Đại Tần Đế Quốc 5: Thiết Huyết Văn Minh

Lượt đọc: 3550 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết 5
Chính Lược Tích Vi Của Lý Tư Vượt Xa Dự Liệu Của Quân Thần Tân Thời

❊ ❊ ❊

Vị Tần vương trẻ tuổi đứng trước cây cột đá to bằng một vòng tay ôm suốt cả ngày, điện Đông thiên rộng lớn tĩnh lặng như thung lũng sâu.

Trên cột đá vừa mới khắc một bài văn. Đây cũng là cây cột lớn duy nhất trong số vô vàn cột đá, cột gỗ trong vương thành được khắc chữ. Chữ do Lý Tư viết, nét bút thanh tú mà cứng cáp, bố cục những nét chữ Tần triện phức tạp nhất một cách nghiêm cẩn, hùng vĩ, khiến người ta không khỏi kinh ngạc trước cảnh giới của chữ viết thế gian lại có vẻ đẹp linh hoạt cương dương đến thế! Tuy nhiên, thứ mà vị Tần vương trẻ tuổi chú mục không phải là vẻ đẹp của chữ viết. Vốn dĩ chàng chẳng có cảm nhận gì về việc chữ viết đẹp hay xấu, chỉ biết chữ của Lý Tư ai nấy đều tán thưởng, còn hay ở chỗ nào, chàng thật sự không hiểu rõ. Chàng sở dĩ đứng chôn chân dưới cột đá lâu như vậy là vì tinh thần đặc biệt toát ra từ bài văn này khiến chàng cảm khái vạn phần.

Tích vi, tháng không bằng ngày, mùa không bằng tháng, năm không bằng mùa. Phàm người ta thường kiêu ngạo với chuyện nhỏ, đợi đến khi đại sự ập đến mới hưng công ra sức. Như vậy, thường không bằng kẻ luôn chú tâm vào việc nhỏ! Tại sao? Việc nhỏ đến thường xuyên, phạm vi bao quát rộng, sự tích lũy của nó rất lớn. Việc lớn đến thì ít, phạm vi hẹp, sự tích lũy lại nhỏ. Cho nên, người giỏi về ngày thì làm Vương, giỏi về mùa thì làm Bá, kẻ chắp vá những chỗ rò rỉ thì nguy, kẻ hoang phế đại sự thì vong! Cho nên, bậc Vương giả trọng ngày, bậc Bá giả trọng thời, nước chỉ còn lại chút ít mới biết lo khi nguy cấp. Nước mất rồi mới biết sắp mất, sắp chết mới biết sắp chết, họa bại vong của nước mất không thể hối hận nổi. Cái hay của bậc Bá giả là có thể dựa vào thời thế. Công danh của bậc Vương giả không thể nào kể hết bằng ngày tháng. Tài vật châu báu lấy lớn làm trọng, nhưng chính sự công danh thì ngược lại, người có thể tích lũy từ điều nhỏ nhặt mới thành công nhanh chóng. Thơ rằng: "Đức như lông tơ, dân ít kẻ nâng nổi." Chính là ý này.

Tần vương Chính từng đọc vài thiên lưu truyền của Tuân Tử, nhưng chưa bao giờ đọc một thiên như thế này.

Đêm đó tiệc nhỏ trong thư phòng, khi Lý Tư lần đầu tiên dõng dạc đọc xong đoạn văn này, đồng thời lấy đó làm căn cơ cho chính lược lần đầu tiên đề xuất sau khi vào nắm trung khu, Tần vương Chính ngẩn người hồi lâu, không nói một lời. Bữa tiệc nhỏ đó được tổ chức vào tối hôm sau khi Vương Oản và Lý Tư đã hoàn tất bàn giao công việc sau ba ngày bận rộn, là bữa tiệc khai cuộc do vị Tần vương trẻ tuổi đặc biệt sắp đặt cho hai vị đại thần trung khu mới và cũ. Chủ đề chỉ có một: kỳ vọng vị thừa tướng mới Vương Oản và vị trưởng sử mới Lý Tư sẽ sắp đặt công việc trong mùa đông, để mùa xuân tới có thể tung hoành vẫy vùng. Rượu đã qua vài tuần, mọi việc đã báo cáo dặn dò xong xuôi, Tần vương Chính cười hỏi: "Miếu đường toàn những gương mặt mới, hai vị khanh mỗi người chủ một đại cục, chính lược cho năm tới, xin hai vị chỉ giáo cho ta." Vương Oản vốn dĩ già dặn thận trọng, nhưng đêm đó lại vô cùng hăng hái, đặt chén rượu xuống khẳng khái nói: "Quân thượng thân chính, đã trôi qua năm năm, chuyện chính sự vụn vặt trong nước dây dưa quá nhiều, khiến Đại Tần mãi không thể đông xuất, người trong nước sinh nhiều vẻ ủ dột. Nay nạn hạn hán đói kém đã qua, chính sự trong miếu đường cũng đã chỉnh đốn thuận lợi, năm tới nên đánh mạnh ra Quan Đông, làm vài việc lớn khiến thiên hạ đổi sắc, chấn nhiếp sáu nước Sơn Đông, làm rạng chí khí người Tần ta!" Tần vương Chính vỗ án đầy phấn chấn: "Hay! Năm năm kìm nén, ngày ngày bị chuyện vặt vãnh trong nước quấn lấy, Chính ta sớm đã muốn tung hoành vẫy vùng rồi! Hai vị cứ nói xem, nên bắt đầu từ đâu!" Vương Oản mặt đỏ vì rượu, hăng hái nói: "Chỉ cần lòng chí đã quyết, dù là đại quân xuất kích, hay bang giao khéo léo, việc mưu tính đều dễ nói!" Tần vương Chính cười lớn một trận, đột nhiên phát hiện Lý Tư nãy giờ không nói lời nào, giữa đôi mày dường như còn ẩn hiện nét lo âu, không khỏi châm chọc: "Tiên sinh mới vào trung khu, chẳng lẽ sợ Chính ta không dễ chung đụng sao!"

"Điều thần lo, là quân thượng có tâm nóng lòng lập công." Lý Tư bình thản nhìn Tần vương Chính.

"Tiên sinh có ý gì? Muốn làm việc lớn chính là nóng lòng lập công sao?" Bàn về chính sự, Tần vương Chính xưa nay luôn thẳng thắn, không câu nệ chuyện quân thần.

"Điều thần lo, là cách nhìn nhận của quân thượng có chỗ sai lệch." Lý Tư rất bình tĩnh.

"Quái lạ! Sai ở đâu?" Tần vương Chính một khi đã nghiêm túc, đôi mắt hẹp đặc trưng lại càng thêm sắc bén.

"Trưởng sử, ngươi rốt cuộc muốn nói cái gì vậy?" Vương Oản rõ ràng có chút không vui.

"Thần xin bẩm quân thượng." Lý Tư không thèm để ý đến Vương Oản, chắp tay nói thẳng một mạch: "Làm cho nước mạnh dân giàu, thống nhất thiên hạ, là đại nghiệp lớn nhất thế gian. Muốn thành đại nghiệp ngàn thu này, người thường đều cho rằng, làm tốt đại sự mới là căn cơ. Thực ra không phải vậy, căn cơ của đại nghiệp, lại chính nằm ở việc làm tốt, chu đáo từng việc nhỏ một. Thần cho rằng cách nhìn nhận của quân thượng có chỗ sai lệch, chính là ở chỗ quân thượng đã có tâm không kiên nhẫn với việc vặt vãnh, hoặc là, quân thượng đánh giá sai về chính vụ bang quốc trong mấy năm qua. Những nhận thức này lan rộng ra, chính là ẩn họa của đại nghiệp Đại Tần. Điều thần lo, chỉ ở chỗ này, chẳng có gì khác cả!"

"Đại nghiệp lấy việc nhỏ làm gốc? Chưa từng nghe thấy bao giờ!" Vương Oản lần đầu tiên vỗ án.

"Thuyết mới... Tiên sinh nói tiếp đi." Tần vương Chính dường như bắt được một tia sáng.

"Thần xin được niệm một bài văn."

Tần vương Chính gật đầu, tâm trí vẫn còn quẩn quanh trong luận thuyết mới mẻ vừa rồi của Lý Tư.

Lý Tư hắng giọng, cố hết sức dùng giọng Nhã ngôn hơi pha âm sắc nước Sở để đọc bài văn ngắn đó.

Tần vương Chính lặng người hồi lâu.

"Bài văn này xuất xứ từ đâu?" Vương Oản nhíu mày.

"Một chương trong 'Cường quốc thiên' của thầy tôi là Tuân Tử."

"Lạ thật! Việc lớn không làm nên nghiệp Vương, việc nhỏ lại chóng thành nghiệp Vương? Điều này thông sao?" Vương Oản vẫn lầm bầm.

Lý Tư trả lời sự khó hiểu của Vương Oản rất nghiêm túc: "Thừa tướng, luận điểm này chủ yếu không phải nói việc lớn là không quan trọng, mà thực ra là nói việc nhỏ dễ bị người ta khinh thường sơ suất. Đối với quân thần miếu đường, việc lớn là gì? Chinh phạt, minh ước, diệt nước, biến pháp, dẹp loạn. Phàm là việc lớn này, ít lại càng ít, thậm chí nhiều quân chủ cả đời không gặp được một việc. Việc nhỏ là gì? Thi hành pháp lệnh, chỉnh đốn lại, phê xử công văn, trị tai cứu dân, chỉnh quân kinh võ, công bằng thưởng phạt, tuần tra ruộng nông, sửa sang thành phòng, khen thưởng nông công, khích lệ sĩ thương, di phong dịch tục, ăn mặc ở lại v.v... Phàm là việc nhỏ này ngày ngày ở trước mắt, sơ suất thành thói quen, tất dẫn đến hoang phế chính sự mà căn cơ trở nên trống rỗng. Đến lúc đại sự ập đến, tất là kiểu "đến khi khát mới đào giếng", ứng phó vội vàng, sao có thể xử lý thành công với khí tượng của một nước mạnh quốc gia lớn? Cho nên, muốn làm Vương thiên hạ, phải tích vi mới thành nhanh. Kẻ không giỏi việc nhỏ mà chuyên muốn việc lớn, cùng lắm chỉ thành nghiệp bá nhỏ, không thể thống nhất thiên hạ được!"

"Theo lời ngươi, chính lược cho cục diện mới là ở đâu?" Vương Oản lại nhíu mày.

Tần vương Chính không nói gì, nhưng nhìn chằm chằm vào Lý Tư, rõ ràng, đây cũng là điều chàng muốn hỏi.

"Kỳ hạn năm năm, chuyên lo nội chính."

"Yếu chỉ nội chính ở đâu?"

"Chỉnh đốn lại, làm mới nước Tần, kho lẫm đầy đủ, giáp cứng binh sắc."

"Sau đó?"

"Đông xuất Hàm Cốc, thế không thể cản, tất thống nhất thiên hạ!"

Tần vương Chính nghiêm trang đứng dậy, cúi chào Lý Tư thật sâu: "Xin tiên sinh đặt bút, ban cho ta thiên chương Tích vi."

Chiều hôm sau, Lý Tư viết xong luận thuyết đó trên một tấm lụa. Tần vương Chính lập tức sai Triệu Cao gọi Thượng phường lệnh đến, chọn một thợ đá giỏi nhất, khắc bài văn này lên cây cột đá ở điện Đông thiên, đối diện chéo với ngai vàng, nơi chàng thường xử lý chính vụ. Tần vương Chính đặc biệt đặt tên cho luận thuyết này – Sự dã chính dã, tích vi tốc thành. Cột đá khắc xong, Tần vương Chính liền đứng chôn chân dưới cột không rời.

Màn đêm buông xuống, đèn đồng sáng lên, Tần vương Chính vẫn như mọi khi ngồi trước án lớn bắt đầu phê duyệt công văn. Cầm cây bút quản lớn của Mông Điềm lên, Tần vương Chính tự cảm thấy trong lòng vô cùng bình tĩnh. Sự thay đổi tâm cảnh khi làm việc này, chỉ có bản thân chàng mới rõ. Trước đây làm việc, cũng nghiêm túc phấn chấn như vậy, nhưng nội tâm chàng lại xao động không yên. Gốc rễ của sự xao động bất an, chính là sự chịu đựng khổ sở khi suốt ngày bị vùi lấp trong chính vụ vụn vặt mà không thể tung cánh đại bàng, chỉ cảm thấy suốt ngày xử lý việc vặt vãnh, đối với một quân vương mang chí lớn thiên hạ mà nói quả thực là một sự tra tấn. Nếu không phải nhờ tinh thần cương nghị đã được rèn luyện lâu ngày, có lẽ chàng đã thực sự ném bút xuống mà lao ra chiến trường rồi. Hôm nay thì khác. Luận điểm cao xa của Tuân Tử, sự phân tích thấu đáo của Lý Tư, đã khiến điểm mù trong lòng Tần vương Chính bỗng chốc sáng tỏ – những việc chính vụ vụn vặt ngày lại ngày này, thực tế chính là những bậc thang từng bước leo lên đỉnh cao đại nghiệp! Thế nào là kiến thức? Nhìn ra được điều người thường không nhìn thấy, đó chính là kiến thức. Thuyết "Tích vi tốc thành" của Tuân Tử không phải là kiến thức quyết đoán tầm thường, mà là một phương pháp luận, một quy tắc hành tiến để xác lập lộ trình công danh. Nhìn qua thành bại lịch sử, có thể gọi là áp dụng vào đâu cũng đúng. Suy ngẫm thấu đáo, kiến thức được xác lập, Tần vương Chính đột nhiên cảm thấy mình đã trưởng thành. Tần vương Chính tỉnh táo biết mình là ai, mình đang làm gì mỗi ngày. Sự nhận thức rõ ràng về hương vị cuộc đời này khiến vị Tần vương trẻ tuổi thực sự đắm mình trong sự vui sướng cả về thân và tâm chưa từng có.

Sau khi đề xuất chính lược "Năm năm làm mới nước Tần, sau đó đông xuất thống nhất thiên hạ", Lý Tư không nghỉ ngơi chút nào, đi khắp tất cả các quan thự. Trước tết, Lý Tư đưa ra một danh sách dài dằng dặc về việc chỉnh đốn nội chính, chia thành mười phương diện lớn gồm Nông sự, Công thương, Pháp chấp, Quan phòng, Tân quân, Thương lẫm, Diêm thiết, Lại trị, Triều chính, Vương thất với một trăm sáu mươi ba hạng mục thực vụ cụ thể. Nghĩa là, các công việc cần chỉnh đốn và mục tiêu pháp độ cần đạt được của từng cửa ải lớn, đều được liệt kê chi tiết toàn bộ.

Khi bàn thảo danh sách, Vương Oản đỏ mặt: "Quân thượng, thần xin đổi vị trí, Lý Tư nên đảm nhiệm Thừa tướng khai phủ!"

"Thừa tướng sao lại nói lời này!" Lý Tư cũng đỏ mặt.

Tần vương Chính cười: "Biết mình biết người, chuyện tốt. Tuy nhiên hiện tại chức Thừa tướng, vẫn là Vương Oản là thích hợp nhất, không cần nhường nhịn."

"Quân thượng anh minh!" Lý Tư thở phào một tiếng.

"Quân thượng, thần giữ chức cao, rốt cuộc cũng không yên lòng!" Vương Oản lắc đầu đầy vẻ hổ thẹn.

Vị Tần vương trẻ tuổi khẳng khái vỗ án: "Trọng thần chức cao, vừa nằm ở tài năng, vừa nằm ở thời thế, Thừa tướng cần gì phải bất an! Việc trọng yếu hiện nay, cần quân thần chúng ta hợp lực cùng giúp đỡ, đồng tâm mưu sự, thống nhất thiên hạ mà dứt bỏ binh đao, sự phân chia chức tước thì đáng là gì!"

"Đúng vậy! Sự phân chia chức tước, chỉ là để làm việc cho thuận tiện." Lý Tư thản nhiên hưởng ứng Tần vương.

"Hay! Chuyện này để đó. Thần nhất định sẽ làm theo danh sách của tiên sinh, dốc sức đốc thúc." Vương Oản cũng thản nhiên cười.

Ngày đó, ba người quân thần đã phân công chi tiết cho tất cả các hạng mục, trong đó các hạng mục mấu chốt đều được giao cho người thích hợp nhất. Việc rơi vào tay Tần vương Chính chỉ có một việc lớn, việc này không có Tần vương ra mặt thì không cách nào bắt đầu được. Công văn mà Tần vương Chính đang xem hiện tại, chính là việc gai góc này.

"Tiểu Cao tử, việc ở Vũ Dương cung thế nào rồi?" Tần vương Chính đột nhiên ngẩng đầu lên.

"Tốt tốt tốt, xong, xong rồi." Nhìn gương mặt thư thái hiếm thấy của Tần vương, Triệu Cao sợ hãi không biết làm sao.

Băng tuyết tan dần, đại điển khởi cày vừa qua, Vũ Dương cung vốn trầm lắng nhiều năm trở nên náo nhiệt hẳn lên.

Đây là một dải vườn tược vương thất ở chân núi phía nam núi Trần Thương, chiếm diện tích hơn ba trăm mẫu, phía nam giáp sông Vị Thủy cuồn cuộn, phía bắc dựa vào cao nguyên bao la, đối diện từ xa với các đỉnh núi phía nam, có thể gọi là vùng đất hình thế đẹp. Xét từ góc độ cứ điểm quan phòng, cung thất này nằm ngay giao lộ của Đại Tản quan, Trần Thương quan, và đường chính Lũng Tây, một khi có chuyện, cung thất này chính là nơi chốt chặn xử lý nguy cơ ba phía. Vũ Dương cung là do thừa tướng Cam Mậu thời Tần Vũ Vương chọn vị trí xây dựng, mục đích chính là những suy tính quan phòng nêu trên. Chính vì vậy, Vũ Dương cung không lớn, nhưng cực kỳ kiên cố dày dặn, nhà xây bằng gạch đá, mái đen tường trắng, mái hiên dốc đứng, rất giản lược hùng tráng. Mãi đến đời Tống hậu thế, trong cuốn "Nghiên phổ" của đại học giả Âu Dương Tu còn ghi chép lại câu chuyện dân ở Trường An dâng lên loại ngói có chữ "Vũ Dương thiên tuế vạn tuế", "loại ngói đó vẫn như ngói cũ ngày nay, hoàn toàn không mục nát". "Thằng thủy yến đàm lục" của người đời sau cũng có ghi chép rằng: "Tần Vũ Vương dựng Vũ Dương cung... đất đó phía bắc tựa cao nguyên, phía nam giáp Vị Thủy, phía trước phụ vào các đỉnh núi, hình thế hùng tráng, quả thực là thắng địa!"

Những lối mòn xanh mướt, ven hồ biếc xanh, đâu đâu cũng thấy những ông lão tóc bạc trắng lang thang. Họ hoặc thong dong đạp thanh, hoặc chèo thuyền trên mặt hồ, hoặc tụ lại bàn luận, hoặc nhìn xa về phía núi nam, vừa tấm tắc khen ngợi hình thế non nước vừa lộ ra vẻ bất an ẩn giấu. Hơn mười ông lão ven hồ còn ngồi canh lò trà mà không có tâm trí thưởng thức, ai nấy hai tay đều cầm một chiếc chén gốm đã nguội từ lâu mà xoay xoay, bàn luận câu được câu chăng, tuy lời lẽ giản lược, nhưng cũng ngươi hỏi ta đáp đứt quãng.

"Tôi nói các vị, chúng ta rốt cuộc đến vì cái gì?"

"Vì cái gì? Phụng thư của Vương mà đến, chờ đợi tế lễ Tây Trì đó."

"Thế nhưng, tế lễ Tây Trì là bỏ bê quốc sự rồi?"

"Ái chà, an ủi nguyên lão, thưởng cung đạp thanh, có gì không được!"

"Không phải! Ý lão phu là, Tần vương muốn bàn đại sự với chúng ta."

"Bàn cái chim! Lệnh trục khách bãi bỏ rồi, hắn nghe ai?"

"Theo ông nói, đưa đám nguyên lão vương tộc chúng ta đến đây, rốt cuộc muốn làm gì?"

"Tóm lại mà nói, không phải chuyện tốt!"

"Không hẳn không hẳn. Chúng ta là con cháu họ Doanh, nước Tần không dựa vào chúng ta thì dựa vào ai?"

"Đúng vậy, không dựa vào chúng ta thì dựa vào ai?" Cuối cùng, cũng có một mảnh hưởng ứng.

"Nằm mơ! Hắn thậm chí không lập Vương hậu, có phu nhân rồi cũng không tuyên tên tuổi, ai có thể gây ảnh hưởng?"

"Chưa chắc. Vương hậu Thái hậu, là hổ gây chuyện. Lão phu thấy, Tần vương việc này không sai."

Trong lúc ồn ào bàn tán, một tiếng xướng dài sắc nhọn đột ngột vang lên: "Tần vương giá lâm, các vị đại nhân hồi cung –" cũng lạ, thứ âm thanh đặc biệt của nội thị này luôn có thể xuyên qua đám đông mà truyền thẳng đến màng nhĩ mỗi người. Các lão thần nhìn nhau, mỗi người lầm bầm những lời than vãn cảm khái mà chỉ mình hiểu, cuối cùng cũng lắc đôi chân già nua hướng về phía tòa đại điện duy nhất mà đi tới.

Lần này Tần vương Chính đến, Trưởng sử Lý Tư không theo cùng.

Theo quy củ pháp độ, Trưởng sử gần như là cái bóng của Tần vương, đi ra ngoài xử lý chính sự càng là như vậy. Lần này lại không, Tần vương kiên quyết tự mình đến Vũ Dương cung. Lý do có hai: một là Lý Tư cần phải nhanh chóng trở về Bắc Sở, đón vợ con đến Hàm Dương; hai là những rắc rối của vương tộc nguyên lão, vị Tần vương trẻ tuổi không muốn để Lý Tư sa lầy vào đó. Điểm sau, Tần vương Chính học được từ phong thái trị quốc của tiên tổ Hiếu công. Hiếu công xử lý việc vương tộc, chưa bao giờ liên lụy đến Thương Yến, mục đích là để Thương Yến toàn lực ứng phó với đại cục biến pháp. Vô số lịch sử chứng minh, đại thần tân thời một khi bị cuốn vào rắc rối vương tộc, thường thường đều phải chôn vùi những ẩn họa khổng lồ. Hiếu công đi tuần không ở trong nước, Thương Yến kiên quyết xử lý vụ dân biến do thái tử vi phạm pháp luật gây ra, phạt công tử Kiền, không còn cách nào khác phải can thiệp vào rắc rối vương tộc. Chính lần duy nhất này, khiến Pháp thánh Thương Yến sau khi Hiếu công qua đời đã thảm thiết bị ngũ mã phanh thây. Đối với đoạn lịch sử này của nước Tần, Tần vương Chính xưa nay luôn có cách nhìn khác. Cái khác này, chính là không giống như thần dân nước Tần thông thường, vì công lao của Tần Huệ Vương mà kiêng dè không dám bàn đến lỗi giết Thương Yến. Tần vương Chính chưa bao giờ kiêng dè nói rằng, Thương Yến chết oan uổng là quốc sỉ lớn nhất của nước Tần! Một vị đại quân chủ đối mặt với phong ba phục bích, không phải kiên quyết dẹp bỏ thế lực phục bích, mà là mượn áp lực của thế tộc để giết hại công thần mà mình còn lòng kiêng dè, sau đó mới đến dẹp bỏ thế lực phục bích, thực sự không đáng gọi là một chữ "đại". Tần vương Chính đã vô số lần diễn luyện lại tình thế lúc đó trong lòng, giả định nếu mình là Tần Huệ Vương thì sẽ thế nào? Kết quả, lần nào lựa chọn của chàng cũng không hề do dự – đồng tâm với Thương Yến, dốc sức dẹp bỏ thế lực phục bích của thế tộc, sau đó một người chủ nội chính, một người chuyên việc đại quân đông xuất. Với sự cương nghị công tâm của Thương Yến, với sự thận trọng chu mật của Huệ Vương, nước Tần tuyệt đối không rơi vào cảnh nguy khốn như thời kỳ đầu của Tần Huệ Vương, suýt nữa bị hợp tung sáu nước của Tô Tần ép đến mức không thở nổi.

"Lần này vừa hay không cần Trưởng sử, rảnh rỗi hiếm có, tiên sinh sắp xếp ổn thỏa việc nhà chính là đại công!"

Tần vương Chính nói một câu khẳng khái, Lý Tư nhất thời nước mắt rưng rưng.

Lý Tư không từ chối nữa, mang theo binh phù đặc ban của Tần vương, đêm ngày lên đường đến đại doanh ngoài quan ải. Lão Hoàn Ngật vừa nhìn thấy binh phù đã cười ha hả: "Tần vương cũng vậy! Lão phu cầm quân ngoài quan, nước Sở dám đến gây chuyện? Chỉ sợ nó nịnh nọt tiên sinh còn không kịp! Ngoài kỵ binh ra còn năm mươi cỗ xe bò, tiên sinh xem đủ không?" Lý Tư đỏ mặt: "Không cần không cần, Lý Tư nhà cửa rách nát, ba cỗ xe bò là đủ rồi!" Lão Hoàn Ngật lại không nói không rằng, xe bò không thiếu một cỗ, còn kiên quyết tự mình dẫn năm ngàn thiết kỵ tinh nhuệ hộ tống Lý Tư trở về Thượng Thái. Lý Tư không tán thành cũng vô ích, đành phải rầm rộ trở về trang viên nhỏ họ Lý bên bờ đông sông Nhữ Thủy. Quả nhiên không nằm ngoài dự đoán của lão Hoàn Ngật, quận thủ Thượng Thái nước Sở lấy danh nghĩa "cố nhân xưa", dẫn một đám lại viên nghênh đón mười dặm. Lão đình trưởng năm xưa tiến cử Lý Tư ra làm tiểu lại càng để tâm hơn, hô hoán dân chúng khắp bốn làng tám xã tụ tập ở đầu thôn ngã ba, trống nhạc một hồi âm thanh vang dội, cứng rắn khiêng cỗ xe của Lý Tư tiến vào trang viên nhỏ họ Lý. Lý Tư rất tỉnh táo, cũng rất thực tế, vừa lo lắng việc chính sự trung khu sau khi Tần vương rời đi, lại rất không thích xã giao với quan lại nước Sở, càng không muốn học theo hành động hào phóng của Tô Tần là mặc gấm vóc về quê, phân phát tiền vàng mua vui cho dân. Trên đường đi, Lý Tư đã bàn bạc với lão Hoàn Ngật, đội thiết kỵ lớn dừng lại nghỉ ngơi chờ đợi cách mười dặm, anh chỉ dẫn một đội trăm người cùng mười cỗ xe bò tiến vào trang viên, đón vợ con xong là đêm đó quay lại Hàm Dương. Lão Hoàn Ngật cũng cười hì hì đồng ý. Đến khi quan lại thứ dân ùn ùn kéo đến đón, lão Hoàn Ngật lại lập tức đổi ý, nói là không thể làm mất mặt nước Tần, không thể lặng lẽ ra vào nước Sở. Lão Hoàn Ngật nhất định bắt Lý Tư phải phong quang vài ngày, ân oán gì cũng phải giải quyết sạch sẽ! Không cho cãi lại, lão Hoàn Ngật lập tức hạ lệnh năm ngàn thiết kỵ đóng quân ở thung lũng sông Nhữ Thủy, lập tức phái Tư mã phi kỵ quay về, hỏa tốc đưa đến ba mươi xe rượu thịt của Tần. Lão Hoàn Ngật chỉ nói với Lý Tư một câu: "Đồ chim! Thả ra mà làm! Phải thế chứ! Không thể để người Sở nói người Tần không biết tình quê!"

Khi nhận được thư khẩn của lão Hoàn Ngật, Tần vương Chính đang định khởi hành đi về phía tây. Thư hồi âm cho lão Hoàn Ngật cũng chỉ một câu: "Cốt sao Trưởng sử bình an trở về Tần, việc khác lão tướng quân tự liệu." Xe ngựa của Tần vương Chính vừa đến Ung thành, lại nhận được tin khẩn của lão Hoàn Ngật: Lý Tư chỉ xoay xở có hai ngày, yến tiệc liên miên ngày đêm không dứt, quan Sở và dân làng toàn bộ đều dự tiệc, tặng lão đình trưởng năm mươi kim, trang viên ruộng dâu hiến làm tộc sản; hiện tại Trưởng sử đã lên đường quay về, lão Hoàn Ngật tự mình hộ tống tiến vào Hàm Cốc quan, ba ngày sau chắc chắn có thể bình an đến Hàm Dương. Tần vương Chính trút được một hơi dài, lập tức gửi một đạo vương thư cho Doanh Đằng, người đang kiêm nhiệm nội sử và lệnh Hàm Dương: "Gia quyến Trưởng sử mới an cư Hàm Dương, phủ đệ sửa sang, quan bộc tuyển chọn v.v..., mọi việc đều phải cố gắng sắp xếp thỏa đáng theo phong tục Bắc Sở, không để gia đình họ có cảm giác xa lạ."

Việc lần này Tần vương Chính muốn xử lý, là một việc gai góc mà các đại thần tân thời không thể nhúng tay vào. Trong hơn một trăm hạng mục chính sự tích vi mà Lý Tư liệt kê, chỉ có việc này không thể do bất kỳ quan thự nào hoàn thành. Đó chính là, đào thải vương tộc nguyên lão ra khỏi quan thự. Đào thải quan viên thừa, vốn là một tiểu tiết của chỉnh đốn lại trị. Đào thải vương tộc nguyên lão, lại là tiểu tiết trong tiểu tiết đó. Tuy nhiên, chính cái tiểu tiết trong tiểu tiết này, lại cấu thành điểm khó khăn nhất của việc chỉnh đốn lại trị. Sau biến pháp của Thương Yến, trong vương tộc thiên hạ, vương tộc nước Tần có thể nói là vương tộc không có đặc quyền nhất. Tuy nhiên, vương tộc lãnh đạo quốc gia, dù sao cũng là trục tâm của toàn bộ quần thể. Lịch sử tích lũy, truyền thống bang quốc, dù pháp lệnh hạn chế thế nào, vương tộc rốt cuộc vẫn có nhiều đặc quyền căn cơ mà các thần dân khác không thể so sánh. Lấy ví dụ thời hạn nhậm chức của quan lại nước Tần, pháp Tần không quy định rõ tuổi nghỉ hưu, nhưng lại có đủ loại pháp độ đào thải những kẻ không đủ năng lực đảm đương. Cụ thể mà nói, hễ là quan Tần, người từ năm mươi tuổi trở lên thông thường đã bước vào thời kỳ tuổi già, đã lọt vào tầm ngắm đào thải của Quốc chính giám; lúc đó nếu có dấu hiệu khốn đốn hoặc loại bệnh tuổi già nào đó, là nhất định phải bị đào thải. Đương nhiên, loại đào thải bình thường này không phải trị tội, tự nhiên không thể tước quan làm dân, mà là về hưu nhàn cư, bổng lộc như cũ. Nếu tinh thần thể lực khỏe mạnh vượt mức, thì có thể nhậm chức như thường. Ví dụ như lão tướng Hoàn Ngật và một đám lão tướng trong quân, ai nấy đều tuổi cao chí lớn, thì không ai vì tuổi cao của họ mà nảy sinh dị nghị.

Vì truyền thống pháp độ này, người không đủ năng lực đảm đương trong quan thự nước Tần rất ít, người bệnh yếu lại càng ít hơn. Thế nhưng, đợt tích vi năm năm lần này, Lý Tư vẫn liệt việc đào thải quan viên già yếu thừa thãi vào trong tiểu tiết trọng điểm. Lý Tư nói: "Quân ở chỗ tinh, không ở chỗ nhiều, quan cũng đạo lý tương tự. Một quan không có lực, trăm việc gian nan. Đại xuất thiên hạ, quý ở chỗ quan lại tinh cán vậy!"

Tần vương Chính và đám đại thần tân thời không ai không đồng ý.

Nhưng, quan lại vương tộc nước Tần lại có chút khác biệt. Khác biệt thứ nhất, con cháu vương tộc hễ có quân công chính tích, nhậm chức đa phần là thực chức đại viên ở quan thự trọng yếu, ít nhất cũng là lãnh ban đại lại của các quan thự. Quan thự nước Tần hiện nay, sáu phần mười "Thừa" (phó quan thự) lãnh sự đều là con cháu vương tộc. Khác biệt thứ hai, quan lại vương tộc tuổi cao không nghỉ hưu chiếm đa số. Ngoài những người tàn tật bệnh nặng không thể làm việc rõ ràng, quan lại vương tộc rất ít tiền lệ vì tuổi cao thể yếu mà nghỉ hưu. Nguyên do trong đó có ba: Một là, con cháu vương tộc đều có đất phong gia tộc vốn có và khoản "lệ cốc" (thóc định lệ) được cấp hằng năm từ vườn tược vương thất, dù là phong ảo không lĩnh dân trị, nhưng thuế má được chia cũng đủ để sau khi đội mũ có thể sở hữu một phủ đệ; như vậy, con cháu vương tộc sau khi nhậm quan không cần xây thêm quan đệ, các bên đều cảm thấy tiết kiệm vật lực. Hai là, quan lại vương tộc quen thuộc chính vụ thông thạo nhân sự các quan thự, làm việc nhanh gọn, dù là chủ quan cấp trên hay lại viên thuộc hạ, đều thích có một con cháu vương tộc làm Thự thừa. Ba là, con cháu vương tộc nước Tần xưa nay có truyền thống, thủ pháp phụng công, không tham không xa hoa không tranh công. Thậm chí có nhiều con cháu vương tộc thay tên đổi họ ẩn giấu xuất thân mà tòng quân, cho đến khi tuổi cao, trong quân vẫn không biết họ là con cháu vương tộc. Chính vì vậy, triều dã chưa bao giờ đưa việc vương tộc nhậm chức ra làm chuyện để tranh cãi.

Vì sự phấn đấu tự kỷ của vương tộc nước Tần, cũng vì những thuận tiện mang lại cho quan thự, các quan thự đào thải quan viên thừa thãi, rất ít khi liệt kê quan lại vương tộc. Chỉ cần không phải bệnh yếu rõ ràng, con cháu vương tộc thông thường đều là tuổi già vẫn tại quan tại chức. Dựa theo sự kiểm tra chung của Lý Tư và Quốc chính giám, trừ tướng sĩ vương tộc trong quân, tại Hàm Dương và các quận huyện nhậm chức quan lại vương tộc tuổi cao có hơn một trăm người. Những lão lại tuổi cao này ngoài việc kiên trì điểm danh hội sự hằng ngày, kẻ tối tăm mờ mịt tuổi già nhiều vô kể. Mà chức trách của những đại lại tuổi cao này, lại chính là các vị trí trọng yếu cần nhất sự năng nổ tinh cán có thể xoay tua ngày đêm.

Suy đi nghĩ lại, Tần vương Chính đã đến thăm hỏi Tứ xa thứ trưởng Doanh Bôn, bàn bạc ra một kế sách dời thế: Lấy danh nghĩa tế lễ Tây Trì, đưa toàn bộ vương tộc nguyên lão và đại lại tuổi cao đang tại vị, dùng xe cao ngựa tốt đưa đến Vũ Dương cung gần Tây Trì, sau đó dùng lửa nhẹ mà hóa giải. Tây Trì, là tế đàn thành bảo đầu tiên mà người Tần xây dựng khi mới lập quốc ở Tần Xuyên, hoàn thành vào năm thứ tám thời Tần Tương Công. Khi Tây Trì hoàn thành, người Tần từ phía đông đến đã tổ chức đại lễ tế Bạch Đế vô cùng long trọng tại Tây Trì. Sau đó sáu đời hơn một trăm năm, người Tần luôn phụng thờ Bạch Đế trên trời làm chính thần của người Tần. Sau này, Tần Tuyên Công xây dựng Mật Trì ở vùng nam sông Vị thuộc Quan Trung, đổi sang tế Thanh Đế, đồng thời phụng thờ Thanh Đế trên trời làm chính thần của người Tần. Đến khi Tần Hiến Công đông thiên đô thành về Lịch Dương, vừa hay gặp điềm lành "mưa vàng" ở Lịch Dương, xây dựng Khuê Trì lại hành đại tế, một lần nữa tế tự chính thần Bạch Đế. Trong thời gian này, tuy cũng có Tần Linh Công từng tế thủy tổ dân Hoa Hạ là Hoàng Đế, Viêm Đế, nhưng từ đó về sau, chính thần trên trời mà người Tần tôn phụng, liền luôn là Bạch Đế Thanh Đế cùng tồn tại, cho đến khi Tần vương Chính sau khi thống nhất thiên hạ đã thông qua sự luận chứng của Âm Dương gia mà chính thức tôn phụng Thủy đức, phụng Thanh Đế, màu sắc tôn chuộng màu đen. Đây là chuyện của sau này. Nước Tần hiện tại, Tây Trì là tế đàn đầu tiên mà người Tần tiến về phía đông, có vị thế khởi đầu không thể chối cãi, cùng với đô thành thời kỳ đầu Ung thành trở thành thánh địa lập quốc của người Tần. Được mời tham gia tế lễ tại Tây Trì, bất kỳ thành viên nào của bộ tộc Tần cổ đều là một loại vinh dự rất cao, hoàn toàn không có lý do để từ chối.

Các vương tộc nguyên lão vội vã chạy đến đại điện, nhưng Tần vương lại không lâm điện hội sự.

Lão nội thị tổng quản Vũ Dương cung tuyên đọc một đạo vương thư: Tần vương vào tắm gội trai giới, yêu cầu tất cả những người dự tế từ ngày hôm nay bắt đầu tắm gội trai giới ba ngày, sau đó hành đại lễ tế Tây Trì, cầu nguyện Bạch Đế che chở nước Tần. Vương thư đọc xong, các lão thần một mảnh lặng ngắt, đồng thanh phụng thư lĩnh mệnh. Hiện tại trong triều dã không ai không biết, vị Tần vương trẻ tuổi này ngày đêm cần chính quý thời gian như mạng, chàng có thể tắm gội trai giới ba ngày bỏ bê chính sự, quả thực là chuyện xưa nay chưa từng có! Tần vương coi trọng đại điển tế lễ như vậy, thần tử vương tộc còn nói gì được nữa?

Ba ngày sau, ánh sáng bình minh chưa hiện, từng đội xe ngựa nghi trượng rầm rập đi đến Tây Trì cách đó mười dặm. Đến giờ Thìn khi mặt trời mọc cao, đại điển tế lễ hoàn mãn thành lễ. Tất cả những người dự tế đều được chia một phần thịt tế, không ai không cảm khái thở dài. Theo nghi lễ tế lễ, hơn ba trăm quân thần dự tế, mỗi người đều đứng nghiêm trang tại vị trí tế tự vốn có của mình thành kính ăn hết phần thịt tế được chia, lễ tế mới coi là hoàn mãn kết thúc. Ngày hôm nay cũng vậy, sau khi ăn xong phần thịt tế mang tính thần thánh, xe ngựa nghi trượng long trọng ầm ầm quay về Vũ Dương cung. Sắp đến cửa cung, các nguyên lão dự tế nhận được vương thư: nghỉ ngơi hai canh giờ, chiều đến điện, Tần vương hội sự.

Buổi chiều ánh xuân ấm áp. Tần vương nói đại điện âm lạnh, không có lợi cho người già, không bằng ra sân phơi nắng mà nói chuyện. Các nguyên lão vô cùng vui mừng, ùn ùn kéo đến sân, mỗi người tự tìm một chỗ khuất gió thoải mái ngồi xuống. Vị Tần vương trẻ tuổi cũng ngồi xuống một tảng đá lớn bên hồ, nhìn người này hỏi người kia, một lúc vẫn chưa nói đến chuyện chính. Ai ngờ vừa ra chỗ nắng không sao, không bao lâu sau, liền có vài ông lão dưới ánh mặt trời ấm áp nheo đôi mắt già nua kéo tiếng ngáy. Lại có rất nhiều lão thần, vội vàng đứng dậy rời đi, lát sau quay lại rồi lại vội vàng rời đi, mồ hôi trên trán, sắc mặt tái nhợt, thở hổn hển không dứt. Tần vương Chính mắt thấy không ổn, vừa hỏi xem rốt cuộc chuyện gì vừa khẩn cấp triệu thái y đến tuần tra. Ba vị lão thái y tuần tra một vòng, bẩm báo nói không có chuyện gì lớn, kẻ ngủ gật là do trai giới liên ngày hôm nay lại đi lại, thể chất hư nhược của tuổi già; kẻ đi lại vội vàng là do ăn thịt tế không tiêu, đau bụng; uống vài thang thuốc điều dưỡng thêm vài ngày, chắc sẽ không sao.

"Vương thúc, ta ăn thịt tế nhiều nhất, sao lại không sao?" Giọng Tần vương Chính to đến mức ai cũng nghe rõ.

"Vương thúc sao có thể so với ngươi?" Nguyên lão làm Đại điền thừa thở hổn hển xua tay, "Ngươi là hậu sinh hổ lang, bọn ta là lão hủ hoa giáp. Thịt tế đó, đều là thịt chính nhiều mỡ, ăn lạnh miếng lớn, lùi lại mười năm thì không sao. Hôm nay, không được rồi..."

"Đúng đúng, không được rồi." Xung quanh một mảnh hưởng ứng.

"Trai giới ba ngày, bụng rỗng, đột nhiên gặp thịt tế tấn công, chắc chắn là đau bụng."

Lời giải thích binh pháp của Quốc úy thừa, dẫn đến một trận ho khạc nghẹn ngào mang theo nước mũi của tiếng cười khổ.

Vị Tần vương trẻ tuổi cố nhịn cười đứng dậy, chắp tay nhìn quanh nói lớn: "Đây là Chính suy nghĩ không chu đáo, khiến các vị tôn trưởng phải chịu khổ. Lỗi của Chính, nhất định sẽ bù đắp. Thái y vừa nói, các vị tôn trưởng cần phải điều dưỡng mới hồi phục được. Chính cho rằng, Vũ Dương cung này là thắng địa, các vị không bằng ở đây thêm vài ngày, một là tưởng nhớ công nghiệp tiên tổ, hai là du ngoạn thắng cảnh, ba là điều dưỡng nguyên khí. Các vị tôn trưởng, thấy sao?"

"Quân thượng, chỉ là, chỉ là quốc sự không thể bỏ bê!" Đại điền thừa cố gắng nói lớn một câu.

Một nguyên lão vươn vai một cái giật mình: "Hừ! Lão phu sao lại mơ thấy Chu Công thế này."

Trong tiếng cười ngượng ngùng của các nguyên lão, Tần vương Chính nghiêm sắc nói: "Tâm muốn tham dự quốc sự của các vị tôn trưởng rất đáng quý. Ý của bản vương, các vị tôn trưởng tập cư tại Vũ Dương cung, cũng có thể tham dự quốc sự. Pháp trình thực thi, do lão Tứ xa thứ trưởng tuyên cáo."

Một chiếc xe hai bánh ngồi được đẩy ra, lão Doanh Bôn vốn chưa lộ diện từ trước chống gậy trúc nói: "Các vị đều là con cháu vương tộc, nên để công nghiệp nước Tần trong lòng. Thế nhưng, cầm nhà đã lâu, còn biết chuyện nhà truyền cho hậu sinh. Trong số các vị ngồi đây, còn ai nắm giữ việc gia tộc không? Không có! Nguyên do ở đâu? Tuổi cao không lực, già nua thấp kém. Việc nhà còn biết rõ, việc quốc sao lại hồ đồ? Nói cho cùng, công tâm không đủ, phụng công còn kém! Lần tế lễ này, ba ngày trai giới, một bữa thịt tế, một lát nắng xuân, các vị đã già nua hiện rõ, còn bàn gì đến việc xoay tua ngày đêm bôn ba liên tục? Theo ý lão phu, nên toàn bộ nghỉ hưu, lão phu cũng vậy! Nhưng Tần vương kính già kính hiền, cố ý để các vị tham dự bàn bạc mưu tính quốc sự, lão phu mới mưu tính ra một pháp trình, các vị nghe thử xem."

"Xin được nghe lão thứ trưởng mưu tính." Các nguyên lão một mảnh hưởng ứng.

Phủ thừa của Tứ xa thứ trưởng thự trải thẻ tre ra, trình bày chi tiết pháp trình nguyên lão tham dự quốc sự. Pháp trình này có ba khâu: Thứ nhất, Tứ xa thứ trưởng phủ cùng với vương thất Trưởng sử thự, mỗi mười ngày gửi đến Vũ Dương cung một xe bản sao công văn, để nguyên lão hiểu rõ đại yếu quốc chính. Thứ hai, nguyên lão có thể dựa vào thế trận quốc sự mà tranh luận mưu tính, mỗi khi có kiến nghị, giao cho nội thị tổng quản Vũ Dương cung phi mã bẩm báo vương thất Hàm Dương. Thứ ba, kiến nghị mưu hay nếu được chấp nhận, coi như quân công, người kiến nghị vẫn được thăng tước vị.

Lão Doanh Bôn gõ gõ gậy trúc: "Các vị vừa có thể kiến nghị lập công, lại có thể dưỡng già năm tháng, sao nào?"

Các nguyên lão đồng thanh nói không có dị nghị. Sau đó một trận lặng yên, các lão thần dường như có dự cảm nào đó, lại lần lượt đề xuất vài nỗi lòng thiết thực. Một là người nhà ở Hàm Dương có thể chuyển đến ở cùng không? Tần vương cười đáp, người nhà các vị đều có thể chuyển đến cùng, Vũ Dương cung không đủ còn có thể mở rộng. Hai là lão thần nếu nhớ Hàm Dương, có thể trở về quốc nhỏ ở không? Tần vương cười đáp, phủ đệ của tất cả lão thần vương tộc ở Hàm Dương đều giữ lại lâu dài, ai muốn trở về quốc, bất cứ lúc nào cũng có thể về có thể ở. Ba là sau này nếu không có công kiến nghị, tước vị bổng lộc có phải là không còn nữa không? Tần vương cười đáp, công lao đã qua của các vị không thể xóa bỏ, hơn nữa sau này vẫn mưu tính cho quốc gia, không qua là chức ảo mà thôi; tước vị bổng lộc nguyên lão vốn có vẫn như cũ, nếu có công nghiệp mới kiến nghị, vẫn dựa theo pháp luật Đại Tần luận công tấn tước. Cứ thế này từng cái một minh định, các nguyên lão không còn lời nào để nói nữa. Toàn trường lặng yên hồi lâu, một đám vương tử vương tôn tóc bạc trắng bỗng nhiên đều nghẹn ngào, câu nói mà họ nức nở niệm nhiều nhất chính là, chỉ cần có thể vì nước Tần hiệu lực, treo mũ từ chức thì sợ cái gì.

Đêm sau khi giải quyết việc này, vị Tần vương trẻ tuổi đại yến nguyên lão. Đang lúc tửu hứng nồng nàn, xe ngựa chuyển phát nhanh của Hàm Dương bay tới, thư mật của Lý Tư báo khẩn: Tần quân ngoài quan bắt đầu đại cử công Triệu, Quốc úy Mông Vũ đã đích thân chạy đến Hàm Cốc quan tọa trấn lương thảo. Tần vương Chính nhận báo không chút do dự, để lại Tứ xa thứ trưởng lão Doanh Bôn xử lý hậu sự, tự mình đêm ngày chạy về Hàm Dương.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.