại Lương. Bí ẩn trong đó, người nước Nguỵ không hiểu, người thiên hạ càng không hiểu, thế là nảy sinh đủ loại nghị luận đánh giá. Trong đó, điều khiến thiên hạ chê trách nhất chính là sự chảy máu nhân tài của nước Nguỵ. Từ khi Nguỵ Vũ hầu chết đến nay Nguỵ Giả tức vị, nước Nguỵ trải qua Huệ vương 51 năm, Tương vương 24 năm, Chiêu vương 20 năm, An Li vương 35 năm, Cảnh Mẫn vương 16 năm, tổng cộng 5 đời hơn 140 năm. Trong hơn 100 năm này, danh tướng danh tướng danh thần danh sĩ bước ra từ nước Nguỵ nhiều không kể xiết. Đặc biệt là danh tướng danh thần nước Tần, gần như tám chín phần mười đều đến từ nước Nguỵ. Điều tương phản với việc này là, ngoài một Tín Lăng quân, nước Nguỵ trong hơn trăm năm qua chưa từng xuất hiện một danh tướng hay danh tướng nào. Thế là, thiên hạ liền có danh tiếng là "tài nhân nước Nguỵ được nước khác dùng". Mặc dù mấy đời vua Nguỵ đều không thừa nhận danh tiếng này, nhưng nhân tài vẫn cứ chảy mất, nước Nguỵ vẫn không có trụ cột quốc gia.
Nguỵ Giả tức vị, rất phiền lòng về danh tiếng này, quyết tâm tìm kiếm hiền tài để trung hưng nước Nguỵ. Nguỵ Giả thông minh hiếu học, suy nghĩ nát óc tóm tắt ra hai tệ nạn khiến nước Nguỵ suy yếu: Một là, dùng người không đúng. Mặc dù Nguỵ Giả rất không muốn thừa nhận tệ nạn này, nhưng rốt cuộc đây là công luận thiên hạ, Nguỵ Giả vẫn thừa nhận. Sau này, khí độ này của Nguỵ Giả đã được các đại thần tán tụng một hồi lâu. Hai là, quyền thần quá lớn, khiến miếu đường nước Nguỵ không thể quyết sách hiệu quả, quyết định của Nguỵ vương thường xuyên bị cản trở. Nguỵ Giả am hiểu quốc sử, cho rằng bài học kinh nghiệm lớn nhất về việc vương quyền bị áp chế, chính là trường hợp xấu về Tín Lăng quân - người con trai út của cụ cố Nguỵ Chiêu vương - đã nắm quyền quá lớn. Sáu nước phía đông đều tán tụng sùng kính Tín Lăng quân này, nhưng Nguỵ Giả tự nhận đã học hành thành tài lại cho rằng: Tín Lăng quân trộm binh phù, giết đại tướng, tự tiện điều động đại quân cứu nước Triệu, đây là ba tội lớn tương đương với phản loạn, ở bất kỳ bang quốc nào cũng không thể không nghiêm trị, vậy mà ở nước Nguỵ, lại có thể tiếp nhận Tín Lăng quân quay về nước và tiếp tục nắm quyền chấp chính, ông nội An Li vương thật sự không thể tin nổi, người thiên hạ vì thế mà công kích nước Nguỵ không thu nạp nhân tài, cũng không thể tin nổi. Dựa trên sự suy xét thấu đáo này, Nguỵ Giả xác định một cái gốc không thể lay chuyển: Bất kể hiền tài lớn đến đâu, đều không được phép tạo ra sự uy hiếp đối với quyền vị của Nguỵ vương, bằng không, đó không phải là hiền tài chân chính. Vì thế, nhất định phải cẩn thận tuyển chọn hiền tài, nhất định phải cấu trúc lại quyền lực miếu đường thỏa đáng.
Quyền lực miếu đường, ngoài quốc quân, vị trí thứ nhất tự nhiên là Thừa tướng.
Quan chế thời Chiến quốc, tuy mỗi nước có chút khác biệt, nhưng đến cuối thời Chiến quốc, thực tế đã là đại đồng tiểu dị rồi. Xét về căn nguyên của xu hướng tương đồng này, nước Nguỵ có thể nói là nơi khởi nguồn của quan chế mới thời Chiến quốc. Vào thời Văn hầu, Vũ hầu và thời kỳ đầu Nguỵ Huệ vương, sau khi biến pháp Lý Khôi khiến bang quốc phú cường, nước Nguỵ đã xác lập thể chế quyền lực miếu đường "quốc quân, thừa tướng, thượng tướng quân" cùng lãnh đạo chính sự, ngắn gọn rõ ràng, hiệu quả quyết sách và thi hành tăng mạnh, nước Nguỵ nhanh chóng từ phú trở nên cường. Thời Nguỵ Vũ hầu, Lý Khôi làm tướng, Nhạc Dương làm tướng quân, đó là sự kết hợp vàng. Thời Nguỵ Vũ hầu, Điền Văn làm tướng, Ngô Khởi làm tướng quân, lại là một sự kết hợp vàng khác. Thời kỳ đầu Nguỵ Huệ vương, Công Thúc Tòa làm tướng, Bàng Quyên làm tướng quân, cũng xem như là một cấu trúc miếu đường khá thực lực. Thể chế tam quyền mà nước Nguỵ khai sáng sở dĩ có hiệu quả, điểm mấu chốt nằm ở chế độ "Thừa tướng khai phủ". Khai phủ nghĩa là thừa tướng xây dựng quan thự (phủ) độc lập để thống lĩnh trăm quan xử lý chính vụ, đại khái tương tự như chế độ thủ tướng nội các đời sau. Thượng tướng quân tuy cũng khai phủ, nhưng chỉ giới hạn trong việc xử lý quân vụ hàng ngày và quyền thống lĩnh chiến trường, còn quyền thành lập quân đội và điều binh thì thuộc về quân chủ, cho nên việc khai phủ không thể so với khai phủ của thừa tướng. Còn quyền lực của quân chủ, thì thông qua quyền quân sự nguyên phát (quyền thành quân, quyền điều binh, quyền nhậm tướng) cùng quyền dùng người, quyền thưởng phạt v.v... để thực hiện kiểm soát tổng thể. Nói chung, mặc dù quân quyền vẫn là quyền lực lớn nhất, nhưng tướng quyền khai phủ và tướng quyền khai phủ cũng có tính độc lập rất lớn, so với chế độ chế ước tầng tầng lớp lớp đời sau thì ngắn gọn nhanh chóng hơn nhiều. Loại quan chế cực kỳ thực tế này rất phù hợp với thời Chiến quốc chiến tranh liên miên, nên nhanh chóng được thiên hạ bắt chước. Biến pháp của Thương Yến ở nước Tần, chính là xây dựng quan chế mới ở nước Tần dựa trên quan chế nước Nguỵ làm gốc, trục chính là thừa tướng khai phủ. Quan chế do các nước khác xây dựng khi biến pháp cũng đại khái đều gần với mô thức của nước Nguỵ. Do đó, đến cuối thời Chiến quốc, thừa tướng của các nước đều là người tổng lãnh quốc sự và đứng đầu trăm quan, trở thành đại thần tối cao quan trọng nhất của miếu đường.
Chỉ vì như thế, Nguỵ Giả không thể không thận trọng với quyền lực thừa tướng.
Nguỵ Giả đã suy nghĩ ra một phương lược thừa tướng khá mới mẻ: Chia chức thừa tướng làm hai, thiết lập Hữu thừa tướng và Tả thừa tướng; theo truyền thống trọng hữu của nước Nguỵ, Hữu thừa tướng đứng đầu, Tả thừa tướng phụ tá; tướng quyền chia đôi như vậy, rất khó tạo thành sự uy hiếp đối với quân quyền, có thể gọi là vẹn cả đôi đường. Thế nhưng Nguỵ Giả vẫn thấy chưa đã, lại suy nghĩ thêm, một phương lược mới bỗng lóe lên - Lấy Thái tử làm Hữu thừa tướng, thật là vạn toàn! Thái tử là con trai mình, là người kế vị hợp pháp của quốc gia, kiêm lĩnh thừa tướng vừa có thể khiến đại quyền không rơi ra ngoài, vừa có thể khiến Thái tử rèn luyện năng lực chính vụ, chẳng phải là kín kẽ không tì vết sao! Nghĩ ngợi đã định, Nguỵ Giả cảm thấy vô cùng thoải mái, lập tức hạ thư xuống triều dã: Nguỵ vương cầu hiền thiên hạ, kỳ vọng có tướng tài trung hưng nước Nguỵ, thần dân ai cũng có thể tiến cử, danh sĩ ai cũng có thể tự tiến cử. Sở dĩ như vậy, là vì Nguỵ Giả đã trù tính xong phương lược hành sự: Chỉ sau khi chọn được Tả thừa tướng, mới có thể tuyên bố Thái tử nhậm chức Hữu thừa tướng, bằng không, danh nghĩa cầu hiền của Nguỵ vương sẽ giảm sút đi nhiều.
Lúc vương thư mới ban xuống, triều dã nước Nguỵ rất phấn chấn một thời gian. Thần dân đều cho rằng Nguỵ vương này là minh quân trung hưng, vừa tán tụng vừa liên tục tiến cử nhân tài. Đại Lương vốn là nơi vật hoa thiên bảo, dù khí tượng không bằng trước, nhưng rốt cuộc vẫn là một trong những nơi tụ hội sĩ nhân thiên hạ. Thế là, trong vòng nửa năm, thần dân đã dâng hơn ba nghìn bức thư, tiến cử và tự tiến cử hơn ba trăm hạng người. Ban đầu, Nguỵ Giả còn kiên nhẫn theo mô thức lễ nghi long trọng năm xưa Nguỵ Huệ vương tiếp kiến Mạnh Tử, ở vương thành đại điện đã liên tiếp mười mấy lần triệu kiến hai mươi sáu vị danh sĩ, trong đó không thiếu đệ tử nổi tiếng của các phái Pháp, Nho, Mặc, Đạo. Thế nhưng, những danh sĩ này hoặc là bàn luận rôm rả về biến pháp cường quốc, hoặc là bàn luận rôm rả về chỉnh đốn lại bộ máy quan lại. Ngoài ra, những danh sĩ này gần như không hẹn mà cùng nêu rõ, muốn Nguỵ vương "phục hồi quyền thừa tướng như ban đầu, khôi phục chế độ khai phủ của tiên vương, dùng người tài không nghi ngờ". Nguỵ Giả lập tức cảm thấy lòng nguội lạnh, sâu sắc cảm thấy sĩ tử thời nay không biết thời thế - Hiện nay nước Tần độc đại, thái sơn đè đỉnh, không nói chuyện bảo vệ quốc gia mà lại đi bàn luận viển vông về biến pháp cường quốc, còn muốn có quyền thừa tướng như tiên vương, đây chẳng phải rõ ràng là muốn làm quyền thần sao? Thật vô lý!
Thế là, Nguỵ Giả không gặp bất kỳ sĩ tử nào nữa, chỉ bí mật hạ thư cho Chiêu Hiền Quán do Thái tử quản lý: Phàm là sĩ tử vào triều, chỉ cần có tư chất thì đều bổ nhiệm làm Tiến sĩ, ban cho xe cao ngựa quý và một tòa phủ đệ ba tầng, không nhậm chức vụ thực. Không ngờ làm như vậy, trong vòng nửa năm, miếu đường nước Nguỵ đã có hơn một trăm Tiến sĩ mũ cao áo rộng. Tiến sĩ, là một loại quan chức mà năm xưa Nguỵ Huệ vương thiết lập để đối phó với các đại sư uyên bác như Mạnh Tử và nhân tài các học phái. Trách nhiệm của Tiến sĩ được quy định là: "Chưởng quản thông hiểu cổ kim, dự bị tư vấn." Nói thực ra, là một loại quan tản chức không có chức trách thực tế. Do nước Nguỵ giàu có, còn chịu đựng được loại hư vinh này, thế là vườn tược của Tiến sĩ quán rộng lớn cũng cứ thế được giữ lại. Các Tiến sĩ già vốn có thì lại đi mất không còn một mống. Lúc này thời thế nhiều việc, nước Hàn láng giềng đã diệt vong, người nước Nguỵ phấn chấn trước sự chấn chỉnh cầu hiền của Nguỵ vương mới, hy vọng nhìn thấy khí tượng chính trị mới của những hiền tài mới nhậm chức. Điều khiến người nước Nguỵ bất ngờ nhất là, Tiến sĩ quán vốn bị người đời coi thường nhất lại đột nhiên đầy ắp nhộn nhịp, các Tiến sĩ mũ cao áo rộng xe cao ngựa quý ra vào như nước, uống rượu đánh bạc bình luận thiên hạ, suốt ngày không có việc gì làm mà lảng vảng ở tửu quán phường ngõ, làm tăng thêm một mảng cảnh tượng phồn hoa phù phiếm tràn ngập men rượu.
Người Đại Lương có kiến thức rộng rãi kinh ngạc, xôn xao, ngơ ngác.
Không lâu sau, trên đường phố Đại Lương truyền hát một bài ca dao cổ "Nguỵ Phong":
Khảm khảm phạt đàn hề, trí chi hà chi can hề (Tiếng rìu chặt gỗ đàn, để bên bờ sông)
Bỉ quân tử hề, bất tố xan hề (Người quân tử kia, chẳng ăn không ngồi rồi)
Khảm khảm phạt bức hề, trí chi hà chi trắc hề (Tiếng rìu chặt gỗ đòn xe, để bên bờ sông)
Bỉ quân tử hề, bất tố thực hề (Người quân tử kia, chẳng ăn không ngồi rồi)
Khảm khảm phạt luân hề, trí chi hà chi tân hề (Tiếng rìu chặt gỗ bánh xe, để bên bờ sông)
Bỉ quân tử hề, bất tố xan hề (Người quân tử kia, chẳng ăn không ngồi rồi)
Ca dao truyền vào vương thành, Nguỵ Giả rất không vui. Nguỵ Giả thông hiểu thi thư, tự nhiên biết đây là ca dao cổ của người Nguỵ đã được ghi vào "Thi". Bài ca này vốn có ba tiết, nhưng giờ đây truyền hát lại chỉ có câu đầu câu cuối của ba tiết, nghe qua là biết châm chọc quốc sách cầu hiền thiết lập Tiến sĩ của ông ta. Nếu nói trắng ra, cũng không trách bài hát này khiến Nguỵ Giả đỏ mặt tía tai. Nghe xem - đinh đinh đoảng đoảng chặt gỗ đàn, chặt xuống thì ném trên bờ sông, gỗ đàn đó vốn là loại gỗ tốt chuyên làm bánh xe đấy, ông ta ném trên bờ sông không dùng, ông ta chẳng phải là kẻ ngu ngốc ăn không ngồi rồi sao! Đinh đinh đoảng đoảng chặt cây, nói là làm đòn xe, ông ta vẫn ném chúng trên bờ sông, người này, chẳng phải là kẻ ngốc ăn không ngồi rồi sao! Đinh đinh đoảng đoảng chặt cây, nói là làm bánh xe, ông ta vẫn quăng chúng trên bờ sông, người này, chẳng phải là kẻ đần độn lãng phí bữa ăn sao!
"Thật vô lý! Trẫm ăn không ngồi rồi sao!"
Mặc dù Nguỵ Giả giận dữ gào thét một hồi, nhưng cuối cùng vẫn thở dài bất lực. Phòng bị miệng dân, hơn cả phòng bị sông ngòi. Cả Đại Lương đều hát, cả nước Nguỵ đều hát, dù là quốc vương thì làm được gì? Truy cứu sao? Biển người mênh mông, hát lại là ca khúc cũ, có thể hỏi tội ai? Nếu hưng sư động chúng, chọc giận thương lữ sĩ nhân ngoại bang rời bỏ nước Nguỵ, Đại Lương còn là Đại Lương nữa không? Suy đi nghĩ lại, Nguỵ Giả cuối cùng cũng mò ra được một phương lược: Lập tức chọn ra một thừa tướng trong số các Tiến sĩ, để cho nhân dân Đại Lương thấy nước Nguỵ cầu hiền là thật hay giả, Nguỵ Giả là kẻ ngu ngốc ăn không ngồi rồi hay là bậc vua có tài!
Nguỵ Giả cải trang thành một thường dân, tản bộ đến Tiến sĩ Uyển. Dưới một cái chòi tranh bên hồ, Nguỵ Giả tình cờ gặp một vị Tiến sĩ tóc bạc trắng đang chăm chú đọc một cuốn sách da cừu dày cộp bên mép nước, vẻ mặt nghiêm trang khiến người ta nể trọng. Ở một nơi phồn hoa như thành Đại Lương, một Tiến sĩ nhàn rỗi không đi tửu quán đánh bạc giải trí mà đơn độc chịu đựng sự thanh lạnh, chỉ riêng phần khí tiết này, chỉ riêng phần định lực này, cũng quyết định là một nhân vật đáng gờm. Nghĩ đến đây, Nguỵ Giả nhẹ nhàng bước vào dưới chòi.
"Dám hỏi tiên sinh, quý danh là gì?" Nguỵ Giả cúi chào sâu.
"Thi Thành." Lão sĩ không ngẩng đầu, tay trái viết xuống hai chữ trên bàn đá, "Người bình thường không nghe ra được hai chữ này, có học thức thì nhìn một cái là biết ngay." Rõ ràng là lão sĩ đã quen với cách hỏi đáp này, nói chuyện viết chữ đều không ngẩng đầu.
"Ồ, tiên sinh là hậu duệ của Thi Tử?" Nguỵ Giả bác học, nhìn một cái liền cười.
"Túc hạ là người nào? Biết Thi Tử?" Lão sĩ ngạc nhiên ngẩng đầu lên.
"Năm xưa, Thi Kiểu là thầy của Thương Yến, thiên hạ đều biết, sao ta lại không biết?"
"Không. Tiên tổ không phải thầy của Thương Quân, túc hạ tin lầm truyền thuyết rồi." Lão sĩ thần tình vô cùng nghiêm túc.
"Xin nghe chân tướng." Nguỵ Giả rất hứng thú với ông lão cổ hủ này.
Ông lão nghiêm túc kể một câu chuyện chân thực về tiên tổ và Thương Yến: Thi Kiểu cả đời theo đuổi học thuyết Vương đạo, cũng cực kỳ sùng bái Khổng Khâu của Nho gia, viết hơn hai mươi bài văn thành một cuốn sách dày lưu truyền thiên hạ, quyết tâm muốn thực hiện học thuyết trị quốc của mình tại một đại quốc nào đó. Năm đó, Thi Kiểu du học đến An Ấp nước Nguỵ, trong cuộc luận chiến ở tửu quán Động Hương Xuân đã kết giao với Vệ Ưởng trẻ tuổi. Thi Kiểu kiêu ngạo, đem cuốn sách da cừu của mình tặng cho Vệ Ưởng, bảo ông ta "theo học thuyết của Thi Tử, chấp chưởng chính trị một nước, làm nên danh tiếng thiên hạ". Vệ Ưởng cân cuốn sách da cừu cười rằng: "Nếu sách của túc hạ quả là học vấn chân thực, ba ngày sau Vệ Ưởng tự sẽ bái túc hạ làm thầy." Không ngờ, ba ngày sau gặp lại, Vệ Ưởng lại ném cuốn sách da cừu của Thi Kiểu lên bàn rượu một cách khinh miệt, đồng thời lấy ra ba bài văn của chính mình, cười nói: "Túc hạ gan dạ đáng khen, nhưng quá ư là hủ lậu! Hơn hai mươi bài văn vạn chữ, chỉ thấy sùng bái Vương đạo tôn trọng Nho học, chưa thấy một câu nói về Pháp, nói về biến pháp. Học vấn hủ lậu như vậy mà muốn mưu đồ trị quốc biến pháp, chẳng phải là đi ngược hướng sao? Túc hạ quả nhiên minh mẫn, nên bái ta làm thầy mới đúng!" Nói xong liền đi thẳng. Thi Kiểu cảm thấy vô cùng xấu hổ, nhưng cũng không kìm được mà đọc kỹ ba bài văn Pháp gia mà Vệ Ưởng ném lại. Mười ngày sau, Thi Kiểu tìm đến chỗ ở nhỏ bé của Vệ Ưởng, thực sự muốn bái Vệ Ưởng làm thầy. Vệ Ưởng cười lớn nói: "Lời nói lần trước, ta chỉ không phục tiên sinh lấy Vương đạo làm khuôn vàng thước ngọc, chứ đâu dám thật lòng làm thầy của tiên sinh! Tiên sinh là triết nhân, 'Thiên địa tứ phương vi vũ, vãng cổ lai kim nhật trụ', chỉ một câu này, đủ truyền danh tiếng thiên hạ cho tiên sinh, cần gì phải lấy ta làm thầy! Trị học nhiều đường, học vấn trị quốc vốn là sở đoản của tiên sinh, tiên sinh hà tất vì sở đoản mà đứng giữa thế gian làm gì!" Thi Kiểu chợt bừng tỉnh ngộ, cúi chào sâu Vệ Ưởng ba cái, liền cười lớn khoái chí mà đi, từ đó suốt đời không gặp lại...
"Cái này? Quả thật như vậy?" Nguỵ Giả lần đầu tiên kinh ngạc tột độ.
"Dấu chân của tiên tổ, hậu nhân sao dám nói dối!" Lão sĩ cao giọng, mặt đỏ bừng.
"Vậy, tiên sinh nghiên cứu học gì?"
"Học vấn trị quốc."
"Chà! Tiên sinh nói Thi Kiểu đã tiếp nhận lời của Thương Yến, tại sao hậu nhân vẫn chấp nhận học vấn trị quốc?"
"Tính tình tiên tổ thiên lệch, ẩn cư hơn hai mươi năm không đạt thành tựu lớn, lại nhập Tần tìm Thương Yến. Lúc đó vừa đúng lúc Thương Yến sắp hành hình, tiên tổ vội vàng chạy trốn khỏi Hàm Dương chạy sang Ba Thục. Lúc lâm chung, tiên tổ di ngôn: Học vấn của Thương Yến không bảo toàn được thân mình, đủ thấy là sai lầm; con cháu phải tu học vấn trị quốc, để chỉnh đốn Thương Yến, để truyền lại hậu thế. Cho nên, lão phu tu học học vấn trị quốc vậy."
"Thiên hạ rộng lớn, lại có sự lặp đi lặp lại như thế?"
"Học vấn của lão phu, tiếc là Nguỵ vương không thấy. Bằng không, sao biết Thi Tử không bằng Thương Yến!"
"Xin được nghe pháp độ trị quốc của tiên sinh." Nguỵ Giả cúi chào sâu, chân thành cầu giáo.
"Phàm người trị quốc, lấy trị người làm đầu." Lão sĩ thong dong ngâm tụng, rõ ràng là đang đọc bài văn đã thành văn của mình, "Trị người ở hành vi, hành vi có bốn nghi thức: Một là nhật động không quên Nhân, hai là trí dụng không quên Nghĩa, ba là lực sự không quên Trung, bốn là khẩu ngôn không quên Tín. Khiến người thận trọng giữ bốn nghi thức đến cuối đời, công nghiệp sẽ theo đó mà đến! Nhìn từ đây, trị thiên hạ có bốn thuật: Một là trung ái, hai là vô tư, ba là dụng hiền, bốn là độ lượng!..."
"Hay!" Nguỵ Giả tâm trí rung động, không kìm được đập bàn tán thưởng.
"Giả sử lão phu được nắm quyền miếu đường, sao phải lo thiên hạ không trị!" Lão sĩ cũng cảm động lây, cảm khái thở dài.
Nguỵ Giả liếc nhìn lão sĩ, không nói gì liền đi. Ba ngày sau, Nguỵ Giả triệu kiến lão sĩ, ngay tại điện bái lão sĩ làm Tả thừa tướng, khiến lão sĩ đỏ mặt hắt hơi một tràng dài, nước mắt nước mũi giàn giụa không thể tự chủ, chỉ liên tục cúi chào không thôi. Vương thư bái tướng ban hành triều dã, thần dân nước Nguỵ xôn xao - Nước Nguỵ cuối cùng đã có thừa tướng rồi, trung hưng có hy vọng rồi! Phải biết rằng, nước Nguỵ sau thời Tín Lăng quân, đã để trống vị trí thừa tướng nhiều năm rồi, dân chúng nước Nguỵ sao có thể không vui? Không ngờ, triều dã chưa vui được mấy ngày, vương thư của Nguỵ Giả lại xuống: Thái tử Nguỵ Xí kiêm lĩnh Hữu thừa tướng. Cùng Tả thừa tướng đồng lãnh quốc chính. Triều dã nước Nguỵ lại xôn xao, thành Đại Lương lại xôn xao. Độc giả phải biết, Thái tử là người kế vị quốc gia, Thái tử nhậm chức thừa tướng này, thực tế gần như tương đương với quốc quân đích thân nhậm chức thừa tướng, sao có thể không chồng chéo cản trở nhau chứ? Cho nên, từ Hạ Thương Chu cho đến Xuân Thu Chiến quốc, chưa từng có miếu đường quái đản như Thái tử đích thân nhậm chức thừa tướng. Thế nhưng ở nước Nguỵ, lại cứ mở cái tiền lệ này - Năm Nguỵ Ai vương thứ 9, nước Nguỵ lấy Thái tử làm thừa tướng! Lúc đó, bất kể vương thất nước Nguỵ biện giải thế nào rằng, Thái tử làm thừa tướng là do Ai vương nghe theo sự du thuyết của Tô Đại, mà Tô Đại lại nhận sự gửi gắm của Sở tướng Chiêu Ngư, là kế sách nhất thời chứ không phải quốc sách lâu dài v.v..., triều dã nước Nguỵ vẫn cảm thấy rất gượng gạo, công luận luôn cho rằng khoảng thời gian này nước Nguỵ không có thừa tướng. Nói cũng lạ, đối với loại Thái tử thừa tướng này, nhân dân luôn cảm thấy không đúng, không phải thừa tướng thật, cho nên chỉ cần là Thái tử nhậm chức thừa tướng, luôn mặc định nước Nguỵ không có thừa tướng. Nay lại là Thái tử nhậm chức thừa tướng, chẳng phải lại quay về căn bệnh cũ của nước Nguỵ sao, đã như vậy, cầu hiền để làm gì? Thế là, bài ca cũ "Khảm khảm phạt đàn hề" lại một lần nữa vang lên trên khắp đường phố ngõ hẻm thành Đại Lương.
"Nhân dân ngu muội, vua hà tất so đo!"
Trong lúc Nguỵ Giả phẫn uất không chỗ phát tiết, sự an ủi của Thi Thành như một làn gió xuân lướt qua tâm điền.
Điều khó tin là, với tư cách là Tả thừa tướng, Thi Thành là người đầu tiên thản nhiên chấp nhận Hữu thừa tướng Thái tử, lý do đưa ra một bài văn hào sảng: "Người trị quốc, lấy trung ái làm đầu. Người trung quân, là đứng đầu bốn nghi thức. Vương mệnh huy hoàng, sao có thể hồ nghi chứ!" Như vậy, phong ba Thái tử thừa tướng nhanh chóng qua đi, miếu đường nước Nguỵ của Nguỵ Giả cũng rất hài hòa an ninh. Mỗi khi nghị chính, bất kỳ đại thần nào có lời lẽ không kính, Tả thừa tướng Thi Thành đều nghiêm giọng bác bỏ một hồi, sau đó hào sảng oai hùng giảng một hồi về sự trung ái của "lực sự không quên trung", rất bảo vệ tôn nghiêm vương quyền cho Nguỵ vương Giả. Chưa đầy một năm, tiếng nói dị biệt ở miếu đường nước Nguỵ biến mất sạch sẽ, quân thần nước Nguỵ càng thêm tâm đầu ý hợp. Lúc này quân Tần dòm ngó nước Nguỵ, nhiều đại tộc thế gia đều hoang mang lo sợ chuẩn bị rời bỏ Đại Lương, chỉ có Tả thừa tướng lão Thi Thành vẫn nghiêm trang, trung thành tận tụy trù hoạch phòng thủ thành Đại Lương, sự chu toàn tỉ mỉ đến mức ngay cả vị Đại Lương tướng quân vốn lâu năm quân lữ cũng phải chép miệng thán phục. Từ tận đáy lòng, Nguỵ Giả càng ngày càng cảm thấy không thể thiếu lão Thi Thành này chống đỡ miếu đường, bằng không, ông ta sẽ rơi vào sự ồn ào vô biên vô tận, sao còn có thể suốt ngày ve vãn âu yếm với lũ chó yêu của mình?
---❊ ❖ ❊---
"Bẩm báo Nguỵ vương, nghĩa thương mật báo!"
Vừa bước lên mặt tường thành cửa Nam, Đại Lương tướng quân sải bước đón tới còn chưa kịp hành đại lễ tham kiến, đã vội vã lắc lắc một chiếc ống đồng muốn nói. Thi Thành sau lưng Nguỵ vương rất không vui, mặt đen lại nói: "Lễ là gốc của quốc gia, tướng quân sao có thể vô hành như thế!" Đại Lương tướng quân mặc giáp không khỏi đỏ mặt, muốn tranh luận hai câu nhưng cuối cùng vẫn chắp tay nói: "Mạt tướng mang giáp không thể hành lễ trọn vẹn, mong Nguỵ vương lượng thứ!" Nguỵ Giả lúc này mới cười hì hì nói: "Không sao không sao, cứ nói tin tức nghĩa báo đi." Đại Lương tướng quân nghiêm sắc mặt nói: "Thương xã nước Nguỵ ở Hàm Dương gửi mật báo cấp tốc, công nhân thủy lợi Hàm Dương phần nhiều đều đến trước quân đội phục vụ! Thương xã suy đoán, quân Tần có thể mưu đồ thủy chiến tấn công nước Nguỵ, mong ta có chuẩn bị!"
Nguỵ Giả còn đang trầm ngâm, chòm râu hoa râm của Thi Thành vểnh lên lạnh lùng nói: "Lực sự không quên trung. Thương lữ nghĩa báo này tuy đáng khen, nhưng mà, tại sao không báo cho Nguỵ vương? Tại sao không báo cho miếu đường? Lại tại sao trực tiếp báo cho ngươi Đại Lương tướng quân?" Đại Lương tướng quân ngạc nhiên trừng mắt, thở hổn hển mấy tiếng nói: "Muốn nói căn nguyên, có lẽ là thương lữ nước Nguỵ vẫn cho rằng lão phu xứng chức." Thi Thành liếc nhìn Nguỵ vương vẫn đang trầm ngâm, lại nghiêm từ đoan chính nói: "Từ xưa đến nay, Trung Nguyên chỉ có trị thủy, mấy khi có thủy chiến? Dưới gầm trời này, chỉ có ba nước Sở, Ngô, Việt là từng có thủy chiến, Bạch Khởi nước Tần năm xưa đánh Sở từng có thủy chiến, vùng Trung Nguyên này ai từng thấy thủy chiến? Thương nhân thấy lợi quên nghĩa, nghe hơi chõ vòi, chỉ là cầu công thôi. Tướng quân không nghĩ đến việc trưng thu lương thảo xây đắp lũy cao chế tạo binh khí, lại coi tin tức như thế là thật, sao có thể trù hoạch phòng thủ thành!"
Đại Lương tướng quân bị khuấy đảo đến mù mịt, nhất thời không biết bắt đầu từ đâu, lo lắng đến mức không ngừng lau mồ hôi trán, liên tục vung tay, chỉ nhìn chằm chằm Nguỵ vương chờ đợi minh đoạn. Nguỵ Giả lại mỉm cười giữ ý nói: "Phòng thủ thành Đại Lương, liên quan đến trị an dân quốc, từ trước đến nay đều do Tả thừa tướng thống lĩnh, tướng quân cứ theo pháp độ mà hành sự, trên dưới đồng lòng, Đại Lương tự nhiên là thành trì kiên cố." Nói xong vung tay, thản nhiên đi dạo tuần tra trên mặt thành.
Đêm đến bầu trời trong vắt như rửa, sao dày đặc lơ lửng, tương phản thú vị với ánh đèn thưa thớt trong ngoài thành Đại Lương. Nguỵ Giả lần đầu tiên đi tuần thành đêm, xem đến hứng thú bừng bừng, cho đến canh ba tiếng gõ mõ canh đêm mới xuống khỏi mặt thành. Thi Thành cảm bội không gì sánh bằng, dọc đường liên tục tán tụng Nguỵ vương "tiêu y hiết thực" quả thật là thánh vương minh quân. Đại Lương tướng quân đi theo hộ vệ lại hoàn toàn mơ hồ, rõ ràng cảm thấy chỗ nào đó không ổn, nhưng lại không thể mở miệng; rõ ràng lúc này cần nói chuyện quân vụ chiến sự, nhưng ông ta không tìm được lối vào để đưa những việc này vào một đạo lý lớn; mà không có lối vào huyền diệu rộng lớn này, bất cứ việc gì ngươi nói đều sẽ bị khuấy đảo đến không biết phương hướng, thường thường còn chưa vào chính đề, thì ngay cả cái chủ đề đó cũng bị nhấn chìm mất. Thế là, suy nghĩ nát óc mà vẫn như rơi vào sương mù, Đại Lương tướng quân như một người mộng du, đi hết bốn mặt tường thành, nhưng không nghĩ ra được một câu từ nào để dẫn dắt đến chuyện quân sự cấp bách mà mình muốn nói nhất.
"Trời ơi! Nước Đại Nguỵ mất rồi, mất rồi..."
Cung kính tê liệt tiễn đưa Nguỵ vương và lão thừa tướng, Đại Lương tướng quân đổ gục trên mặt thành.