Đại Tần Đế Quốc 5: Thiết Huyết Văn Minh

Lượt đọc: 3550 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết Thứ Bảy
Chữ Vuông – Ngọn Cờ Văn Minh Hoa Hạ

❊ ❊ ❊

Trình Mạc không ngờ rằng, việc hắn ra tù còn khó tin hơn cả việc hắn vào tù.

Mười năm trước, Trình Mạc là Huyện thừa của Hạ Bang huyện. Khi đó, nước Tần vừa mới bắt đầu trù tính cuộc chiến diệt Hàn. Việc diệt Hàn không điều động tới lực lượng chủ lực mới của đại doanh Lam Điền sắp luyện thành, mà dùng vài vạn quân thủ thành của Nội Sử quận xuất chiến, tướng thống lĩnh là Nội Sử quận Quận thủ Doanh Đằng. Đã là Quận thủ, Nội Sử Đằng tự nhiên thông hiểu tình hình cai trị các huyện ở Quan Trung, thế là chọn lấy Hạ Bang huyện – nơi có quan lại nghiêm chỉnh nhất vùng đông Quan Trung – làm nơi đóng đại doanh hậu cần. Lúc đó, Trình Mạc được phái từ huyện sở vào đại doanh hậu cần, giữ chức Lương mạt Tư mã, chuyên quản lý việc lương thảo xuất nhập. Trình Mạc biết, sở dĩ mình được chọn vào quân đội, ngoài tài cán quân chính tạm được ra, còn vì hắn có một sở trường hiếm có: chữ nhận được nhiều, viết nhanh, hơn nữa còn có thể nhận diện được các loại văn tự và các kiểu thư thể của các nước. Thế nhưng vừa mới vào quân một tháng, Trình Mạc liền bị tống giam.

Tội danh của Trình Mạc kỳ lạ đến mức ngay cả quan khám thẩm của Đình úy phủ cũng phải trố mắt kinh ngạc – viết sai địa danh!

Quan khám thẩm Đình úy phủ hỏi Trình Mạc, viết sai chữ gì? Trình Mạc viết từng nét một, ngay ngắn viết xuống hai chữ: Nghi Dương. Quan khám thẩm nhìn kỹ một lúc rồi nhíu mày, thế này thì có gì sai? Trình Mạc lại cầm bút, bằng một thư thể độc đáo viết nhanh hai chữ. Quan khám thẩm vô cùng kinh ngạc, đây là lối viết gì? Chữ gì thế? Trình Mạc nói, đây là Lệ thư, vẫn là hai chữ Nghi Dương, đây là cách viết công văn của hạ quan. Quan khám thẩm hình như đã hiểu, liền sa sầm mặt nói, ngươi không viết sai, nhưng lương mạt lại gửi sai chỗ? Trình Mạc gật đầu nói, chính là vậy, lương thảo gửi đến Nam Dương rồi, đi sai mất hơn ba trăm dặm đường, khiến quân trú thủ Nghi Dương đứt lương mười ngày, ba binh sĩ chết đói. Quan khám thẩm lật tìm trong luật Tần mãi cũng không tìm ra điều luật trị tội liên quan. Nghĩ tới nghĩ lui, quan khám thẩm bèn yết kiến pháp quan của Quốc phủ – người chuyên quản lý giải đáp luật pháp. Pháp quan Bộc xạ chủ quản tập hợp đủ mười vị pháp quan, hội nghị nửa ngày, câu trả lời cuối cùng là: Tội của Trình Mạc, luật không có điều văn, án không có tiền lệ, giao Đình úy phủ tùy tình hình mà xử phạt. Quan khám thẩm bất đắc dĩ, đành báo lên lão Đình úy. Lão Đình úy khổ tâm suy nghĩ ba ngày, soạn ra một phán quyết: Hạ Bang huyện thừa Trình Mạc, không được phép dùng thư thể không phải quan định để viết công văn, dẫn đến đại quân đứt lương mười ngày, ba binh sĩ chết đói, xử tống giam chờ quyết định.

Ngày tuyên án, Trình Mạc không phục, chất vấn lão Đình úy ngay tại công đường: Thế nào gọi là thư thể quan định? Nước Tần từ khi có văn tự tới nay, quốc phủ đã bao giờ minh định thư thể viết như thế nào chưa? Kiểm tra khắp quan thư công văn, tám loại thư thể của thiên hạ đều có, tại sao chỉ lấy Lệ thư của hạ quan ra để định tội? Lão Đình úy vốn nổi tiếng thiết diện vô tư, suy tính nửa ngày, bèn xóa chữ "không phải thư thể quan định" trong bản phán quyết đi, sửa thành "không phải thư thể công nhận". Trình Mạc vẫn không phục, hiên ngang tranh luận: Chính trị nước Tần cầu thực hiệu, có ích thì được công nhận, xưa nay Lệ thư đều được quan phủ thừa nhận, sao chữ ta viết lại không phải là được công nhận? Lão Đình úy suy tính trái phải, cuối cùng dứt khoát phán quyết: Trình Mạc viết chữ, khiến người ta nhận nhầm, nên tội. Trình Mạc vẫn không phục, ta không viết sai, là người ta muốn nhận sai, ta có tội gì! Lão Đình úy đập bàn nói, binh sĩ chết đói là do ngươi mà ra, đây là sự thật! Người nhận nhầm có tội, người viết chữ sao có thể vô tội? Tống giam trước, lão phu sẽ báo lên Tần vương quyết đoán sau! Trình Mạc vừa giận vừa cười lại vừa bất lực, cuối cùng bị áp giải vào ngục Vân Dương. Lúc lên xe tù, Trình Mạc vẫn còn hét lớn một câu: "Văn tự không pháp! Luật điều không ghi! Trình Mạc vô tội!"

Luật Tần vốn nổi tiếng chặt chẽ, theo cách nói châm chọc của sáu nước Sơn Đông, thì phàm là chuyện gì cũng đều có pháp thức. Thế nhưng án của Trình Mạc lại trở thành một kỳ án không có luật để dựa vào, nhất thời lan truyền khắp triều dã. Nhờ duyên cớ này, Trình Mạc trong ngục Vân Dương được ngục lại đặc biệt quan tâm, phá lệ cho một cây bút lớn, một thỏi mực lớn, cũng phá lệ cho phép viết chữ lên tường. Thời gian thấm thoát thoi đưa như bóng câu qua cửa sổ, đợi tới khi bốn bức tường đá trong phòng giam đã viết rồi lau sạch mấy chục trăm lần, Trình Mạc đã quên hết tất cả, chỉ biết viết chữ, cũng chỉ biết viết chữ mà thôi.

Trình Mạc không ngờ rằng mình lại có thể ra tù, mà còn là đặc chiếu của Hoàng đế phóng thích, lại còn được Phụng Thường đại nhân đích thân đánh xe tới đón.

Như trong mây trong sương, khi Trình Mạc nhìn thấy Phụng Thường Hồ Vô Kính đầu tóc sương muối, ông kinh ngạc đến mức không nói nên lời. Trên đường đi, Hồ Vô Kính – người giữ chức Cửu khanh cao quý – đối xử với Trình Mạc vô cùng lễ độ, nói rằng Hoàng đế đã biết chuyện của ông, đặc biệt hạ chiếu phóng thích, Hoàng đế nói Trình Mạc là bậc tài năng, muốn ông làm một việc lớn cho quốc gia. Trình Mạc đã không còn tâm trí cho việc quan quyền, suốt đường không nói một câu, đờ đẫn như tượng đất. Hồ Vô Kính cũng không ép, chỉ tự nói những lời cần nói. Tới Hàm Dương, Hồ Vô Kính sắp xếp cho Trình Mạc ở trong tòa đình viện đẹp nhất của dịch quán, lại đặc biệt dặn dò Dịch quán lệnh vài câu, rồi mới rời đi. Trình Mạc chẳng nghĩ gì, chỉ ngâm mình hơn một canh giờ trong chiếc bồn tắm hoa lệ chưa từng thấy bao giờ, rồi bò lên tấm chiếu trúc mát mẻ ngủ khò khò.

Khi Trình Mạc tỉnh lại, Dịch quán lệnh đang lo lắng bất an túc trực bên giường. Dịch quán lệnh nói, ông đã ngủ năm ngày năm đêm không ăn không uống không đi vệ sinh, Hoàng đế đã phái cả Thái y tới canh giữ. Trình Mạc cười lớn, Thái y? Lão phu? Chuyện lạ phương xa sao! Tiếng cười chưa dứt, từ ngoài sảnh bước vào một ông lão râu tóc bạc phơ, hộp thuốc tinh xảo trong tay lộ ra những vết mòn dấu ấn năm tháng, ai nhìn cũng không thể phủ nhận ông là thầy thuốc. Trình Mạc cười gượng gạo, chấp nhận mọi sự kiểm tra của ông lão. Ông lão nói, tâm khí của túc hạ trầm tĩnh, may không có việc gì lớn, chỉ cần điều dưỡng nghỉ ngơi hơn nửa năm là tự nhiên hồi phục. Thế là, Dịch quán lệnh phái một quan bộc tinh anh hầu hạ ngày đêm, Trình Mạc bắt đầu cuộc sống đại nhân mà ngay cả nằm mơ ông cũng không dám nghĩ tới. Thế nhưng, điều thực sự làm Trình Mạc tỉnh táo lại là, một tháng sau vào một buổi hoàng hôn, cỗ xe sáu ngựa của Hoàng đế đỗ trước cửa dịch quán. Dịch quán lệnh vội vã chạy tới, vừa vào cửa đã hét lớn một tiếng: Xe của Hoàng đế tới đón đại nhân! Khoảnh khắc đó, Trình Mạc cuối cùng đã tỉnh lại từ cơn chấn động, một câu cũng không thốt nên lời, chỉ biết gào khóc nức nở.

Trình Mạc biết, sở trường nho nhỏ của mình cuối cùng cũng tới lúc được sử dụng vào việc lớn.

Đây là một cuộc tiểu triều hội đặc biệt nhất, năm người có thân phận khác biệt cực lớn.

Tần vương Chính đích thân nghênh đón Trình Mạc dưới hành lang Đông thiên điện, đích thân dẫn Trình Mạc vào thư phòng, đích thân giới thiệu ba người tới trước: Thừa tướng Lý Tư, Phụng Thường Hồ Vô Kính, Trung Xa phủ lệnh Triệu Cao. Quân thần an tọa, mỗi người uống một bát lớn trà đá, tiểu triều hội liền bắt đầu. Hoàng đế chưa vào thẳng vấn đề, mà đứng dậy rời án, cúi chào Trình Mạc thật sâu: "Án sai của tiên sinh, Chính biết quá muộn! Dám xin tiên sinh lượng thứ." Trình Mạc vô cùng kinh hoàng, vội vàng quỳ lạy xuống đất: "Hoàng đế bệ hạ chỉnh đốn văn tự, là công nghiệp văn minh vạn thế! Trình Mạc chỉ là một tiểu lại, có thể cống hiến cho văn minh Hoa Hạ, quả là phúc phận ba đời, nào dám vì một án sai của bản thân mà có tư oán!" Hoàng đế đỡ Trình Mạc dậy, quay sang Thượng thư đang chép lại bên án lớn tiếng nói: "Đặc chiếu của trẫm: Bổ nhiệm Trình Mạc làm chức Ngự sử, chuyên giám sát việc cải chế văn tự, trực thuộc Ngự sử đại phu phủ." Trình Mạc nhất thời nước mắt lưng tròng, lúc bái tạ đã nghẹn ngào không nói nên lời.

Hoàng đế ngồi lại xuống, gõ lên án thư đi thẳng vào vấn đề: "Cải chế văn tự, thư đồng văn, vốn là Thừa tướng khởi xướng đầu tiên. Hôm nay tiểu triều, chuyên nghị việc này. Chỉ vì Thừa tướng lãnh đạo quốc gia, việc chính trị phồn tạp, việc cải chế văn tự do Thừa tướng tổng quản quyết đoán, lấy Phụng Thường Hồ Vô Kính, Trung Xa phủ lệnh Triệu Cao, Ngự sử Trình Mạc ba người làm phó. Nhất là Trình Mạc làm chuyên chức chuyên sự, lãnh đạo các công việc thường nhật của cải chế văn tự." Sau khi bốn người cùng chắp tay nhận mệnh, Hoàng đế gật đầu với Lý Tư, giao việc hội thương cho Lý Tư chủ trì.

"Ba vị đều là thư gia trong thiên hạ, nỗi đau về việc văn tự thư từ dị chế, chắc hẳn các vị đều có cảm nhận sâu sắc."

Lý Tư đã suy tính từ lâu, vừa mở miệng liền đi thẳng vào trọng tâm, nói một cách đầy thuyết phục: "Hiện nay thiên hạ, văn tự Hoa Hạ ít nhất có bảy loại hình chế, quan dân viết ít nhất có tám loại. Đây gọi là 'ngôn ngữ dị thanh, văn tự dị chế, thư thể dị hình'. Ngôn ngữ dị thanh là việc khó thống nhất nhất trên thế gian. Ngay cả khi có Nhã ngôn quan định, cũng khó mà thống nhất vạn nghìn loại phương ngữ của thiên hạ. Bởi vậy, việc thống nhất ngôn ngữ tạm thời không bàn tới. Vào lúc này, nếu văn tự còn không thể thống nhất một chế độ, thì văn minh Hoa Hạ sẽ không thể dung hợp thông suốt! Văn tự nếu đồng, thì ngôn ngữ dị thanh sẽ không đủ để cấu thành chướng ngại cơ bản. Dẫu sao, giao lưu thư văn có cùng một pháp độ, văn minh Hoa Hạ liền có cùng một huyết mạch giao hòa. Chỉ có như vậy, cải chế văn tự là điều tất yếu!"

"Lời của Thừa tướng rất đúng!" Hồ Vô Kính và Trình Mạc đồng thanh nói, Triệu Cao đỏ mặt liên tục gật đầu.

"Cải chế văn tự có ba trục chính." Lý Tư bắt đầu triển khai kế hoạch cụ thể: "Thứ nhất, hạch định tổng lượng văn tự bảy nước, từng chữ một xác định xem có đưa vào văn tự mới hay không. Thước đo việc này cần phải cân nhắc thận trọng. Thứ hai, xác định văn tự của một nước làm cơ sở, thống nhất cải chế văn tự sáu nước còn lại. Thước đo việc này, tức là có lấy văn tự nước Tần làm gốc hay không, cần phải cân nhắc nhiều mặt. Ý của Bệ hạ là, dù lấy văn tự nước nào làm chuẩn, cũng đều phải khiến lòng người thiên hạ tâm phục."

"Chính là đạo lý này." Tần vương Chính nói: "Người Tần là man di, hãy tạo ra một dáng vẻ văn minh để thiên hạ người ta xem!"

Một lời vừa dứt, bốn người ngồi đó đều không hẹn mà cùng cười. Cải chế văn tự mà không cầu lấy văn tự nước Tần làm căn bản, tầm nhìn của Hoàng đế không nghi ngờ gì đã khiến bốn vị đại thư gia này cảm phục không thôi. Nhắc mới nhớ, Lý Tư là người nước Sở, Trình Mạc là người nước Hàn, Triệu Cao là người nước Triệu, Hồ Vô Kính là người nước Tề, không ai là người Tần gốc cả. Thế nhưng, không một ai có mảy may phản đối với lời của Hoàng đế. Nguyên nhân căn bản là, trong bao nhiêu năm mưa gió, họ đều đã hoàn toàn hòa nhập máu thịt tính mạng, thậm chí vận mệnh của cả gia tộc bộ tộc mình vào nước Tần, không một ai không tự coi mình là con dân của đại quốc phương Tây chất phác cứng cỏi này. Mà nay thiên hạ thống nhất, câu nói người Tần này của Hoàng đế lại càng thêm phần gần gũi.

"Thứ ba, xác định một thư thể rõ ràng không sai sót, để bất kỳ chữ nào cũng có thể nhìn rõ khung nét bút." Lý Tư tinh thần vô cùng phấn chấn, tiếp tục việc triển khai cải chế: "Nghĩa là, người ta có thể không biết chữ này, nhưng nhất định phải nhìn rõ được chữ này! Trình Mạc ngày xưa bị tội, chính là vì chữ có nét liền mà hình dạng gần giống nhau, dẫn đến tướng quân doanh quân nhu nhìn nhầm Nghi Dương thành Nam Dương. Điểm này, tuy nói đối với công văn là đặc biệt quan trọng, nhưng đối với việc truyền bá văn thư, sổ sách thương lữ, sinh kế dân chúng, v.v., cũng quan trọng như vậy!"

"Ba việc này, việc nào cũng là việc lớn, cần phải có phân công quản lý." Hồ Vô Kính người có thâm niên nhất lên tiếng.

"Ý ta là, ba việc lớn thực ra là hai mặt, hai việc trước là một mặt, việc sau là một mặt." Lý Tư cười nói: "Phụng Thường Hồ đại nhân chủ quản văn sự cả nước, có thể lãnh đạo hai việc trước; Thái phó Triệu Cao, Ngự sử Trình Mạc có thể lãnh đạo việc thư đồng văn. Mọi việc thực thi, một thể do Trình Mạc chủ quản. Phàm việc gì không quyết được, tới Thừa tướng phủ hội thương phương lược, sau đó báo lên Bệ hạ quyết định."

"Thực ra, đại thư gia lớn nhất là Thừa tướng!" Triệu Cao đột nhiên chen vào một câu, trán rịn ra những giọt mồ hôi.

"Chữ của Thái phó cũng rất công phu vững vàng." Hồ Vô Kính hiếm khi khen Triệu Cao một câu.

"Tiểu Cao tử có bao nhiêu tài năng, để hắn làm xong việc, do các ngươi nói là quyết." Tần vương Chính đột nhiên gọi ra cái tên hèn hạ của Triệu Cao mà ngài đã ít khi dùng tới, lại trêu chọc liếc nhìn Triệu Cao một cái, dường như cố ý nhắc nhở điều gì đó. Lần đầu tiên với thân phận triều thần tham dự triều hội trong thư phòng quen thuộc nhất của mình, Triệu Cao hưng phấn đến mức lòng bàn tay và trán thỉnh thoảng lại vã mồ hôi. Nhưng nay một câu gọi tên hèn hạ của Hoàng đế lại như một liều thuốc thần kỳ, tâm can Triệu Cao lập tức thoải mái, mồ hôi hết, mặt cũng không đỏ nữa, chỉ mong Hoàng đế mắng mình thêm vài câu. Lý Tư và Hồ Vô Kính hai người thì không hẹn mà cùng bật cười thành tiếng. Trình Mạc có chút không biết làm sao, cũng cười theo.

Sau tiểu triều hội, Phụng Thường phủ của Hồ Vô Kính lập tức trở nên bận rộn.

Hai việc đều có khó khăn riêng. Việc khảo định toàn diện văn tự bảy nước, tham khảo bổ sung lẫn nhau mà cuối cùng xác định tổng số chữ Hoa Hạ, việc này khó ở chỗ số lượng lớn công việc chi tiết, chỉ cần sơ suất một chút là có thể bỏ sót. Hồ Vô Kính vốn là Thái sử lệnh, gần như quen thuộc tất cả văn lại có tài, lập tức tuyển chọn từ các phủ trực thuộc ra hơn một trăm ba mươi người, thành lập một Văn tự khảo đính thự quy mô lớn, bắt đầu làm việc ngày đêm không nghỉ. Việc xác định văn tự cơ sở, khó khăn lại nằm ở việc chải chuốt mạch lạc lịch sử văn tự, tham khảo số lượng nhiều ít, ý nghĩa phong phú hay nghèo nàn, hình chế phồn giản, viết có rõ ràng hay không của bảy loại văn tự hiện hành, v.v., cuối cùng mới có thể xác định được. Có thể nói, việc này thực chất là một công trình khảo cứu văn tự khổng lồ, công phu trị học còn thấy rõ hơn cả việc khảo đính chữ. Suy nghĩ hồi lâu, Hồ Vô Kính tuyển chọn từ Bác sĩ cung ra sáu vị Nho gia bác sĩ, bản thân đích thân chủ trì, đặt một cái tên là Văn tự Xuân Thu thự, các vị bác sĩ đều đồng thanh tán thưởng. Dẫu sao, chư tử bách gia thời Chiến Quốc, bàn về trị học vẫn phải nói Nho gia công phu là thâm hậu nhất. Khổng Tử từng soạn "Xuân Thu", biên soạn "Kinh Thi", viết bổ sung hào từ cho "Chu Dịch", việc nào làm cũng đều chặt chẽ tỉ mỉ không thể chê vào đâu được, trở thành kinh điển được thiên hạ công nhận. Từ sau Khổng Tử, Nho gia trị học trở thành phong khí, đến thời Tử Tư, Mạnh Tử sư đồ lại càng phát huy rực rỡ. Nếu không phải Nho gia luôn kiên trì phục bích đạo Chu, chắc chắn đã là một cảnh tượng khác rồi.

Một tháng sau, sáu vị bác sĩ nhất trí cho rằng: sự truyền thừa chính thống của văn tự Hoa Hạ chính là văn tự nước Tần, chứ không phải văn tự sáu nước Sơn Đông. Hồ Vô Kính vô cùng bất ngờ, nhưng không hề lộ ra ngoài mặt, trái lại còn sa sầm mặt nói: "Văn tự cơ sở phải phục chúng thiên hạ, các vị hãy nói xem lý do ở đâu?" Sáu vị bác sĩ này là Lý Khắc, Phục Thắng, Đông Viên Công, Khỉ Lý Quý, Hạ Hoàng Công, Dụng Lý tiên sinh, bốn người sau này trở thành "Thương Sơn tứ hạo" đầu thời Tây Hán. Sáu người đều không giỏi tranh luận nhưng học vấn vững vàng, là những người biệt lập trong giới bác sĩ, trị học rất đúng sở trường. Sáu vị bác sĩ mỗi người trình bày luận điểm, nói suốt hai ngày. Sau khi luận chứng của sáu vị bác sĩ đượcChỉnh lý toàn bộ, Hồ Vô Kính tham khảo kiến giải của bản thân, viết thành một cuốn "Hoa Hạ văn tự lưu biến khảo" dài, lúc này mới tới Thừa tướng phủ.

Lý Tư xem qua một lượt, không khỏi vỗ án than thở: "Chữ chính của Hoa Hạ lại nằm ở nước Tần, thật là ý trời!"

Các vị khán giả nên biết, văn tự Hoa Hạ trải qua mấy nghìn năm, tới thời Xuân Thu Chiến Quốc sau hơn năm trăm năm phát triển phân tán, sự truyền thừa lưu biến của nó đã ít người biết tới. Xét về nguồn gốc, văn tự Hoa Hạ có hai nền tảng cơ bản: một là tượng hình, hai là biểu ý: trình tự trước sau của tượng hình và biểu ý, chính là quá trình lớn mà "Thuyết văn giải tự - Tự" của Hứa Thận thời Đông Hán sau này đã mô tả: "Thời cổ, Bào Hi thị vương thiên hạ, ngước lên xem hiện tượng trên trời, cúi xuống xem phép tắc dưới đất, xem văn (vân) của chim thú và sự phù hợp của đất đai, gần thì lấy ở thân, xa thì lấy ở vật, từ đó bắt đầu tạo Dịch, Bát quái để treo hình tượng hiến định. Đến thời Thần Nông thị thắt nút dây để trị vì và thống nhất mọi việc, trăm nghề phồn thịnh, sự dối trá bắt đầu nảy sinh. Sử quan của Hoàng Đế là Thương Hiệt, nhìn thấy dấu chân chim thú, biết phân loại có thể phân biệt khác nhau, bắt đầu tạo ra thư khế... Thương Hiệt lúc đầu tạo chữ, đại khái là dựa theo loại mà tượng hình, cho nên gọi là văn. Sau đó hình thanh nương tựa vào nhau, liền gọi là chữ." Học giả thời Tống là Tôn Tinh Diễn, thì khái quát quá trình lớn này là: "Lúc Thương Hiệt mới tạo, trước có văn (tượng hình), sau đó mới có chữ (biểu ý)."

Lọc bỏ đi màu sắc truyền thuyết thần bí mơ hồ, bộ mặt thật của quá trình lịch sử lớn này là:

Ban đầu, con người dựa trên đủ loại nhu cầu, bắt đầu có những ký hiệu khắc vạch đường thẳng đơn giản nhất. Sau đó, bắt đầu vẽ hình dáng của vật gì đó, để đối phương có thể nhận biết. Đây là tượng hình nguyên thủy nhất, thực tế chính là bức tranh đơn giản. Vật sự mà người viễn cổ vẽ ngày càng nhiều, cách vẽ liền có những quy tắc được ước định mà thành. Theo sự phổ cập dần dần của quy tắc, cách vẽ vật sự ngày càng tinh giản, những chữ tượng hình đại khái có đặc tính trừu tượng liền xuất hiện, chỉ có điều vẫn mang màu nền của bức tranh. Sau đó, ngoài giao lưu trực diện, nhu cầu giao lưu gián tiếp ngày càng mạnh mẽ, nhiều việc cũng cần phải ghi chép lại, thế là liền có nhu cầu khiến bức tranh tượng hình tiến thêm một bước có chức năng biểu ý. Hứa Thận nói sự phát sinh của nhu cầu này, dựa trên việc khắc phục hành vi làm giả "trăm nghề phồn thịnh, sự dối trá nảy sinh", cũng nên là một đánh giá độc đáo. Thế là, tới thời Hoàng Đế, hai chức năng tượng hình và biểu ý đều trải qua tôi luyện lâu dài, Hoàng Đế liền hạ lệnh đem những chữ (tranh) tượng hình biểu ý này chỉnh lý ra, công bố ra, để làm tiêu chuẩn chung cho người thiên hạ viết vẽ. Người gánh vác sứ mệnh này, nghe nói là sử quan Thương Hiệt. Thế là, có truyền thuyết Thương Hiệt tạo chữ. Xét cho cùng, không cần thiết phải nghi ngờ truyền thuyết lịch sử Thương Hiệt tạo chữ. Dù sao, văn tự cho dù là tự nhiên hình thành lâu dài như thế nào, mỗi giai đoạn thăng hoa chất biến, đều tất nhiên có công lao sáng tạo của người thống sự. Cũng giống như việc cải chế văn tự nước Tần hiện nay, cũng như bất kỳ cuộc cải chế văn minh nào thời hậu thế, không có sự lao động cụ thể của những người có tài năng xuất chúng, sự thăng hoa của giai đoạn là không thể hoàn thành.

Từ khi có nhóm văn tự đầu tiên, văn tự Hoa Hạ liền dựa vào sự khác biệt của vật liệu viết vẽ, mà ở mỗi thời kỳ lại hiện ra diện mạo khác nhau. Nguyên nhân rất đơn giản, viết vẽ văn tự trên vật liệu khác nhau, cần công cụ khác nhau, chữ hình viết vẽ ra cũng không giống nhau. Thế là, văn tự sau Hoàng Đế, có bốn giai đoạn lớn: Đào văn, Giáp cốt văn, Kim văn, Sử Trụ văn (Thạch cổ văn).

Đào văn là văn tự khắc vạch trên đồ gốm. Đây hẳn là hình thức sớm nhất khi chữ tranh trở thành văn tự. Đại Vũ lập quốc, bắt đầu có thời nhà Hạ, văn tự thời đó phần lớn khắc vạch trên đồ gốm. Tất nhiên, hoặc có thể cũng khắc văn tự trên giáp cốt, hoặc có thể cũng khắc văn tự trên thanh đồng. Bởi vì, có thuyết Vũ đúc Cửu đỉnh và khắc bản đồ Cửu Châu cùng vật sản cống nạp. Thế nhưng, hai loại hình thức viết này đều không phải là hình thức chủ lưu của văn tự nhà Hạ. Cho nên, diện mạo chân thực của văn tự nhà Hạ, tới cuối thời Chiến Quốc đã không còn có thể chỉ ra chính xác được nữa.

Giáp cốt văn là văn tự thời sơ trung kỳ nhà Ân Thương, vì phần lớn khắc trên mai rùa, hậu thế gọi là Giáp cốt văn. Giáp cốt văn là hệ thống văn tự đầu tiên thực sự trưởng thành, cách viết đã thoát khỏi đặc tính của bức tranh, mà có đặc tính viết văn tự ngang bằng sổ thẳng. Tuy nhiên, Giáp cốt văn vẫn có thiếu sót rõ ràng. Thứ nhất, lượng văn tự rất ít, không đủ để đối phó với nhu cầu thiên hạ sau này. Giáp cốt văn mà người hậu thế phát hiện, khoảng hơn ba nghìn chữ ứng dụng, số chữ có thể nhận biết được nghìn chữ. Ngay cả cộng thêm những văn tự có thể chưa ứng dụng, tổng lượng đại khái cũng không vượt quá năm sáu nghìn chữ. Thứ hai, hình thức viết không có tiêu chuẩn thống nhất, sư đồ truyền thừa mỗi người mỗi khác, rất dễ gây ra nhầm lẫn. Thứ ba, do sự khan hiếm của vật liệu khắc vạch, tính chuyên môn của kỹ pháp khắc vạch, Giáp cốt văn chủ yếu dùng cho việc ghi sự của vương thất, bói toán, rất khó phổ cập trong quan sở và dân chúng bình thường, tác dụng của văn tự bị hạn chế rất lớn.

Kim văn là văn tự thời hậu kỳ Ân Thương và thời Chu, vì phần lớn khắc đúc trên thanh đồng, đời gọi là Kim văn. Thời Tây Chu, Kim văn đã vượt xa Giáp cốt văn, trở thành hệ thống văn tự trưởng thành cơ bản. Thứ nhất, số lượng văn tự của Kim văn đã tăng lên đáng kể, cơ bản có thể thuật lại quá trình tiến hành của một sự việc. Nhiều quý tộc cứ gặp sự lớn, liền đúc loại đồ đồng hình thức đặc định, khắc đúc nguồn gốc của sự lớn này lên đồ đồng đó. "Mao Công Đỉnh" được hậu thế phát hiện, lượng văn tự của nó dài tới bốn trăm chín mươi bảy chữ, đủ thấy một đốm.

Thứ hai, do đồ đồng không dễ hư hỏng, lại là vật có thể chế tạo nhân tạo, mỗi lần đúc có thể được nhiều chiếc, sự truyền bá văn tự liền ưu việt hơn Giáp cốt văn rất nhiều. Thứ ba, hình thức viết đã tương đối đơn giản, dễ học hơn Giáp cốt văn hình chế cổ kính, và đã có phong cách thư pháp sơ kỳ. Thứ tư, trong thời Chu khi Kim văn phát triển mạnh mẽ, do văn tự đã được tương đối nhiều người nắm vững, các vật liệu viết khác cũng xuất hiện nhiều trong quan sở bình thường và quốc nhân (bình dân không phải nô lệ). Da thú, lụa vải, thẻ trúc, tấm gỗ, phiến đá, khối đá, v.v., đều có thể trở thành vật sự để khắc vạch văn tự. Chỉ có điều dòng chính của hình thức viết quan phương của vương thất quý tộc vẫn luôn là thanh đồng, cho nên gọi là Kim văn mà thôi.

Sử Trụ văn, đại thể là văn tự thời hậu kỳ Tây Chu và tiền kỳ Đông Chu (đầu thời Xuân Thu). Thời Chu Tuyên vương, thái sử tên là Trụ phụng mệnh chỉnh lý ra khoảng chín nghìn chữ văn tự chế thức quan phương, thế nên đời gọi là Sử Trụ văn. Ý nghĩa thực tế của Sử Trụ văn nằm ở chỗ: đây là lần chỉnh lý văn tự quy mô lớn nhất thời Tây Chu, lần đầu tiên trong lịch sử Hoa Hạ công bố văn tự tiêu chuẩn dưới hình thức quan phương. Cần phải nói rằng, hơn chín nghìn chữ của Thái sử lệnh nhà Chu chính là văn tự chính thống thời đó. Do hậu thế thời Đường khai quật ra mười khối đá hình cái trống, trên mỗi thạch cổ đều khắc một bài thơ bốn chữ phong cách "Kinh Thi", ghi chép tình trạng săn bắn của quân chủ nước Tần, hình chế văn tự chính là Sử Trụ văn thời đầu Xuân Thu đã thất truyền từ lâu, cho nên hậu thế cũng gọi Sử Trụ văn là Thạch cổ văn.

Cuối thời Tây Chu, người Tần cứu nhà Chu khỏi loạn Hạo Kinh, được phong làm chư hầu quốc lớn, thừa kế hợp pháp cố địa của người Chu. Người Tần vốn sống lâu nơi biên thùy mà nửa nông nửa mục, trung thành kế thừa khung cơ bản của văn minh nhà Chu, còn văn tự thì bê nguyên xi Sử Trụ văn. Hậu thế Vương Quốc Duy nói: "Cuốn 'Sử Trụ', có lẽ xuất hiện sau khi văn minh Tông Chu hưng thịnh, giữa thời Xuân Thu Chiến Quốc, người Tần làm ra để dạy trẻ nhỏ... Người Tần làm chữ sách, lại lấy riêng văn tự đó, dùng thể lệ đó, là một bằng chứng cho thấy 'Sử Trụ thiên' lưu hành riêng ở nước Tần." Nghĩa là, nước Tần thời Xuân Thu, tôn Sử Trụ văn làm giáo trình tiêu chuẩn, trẻ con bắt đầu học chữ, học chính là loại văn tự chính thống Hoa Hạ này. Trẻ nhỏ như vậy, công văn quan phủ và ghi sự dân gian tự nhiên cũng lấy Sử Trụ văn làm văn tự quốc gia. Cho tới thời Chiến Quốc, nước Tần vẫn luôn sử dụng Sử Trụ văn do vương thất Tây Chu chỉnh lý ban hành.

Thế nhưng, từ thời Xuân Thu bắt đầu, văn tự của chư hầu Sơn Đông lại có một sự biến đổi khác. Do uy quyền Thiên tử lỏng lẻo, do sự tự trị của chư hầu không ngừng mở rộng, do cả thiên hạ ngày càng hoạt bát, do vật liệu viết văn tự không ngừng phong phú, do thương lữ phồn vinh khiến đời sống xã hội ngày càng phong phú, do chiến tranh dần dần tăng nhiều, do nhu cầu giao lưu về hình thức văn tự của con người ngày càng cấp bách, v.v., nguyên nhân không chỉ một. Tóm lại là, trong tình hình vương thất trung ương đã không còn sức thống trù, văn tự các nước đều tự phát triển theo ý mình. Xu hướng phát triển cơ bản là hai mặt: một là tự tăng thêm lượng văn tự, tạo ra nhiều chữ mới phù hợp với nhu cầu thực tế và phù hợp với đặc tính văn tự Hoa Hạ, khiến chức năng biểu ý của văn tự trở nên phong phú kinh ngạc; hai là hình thức viết đa dạng hóa, vật liệu viết đa dạng hóa. Văn tự giữa nước với nước, vốn dĩ đã có sự khác biệt. Viết văn tự khác nhau của nước khác nhau trên vật liệu khác nhau bằng công cụ khác nhau, các loại lưu biến phát sinh giữa chừng, đã vượt xa sự kiểm soát của bất kỳ nước nào. Đầu thời Xuân Thu, văn tự các chư hầu quốc lớn còn đại thể tuân theo quy tắc Sử Trụ văn do Chu vương thất ban hành. Thế nhưng sau hơn năm trăm năm kích động phát sinh, văn tự của bảy chiến quốc đã có sự khác biệt rất lớn, tới mức cũng giống như "ngôn ngữ dị thanh", "văn tự dị hình" cũng trở thành một biểu trưng phân trị phổ biến nhất.

Dựa trên những lưu biến kể trên, tới thời Thủy Hoàng đế thi hành cải chế văn tự, so với văn tự chính thống mà nước Tần phụng hành, điểm khác biệt lớn nhất của văn tự sáu nước Sơn Đông nằm ở hai chỗ: một là văn minh Trung Nguyên hưng thịnh lâu dài, danh sĩ học nhân nhiều như sao trên trời, đến mức độ gia tăng lượng văn tự vượt xa văn tự nước Tần; hai là hình thức viết rất tinh giản, thể hiện ra tính nghệ thuật thư pháp to lớn và đặc tính cá nhân của tộc quần địa phương, cách viết của nhiều chữ, gần như đã thoát ly khỏi hình chế cơ bản của văn tự tượng hình. Xét về tính phong phú biểu ý của văn tự, tính tinh giản đẹp đẽ của hình chế văn tự, văn tự nước Tần rõ ràng là có phần ngưng trệ.

"Nếu lấy văn tự nước Tần làm chuẩn, liệu có bù đắp được sự thiếu sót về biểu ý?"

Tần vương Chính đọc kỹ "Hoa Hạ văn tự lưu biến khảo", lại nghe xong lời bẩm báo của Hồ Vô Kính và sáu vị bác sĩ, câu đầu tiên liền không che đậy đi thẳng vào trọng tâm, "Nếu văn tự của sĩ nhân thiên hạ không thể biểu ý, chữ Tần chẳng phải là để lại tai họa cho thiên hạ sao!"

"Bệ hạ chớ lo, tuyệt không có đạo lý đó." Hồ Vô Kính khẳng khái nói: "Chữ mới do sáu nước tạo ra mà văn tự nước Tần không có, Văn tự khảo đính thự đã liệt kê từng cái một, toàn bộ bổ sung vào văn tự nước Tần. Qua khảo đính thự đếm và hợp lại nhiều lần, tình hình văn tự bảy nước là: nước Ngụy thường dùng hơn hai nghìn một trăm chữ, tổng cộng có hơn hai mươi sáu nghìn một trăm chữ; nước Triệu thường dùng hơn một nghìn ba trăm chữ, tổng cộng có hơn hai mươi mốt nghìn ba trăm chữ; nước Hàn thường dùng hơn hai nghìn một trăm sáu mươi chữ, tổng cộng có hơn hai mươi ba nghìn chín trăm chữ; nước Yên thường dùng hơn một nghìn tám trăm chữ, tổng cộng có hơn mười tám nghìn chữ; nước Sở thường dùng hơn một nghìn chín trăm chữ, tổng cộng có hơn hai mươi mốt nghìn chữ; nước Tề thường dùng hơn hai nghìn một trăm chữ, tổng cộng có hơn hai mươi mốt nghìn chữ."

"Nước Tần thế nào?"

"Qua sự tra xét tỉ mỉ của khảo đính thự: từ sau biến pháp Thương Quân, chữ Tần cũng dần dần tăng nhiều, chữ thường dùng tăng lên khoảng một nghìn ba trăm năm mươi chữ, tổng cộng có mười một nghìn sáu trăm sáu mươi hai chữ."

"Chữ mới mà Tần không có mà nước khác có, đại khái là bao nhiêu?"

"Tổng hợp chữ mới của sáu nước, tổng cộng hơn mười ba nghìn tám trăm sáu mươi chữ."

"Hai bên bù đắp cho nhau, văn tự Hoa Hạ tổng cộng gần ba vạn!" Bác sĩ Hạ Hoàng Công khẳng khái bổ sung.

"Thư văn biểu ý, đủ sức cho những luận thuyết vĩ đại của trời đất bốn biển!" Bác sĩ Lý Khắc cũng phấn khởi hưởng ứng.

"Tốt! Lấy Tần bổ mới, mà thành văn tự thống nhất thiên hạ, không mất đi việc vừa kế thừa đại thống văn minh, vừa bảo đảm sáng tạo văn minh, là cách đối phó tốt nhất!" Hoàng đế đập bàn quyết đoán, rõ ràng là rất vui mừng, "Thế nhưng, hình chế chữ Tần phồn phức, văn tự sáu nước tinh giản. Phồn giản mất cân bằng, tất không thể lưu truyền lâu dài. Chỗ trọng yếu ở đây, là phải sáng tạo ra một thư thể mới, không để sinh ra nhiều dị nghĩa. Nếu không, vẫn không thể thông dụng."

"Bệ hạ minh triết!" Hồ Vô Kính và các bác sĩ đồng thanh nói.

Văn tự cơ sở đã định, Trình Mạc lập tức trở nên quan trọng.

Cái gọi là cải chế văn tự, trọng tâm là thư đồng văn. Thế nào là thư đồng văn? Tức là cho tất cả các chữ một cách viết thống nhất rõ ràng, để có lợi cho việc nhận biết. Trình Mạc mười năm trong ngục, chuyên tâm vào viết chữ, lúc tiêu mòn cũng từ sự trắc trở của bản thân mà ngộ ra bí ẩn trong đó. Phàm là văn tự thiên hạ, khó viết không sao, quan trọng là phải dễ nhận, mà mấu chốt của dễ nhận, chính là phải có cách viết thống nhất được công nhận. Chỉ cần cách viết có pháp độ được công nhận, thì chữ dù có khó nhận tới đâu, cũng sẽ có chỗ chỉ định xác định không thay đổi. Đến lúc đó, trừ khi ngươi không biết chữ đó, thì chỉ có chữ viết sai, mà không có chữ nhận nhầm. Ví dụ như cái "Nam Dương" và "Nghi Dương" kia, giả sử có cách viết quan định, sao lại tới mức tướng quân nhận nhầm?

Từ thời Xuân Thu Chiến Quốc tới nay, hình thức viết thiên hạ mỗi cái đều lấy sự tiện lợi làm trọng, đã hình thành tám loại cách viết: một gọi là Đại triện, đây là cách viết chính thống của Sử Trụ văn nước Tần; hai gọi là Tiểu triện, đây là cách viết thực dụng của quan phủ nước Tần đối với Sử Trụ văn thời Chiến Quốc, tương đối tinh giản; ba gọi là Khắc phù, đây là thư pháp dùng dao khắc thẻ trúc; bốn gọi là Trùng thư, cũng chính là Điểu thư, là loại thư pháp mà nhiều văn sĩ hiếu cổ thích dùng để viết thư tín, đầu chữ thường có hình dạng chim sâu, là tên gọi; năm gọi là Mỗ ấn, là loại thư pháp khắc dùng cho quan ấn của các nước; sáu gọi là Thự thư, đây là loại thư pháp công văn tương đối thông hành của quan phủ các nước, tương đối chỉnh tề, và còn được kèm theo ấn ký đặc biệt; bảy gọi là Thù thư, Thù là binh khí, Thù thư chính là thư pháp văn tự khắc trên binh khí, nét bút tương đối tinh giản; tám gọi là Lệ thư, là loại thư pháp do Tư lại (lại viên làm văn thư trong quan phủ) sáng tạo ra để viết nhanh, vì có tác dụng "tả lệ (lại) chi thư", được thiên hạ gọi là Lệ thư.

Suy nghĩ hồi lâu, Trình Mạc xác định một phương lược thư đồng văn, dâng lên Lý Tư.

Phương lược của Trình Mạc là: Tiểu triện làm gốc, Lệ thư làm phụ; các loại thư khác, dân chúng tùy ý. Giải thích của Trình Mạc với Lý Tư là: "Tiểu triện dùng cho công văn, thư văn, khế ước văn, tác dụng là tiện cho việc xác nhận. Lệ thư làm phụ, tác dụng là nhanh chóng tiện việc. Còn như sĩ tử dân chúng mỗi người viết qua lại, thì tùy ý họ."

Các vị khán giả lưu ý, vì Tiểu triện đã cách xa thế giới ngày nay, cho nên nói Tiểu triện có lợi cho việc xác nhận, người thường rất khó hiểu. Các vị khán giả chỉ cần lấy văn tự hậu thế ra so sánh suy ngẫm, liền lập tức thông suốt: thư pháp in ấn lấy Tống thể làm căn bản, viết thì rất phí sức, nhưng vì nó tiêu chuẩn chính quy, đọc thì lại rất thảnh thơi; nếu sách báo đều lấy tự do thể viết tay, không nghi ngờ gì là cực kỳ bất lợi cho việc đọc. Cho nên, Tiểu triện giống như in ấn thể thời hậu thế, nó lấy sự hy sinh biến hóa phong phú của nghệ thuật thư pháp làm cái giá, thành tựu vật tải mạnh mẽ nhất cho việc truyền bá văn minh. Đây, chính là tác dụng lịch sử của Tần triện vậy.

"Tốt! Lão phu đồng ý!" Lý Tư vui vẻ đập bàn.

Ba ngày sau, phương lược của Trình Mạc được dâng lên án Hoàng đế. Do Thủy Hoàng đế không hiểu lắm về thư pháp, Lý Tư đích thân dẫn Trình Mạc yết kiến Hoàng đế, lần lượt giải thích một cách tỉ mỉ. Hoàng đế nghe một cách đầy hứng thú, hỏi Trình Mạc làm thế nào để thực thi? Trình Mạc bẩm báo nói: "Tiểu triện là văn tự chế độ quan phương, không phải người công lực thâm hậu thì không thể thành chương pháp. Thần định xin Thừa tướng, Phụng Thường, Thái phó ba vị đại bút, mỗi người làm một bài ban hành thiên hạ, để làm quy phạm, giống như độ lượng hành là khí đo lường pháp định, có được chăng Bệ hạ quyết định." Thủy Hoàng đế lập tức vui vẻ đập bàn: "Tốt! Đến lúc đó khắc nhiều một bản, trẫm treo trong thư phòng để suy ngẫm kỹ, cũng học lấy một tay thư pháp của ông ấy!" Lý Tư và Trình Mạc không khỏi cười lớn. Trình Mạc lại bẩm báo nói, Lệ thư sáng chế, hắn muốn đặc biệt xin một người tương trợ, dám xin Bệ hạ cho phép. Thủy Hoàng đế cười nói: "Chiêu mộ thư gia vốn là trách nhiệm của Ngự sử, còn cần trẫm nói sao?" Trình Mạc nói: "Người này tài năng xuất chúng, chỉ tính tình quái gở, đối với chính sự Tần có nhiều ý kiến, cho nên xin báo trước." Thủy Hoàng đế cười lớn: "Mắng vài câu chính sự Tần thì có gì quan trọng, chỉ cần hắn nguyện làm việc cho thiên hạ, trẫm đích thân gặp hắn nghe hắn mắng thì có gì đâu!"

Mặt trời đỏ nhô lên khỏi đỉnh núi Trác Lộc, Vương Thứ Trọng cùng sư đồ bắt đầu buổi viết chữ buổi sáng như thường lệ.

Dưới vách núi, một thiếu niên khỏe mạnh vừa cố sức khuấy thứ vật màu đỏ trong hố đá, vừa hét lớn: "Thầy, Chu mặc được rồi –" Tiếng hét vang vọng thung lũng, trên con đường nhỏ bên vách núi, một ông lão râu tóc bạc phơ, áo vải chống gậy trúc bước đi vững chãi đi tới. Ông lão bước tới trước hố đá, gậy trúc đập "bạch" một cái lên tảng đá lớn, gậy trúc trong tay đột nhiên biến đổi, lông ở đầu gậy cứng đờ bay phấp phới, gần giống như đuôi ngựa dài xòe ra trong không trung. Nhìn nhìn nước dịch sáng bóng trong hố đá, ông lão tán thưởng gật đầu: "Tiểu tử có tiến bộ, màu mực chuẩn rồi." Lại ngẩng đầu nhìn vách đá ngọc trắng khá trơn láng, "Tài nghệ làm đá của tiểu tử cũng được, không phí công vô ích, vách đá này mài giũa tốt lắm." Thiếu niên cười lớn: "Thầy muốn để văn kỳ lại cho thiên hạ, có thể không có một hòn núi tốt sao!" Vừa nói vừa bê tới một chậu gốm, nhanh nhẹn dùng muôi gỗ lớn múc đầy thứ trong hố đá vào chậu, bước nhanh tới dưới cái giá gỗ bên cạnh vách núi, lại lắc lư đập gõ cái giá gỗ cao hơn một trượng một hồi, quay người chắp tay nói: "Thầy, thang giá vững chắc không sai sót!" Ông lão gật đầu, đầu gậy vươn vào hố đá, đám lông cứng đờ bay phấp phới kia lập tức túm lại thành một cái túi đỏ bóng loáng. Nhân thế nhấc lên vẩy một cái, hố đá dậy sóng gợn, ông lão cũng bước tới dưới vách đá. Thiếu niên hăng hái nói: "Thầy, hôm nay viết gì?" Ông lão nói: "Tiểu tử muốn học gì?" "Bát phân thư!" Thiếu niên không chút do dự trả lời. Ông lão thong dong cười: "Cũng được, hôm nay Bát phân thư, để lại cho thiên hạ một bài hịch văn."

Thiếu niên đội chậu gốm. Ông lão bước lên thang giá. Cây bút gậy trúc dài nặng vươn ra, lại vững vàng không rung động chút nào. Ông lão bút lớn vạch một đường ngang không trung trên vách đá ngọc trắng, một đường đỏ tươi trải dài lập tức mở ra trên vách đá. Thiếu niên dưới vách đá hét lớn một tiếng: "Yến đầu trĩ vĩ! Giản lược thẳng thắn, Bát phân là dừng! Tốt!" Ông lão trên giá không nói lời nào, lại ra sức vạch một nét, đầu bút gậy trúc dài lại vươn vào chậu gốm trên đỉnh đầu thiếu niên hút mực. Ông lão nhấc bút, thiếu niên liền bay người lấy mực, đội chậu gốm chờ dưới giá gỗ. Cứ như vậy, giữa những khoảng nghỉ bút lớn ngang dọc, chừng hai canh giờ, ông lão mới xuống khỏi thang giá.

"Tần là vô đạo, hổ lang tàn độc, hủy hoại thư đạo, tàn phá văn minh của ta, thiên đạo sáng tỏ, sao có thể lâu dài!" Thiếu niên lớn tiếng đọc một lượt, nhảy nhót vỗ tay hoan hô, "Thầy vạn tuế! Đại văn vạn tuế –"

"Vạn tuế? Chỉ sợ lão phu cũng là Trình Mạc thứ hai thôi." Ông lão lắc đầu cười nhạt.

"Thầy! Bài vách đá văn này chắc chắn sẽ truyền khắp thiên hạ, phải đặt cho một cái tên thôi!" Thiếu niên vẫn còn hăng hái.

"Tiểu tử hãy nói xem, sao có thể truyền khắp thiên hạ?"

"Chữ tốt, Bát phân Lệ thư! Văn tốt, nói điều thiên hạ không dám nói!"

"Nói không sai, đặt tên gì đây?"

"Vương Thứ Trọng thảo Tần hịch!"

"Tần phụ thiên hạ điều gì, mà được hịch văn của Thứ Trọng thảo phạt!" Đột nhiên, một tràng cười lớn vang vọng khắp thung lũng.

"Ông là người nào!" Thiếu niên một bước nhảy tới, chắn ngang cửa đường bên cạnh vách núi.

"Ông là... Trình? Trình Mạc!" Ông lão quay người, trân trối nhìn người vừa tới trên đường núi.

"Thứ Trọng huynh! Trình Mạc tới đây –"

Một ông lão vứt bỏ bút gậy trúc. Một ông lão vứt bỏ túi hành lý trên lưng. Hai ông lão gần như đồng thời kinh hỉ kêu lên, lao tới, ôm chặt lấy nhau... Hai người không màng đánh giá văn chữ trên vách đá, cũng quên sạch bút mực và đồ nghề bên cạnh, anh kéo tôi tôi kéo anh rồi lau những giọt nước mắt già nua, hớn hở đi mất. Tới khi thiếu niên vác túi đồ ôm bút lớn đuổi kịp tới căn nhà tranh trong rừng sau vách núi, hai ông lão đã ngồi dưới gốc cây lớn uống rượu bát lớn. Cuộc nhậu này, từ chính ngọ tới hoàng hôn, từ hoàng hôn tới trăng lên, từ trăng lên tới bình minh, lại từ bình minh tới trăng lên, thế mà lại vô cùng tận. Ngày đêm thở dài cảm khái, tới chạng vạng ngày thứ ba, hai ông lão dưới gốc cây lớn nằm vật ra, thiếu niên trước nhà tranh cũng ngủ khò khò...

Sự quen biết kết giao của Trình Mạc và Vương Thứ Trọng, có sự trắc trở đặc biệt mà người thường khó mà hiểu thấu.

Vương Thứ Trọng là người quận Thượng Cốc nước Yên, tổ tiên từng là chi nhánh vương tộc nước Yên. Sau Yên Dịch vương, quyền thần Tử Chi nước Yên chấp chính, bức Yên vương Khoái thiện nhượng, khiến nước Yên rơi vào đại loạn. Trong cuộc loạn đó, tổ tiên Thứ Trọng theo phe Tử Chi. Sau đó, Yên Thái tử Cơ Bình (Yên Chiêu vương) nhờ sức mạnh nước Tề bình loạn, sau khi lên ngôi chỉnh đốn vương tộc, tổ tiên Thứ Trọng bị biếm truất làm bình dân, lưu đày tới Thượng Cốc cày chăn nuôi tự sinh tự diệt. Ba đời sau, gia tộc Thứ Trọng sa sút thành thương lữ, tất cả dấu hiệu vương tộc chỉ còn lại một họ tộc tự xác định. Vương Thứ Trọng sinh vào cuối thời nước Yên, đối với nước Yên không chút lưu luyến, thiếu niên chưa làm lễ quán đã theo xe ngựa thương lữ của tộc nhân tiến vào Trung Nguyên, cầu học tại Đại Lương có văn hoa đôn hậu. Trong mười năm tu học, Thứ Trọng để giảm bớt gánh nặng cho gia đình, thường tới những quan sở có lại viên quen biết giúp xử lý văn thư, để mong có được chút ít trợ giúp áo cơm. Thứ Trọng thiên tư rất cao, văn thư chế tác ra vô cùng xuất sắc, phàm là sao chép, đều nhanh hơn lại viên thường rất nhiều. Lúc đó, pháp độ nước Ngụy lỏng lẻo, công văn quan sở không hạn chế thư thể, thông hành một loại Lệ thư nhanh chóng. Vương Thứ Trọng cần cù thông minh, rất nhanh đã trở thành thiếu niên tài tuấn có danh vọng ở Đại Lương. Ngay lúc này, cha Thứ Trọng vì lao lực mà qua đời, Thứ Trọng đành phải về nhà nắm giữ xe ngựa thương lữ để mưu sinh cho cả gia đình. Năm thứ ba Thứ Trọng kinh doanh, lần đầu tiên vào nước Tần, kết giao với Trình Mạc.

Tại thành huyện Hạ Bang vùng đông Quan Trung, sáu cỗ xe bò đầy ắp hàng hóa sắp vào thành, Vương Thứ Trọng lại bị mang vào huyện sở một cách khó hiểu. Một Huyện thừa mặt đen đập xuống một tấm thẻ trúc: "Chữ nghĩa trong chiếu thân thiếp của túc hạ không đúng pháp, theo chế độ Tần không thể thông hành." Vương Thứ Trọng lâu nay chịu ảnh hưởng của sĩ phong Sơn Đông, vốn coi thường người Tần vô văn, nghe vậy cười nhạt nói: "Luật Tần có chữ thức, chưa từng nghe qua!" Huyện thừa mặt đen nói: "Luật Tần quả không có chữ thức, nhưng chữ trong chiếu thân thiếp của túc hạ người Tần không nhận ra, chẳng phải là làm lỡ việc một cách vô ích sao? Vì túc hạ mà tính, đổi thiếp rồi hãy tới." Vương Thứ Trọng nói: "Chỉ sợ là do ông tự mình không nhận ra thôi, đừng lấy quan pháp chặn miệng ta." Huyện thừa mặt đen lập tức đổi sắc mặt, liền lấy mực bút da giấy, cầm bút viết loẹt xoẹt vài hàng đẩy tới, cười nhạt nói: "Tự mình xem xem, Lệ thư của bản quan thế nào?" Vương Thứ Trọng vừa nhìn, lập tức cúi chào thật sâu nói: "Lệ thư của đại nhân thật là một phong cách riêng, hạ quan dám xin bái làm thầy học chữ." Huyện thừa mặt đen trêu chọc cười: "Thương lữ Sơn Đông cầu lại Tần học chữ, trách túc hạ nghĩ ra được cũng hay thật." Vương Thứ Trọng lại cúi chào thật sâu: "Hạ quan vốn là sĩ tử, không phải thương lữ, nếu được đại nhân thu làm môn nhân, hạ quan nguyện bỏ thương học chữ." Huyện thừa mặt đen cười lớn đầy khinh miệt: "Người Tần ta không thu đệ tử cỏ rác, ngươi nếu có thể viết được ba hai chữ, hoặc có thể nói tiếp." Vương Thứ Trọng không nói lời nào, bước tới trước công án, cầm bút liền viết loẹt xoẹt hai hàng Lệ thư lên chỗ trống trên tờ giấy da mà Huyện thừa viết chữ. Sắc mặt Huyện thừa mặt đen lập tức thay đổi, ngay lập tức đứng bật dậy cúi chào thật sâu: "Thư thể của tiên sinh cứng cỏi linh động, giản lược rõ ràng, Trình Mạc ta đây xin bái tiên sinh làm thầy, bỏ quan học chữ!"

Trong chốc lát, cả hai không hẹn mà cùng cười lớn.

"Trình huynh là Chung Tử Kỳ, Thứ Trọng là Du Bá Nha!"

"Vì chữ mà tri âm, thật là kỳ lạ thật là sảng khoái!"

Sau một chầu uống rượu, hai gã thư si trẻ tuổi đã kết thành đôi bạn chí cốt tâm đầu ý hợp.

Mười năm sau, ngay khi hai người hẹn nhau bỏ quan bỏ thương cùng nhau du ngoạn viết kín khắp các vách đá tảng đá thiên hạ, Trình Mạc đột nhiên tống giam. Nghe tin dữ, Vương Thứ Trọng không chút do dự liền xử lý tất cả công việc thương lữ, mang theo hơn nghìn vàng tích lũy nhiều năm chạy tới Hạ Bang, muốn dốc hết gia tài cứu Trình Mạc. Nhưng luật pháp nước Tần nghiêm ngặt hơn Sơn Đông rất nhiều, Vương Thứ Trọng liên tiếp bôn ba giữa Hạ Bang và Hàm Dương, đừng nói là không có cửa cứu, ngay cả việc gặp mặt Trình Mạc cũng không được như nguyện. Cuối cùng, Vương Thứ Trọng chỉ lấy được một tấm lụa trắng từ tay một lại viên Hạ Bang quen biết, đó là di ngôn Trình Mạc để lại cho hắn: Thế gian không còn Mạc nữa, huynh tự trân trọng, ngày mà vách đá thiên hạ viết hết, Mạc ở trong tầng mây! Ôm tấm lụa trắng đó, Vương Thứ Trọng đau đớn không muốn sống, đánh xe chạy tới ngoài ngục Vân Dương, đốt sạch ba xe trúc bạch mà hắn và Trình Mạc đã viết nhiều năm, đem cả bút nghiên mực cũng ném hết vào lửa, dứt khoát bước vào dòng sông Vị Thủy cuồn cuộn... Nếu không phải vị lão chấp sự trung thành của thương xã liều chết cứu mạng, Vương Thứ Trọng sớm đã táng thân trong Vị Thủy rồi. Lão chấp sự nói, công tử dù không nghĩ tới tính mạng bản thân, cũng nên vì Trình Mạc tiên sinh mà nghĩ; tiên sinh bị bạo Tần hãm hại, công tử sao có thể không vì tiên sinh mà lên tiếng, lại đi tìm cái chết vô ích chứ!

Sau một trận bệnh nặng, Vương Thứ Trọng cuối cùng đã đứng dậy. Lão chấp sự đã chết, gia đạo lụi bại. Vương Thứ Trọng thu cháu của lão chấp sự làm học trò, vào một đêm trăng đen gió lớn rời xa vợ con đang chìm trong giấc ngủ, từ đó lánh xa cõi trần, trôi vào những núi non sông hồ bao la sừng sững, đem lòng thù hận đối với bạo chính nhà Tần viết lên vạn vạn vách đá...

"Giấc mộng lớn tái sinh, không ngờ Trình huynh lại làm quan cao nước Tần, ý trời sao mà trêu ngươi thế!"

"Thân cõi trần có đáng là gì! Điều không thể cắt bỏ, chính là tâm chí của huynh và ta!"

"Nhân sinh đã chia đôi đường, tâm chí đã qua, chỉ là mây khói thoảng qua mà thôi."

"Huynh nói sai rồi! Tâm chí hằng còn, nhân sinh sao có thể chia làm hai?"

Sau một hồi uống rượu kể lể, một giấc ngủ say nồng, tỉnh dậy, hai ông lão tái ngộ hoạn nạn lại sinh ra khoảng cách. Trình Mạc chân thành cười, Vương Thứ Trọng lại lạnh lùng sa sầm mặt. Trình Mạc lặp đi lặp lại kể lể việc mình vào ngục không phải bạo chính hãm hại, mà là thực sự do viết chữ dẫn tới đứt lương đói chết người, dẫu sao cũng nên có gánh vác, một mạng đền một mạng, huống chi là đói chết ba mạng? Lảm nhảm cả ngày, Vương Thứ Trọng bớt buồn phiền đôi chút, thở dài một tiếng nói: "Trình huynh bản thân đã không còn hận chính sự Tần, thì còn nói gì nữa! Chỉ nói, tìm lão phu có việc gì?" Trình Mạc ngạc nhiên cười: "Thứ Trọng biết rõ mà còn hỏi, ngoài tâm nguyện chưa hoàn thành của huynh và ta, còn có việc gì?" Vương Thứ Trọng cứng rắn nói: "Văn tự nước Tần phồn tạp hỗn loạn, thô dã không văn, lão phu không thèm vì hắn mà tiêu tốn bạc đầu!" Trình Mạc cười lớn một trận, liền kể việc cải chế văn tự triều mới từ đầu, tôn chỉ, phương lược, khảo định văn tự, phạm thức viết, sự coi trọng đặc biệt của Hoàng đế và Thừa tướng, cuối cùng nói thẳng tới cách nói mắng Tần của Thủy Hoàng đế đối với Vương Thứ Trọng, cuối cùng nói: "Thứ Trọng hãy tự hỏi lòng mình, từ cổ chí kim thiên hạ có vị vua như vậy không? Có cuộc cải chế văn tự sâu rộng như vậy không? Huynh và ta sinh ở thế gian, cầu mong điều gì, chẳng qua lấy chữ làm mệnh mà thôi! Nay có cơ hội tốt như vậy, huynh và ta có thể thành tâm nguyện, có thể lập công nghiệp, trên có thể đối với trời, dưới có thể đối với đất, tại sao vì tâm bệnh của bản thân mà tự loại mình ra khỏi văn minh thiên hạ?"

"Thế nhưng, lão phu có một điều kiện?"

"Nói! Huynh muốn thế nào?"

"Chỉ làm việc, không làm quan, việc xong thì đi."

Trình Mạc cười lớn một trận nói: "Huynh đệ à, ta còn chưa nói! Việc này làm xong, ta còn muốn làm quan sao? Cùng huynh, lại du ngoạn tứ hải! Huynh nếu không yên tâm, ta lập tức từ quan, huynh và ta cùng làm việc!"

"Tốt! Tâm này của Trình huynh, giải nỗi sầu cho ta rồi!" Vương Thứ Trọng vui mừng khôn xiết, lập tức hét lớn đồ đệ thu dọn hành lý, quay người lại cười: "Lão huynh vẫn đừng vội từ quan, thân quan dễ làm việc. Người cầu người, chẳng qua chỉ là tâm chí thôi."

Tâm ý đã quyết, hai người cùng đồ đệ khỏe mạnh vác hành lý đơn giản lập tức ra núi. Xe ngựa tùy tùng của Trình Mạc vẫn luôn cắm trại chờ đợi ở cửa núi, hai người vừa tới liền lập tức lên đường, tiến về phía nam trong đêm. Vương Thứ Trọng cảm khái trước sự hùng tráng nghiêm chỉnh của xe ngựa tùy tùng. Trình Mạc cười đáp, đây là do Hoàng đế đặc biệt dặn dò Thái phó thự phái tới, là vì huynh, không phải ta – một Ngự sử – có thể có được. Vương Thứ Trọng im lặng. Hôm sau dựng trại nấu cơm, Vương Thứ Trọng lập tức kéo Trình Mạc bắt đầu trù tính pháp thức thư thể mới. Vương Thứ Trọng nói, Lệ thư Bát phân cầu là thực hiệu, nhanh chóng tiện lợi làm gốc, phải có một căn bản: cải cấu trúc tượng hình của Đại triện Tiểu triện, lấy nét bút viết ngang bằng sổ thẳng làm cấu trúc; nếu không, văn tự vẫn không thoát khỏi hình họa. Trình Mạc vô cùng đồng ý, lại đề xuất một điều: trọng tâm của thư thể là nét chuyển, phải cải cách sự xoay tròn của Đại triện Tiểu triện thành vuông góc, vận bút sẽ nhanh hơn rất nhiều. Hai người đồng thanh tán đồng lẫn nhau, sảng khoái đến mức cười lớn một hồi, dường như lại trở về cảnh giới cùng nhau học hỏi lẫn nhau năm nào.

Lý Tư giao chính sự cho Hữu tướng Phùng Khứ Tật, đắm mình trong đại dương văn tự.

Trình Mạc – người tổng quản vận hành cải chế – tấu xin Hoàng đế cho phép, đem tất cả lại viên tham gia cải chế văn tự chuyển vào Bác sĩ học cung. Lý Tư v.v. người sáng tạo Tiểu triện một tòa đình viện, Trình Mạc v.v. người sáng tạo Lệ thư một tòa đình viện, lại viên Văn tự khảo đính thự một tòa đình viện, tất cả bác sĩ đều là hậu thuẫn, có thể tùy thời tham gia hội thương. Bên Trình Mạc triển khai vững chắc, hai người Trình Mạc và Vương Thứ Trọng vừa xác định phương lược, việc chính là ngày ngày viết chữ ngày ngày nghị chữ, có thể nói là ngày ngày có tiến triển. Bên Lý Tư, Hồ Vô Kính, Triệu Cao, lại bị kẹt hơn mười ngày không có tiến triển. Khó khăn trọng yếu nhất nằm ở ba chỗ:

Thứ nhất, khó khăn về chế độ chữ. Thời Chiến Quốc, Tiểu triện đã phát triển thành một thư thể lưu hành. Chính vì lưu hành, hình chế liền khác nhau tùy theo nước tùy theo địa điểm tùy theo người, không có hình chế thống nhất. Muốn thống nhất hình chế, tất phải định pháp độ trước, và phải viết ra được một số phạm thức mẫu chữ. Mà khó khăn của phạm thức pháp độ, sao có thể không có tranh cãi?

Thứ hai, khó khăn về số lượng chữ. Nghĩa là, đem tất cả hơn ba vạn văn tự thiên hạ đã khảo định toàn bộ viết thành Tiểu triện, hay chỉ viết một phần, hay chỉ viết chữ thường dùng? Viết toàn bộ, số lượng quá lớn, trì hoãn thời hạn cải chế. Viết một phần, thì tồn tại vấn đề phân chia thế nào, viết chữ nào? Phàm là những điều này, cũng có tranh cãi.

Thứ ba là nỗi khó về văn thể. Nghĩa là viết thế nào cho phải? Chỉ xếp từng chữ đơn lẻ? Hay biên soạn thành một loại văn thể, vừa giúp người ta học chữ, vừa giúp truyền bá kiến thức? Viết từng chữ thì nhanh, nhưng lại quá đơn điệu, đối với trẻ em mới học thì vô cùng khô khan. Còn biên soạn thành văn thể, thì khó tránh khỏi lặp chữ, không đạt được hiệu quả tăng số lượng chữ cần học. Nỗi khó này là tốn tâm tư nhất.

Trong mười ngày liên tiếp hội thương, lại tiếp thu rộng rãi các mưu hoạch từ phía các bác sĩ, ba người Lý Tư, Hồ Vô Kính, Triệu Cao lại không ngừng thảo luận, suy ngẫm. Ngày quyết định cuối cùng, Lý Tư đứng ra, căn cứ vào ba nỗi khó trên, xác định ba pháp độ. Một là, hình chế tiểu triện lấy Tần triện (tiểu triện lối viết của nước Tần) làm gốc. Lý do là nét Tần triện phức tạp, khó viết nhưng dễ nhận, không dễ bị nhầm lẫn. Để đề phòng hình chế chữ quá đơn giản mà khó phân biệt, lần cải cách này buộc phải quy định rõ cách viết các chữ số: Phàm là chữ số, loại có nét đơn giản thì thay bằng chữ phồn thể, từ một đến mười viết lần lượt thành Nhất, Nhị, Tam, Tứ, Ngũ, Lục, Thất, Bát, Cửu, Thập (viết theo lối phồn thể là: Nhất, Nhị, Tam, Tứ, Ngũ, Lục, Thất, Bát, Cửu, Thập), để việc ghi chép các loại văn khế được minh bạch, không sai sót. Hai là, lần cải cách này, tiểu triện chỉ viết các chữ thông dụng; số còn lại sẽ do các lại viên ở phòng Khám Tự viết ra sau khi đã xác định được phạm thức của tiểu triện; như vậy vừa không làm chậm trễ việc cải cách, lại khiến tất cả chữ viết đều có khuôn mẫu. Ba là, số chữ thông dụng trong tiểu triện được xác định là ba nghìn, Lý Tư, Hồ Vô Kính, Triệu Cao mỗi người viết một nghìn chữ. Một nghìn chữ này không được chỉ viết chữ đơn, mà phải thành văn, hơn nữa phải cố gắng giảm thiểu tối đa việc lặp từ, để làm tăng sự thú vị cho người mới học. Để tối đa hóa việc tránh lặp chữ, lĩnh vực sử dụng chữ của ba người khi viết các văn bản phạm mẫu được phân chia rõ ràng, mỗi người một chủ đề: Lý Tư viết "Thương Hiệt thiên", Triệu Cao viết "Viện Lịch thiên", Hồ Vô Kính viết "Bác Học thiên".

Mọi việc đã định, ba người Lý Tư rời nhóm, sống tách biệt, bắt đầu suy nghĩ về văn thể.

Trình Mạc lo liệu cả hai đầu, cấp cho ba người Lý Tư mỗi người một lại viên thuộc phòng Khám Tự, một vị bác sĩ và một vị thiện lại chuyên sao chép. Lại viên phòng Khám Tự chuyên trách liên lạc ba bên để đảm bảo không bị trùng lặp chữ; bác sĩ chuyên lo hội thảo văn thể để câu văn thêm đặc sắc; thiện lại chuyên trách sao chép, đóng bản.

Đêm ấy trăng sáng sao thưa, sân vắng lặng tờ. Lý Tư trịnh trọng tắm rửa, chỉnh đốn y phục, búi lại tóc, đi tới trước hương án đã được đặt sẵn bên cạnh cái ao lớn trong sân. Lý Tư cầm hương vái một cái thật sâu, bái lạy xuống đất, khẩn cầu trang trọng: "Thương Hiệt thư thánh ở trên, Tần vương Chính thừa tướng Lý Tư phụng mệnh Thiên tử, thống nhất văn tự thiên hạ. Nay muốn lấy tiểu triện làm chuẩn mực văn tự cho thiên hạ, cầu xin Thư thánh phù hộ, ban cho thần tư, ban cho tài năng, che chở cho nghìn chữ của con thành chương hoa lệ. Nếu có chỗ nào về chính tự chưa chu toàn, kính mong Thư thánh bao dung."

Bầu trời đêm dải Ngân Hà rực rỡ, một tiếng sấm rền mơ hồ lăn qua. Lý Tư cầu khấn xong, đứng dậy ngước nhìn trời đêm, chẳng thấy một vệt mây nào. Lòng Lý Tư nóng lên, vung ống tay áo rộng, kiên quyết bước vào thư phòng. Lý Tư ngồi xuống trước án dài, trải ra một tấm da cừu được chế tác tinh xảo, nghiêm cẩn nhấc bút lớn. Ngay lúc vạn vật tĩnh mịch này, tâm trí vốn chưa có thành văn của Lý Tư đột nhiên dâng lên những con sóng cuồn cuộn, thi tình bộc phát, từng chữ Tần triện tú lệ đạo kình chảy ra từ đầu bút...

Thương Hiệt thiên

Thương Hiệt tạo chữ, văn minh mới thành; Khắc trên giáp cốt, cổ áo thô sơ; Sử Trụ đại triện, hình phồn khó biện.

Đến khi Tần trị, sách mới định xong; Hoàng đế lập quốc, yêu dưỡng kiềm thủ; Thần phục bốn biển, xa gần đất vua.

Giáo hóa cỏ cây, người đều tái sinh; Xe cùng một khổ, ruộng chia theo mẫu; Độ lượng hành tề, quận huyện hương đình.

Hoa Hạ cửu châu, đao binh ngừng họa; Phong kiến không còn, vạn dân an khang...

Lý Tư tập trung viết, nước nến không ngừng chảy, tim nến không ngừng nổ tách tách. Tiếng gà trống cất lên một hồi dài, tiếng điêu đẩu đánh lên lanh lảnh, Lý Tư mới đặt cây bút lớn xuống, đổ ập xuống đất vì kiệt sức.

Tiết Sương Giáng, việc cải cách văn tự tuyên cáo đại thành.

Trong bữa tiệc ăn mừng, Tần vương Chính đầy hứng thú đích thân ngâm đọc bài văn nghìn chữ "Thương Hiệt thiên" của Lý Tư, khen ngợi hết lời. Lại bảo Triệu Cao, Hồ Vô Kính lần lượt ngâm đọc bài văn nghìn chữ do mình viết. Khi cái giọng kỳ lạ của Triệu Cao đọc lên những câu "Thiên địa nhật nguyệt, chu nhi phục thủy, hàn lai thử vãng, càn khôn âm dương, xuân hạ thu đông, vũ tuyết phong sương, canh vân sinh kế, viện lịch tham thương", Tần vương Chính vô cùng kinh ngạc, ngay tại chỗ xuống chiếu tăng thêm hai trăm hộ thực ấp cho Triệu Cao.

Sau khi quân thần đối đáp qua lại, Trình Mạc sai thư lại khiêng đến chín tấm bảng lớn có thể gấp gọn, từng tấm một dựng lên dựa vào cột đá trong điện. Mỗi tấm đều là những chữ Lệ mới to bằng nắm tay, xếp hàng chỉnh tề như những phương trận sâm nghiêm, vô cùng tráng quan. Tần vương Chính đích thân đi đến trước các tấm bảng lớn, xem qua một lát, lớn tiếng tán thưởng: "Lệ thư tân thể, giản lược rõ ràng, độc đáo thần vận, chắc chắn sẽ có đại dụng! Hay! Trình Mạc, Vương Thứ Trọng, hai vị đã lập công lớn cho văn minh thiên hạ!" Trình Mạc vốn còn đang lo lắng Vương Thứ Trọng cố chấp hẹp hòi, không ngờ người bạn già này đã sớm lệ rơi đầy mặt, khóc không thành tiếng. Hoàng đế thở dài một tiếng, cất giọng xuống chiếu: "Từ nay về sau, bất kể Vương Thứ Trọng tại triều hay tại dã, đều là Đại Tần thư giám! Dấu chân đi đến đâu, quan dân đều phải phụng sự!" Vương Thứ Trọng trăm mối cảm xúc ngổn ngang, dập đầu tạ ơn xong mà không nói được lời nào nữa. Hoàng đế lại đầy hứng thú, nâng chén rượu đi tới trước án của Vương Thứ Trọng, thỉnh giáo về cái huyền diệu của Lệ thư: "Dám hỏi tiên sinh, trẫm không rõ cái gốc của sự giản hóa trong Lệ thư nằm ở đâu? Xin hãy chỉ rõ."

Một khi đã nhắc đến thư pháp, Vương Thứ Trọng tỏ rõ tinh thần, lập tức đáp: "Sự biến đổi của Lệ thư nằm ở chỗ đem lối tượng hình của cổ triện biến thành nét bút. Lấy nét bút giản lược nhất, lấy sự thẳng thắn vuông vức làm hình, không chỉ viết nhanh, mà còn dễ để người ta nhận diện."

"Có thể lấy một chữ làm ví dụ nói rõ được không?"

Vương Thứ Trọng từ án bên cạnh lấy ra một cây bút lông và một tờ da, viết ngay ngắn thành một chữ: "Bệ hạ hãy xem, đây là chữ An của Đại triện, hình dáng là một người nữ dưới mái nhà cùng người nam ôm nhau." Đợi Hoàng đế gật đầu, Vương Thứ Trọng lại viết thêm một chữ, rõ ràng là nhanh hơn chữ vừa nãy một chút, "Bệ hạ, đây là chữ An của tiểu triện ba người thừa tướng viết, lấy hình người nữ dưới mái nhà. Tuy giản lược đi người nam, nhưng ý hình vẫn còn: Cột nhà chạm đất, người nữ trong nhà váy dài kéo lê, vẫn là thể tượng hình."

"Sửa rất hay." Hoàng đế gật đầu, "Dưới mái nhà có người nữ, tự khắc là An."

"Bệ hạ xin xem chữ An của Lệ thư." Vương Thứ Trọng nhấc bút lên, gần như trong chớp mắt đã viết xong một chữ, "Chữ An của Lệ thư, chỉ lấy mái nhà làm ý, hình dáng người nữ giản lược thành tư thế quỳ ngồi. Nét ngang này là cái án dài, dưới án là hai chân bắt chéo. Ý tồn mà hình giản, đó là Lệ thư vậy."

"Ồ... quả thực thần diệu!"

Hoàng đế thực sự đã kinh ngạc. Đối với một người không giỏi thư pháp như Tần vương Chính, yêu cầu đối với văn tự xưa nay chỉ cần biết viết biết nhận là được, chưa từng nghĩ tới việc cải đổi hình dáng của một chữ lại có học vấn lớn đến thế. Thế nhưng, vị Hoàng đế có thiên bẩm này lại có sự ngộ tính và khả năng quan sát mà người thường không thể nào theo kịp. Chỉ trong chớp mắt này, Tần vương Chính đột nhiên hiểu ra sự kỳ diệu của văn tự, hiểu ra tác dụng sâu xa không thể đong đếm của văn tự đối với văn minh. Hoàng đế sải bước đi tới trước chín tấm bảng Lệ thư cao lớn, gõ vào tấm bảng lớn tiếng nói: "Chữ khối vuông chính là lá cờ của văn minh Hoa Hạ! Chỉ cần chữ khối vuông còn tồn tại, văn minh Hoa Hạ sẽ trường tồn!"

"Hoàng đế anh minh —"

"Hoàng đế vạn tuế —"

"Chữ khối vuông vạn tuế —"

Theo tiếng hoan hô của bữa tiệc mừng công, "Chiếu thư đồng văn" của Thủy Hoàng đế được ban hành ra thiên hạ —

Chú thích:

1. Hạ Bang huyện, được thiết lập vào thời Chiến Quốc, nay thuộc địa phận thành phố Vị Nam, tỉnh Thiểm Tây.

2. Xem "Quan Đường tập lâm - quyển 5 - Sử Trụ thiên sớ chính tự" của Vương Quốc Duy.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.