Đại Tần Đế Quốc 5: Thiết Huyết Văn Minh

Lượt đọc: 3550 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết 3
"Hàn Phi Tử" Làm Chấn Động Sâu Sắc Tần Vương Trẻ Tuổi

❊ ❊ ❊

"Tiểu Cao tử, rượu!"

Triệu Cao rảo bước tiến lại: "Quân thượng vốn tự luật, ban đêm không uống rượu mà."

"Kỳ văn như thế này, làm sao không có rượu được!" Tần vương Chính đập mạnh tay xuống bàn.

Suốt mười ngày qua, bên bàn đọc sách chất đống năm sáu hũ rượu rỗng, căn phòng đọc sách lớn lúc nào cũng ngập tràn hương rượu nồng nặc. Tần vương Chính cứ như thế, lúc thì đập bàn uống ùng ục, lúc lại liên tục trầm ồ thán phục, đêm ngày không nghỉ, ngấu nghiến đọc xong ba cuốn sách da cừu dày cộp. Dù vậy, ông vẫn chưa thấy đã đời. Vào hoàng hôn cái ngày đọc xong cuốn sách da cừu, Tần vương Chính thong dong bước vào khu rừng hồ dương, đi dạo một đêm giữa những chiếc lá rơi màu đỏ kim, lúc thì cất giọng ngâm nga, lúc lại suy tư trăn trở. Mãi đến khi sương giá mịt mờ bao phủ đất trời, Tần vương Chính mới trở về phòng ngủ gieo mình xuống giường, ngáy o o một giấc liền ba ngày ba đêm.

Kẻ khiến Tần vương Chính chấn động sâu sắc chính là tác phẩm "Hàn Phi Tử" do Lý Tư mang về.

Tần vương Chính đọc rộng vô số sách vở, nhưng chưa từng có cuốn sách nào mang lại cho ông cảm giác kỳ lạ, khó tả đến như vậy.

Đọc "Thương Quân Thư", giống như trèo lên đỉnh núi cao hùng vĩ thu trọn muôn núi nhỏ vào tầm mắt, cuồn cuộn trong ngực là quyết tâm xẻ núi mở đường tiến tới đại đạo, đánh là thắng. Đọc "Lữ Thị Xuân Thu", như đi một mạch từ chốn hồng hoang xa xăm đến nay, sự hưng vong của các thời đại hiện ra rõ mùng một trước mắt, các điển cố thăng trầm thuộc nằm lòng như đếm bảo vật trong nhà, dù bạn đồng tình hay không đồng tình thì cũng đều tự nhiên thốt lên những tiếng cảm thán ngậm ngùi. Đọc "Lão Tử", là sự mày mò một thứ trí tuệ sâu sắc mênh mông vô bờ bến, có thể nhìn thấu một vòm châu báu kỳ diệu, cũng có thể mò lên một cọng rơm vô dụng; giống như một hòn đá kỳ lạ giữa biển rộng, có người xem nó là đỉnh núi cao muôn trượng, có người xem nó là chiếc gối dựa thoải mái, có người xem nó là thần binh lợi khí, cũng có người xem nó là phương thuốc thanh tâm; thế nhưng dù bạn nghiền ngẫm thế nào, linh hồn của nó vẫn bao phủ trong sự bí ẩn bí ẩn vô tận, khiến bạn sinh ra cảm giác phàm phu và nhỏ bé trước một bậc trí giả. Đọc "Trang Tử", một niềm huyền diệu, một sự sái thoát, một nỗi khoáng đạt, một sự xuất thần nhập hóa, một chốn hải thị thận lâu, một niềm sinh tử hòa làm một, tùy theo tâm cảnh biến ảo khôn lường mà quấn quýt lấy bạn, bạn có thể tắc lưỡi cảm thán chim Côn Bằng bay cao muôn dặm mà không biết đi về đâu, cũng có thể tức giận khinh bỉ con chim sẻ trong bụi rậm chíp chíp chạp chạp nhưng lại sống rất thực tế, nhưng rốt cuộc vẫn hoang mang không biết bản thân rốt cuộc là thứ gì? Đọc "Mặc Tử", giống như đêm tối tiến lại gần đống lửa trại rực cháy, khiến người ta nóng bừng toàn thân, chỉ muốn lập tức tan chảy thành một quầng lửa đỏ, một lưỡi kiếm sắc, thiêu rụi chính mình để làm sạch cõi đời đục ngầu. "Mạnh Tử" là một sự hùng biện cuồn cuộn, quan điểm chính trị mục nát của ông khiến người ta tức bực, nhưng văn chương trau chuốt lại làm người ta khoái trí. "Luận Ngữ" là những lời răn dạy, những lời bình điểm manh mún nhưng thành thật thẳng thắn, nếu bạn không muốn phục cổ, cho dù đọc tinh thông toàn bộ, bạn cũng không biết mình nên lập thân thế nào trong thời đại đại tranh này. "Tuân Tử" là vị quan tòa công bằng, người có thắc mắc có thể tìm thấy lời phán quyết trong đó, nhưng khi vô sự mà đọc thì rất khó ngộ ra chân thúy của nó. "Công Tôn Long Tử" là sự xảo tư kỳ biện, học thuyết hài hước, trí tuệ hơn người, dù không phục cũng có thể cười lớn thanh tâm, thật vô cùng vui vẻ...

Chỉ có "Hàn Phi Tử" mới khiến người ta không thể bộc bạch chính xác về bản thân, không thể tự soi rọi lại mình.

Tần vương Chính đã nắm được khái quát diện mạo của "Hàn Phi Tử", chính vì vậy mà muôn vàn cảm khái.

Vị Tần vương trẻ tuổi khẳng định, "Hàn Phi Tử" chắc chắn sẽ trở thành một kiệt tác Pháp gia lưu danh thiên cổ. Bộ sách lớn của phái Pháp gia mới này vô cùng rộng lớn sâu sắc chưa từng có, mới đọc qua khó mà nghiền ngẫm được tinh hoa nằm ở đâu, sau khi đọc kỹ mới cảm nhận được sự kiên cố không thể phá vỡ của nó. Nhìn từ gốc rễ, điểm biệt lập lớn nhất của "Hàn Phi Tử" là đã đúc ba thuyết trị quốc của Pháp gia (pháp trị, thuật trị, thế trị) vào một lò để dựng nên một học trận Pháp gia vô cùng đồ sộ. Đối với phái pháp trị lấy Thương Yến làm trục tâm, "Hàn Phi Tử" rõ ràng và kiên định giống như "Thương Quân Thư", ngoại trừ việc cụ thể hơn thì không thấy có sáng tạo gì mới. Điểm này khiến vị Tần vương trẻ tuổi vốn ngưỡng mộ Thương Yến cảm thấy rất an lòng, khẳng định Hàn Phi là chĩnh tông Pháp gia lớn nhất nối tiếp Thương Yến. Nếu không như vậy, rất có thể vị Tần vương trẻ tuổi này đã không đọc hết "Hàn Phi Tử".

Cái mới của Hàn Phi nằm ở chỗ đã đưa thuật trị và thế trị vào đạo trị quốc của Pháp gia để rèn đúc lại, khiến học thuyết pháp trị mở rộng thành "Pháp gia ba trị" chưa từng có, trên thực tế đã trở thành đại master Pháp gia mới thời Chiến Quốc. Ba thuyết Pháp, Thuật, Thế trước đó đều có nguồn gốc: thuyết pháp trị nổi bật nhất là Lý Khôi và Thương Yến, thuyết thuật trị nổi bật nhất là Thân Bất Hại, thuyết thế trị nổi bật nhất là Thận Đáo. Trong mắt chư tử bách gia thời Chiến Quốc, ba thuyết trị quốc Pháp, Thuật, Thế tuy có điểm khác nhau, nhưng gốc rễ đều giống nhau, đó là lấy việc thừa nhận pháp trị làm nền tảng. Chính vì vậy, thời Chiến Quốc xem ba thuyết pháp thuật thế là một thể liên kết tương sinh, gọi chung là Pháp gia. Thế nhưng, cách đặt tên khái quát này lại không được cộng đồng Pháp gia thừa nhận. Trong nội bộ Pháp gia, sự phân định giữa ba thuyết là rất rõ ràng, không ai đánh đồng Pháp, Thuật, Thế làm một. Có thể nói, Pháp gia trên thực tế có ba dòng phái, hơn nữa lại là ba dòng phái rất khó dung hòa với nhau.

Chính vì thế, việc Hàn Phi dung hợp ba phái thành một nhà đã khiến vị Tần vương trẻ tuổi vốn thông hiểu Pháp gia phải thán phục không ngừng!

Khung khổ Pháp gia mới mà "Hàn Phi Tử" dựng lên là: Thế trị làm gốc, Pháp trị làm trục, Thuật trị làm xét.

Trước nói về thế trị. Thế, tức là vị trí của con người trong khung khổ quyền lực vậy. Vị trí cao thì trọng, vị trí thấp thì nhẹ, đó gọi là thế. Kinh điển trị quốc từ xưa đến nay không ai không xem rõ "thế" là quyền vị. "Thượng Thư - Quân Trần" viết: "Vô y thế tác uy" (Không được cậy thế làm uy). Cái "thế" này chính là quyền vị. Pháp gia nói đến thế là hướng rõ đến quyền vị của quốc quân, cũng chính là quyền lực cao nhất của quốc gia. Lý do Thận Đáo xem thế trị là tinh yếu của pháp trị xuất phát từ suy luận lý niệm cơ bản: Quyền lực cao nhất là điểm khởi đầu của mọi quyền trị quốc, không có quyền lực vận hành thì không thể trị quốc; quyền lực lại là nguồn cội của luật pháp chính lệnh, càng là sức mạnh dựa vào để thi hành pháp luật; không có quyền lực cao nhất thì mọi sự thực thi đạo trị quốc đều không thể bàn tới, đó gọi là không có thế thì không thành trị. Cho nên, việc vận dụng quyền lực cao nhất để thi hành pháp trị được phái thế trị xem là đạo trị quốc căn bản nhất.

"Thận Tử" viết: "Nghiêu làm thất phu, không trị nổi ba người. Kiệt làm Thiên tử, có thể làm loạn thiên hạ. Lấy đó mà biết thế vị đủ để dựa vào, mà kẻ hiền không đủ để ngưỡng mộ... Nghiêu làm thợ gốm mà thi giáo, dân không nghe, đến khi quay mặt về hướng nam làm vua thiên hạ, lệnh ra thì hành, cấm thì dừng. Từ đó mà nhìn, hiền trí chưa đủ để phục chúng, mà thế vị đủ để khuất phục kẻ hiền vậy." Học thuyết về thế của Thận Đáo không thể nói là không thấu đáo, nhưng vì không thể chứng minh thấu đáo mối quan hệ giữa quyền lực và pháp trị nên đã bộc lộ kẽ hở lớn. Một sự lúng túng lớn nhất chính là, nhiều quốc quân được coi là hiền minh cần chính nắm quyền lực trong tay nhưng vẫn không thể trị tốt đất nước. Chính vì vậy, những người coi trọng pháp luật như Lý Khôi, Thương Yến ứng thời sinh ra, đặt căn bản đạo trị quốc của quốc gia vào pháp trị, cho rằng một khi pháp luật đã được xác lập thì có vị thế mà quyền lực cao nhất cũng không thể lay chuyển, cái gọi là toàn quốc một pháp, chỉ tuân theo pháp, đều mang ý này. Cái mới của Hàn Phi nằm ở chỗ thừa nhận "thế" là điều kiện nguồn cội của pháp trị, nhưng lại tỉnh táo cho rằng, chỉ dựa vào "thế vị" thì không đủ để làm sáng tỏ pháp trị trị quốc, nhất định phải kết hợp thế và pháp lại thì mới có thể khiến quốc gia đại trị.

"Hàn Phi Tử - Nạn Thế" viết: "Kẻ nói về thế, không thể bắt buộc người hiền dùng nó mà kẻ bất tiếu không được dùng. Kẻ hiền nắm thế thì thiên hạ trị. Kẻ bất tiếu nắm thế thì thiên hạ loạn... Dùng thế làm loạn thiên hạ thì nhiều, dùng thế trị thiên hạ thì ít! Thế đối với trị loạn có gốc ngọn vị thứ, chuyên nói thế đủ để trị thiên hạ thì trí tuệ nông cạn vậy!"

Tần vương Chính rất thán phục trước sự đánh giá của Hàn Phi.

Nhưng điều khiến Tần vương Chính tán thưởng nhất vẫn là câu chuyện mâu thuẫn mà "Hàn Phi Tử" dùng để chất vấn học thuyết thế trị.

Hàn Phi nói, kẻ chuyên nói về thế trị cho rằng: Nghiêu Thuấn có thế mà trị, Kiệt Trữu có thế mà loạn, nên thế trị là gốc. Nếu quả thực như vậy, lý luận đó nhất định sẽ dẫn đến hai cực: Nghiêu Thuấn nắm thế, dù có mười Kiệt mười Trữu cũng không làm loạn được; Kiệt Trữu nắm thế, dù có mười Nghiêu mười Thuấn cũng không trị được. Như thế, rốt cuộc là nhờ người mà trị, hay nhờ thế mà trị? Nhờ thế mà trị ư, bạo quân nắm thế thì thánh hiền không trị nổi. Nhờ người mà trị ư, thánh hiền không có thế thì thiên hạ vẫn cứ loạn. Sau khi chất vấn, "Hàn Phi Tử" kể một câu chuyện: Có người bán giáo bán thuẫn, bốc phét rằng thuẫn của mình cứng đến mức "không vật gì đâm thủng", một lúc sau lại bốc phét rằng giáo của mình sắc đến mức "không vật gì không đâm thủng"; có người đi đường ghé lại hỏi: "Lấy giáo của ông đâm vào thuẫn của ông thì thế nào?" Người bán hàng liền ngượng ngùng không đáp lại được. Kết luận của "Hàn Phi Tử" viết: "Hiền và thế không thể dung hòa đã rõ, đó là cái thuyết mâu thuẫn vậy!"

"Sáng suốt, sắc bén mà lại đầy hài hước, tài năng ấy thật hiếm thấy!" Tần vương Chính đập bàn cười lớn.

"Nói vô cùng thỏa đáng! Thế trị quá đà thì không khác gì nhân trị!" Tần vương Chính hạ bút phê lời bình của chính mình.

Lại nói về thuật trị. Thuật, nghĩa thông thường hay nói là kỹ xảo, là phương pháp vậy. Thế nhưng, cái thuật mà Pháp gia nói đến lại là đạo trị quan lại, gọi là thuật trị. Thời Chiến Quốc, thuyết thuật trị do Thân Bất Hại giữ vai trò hàng đầu, được thiên hạ xem là dòng phái Pháp gia sánh ngang với thuyết pháp trị của Thương Yến. Nền tảng lý niệm trong thuyết thuật trị của Thân Bất Hại nằm ở chỗ: Cho dù là thế hay pháp thì đều phải do con người chế định và đẩy mạnh; con người này chính là các bề tôi do quân vương thống lĩnh; nếu quân vương chèo lái quần thần đúng phương pháp thì luật pháp chính lệnh mới có thể thi hành thông suốt, bằng không thiên hạ sẽ không thể trị; cho nên, gốc của đạo trị quốc nằm ở thuật trị thống lĩnh bề tôi. Rõ ràng, thuyết thuật trị của Thân Bất Hại cũng phiến diện, kẽ hở cũng rất rõ ràng. Một sự lúng túng lớn nhất là: Quốc gia nếu không thay đổi luật cũ (gốc rễ là không bãi bỏ chế độ thực phong), mà chỉ coi trọng chỉnh đốn quan lại thì không thể tận gốc loại bỏ căn bệnh thâm căn cố đế là kẻ gian tà mọc lên như nấm và tham nhũng hoành hành, đất nước mãi mãi không thể thực sự mạnh lên. Tề Quốc đã như vậy, Hàn Quốc lại càng như vậy.

"Hàn Phi Tử" dùng lời lẽ nghiêm khắc chất vấn thuyết thuật trị của Thân Bất Hại và sự thực tiễn của nó ở Hàn Quốc.

"Pháp lệnh của Hàn Quốc phức tạp rối ren, nên luật cũ của Tấn Quốc và luật mới dùng song song. Thân Bất Hại không giỏi về pháp, không thống nhất hiến lệnh, nên kẻ gian tà nhất định nhiều. Cái lợi của quý tộc nằm ở luật cũ thì làm việc theo luật cũ; cái lợi của quan lại nằm ở luật mới thì làm việc theo luật mới; nếu cái lợi nằm ở sự xung đột giữa luật cũ và luật mới thì dùng lời khéo léo ngụy biện để lách kẽ hở của pháp lệnh. Như thế, Thân Bất Hại dù có mười lần khiến Chiêu Hou dùng thuật thì kẻ gian nịnh vẫn mọc lên như nấm! Cho nên dựa vào nước Hàn mạnh mẽ vạn cỗ xe mà bảy mươi năm không thể đến mức xưng bá vương, đó là cái họa dùng thuật ở trên mà không chăm lo sửa sang pháp luật vậy!"

Dựa trên việc truyền thống thuật trị mà Thân Bất Hại để lại cho Hàn Quốc gây ra tác hại cực lớn, cũng như dựa trên sự đánh giá tỉnh táo của chính Hàn Phi đối với thuật trị, Hàn Phi đã đưa ra định nghĩa nghiêm ngặt về "thuật": "Thuật là nương theo quyền hạn mà trao chức quan, dò theo danh nghĩa mà đòi hỏi thực tế, nắm cán sinh sát, khảo sát năng lực của quần thần vậy." Dùng lời của người ngày nay mà nói, thuật trị chính là quy tắc vận dụng chế độ dùng người và chế độ hỏi trách nhiệm. Cho nên, thuật trị mà Hàn Phi xướng xuất tuyệt đối không phải là thủ đoạn quyền mưu đơn thuần, mặc dù nó cũng bao hàm cả thủ đoạn quyền mưu.

Điều Tần vương Chính thán phục nhất là Hàn Phi không vì đưa thuật vào pháp mà coi nhẹ pháp, mà xem thuật và pháp là đại đạo trị quốc không thể thiếu một trong hai. Có người hỏi, pháp trị và thuật trị cái nào quan trọng hơn? Hàn Phi đáp rằng: "Cái này giống như cơm ăn áo mặc cái nào nặng cái nào nhẹ, không thể thiếu cái nào, đều là đồ dùng nuôi sống con người. Người không ăn mười ngày thì chết. Đại hàn giá rét không mặc áo cũng chết... Quân vương không có thuật thì che mắt ở trên, bề tôi không có pháp thì làm loạn ở dưới. Cái này không thể thiếu một, đều là đồ dùng của đế vương vậy!"

Từ năm chín tuổi, Tần vương Chính đã là Thái tử nước Tần. Từ năm mười ba tuổi, Tần vương Chính đã là vua nước Tần. Từ năm hai mươi hai tuổi, Tần vương Chính đã trở thành vị quân vương thân chính của quốc gia mạnh nhất thiên hạ. Trong khoảng thời gian đó sóng gió hiểm trở không sao đếm xuyết, ông nếm trải cực kỳ sâu sắc về những quyền mưu chính đáng không thể thiếu của quân vương, có thể nói là khắc sâu trong lòng không phút nào quên. Vì thế, Tần vương Chính có sự đồng cảm sâu sắc với học thuyết thuật trị mới mà "Hàn Phi Tử" diễn giải. Khi đọc thiên "Định Pháp", Tần vương Chính liên tục uống ba tước rượu cũ lạnh ngắt, khái nhiên đập bàn nói: "Thuật trị như thế này chẳng lẽ không phải cùng sinh tồn với pháp trị sao! Hàn tử thật vĩ đại thay!"

Điều khiến Tần vương Chính phấn khích không thể kìm nén nhất chính là thiên "Cô Phẫn" của Hàn Phi.

Thiên "Cô Phẫn" của Hàn Phi không phải bộc bạch sự cô độc của bản thân, không phải giải tỏa sự uất hận của cá nhân, mà là cất tiếng kêu uất hận cho số phận của các chí sĩ biến pháp trong thiên hạ. Tần vương Chính nhớ lại, khi mới đọc "Cô Phẫn", ông lạnh sống lưng, trước mắt hiện lên những cảnh tượng thảm khốc cuồn cuộn như ác mộng: trên pháp trường xe liệt Thương Quân xương thịt văng khắp nơi máu chảy thành sông; Ngô Khởi gấm đầy tên độc gục ngã trên linh đường máu đầm đìa; Thân Bất Hại đẫm máu trên thành đâm thẳng thanh bảo kiếm vào bụng mình; mũi dao thích khách lóe sáng Tô Tần gục xuống; Triệu Vũ Linh Vương thân hình gầy rộc đang như kẻ điên xé nuốt con chim non vừa móc được, khóe miệng còn đọng vệt máu tươi...

"Sáng rõ thay Cô Phẫn, đây chính là thỉnh nguyện thư của các chí sĩ!" Đêm khuya thanh vắng, Tần vương Chính dạt dào cảm xúc đập bàn.

"Cô Phẫn" không liệt kê một vụ án máu me nào, nhưng lại khiến người ta kinh hãi, khiến người ta giật mình cảnh giác. Điều căn bản nằm ở chỗ "Cô Phẫn" với sức thấu thị vô cùng đã chiếu rọi số phận bi kịch không thể tránh khỏi của các chí sĩ biến pháp, phơi bày tương lai máu me một cách trần trụi cho phàm phu tục tử theo dõi, tuyên bố một cách lạnh lùng về con đường đẫm máu của các nhà biến pháp. Số phận của những người hy sinh vì thi hành pháp luật được Hàn Phi hé mở từng lớp một:

Đầu tiên, bản tính và sứ mệnh của chí sĩ biến pháp quyết định việc họ nhất định sẽ rơi vào thế không thể đội trời chung với giới quý tộc đương quyền. "Kẻ có trí thuật tất phải nhìn xa mà minh sát, không minh sát thì không thể chiếu rọi sự riêng tư. Kẻ giỏi thi hành pháp luật tất phải mạnh mẽ kiên trì mà thẳng thắn, không thẳng thắn thì không thể uốn nắn kẻ gian tà. Chí sĩ trí thuật minh sát, một khi được dùng thì chiếu rọi tâm địa thầm kín của kẻ trọng thần (quyền thần đương quyền). Chí sĩ giỏi thi hành pháp luật thẳng thắn, một khi được dùng thì uốn nắn hành vi gian tà của kẻ trọng thần. Cho nên chí sĩ trí thuật giỏi pháp được dùng thì đại thần quý trọng tất nằm ngoài dây mực (kỷ cương) rồi! Như thế, chí sĩ trí pháp và kẻ đương quyền là mối thù không thể cùng tồn tại!"

Thứ hai, thế lực cũ đương quyền sở hữu đủ loại ưu thế sẵn có, trong khi chí sĩ biến pháp lại mang thế yếu bẩm sinh. "Cô Phẫn" lần lượt liệt kê các ưu thế cơ bản của kẻ đương quyền, gọi là bốn sự giúp sức năm sự chiến thắng. Bốn sự giúp sức là: sự giúp sức của chư hầu, sự giúp sức của quần thần, sự giúp sức của cận thần quân vương, sự giúp sức của môn khách học sĩ. Sở dĩ có bốn sự giúp sức này là vì: "Kẻ đương quyền nắm giữ cơ yếu thì bên trong bên ngoài đều được dùng." Có quyền lực để kết giao chư hầu, có quyền lực để quyết định phân chia lợi ích của quần thần, có lợi hại liên quan đến cận thần nội thị của quân vương, có quyền lực tài lực để ban bổng lộc cho sĩ nhân môn khách, cho nên mới có bốn loại lực giúp sức này. Năm sự chiến thắng là: một là quan chức bổng lộc quý trọng, hai là vây cánh bè lũ đông đảo, ba là chiếm được đa số triều thần, bốn là người trong nước đa phần hướng theo truyền thống nên cả nước đều bào chữa cho họ; năm là có được sự yêu mến tin tưởng của quân vương. So với kẻ đương quyền, chí sĩ biến pháp lại là năm sự không thắng: một là quan chức thấp (ở thế hèn hạ), hai là không có vây cánh (cô độc một mình), ba là ở triều đình hay dân dã đều thuộc số ít (ý kiến ngược lại tranh chấp với kẻ cùng sở thích, một miệng tranh chấp với cả nước), bốn là thiếu nền tảng thâm giao cũ (kẻ mới đến tranh chấp với người quen cũ), năm là xa cách với quân vương và thân tín (kẻ xa cách tranh chấp với kẻ gần gũi được yêu tin).

Thứ ba, dưới cục diện như thế, kết cục số phận của chí sĩ biến pháp tất nhiên là bước lên đài tế làm vật hy sinh. "Căn bản tất không thắng, mà thế không thể cùng tồn tại, chí sĩ pháp thuật sao có thể không nguy? Kẻ có thể lấy tội lỗi để vu khống thì dùng công pháp mà giết! Kẻ không thể bị gán tội lỗi thì dùng tư kiếm (sát thủ) để dồn vào đường cùng! Cho nên, làm sáng rõ pháp luật mà trái ý chủ thượng thì không bị giết bởi quan lại thì tất chết dưới tay tư kiếm!" Đây là lời dự ngôn lạnh lùng nhất của Hàn Phi. Chí sĩ biến pháp chỉ cần làm tổn hại lợi ích của thế lực truyền thống (trái ý chủ thượng) thì chỉ có hai kết cục —— không chết vì công pháp (thế tộc quý tộc lấy tổ chế để quy tội), thì tất chết vì tư kiếm (sát thủ).

Thứ tư, chí sĩ biến pháp tất là vật hy sinh, nhưng chí sĩ biến pháp chết không chùn bước, thế hệ này qua thế hệ khác tiếp bước xông lên. Hàn Phi nhìn thấy rõ ràng sự tráng liệt của biến pháp, hé lộ nguyên do căn bản của sự tráng liệt này. Chí sĩ biến pháp là những người có đại dũng đại trí của cuộc đời, thà biến pháp mà chết chứ không nguyện làm vật hy sinh cho một đất nước mục nát sắp vong. "Cùng bệnh với người chết thì không thể sống! Cùng làm việc với nước vong thì không thể tồn tại! Men theo đường cũ mà giữ nước là điều không thể có được!"

Cuối cùng, "Cô Phẫn" đưa ra lời cảnh cáo lạnh lùng đối với quân vương. Cái khó của biến pháp nằm ở quân chủ, quân chủ không sáng suốt thì nước không vong thật là hiếm! Chí sĩ biến pháp cô độc tồn tại, cô độc chiến đấu. Dựa trên điều này, Hàn Phi cáo giác vị quân vương muốn mưu đồ biến pháp phải làm sao để nhận thức và bảo vệ chí sĩ biến pháp. Trong đó quan trọng nhất có hai điều: Một là, không cùng tả hữu thân tín bàn luận về chí sĩ biến pháp, càng không thể dựa vào lời bàn luận của thân tín để đánh giá chí sĩ biến pháp. "Kẻ tu sĩ (người có phẩm hạnh cao quý) không lấy quà cáp đút lót để phụng sự người khác, dựa vào sự tinh sạch của mình, càng không lấy việc bóp méo pháp luật để trị quốc... Tả hữu cận thần của nhân chủ đòi hỏi không được, quà cáp đút lót không đến thì lời gièm pha vu khống nổi lên! Công trị loạn bị khống chế bởi kẻ cận tập, hành vi tinh sạch bị quyết định bởi lời gièm chê khen ngợi thì quan lại tu sĩ bị bãi bỏ. Nghe lời của tả hữu cận tập thì kẻ vô năng ở tại triều đình, mà quan lại ngu đần bẩn thỉu ở tại chức quan!" Hai là, lợi hại của quân chủ và quyền thần khác nhau, quân chủ nhất định phải minh sát tội hành dùng việc tư lập bè lũ, ngăn chặn đường người hiền, làm hoặc loạn quân chủ làm hỏng pháp luật của quyền thần, bằng không không thể biến pháp. "Vua có lỗi lớn ở trên, bề tôi có tội lớn ở dưới, muốn tìm nước không vong là điều không thể có được!"

Rực rỡ thay Cô Phẫn, bản tế văn hy sinh của nhà biến pháp vậy!

Mãnh liệt thay Cô Phẫn, cuốn sách dự ngôn số phận nhà biến pháp vậy!

Đó chính là Hàn Phi, trong thời đại đại tranh động xáo dữ dội đó, tự giam mình ở chốn sâu thẳm mà suy tư thấu muôn dặm chiếu rọi thiên hạ, biến đủ loại bí mật quyền lực và nội mạc chính trị ít ai biết đến thành những dương mưu hoàng hoàng, bày ra dưới ánh mặt trời gay gắt, trở thành sắt luật vĩnh cửu trong sự vận hành của chốn quyền lực. Một bộ "Hàn Phi Tử" đã khiến mọi học thuyết quyền lực và học thuyết chính trị từ xưa đến nay phải biến sắc thẹn thùng, thực sự là độc nhất vô nhị của văn minh nhân loại! Cho dù là tác phẩm "Quân Vương Luận" của Machiavelli ở phương Tây sau này được vô cùng suy tôn cũng xa xa không thể sánh ngang hàng. Sự sâu sắc minh triệt, sự lạnh lùng hiểm trở, sự hùng kỳ nghiêm cẩn, sự sục sôi sắc bén, sự tàn độc kỳ quái, sự thần bí linh diệu, sự hoa mỹ hùng biện, sự sinh động hài hước của nó, không cái nào không trở thành bia đá thiên tài trên đỉnh cao văn minh đó, không cái nào không trở thành ngọn cờ học thuật của thời đại đó. Số phận của "Hàn Phi Tử" cũng giống như số phận của các nhà biến pháp mà "Cô Phẫn" của ông đã hé lộ: Trong một thời đại mà biến pháp là dòng chảy chính, ông là ngọn đuốc rực cháy thiêu rụi bóng tối; trong thời đại hẹp hòi giữ kẽ, ông lại bị các học phái truyền thống đời này qua đời khác nguyền rủa mạt sát, không thể lấy công pháp để diệt học thuyết của ông thì tất lấy khẩu tru bút phạt để vu khống con người ông, truy diệt trái tim ông. Thế nhưng, dù cho nguyền rủa thế nào đi nữa, "Hàn Phi Tử" vẫn luôn là quy tắc không thể thay thế trong chốn quyền lực, mọi kẻ đương quyền đều phải âm thầm vận hành theo quy tắc của ông. Đời sau có học giả Phùng Chấn từng nói: "'Hàn Phi Tử' là vị thuốc mạnh nhất trong các vị thuốc, bệnh nặng lâu ngày không dùng cái này không cứu được; dùng không đúng cách lập tức có thể giết người! Dù là người biết y thuật cũng phải rơm rớp lo sợ mà cẩn trọng!" Đó là chuyện sau này.

Đêm hôm đó, Tần vương Chính không thể an giấc, rượu cũ uống hết tước này đến tước khác, hoàn toàn không biết hương vị ra sao.

Canh năm gà gáy, Tần vương Chính thở dài một tiếng: "Ôi! Được gặp người này mà cùng du ngoạn thì chết cũng không hối tiếc!"

Sáng hôm sau, Tần vương Chính lập tức triệu Lý Tư và Diêu Giả đến, lý do chỉ có một câu: "Bất kể dùng phương pháp nào,vụ cầu Hàn Phi phải vào Tần." Hai người suy tính một hồi, Lý Tư đề xuất tự mình đi sứ Hàn Quốc lực mời Hàn Phi, nhưng Diêu Giả lại không cho là đúng. Diêu Giả nói: "Hàn Phi có thể vào Tần hay không, vừa ở Hàn Phi, càng ở Hàn vương. Diêu Giả hiểu nước Hàn rất sâu, đối với Hàn Phi cũng có đủ loại điều tra. Diêu Giả cho rằng, nếu lấy tấm lòng cầu hiền để mời Hàn Phi, Hàn Phi tất nhiên từ chối; chỉ có lấy uy thế đè Hàn vương, lấy Hàn vương đè Hàn Phi thì Hàn Phi mới có thể vào Tần. Trường sử vào Hàn, điểm dồn lực chỉ có thể là Hàn Phi, đối với loại quân vương nước nhỏ có thói quen mưu thuật thành nghiện như Hàn vương thì sợ rằng lực không đủ!" Lý Tư cười nói: "Hàn vương vốn là kẻ tiểu nhân, quân hạ lấy gì để khắc chế ông ta?" Diêu Giả đáp rằng: "Kẻ tiểu nhân giỏi thuật chỉ biết sợ uy hiếp, há có cái khác đâu!" Lý Tư lại cười nói: "Quân hạ sao biết Lý Tư không có tài uy hiếp Hàn vương?" Diêu Giả nói: "Thước có chỗ ngắn, tấc có chỗ dài. Tôi nhìn Trường sử là bậc đại tài trường sách, nhưng đối với kẻ tiểu nhân hèn hạ lại không giỏi ứng đối. Chỉ thế mà thôi." Lý Tư chắp tay hướng về Tần vương nói: "Lời này của Diêu Giả thần không có ý kiến khác, tùy thuộc vào phán quyết của quân thượng." Tần vương Chính lập tức đập bàn phán quyết: Diêu Giả đi sứ nước Hàn,vụ cầu Hàn Phi nhanh chóng vào Tần.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.