Suốt một mùa đông, mọi việc trù tính cho cuộc tuần du lớn đã hoàn tất.
Các đại thần theo Hoàng đế tuần du gồm: Thừa tướng Lý Tư, Lang trung lệnh Mông Nghị, Đình úy Diêu Giả, Điển khách Đốn Nhược, Trị túc nội sử Trịnh Quốc, Phụng thường Hồ Vô Kính v.v... Đại tướng hộ vệ tổng lãnh năm ngàn thiết kỵ là Vệ úy Dương Đoan Hòa; người tổng quản xe ngựa cho Hoàng đế là Trung xa phủ lệnh Triệu Cao; hoàng tử tùy hành có một người là Thiếu tử Hồ Hợi. Người ở lại Hàm Dương tổng quản chính sự là Hữu thừa tướng Phùng Khứ Tật, Ngự sử đại phu Phùng Kiếp; người trấn thủ Hàm Cốc quan kiêm quản lý tù phạm ở Ly Sơn lăng là Thiếu phủ Chương Hạm.
Mùng hai tháng Hai, nghi trượng xe ngựa hùng vĩ rầm rập tiến ra khỏi Hàm Dương. Người Tần xưa có câu: "Mùng hai tháng Hai, rồng ngẩng đầu". Ngày này là đại dương cát triệu, lại đúng dịp Hoàng đế xuất hành tuần du, nên hàng vạn bách tính Quan Trung đã đợi sẵn bên đường ngoài thành, muốn được chiêm ngưỡng sự kiện hiếm có này. Khi mặt trời sắp nhô lên, toàn bộ đại Hàm Dương đắm chìm trong ráng chiều rực rỡ. Trên lầu tên Chính Dương môn hùng vĩ nhất, ba mươi sáu hồi tù và cất lên đồng loạt, tiếng tù và du dương trầm hùng vang vọng khắp hai bờ Vị Thủy. Từ cửa thành mở rộng, nghi trượng hoàng gia nghiêm cẩn sầm uất rầm rập tiến ra. Đi đầu là một phương trận ngàn kỵ binh, sau một lá cờ tướng, các kỵ sĩ đều mặc giáp đen, cầm kiếm rộng, không có một món binh khí dài nào, rõ ràng đây là một đội quân tác chiến thực thụ, chứ không phải là nghi lễ xếp đặt với rìu búa đồng như hư danh. Sau phương trận ngàn kỵ binh là phương trận ba mươi sáu lá cờ ngũ sắc viết chữ "Tần" thật lớn, các người cầm cờ đều là kỵ sĩ trên lưng ngựa. Sau phương trận cờ là phương trận một trăm cỗ chiến xa, mỗi cỗ chiến xa đứng nghiêm mười bộ tốt trọng giáp, ai nấy đều vác một chiếc nỏ tay liên hoàn, tay cầm một ngọn giáo dài hai trượng, nếu xuống xe dàn trận thì chính là một đại trận nỏ liên hoàn không gì cản nổi. Sau phương trận chiến xa là hai mươi cỗ xe lớn đặc chế chạy song song, bên trong toàn là quan bộc, cung nữ, nội thị... những người không thể cưỡi ngựa phi nước đại. Sau xe lớn là chín cỗ xe ngự của Hoàng đế được chín đội kỵ binh, mỗi đội một trăm người hộ tống. Trước mỗi đội trăm kỵ là một cỗ xe ngự bằng đồng, chín xe một kiểu, không có chút khác biệt, trong đó chắc chắn có một cỗ là xe chính của Hoàng đế Tần vương Chính. Sau chín đội chín xe là một cỗ xe ngựa hai ngựa kéo bằng đồng tinh xảo rộng rãi, dưới tán xe tám thước, Thừa tướng Lý Tư đang ngồi nghiêm nghị. Sau xe của Thừa tướng là phương trận xe ngồi của hơn mười vị đại thần chạy song song. Sau phương trận xe đại thần lại là một phương trận cờ với ba mươi sáu kỵ sĩ, và sau phương trận cờ là phương trận ngàn kỵ binh hộ vệ đoạn hậu. Vệ úy Dương Đoan Hòa khoác áo choàng đen, ôm lệnh tiễn, ung dung thúc ngựa đi ở vị trí đầu tiên của đội kỵ binh. Nghĩa là, đoàn xe ngựa tuần du của Hoàng đế Tần vương Chính không một ai đi bộ, đây thực sự là một đoàn tuần du hoàng gia có khả năng khởi động nhanh chóng.
Nghi trượng xe ngựa đi ra khỏi Chính Dương môn, lần lượt dàn ra trên đại lộ rộng lớn. Dân chúng Quan Trung cùng hàng ngàn vạn người đang chịu lao dịch bên ngoài đại Hàm Dương đứng chật hai bên đường, tranh nhau chiêm ngưỡng khung cảnh hoành tráng hiếm thấy trong đời này, tiếng vạn tuế vang lên không ngớt, chấn động cả cánh đồng. Những người già thông thạo về chuyện tuần du của Hoàng đế nói rằng, đây chưa phải là toàn bộ nhân mã của đoàn tuần du, còn có một đội thiết kỵ khác hộ tống một trăm chiếc nỏ liên hoàn hạng nặng cùng các khí giới khác đã đi trước từ sớm, phải đến nơi thưa dân mới hội quân cùng đại đoàn.
Đoàn xe ngựa của Hoàng đế đi về phía đông ra khỏi Hàm Cốc quan, qua đất Hà Ngoại rồi đi xuống phía nam, như mọi lần, đoàn không dừng lại ở Tam Xuyên quận trù phú phồn hoa, mà theo lộ trình đã định xuống Trần quận, vượt Hoài Thủy, thẳng tiến Vân Mộng Trạch. Nghĩa là, Vân Mộng Trạch là mục tiêu lớn đầu tiên của chuyến tuần du này của Hoàng đế Tần vương Chính. Tuy nhiên, vừa ra khỏi Hàm Cốc quan, Hoàng đế Tần vương Chính đã cảm thấy có điều bất thường — tiết đầu xuân chính là lúc bắt đầu cày cấy, đồng ruộng Quan Trung vẫn còn đang bận rộn, sao đồng ruộng vùng Trung Nguyên này lại thưa thớt bóng người như vậy? Đến Trần quận càng tệ hơn, chẳng những ít người, mà điều khiến Hoàng đế Tần vương Chính vô cùng khó hiểu là trong ruộng rất ít thấy nam giới khỏe mạnh, ngoài những ông già tóc bạc và trẻ con để chỏm, còn lại gần như toàn là phụ nữ. Cuối cùng, Hoàng đế Tần vương Chính hạ lệnh hạ trại, lấy Trần quận làm hành doanh đồn trú đầu tiên.
Lý Tư nói, đây là địa phận huyện Dương Hạ, Trần quận, xin lệnh lập tức triệu huyện lệnh Dương Hạ đến gặp.
Hoàng đế Tần vương Chính ngăn lại, nói rằng nếu không phải là nơi đồn trú đã định, thì tự mình đi xem là tốt nhất.
Lúc đó là chính ngọ, Lý Tư vốn là người tổng quản công việc tuần du, lập tức bận rộn đi cùng Dương Đoan Hòa và các tướng lĩnh đại thần xem xét địa điểm đóng quân tạm thời. Hoàng đế Tần vương Chính thay thường phục trong xe, dẫn theo Trịnh Quốc và Hồ Vô Kính, hai vị lão thần cũng đang mặc thường phục, đi vào đồng ruộng. Mông Nghị lập tức thay thường phục, dẫn theo mấy võ sĩ vốn đã mặc thường phục đi theo phía sau từ xa. Đồng ruộng tháng Hai xuân sang, vì trống trải vắng lặng mà trở nên vô cùng lạnh lẽo, gió xuân dưới ánh nắng cũng xen lẫn mấy phần giá rét. Trên những cánh đồng rộng lớn, người cày cấy rất ít, và hầu hết đều là phụ nữ và trẻ em. Không có bò cày, không có tráng đinh, một chút náo nhiệt sôi động của mùa xuân cày cấy cũng không cảm nhận được. Hoàng đế Tần vương Chính quan sát một lát, nhíu mày đi về phía hai bóng người ở đầu ruộng.
"Xin hỏi đại tỷ, mảnh đất này là của nhà chị sao?"
Người phụ nữ đang dùng cày sắt xới đất lật đất ngừng tay, ngẩng đầu lau mồ hôi, liếc nhìn người vừa tới, khuôn mặt vàng vọt đờ đẫn. Người phụ nữ thản nhiên nói: "Muốn mua đất ư? Cho chị đấy. Dù sao cũng chẳng có ai cày."
"Đại tỷ, chúng tôi không mua đất. Chúng tôi là thương nhân, chỉ muốn hỏi chuyện nông vụ. Chị là hộ nông dân làm thuê à?"
"Không phải." Người phụ nữ chống cày sắt thở dốc, "Đất đúng là của nhà tôi. Hoàng đế ra tay tàn nhẫn quá, giết nhiều người như vậy, chủ đất cũ chạy mất tăm mất tích, ai còn dám mua bán chui nữa? Giờ đây, ông có muốn bán đất cũng chẳng ai cần."
"Tại sao vậy? Không có người giàu nữa à?" Hoàng đế Tần vương Chính đưa cho người phụ nữ một túi nước.
"Đa tạ lão bá." Người phụ nữ nhận lấy túi nước, rót đầy hai chiếc bát gốm bên chân, hai tay bưng túi nước đưa cho Hoàng đế Tần vương Chính, rồi quay người hét lớn một tiếng với thiếu niên ở không xa. Thiếu niên vứt cày sắt, phi chạy tới, bưng bát gốm lên uống ực một hơi, lập tức kinh ngạc kêu lên: "Mẹ! Rượu gạo vàng!"
"Lão bá là người tốt..." Người phụ nữ mỉm cười mệt mỏi.
"Đại tỷ, chúng tôi ra ngoài mang theo nhiều, cái này để lại cho chị." Hoàng đế Tần vương Chính đưa túi da cho thiếu niên.
"Lão bá..." Khóe mắt người phụ nữ rớm lệ.
"Đại tỷ, chồng chị không có ở đây sao? Sao không dùng bò cày?"
"Ông lão này, cứ như từ trên trời rơi xuống vậy." Người phụ nữ cười nhạt, rõ ràng cũng muốn nhân cơ hội này nghỉ ngơi một chút, bèn ngồi phịch xuống bờ ruộng, bàn tay đen đúa liên tục lau mồ hôi trên trán, "Lão bá à, mấy năm nay nhà nào có đàn ông chứ? Đàn ông quý lắm. Sao ông ngay cả việc này cũng không biết? Nói đến bò cày, bò bán lâu rồi, bán đi để đàn ông lên đường rồi..."
"Đàn ông, đi làm lao dịch rồi?"
"Không phải lao dịch của Hoàng đế, thì đàn ông nào dám không xuống ruộng cày xuân? Xây Trường Thành, xa lắm."
"Mẹ, đừng buồn, còn con..." Thiếu niên nói khẽ một câu.
"Con à? Con chưa lớn, lớn lên rồi chẳng phải cũng đi xây Trường Thành sao!" Người phụ nữ đột nhiên mặt mày giận dữ.
Hoàng đế Tần vương Chính cảm thấy rất khó xử, nhất thời im lặng.
"Chàng trai, cha cháu tên họ là gì?" Hồ Vô Kính nhìn thiếu niên từ ái.
"Cha cháu, Ngô Quảng, đi ba năm rồi."
"Chàng trai, cha cháu sẽ về thôi, không cần lâu nữa đâu."
Hoàng đế Tần vương Chính nói nghiêm túc với thiếu niên một câu, rồi cúi chào người phụ nữ thật sâu, quay người bước đi sải bước. Hồ Vô Kính và Trịnh Quốc mặc thường phục cũng cúi chào người phụ nữ thật sâu, vội vàng đi theo. Trên đường đi, quân thần không ai nói lời nào.
Đến canh một lúc đêm xuống, Mông Nghị đến lều của Trịnh Quốc, nói rằng Hoàng đế triệu kiến để bàn chuyện.
Hành doanh Dương Hạ dựng tại một thung lũng không xa Hồng Câu, lửa trại bùng cháy nấu cơm tối vẫn chưa tắt, ánh lửa bao trùm cả một vùng thung lũng sáng trắng mờ ảo, đến nỗi những ngôi sao trên trời cũng nhìn không rõ. Trịnh Quốc theo Mông Nghị đi đến trước đại trướng hành doanh, nhìn thấy trên gò đất cạnh đống lửa có một bóng người quen thuộc đang ngước nhìn bầu trời, biết đó chắc chắn là Hoàng đế. Mông Nghị không nói gì, dẫn Trịnh Quốc vào đại trướng rồi bước ra. Chưa đầy chốc lát, Hoàng đế bước vào. Trịnh Quốc định thi lễ tham kiến, nhưng bị Hoàng đế ngăn lại. Tâm trạng Hoàng đế rõ ràng không tốt, ngồi trước bàn lớn hồi lâu không nói. Đèn trong trướng nhấp nháy, ánh sáng phản chiếu hai đầu bạc, tiếng lửa trại bên ngoài rào rào nghe rõ mồn một. Trịnh Quốc cũng im lặng, đợi Hoàng đế lên tiếng.
"Những điều thấy nghe hôm nay, lão lệnh có suy nghĩ gì?" Cuối cùng, Hoàng đế cũng lên tiếng.
"Bệ hạ, thần không có kiến giải tinh tường, không dám nói bậy."
"Lão lệnh à, ông sợ Hoàng đế Tần vương Chính không nghe được lời nghịch nhĩ phải không?" Hoàng đế Tần vương Chính mỉm cười nhạt, "Ta biết, lão lệnh vốn có chủ kiến, nhưng lại giấu kín không lộ. Năm đó, ông rõ ràng nhận biết được sự sáp nhập đen tối, nhưng không hề dâng sớ, mà chỉ âm thầm hỗ trợ Phù Tô làm việc; ông tán đồng việc làm của Phù Tô, nhưng lại chưa bao giờ công khai tuyên bố. Ông có cái nhìn riêng về chính sự tân chính, nhưng chưa bao giờ thảo luận với bất kỳ đại thần nào, thậm chí, ngay cả người thân thiết nhất với ông là Lý Tư, ông cũng ngậm miệng không nói. Phàm là những điều này, Hoàng đế Tần vương Chính đều biết rõ. Trong lòng lão lệnh luôn có một bóng ma, bóng ma Hàn Quốc làm suy yếu nước Tần, luôn tự coi mình là ngoại thần, cam tâm tự bảo vệ mình, tránh né sự đời. Tuy nhiên, bản tính công chính của lão lệnh lại buộc lão lệnh không được yên ổn, buộc phải có sự bày tỏ... Lão lệnh à, điều này, rốt cuộc là vì sao? Nói thật, Hoàng đế Tần vương Chính thật sự khó mà hiểu nổi!" Hoàng đế Tần vương Chính với sự bình thản chân thành hiếm thấy, nói ra sự bối rối của mình với vị đại thần luôn giữ im lặng về đại chính này.
"Bệ hạ..."
Trịnh Quốc cảm động, bị sự bao dung và chân thành của Hoàng đế làm cảm động. Tuy nhiên, lão Trịnh Quốc vẫn giữ sự thận trọng, cung kính chắp tay hành lễ nói: "Lão thần với thân phận gian tế của nước Hàn nhập Tần, cả đời ôm lòng hổ thẹn! Nhiều năm qua, lão thần chỉ lo việc nước việc nông, chỉ lo trù tính công trình, không hề bàn luận nửa lời về đại chính. Sở dĩ như vậy, một là lão thần không thông đạo làm quan, hai là lão thần không giỏi xoay xở... Thừa tướng Lý Tư và lão thần thân thiết. Nhưng, Thừa tướng nắm giữ đại cục, nói là nói việc lớn. Lão thần thì chỉ biết đến vụ việc vụn vặt, lại không giỏi giao tiếp, không giỏi châm chước, lời lẽ quá thẳng thắn, nên tự cam chịu đóng cửa, không phải vì Thừa tướng đâu... Bệ hạ nhìn thấu tường tận, lão thần vô cùng cảm kích."
"Phong thái luận chính thời Chiến Quốc, chẳng lẽ lão lệnh không phải là người đã trải qua sao!" Hoàng đế Tần vương Chính cảm khái thở dài, "Nói rõ nhé, trẫm xưa nay không thích kẻ bốn mặt tròn trịa, giữ mình an thân. Đối với lão lệnh, chỉ là ngoại lệ mà thôi. Chỉ vì như vậy, trẫm cũng mong lão lệnh đối đãi với trẫm bằng tấm lòng chân thành, nói rõ cho ta biết: Tân chính của Đại Tần, còn có căn cơ không?"
"Bệ hạ đối với lão thần như vậy, lão thần xin đánh bạo nói rõ." "Nói đi!"
"Lão thần đối với tân chính của Đại Tần, có mười sáu chữ, xin Bệ hạ xem xét." "Trẫm mong nghe lời chân thật của lão lệnh."
"Đổi mới có thừa, giữ thường không đủ; đại chính có thành, dân sinh không gốc." Trịnh Quốc từng chữ từng chữ nói rõ.
"Lão lệnh có thể giải thích chi tiết hơn không?"
"Bệ hạ, hôm nay lão thần tuyệt không giấu diếm." Trịnh Quốc tâm ý sáng rõ, thản nhiên bàn luận, "Lão thần cho rằng, chính đạo của Đại Tần lấy đổi mới làm gốc, mở ra huy hoàng nghìn đời muôn thuở, đó là đổi mới có thừa, đại chính có thành. Cái gọi là có thừa, là tâm lực của Bệ hạ dốc toàn bộ vào đổi mới văn minh, mà bỏ qua sinh kế bình thường nhất của dân chúng. Điều bị bỏ qua, chính là giữ thường không đủ. Nói về đại chính của quốc gia, chính là thiếu đi sách lược giữ sự ổn định bình thường. Thế nào là sách lược giữ thường? Nói cho cùng, chính là chính sách nhẹ lao dịch, giảm thuế khóa. Chỉ vì nó bình thường, nên với hùng lược của Bệ hạ, lại bị bỏ qua. Thường thì phẳng lặng, an thì định, no thì ổn, ấm thì vững. Đây, mới là quốc sách củng cố gốc rễ. Cứ một mực đổi mới mà không nghĩ đến việc củng cố gốc rễ, thì dễ dẫn đến bất ổn. Tân chính của Đại Tần rầm rộ, sấm sét vang dội. Điều còn thiếu, chính là gió xuân mưa móc. Pháp luật của Tần nghiêm mật, chưa từng có trong lịch sử. Lại của Tần công minh, chưa từng có trong lịch sử. Hoàng đế hùng minh, chưa từng có trong lịch sử. Tuy nhiên, dưới tân chính của hùng chủ như vậy, thiên hạ vẫn cứ ồn ào không yên, dân chúng thường xuyên có tiếng oán than, căn nguyên ở đâu? Xét đến cùng, là cầu trị quá gấp, sự công quá nhiều. Nếu có thể khoan dung chậm rãi một chút, nhẹ lao dịch, giảm thuế khóa, thì tân chính của Đại Tần sẽ tỏa sáng vạn trượng, trường tồn vĩnh cửu!" Trong giọng nói già nua của Trịnh Quốc lộ ra một sự tiếc nuối không thể tả nổi, "Lòng muốn vá trời của lão thần, mong Bệ hạ xem xét..."
"Lão lệnh cho rằng, trẫm nên bù đắp sửa chữa như thế nào?" Hoàng đế Tần vương Chính im lặng hồi lâu, đột ngột hỏi một câu.
"Nếu Bệ hạ có thể dùng trưởng công tử Phù Tô để trị chính, thì thiên hạ có thể yên."
"Trẫm không thể tự mình sửa sai sao?"
"Bệ hạ hùng lược đầy mình, không kham nổi sự vụ giữ thường, giao cho người sau làm thì tốt hơn."
"Lão lệnh à, hai năm trước ông nói ra những lời này thì tốt biết bao."
"Hai năm trước mà nói, Bệ hạ, có lẽ đã giết lão thần rồi..."
"Khó nói." Hoàng đế Tần vương Chính cười nhạt, "Lời lão lệnh nói hôm nay rất hay, trẫm đã biết rồi."
Sáng sớm hôm sau, Hoàng đế tổ chức triều hội nhỏ trước ngự ở đại trướng hành doanh, sáu vị đại thần tùy hành đều tham dự. Hoàng đế nói về những điều đã thấy trên đồng ruộng hôm qua, trưng cầu ý kiến chính trị của Thừa tướng Lý Tư. Lý Tư hiểu rõ, bày tỏ: có thể bắt đầu trù tính phương pháp nhẹ lao dịch, giảm thuế khóa, nhưng việc thực thi không nên quá gấp gáp, cần từng bước nới lỏng, tránh việc quý tộc sáu nước nhân cơ hội gây sự. Các đại thần khác đều bày tỏ tán đồng. Hoàng đế Tần vương Chính vui mừng khen ngợi sự thấu đáo và vững vàng của Lý Tư, tại chỗ quyết định phương pháp bắt đầu thực thi: lấy Lý Tư làm tổng quản trù tính việc giảm nhẹ lao dịch thuế khóa, trong quá trình tuần du liên lạc hội đàm với hai vị Phùng ở Hàm Dương, khi kết thúc tuần du sẽ xác lập pháp độ, sau khi hành doanh của Hoàng đế trở về Hàm Dương sẽ lập tức ban hành ra thiên hạ để dần dần thực thi. Hoàng đế không hề nhắc đến cuộc mật đàm tối qua với Trịnh Quốc, cũng không nhắc đến Phù Tô, người có liên quan mật thiết với việc khoan chính, tất cả đều là quyết sách dựa trên pháp độ đã được quyết định tại triều hội. Các đại thần trong lòng nhẹ nhõm hơn nhiều, tâm trạng của Hoàng đế cũng rõ ràng tốt hơn hẳn.
Một ngày một đêm nghỉ ngơi chỉnh đốn, đoàn xe ngựa tuần du lớn lại tiếp tục đi về phía nam vào sáng hôm sau —