Đại Tần Đế Quốc 5: Thiết Huyết Văn Minh

Lượt đọc: 3550 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tiết Ba
San Núi Lấp Thung Lũng, Kéo Dài Đến Tận Yến, Việt, Đại Đạo Của Đế Quốc Chấn Cổ Sục Kim

❊ ❊ ❊

Thoắt cái đã cuối năm, tuyết lớn lại bay lả tả.

Lần này không còn ai nghĩ đến việc chúc thọ nữa, tâm tư của các đại thần và lại dịch đều dính chặt vào tiến độ của những hạng mục công trình liên quan đến mình, họ hoan hô vì những tin chiến thắng dồn dập kéo tới, phấn chấn vì những mưu đồ lớn hơn cho năm tới. Tóm lại, tất cả các quan thự đều quên mất kỳ nghỉ tết thăm người thân, nhấm nhở đêm giao thừa sắp đến, từng tòa quan thự vẫn tấp nập xe ngựa ra vào suốt ngày đêm, náo nhiệt như chợ.

Tần vương Chính suy nghĩ một lúc, cảm thấy vẫn nên bàn bạc với Lý Tư, bảo các quan thự cho phép các quan viên về nhà thăm người thân. Vừa phân phó Triệu Cao chuẩn bị xe, Mông Nghị đã vội vã chạy đến, bẩm báo rằng đại nhân Trịnh Quốc có dâng tấu chương khẩn cấp, xin yết kiến hoàng đế sớm nhất. Tần vương Chính nhìn trời tuyết bay lả tả, vất tay nói: "Báo Lão Lệnh cứ đợi đấy, trẫm cùng thừa tướng đến phủ của ông ấy uống rượu."

Lời vừa dứt, chiếc xe che rèm do Triệu Cao điều khiển đã nhanh chóng chạy đến hành lang, hoàng đế bước lên xe rèm lộc cộc rời đi.

Trước phủ thừa tướng đèn đuốc sáng trưng, xe ngựa và lại dịch ra vào không dứt, nhìn là biết dáng vẻ bận rộn suốt ngày đêm. Tần vương Chính phân phó dừng xe ngựa ở cửa phụ hơi quạnh hiu một chút, bảo vệ úy đi theo xe vào phủ thông báo cho Lý Tư. Chợt lát sau, Lý Tư vội vã bước ra, nghe hoàng đế nói rõ sự tình, liền kiên quyết đề nghị hoàng đế xuống xe triệu kiến Trịnh Quốc ngay tại phủ thừa tướng, nói rằng phủ thừa tướng và phủ Trị Tỉ nội sử của Trịnh Quốc vẫn còn rất nhiều việc lớn cần bàn bạc, cũng cần hoàng đế quyết định.

Tần vương Chính lại cười nói: "Việc của phủ thừa tướng không bao giờ có điểm dừng, để hôm khác hãy hay; Lão Lệnh là kẻ có việc không chết không mở miệng cơ mà, đi thôi, thừa tướng cũng nên gặp lại người bạn cũ chứ."

Lý Tư cười khổ lắc đầu, đành phải lên xe rèm. Xe vừa lăn bánh, Tần vương Chính đang định quay đầu nói chuyện với Lý Tư, bỗng thấy Lý Tư mềm oặt tựa vào tấm nỉ dày của thành xe, phát ra tiếng ngáy nặng nề.

Tần vương Chính nuốt lời định nói bên miệng vào trong, nhẹ nhàng dậm chân một cái, xe rèm lập tức chuyển thành tốc độ trung bình ổn định nhất.

Đến phủ viện của Trịnh Quốc, Tần vương Chính đang định bảo Triệu Cao cõng Lý Tư lên giường nằm, ngờ đâu Lý Tư lại chợt mở mắt trong lúc bánh xe đột ngột dừng lại.

"Thừa tướng ngủ gật nhanh nhạy thế này, khiến trẫm cũng phải ngưỡng mộ!" Hoàng đế cười lớn một trận.

"Hổ thẹn hổ thẹn." Lý Tư vừa nói vừa xuống xe đỡ hoàng đế.

"Không cần không cần, tinh thần của trẫm tốt hơn ngươi." Tần vương Chính bước một bước xuống xe cười nói, "Thừa tướng là người sắt mà còn không chống đỡ nổi nữa là. Trẫm thấy, chi bằng các quan thự tạm nghỉ việc thì hơn, bảo các bề tôi nghỉ ngơi nửa tháng cho đàng hoàng, không thể gượng chống được đâu."

"Thần tuân mệnh." Vừa nghĩ đến giấc ngủ say của mình ban nãy, Lý Tư cảm thấy không cần nói thêm lời nào nữa, quay người dặn dò mấy câu với thư lại đi theo, thư lại lập tức vội vã quay về phủ thừa tướng.

Trịnh Quốc ra tận hành lang đón, Tần vương Chính và Lý Tư vừa bước lên bậc đá. Quân thần ba người cười nói vui vẻ bước vào chính sảnh, quây quần bên lò sưởi uống một bát lớn rượu kê vàng nóng hổi. Chưa đợi Tần vương Chính hỏi, Trịnh Quốc đã chắp tay nói rõ ràng một câu: "Bệ hạ, lão thần đã khảo sát xong, xin sau mùa xuân hãy đại khai công trình đường sá."

"Hay!" Tần vương Chính đập án cười nói, "Lão Lệnh đã nói có thể khởi công, chắc chắn là nước chảy thành sông rồi."

Trịnh Quốc đáp: "Chỉnh đốn Trung Hoa, vạn mã bôn té, lão thần sao có thể không cảm kích phấn chấn chứ! Lão thần đã khảo định xong mạng lưới cấu trúc đường sá của thiên hạ, sau khi bệ hạ định đoạt, có thể lập tức rầm rộ chuẩn bị."

Tần vương Chính nói: "Trẫm kéo thừa tướng đến, đã đoán là Lão Lệnh bàn về việc lớn này. Lão Lệnh cứ nói đi, quân thần ba chúng ta bàn bạc trước một phen."

Trịnh Quốc đã chuẩn bị sẵn sàng, vỗ tay một cái, ba thư lại từ sau bình phong lớn rầm rộ đẩy ra một tấm bảng đồ lớn cao hơn hai trượng, dựng thẳng ở giữa, quả thực uy thế hiển hách. Tần vương Chính và Lý Tư vô cùng phấn chấn, đồng thanh đứng phắt dậy bước đến trước bản đồ.

"《Tứ hải đại đạo đồ》! Tên hay!"

"Á chà! Khí thế này còn lớn hơn kênh Trịnh Quốc năm xưa nhiều!"

Trong tiếng kinh ngạc tán thán của hoàng đế và thừa tướng, Trịnh Quốc bước tới, thước sắt dò nước đánh "cách" một tiếng mở ra đập lên bản đồ nói: "Bệ hạ, thừa tướng hãy xem, lão thần đã chỉnh đốn quan đạo thiên hạ, chia làm bốn loại tình hình: Thứ nhất gọi là quận huyện quan đạo, thứ hai gọi là nội sử quận thông ngoại quan đạo, thứ ba gọi là thiên hạ trì đạo, thứ tư gọi là thiên hạ trực đạo. Sự giao nhau kết hợp của bốn loại đường sá, lão thần cùng hơn trăm thuộc hạ đã nhiều lần kiểm tra khảo sát không có sai sót. Trực đạo là khó nhất, lão thần từng đặc biệt đến Cửu Nguyên bàn bạc với thượng tướng quân Mông Điềm mười ngày mới quyết định được. Phàm bốn loại tình hình này, xin dung cho lão thần lần lượt giải bày..."

Thấy cổ họng Trịnh Quốc thở rất nặng, hoàng đế phất tay nói: "Bảo một thợ cả nói là được, Lão Lệnh chỉ cần bổ sung đính chính là được."

Trịnh Quốc vốn không thích làm cho có lệ, vừa quay người liền chỉ định một viên quan trung niên đẩy bản đồ vào: "Đây là đại đệ tử của lão thần, giữ chức phủ thừa, rất quen thuộc toàn bộ quá trình khảo sát."

Phủ thừa trung niên cầm một gậy gỗ, chỉ điểm bản đồ lớn bắt đầu nói từ quan đạo thiên hạ, ròng rã nói suốt hai canh giờ.

Trong khoảng thời gian đó, ba người Tần vương Chính, Lý Tư, Trịnh Quốc đều cảm thấy đứng mỏi chân, bối liền ngồi trở lại trước án, từ xa nhìn tấm bản đồ nghe giải thích. Trịnh Quốc thỉnh thoảng xen vào mấy câu trọng điểm, đáp lại hoàng đế và thừa tướng mấy câu thắc mắc, cho đến khi giải thích rõ ràng toàn bộ đường sá thiên hạ, tiếng gà gáy dài đã văng vẳng trong trận tuyết mịt mờ.

Đường lớn thiên hạ do Trịnh Quốc khảo định có hơn bốn trăm con đường, từ thấp đến cao, chia thành bốn tầng lớn để tích hợp riêng biệt.

Tầng lớn thứ nhất: Hơn ba trăm chín mươi con quan đạo quận huyện.

Quan đạo quận huyện gọi lúc bấy giờ, chính là quan đạo đã định sẵn của sơn đông lục quốc. Xét về mặt thực tế, những quan đạo này đại thể vẫn có thể thông hành. Song do đường sá không có quy định chung, cự ly bánh xe không có tiêu chuẩn chung, trong mười mấy năm trước khi lục quốc diệt vong, hầu như không có nước nào tu sửa đường sá. Cho nên, trong mấy năm đầu sau khi nhà Tần thống nhất, tình trạng đường sá ở các quận huyện Sơn Đông đã rất hỗn loạn. Nếu không phải các sự kiện cải chế lớn cứ nối tiếp nhau, thiên hạ đã sớm oán thán khắp nơi rồi.

Chính vì thế, phương án chỉnh đốn mà Trịnh Quốc xác định cho quan đạo quận huyện gồm mười sáu chữ: Lộ chính thống hợp, lộ thông xa thông, đoạn lộ liên tiếp, xa lộ hợp nhất.

Lộ chính thống hợp, để đạt được lộ thông xa thông, là lấy việc xe cùng trục làm trục tâm, trong lúc cải tạo xe đồng thời cũng cải tạo đường, phá dỡ các loại chướng ngại vật thời chiến, thủ tiêu các loại trạm kiểm soát thời chiến, cốt sao cho xe đi khắp thiên hạ mà không vướng chướng ngại vật nhân tạo.

Đoạn lộ liên tiếp, là tu bổ những mặt đường bị phá hủy để chống địch trong thời chiến. Tình hình này ở thời mạt thế Chiến Quốc cực kỳ nghiêm trọng, trên thực tế rất nhiều con đường sau chiến tranh đã trở thành chiến hào chướng ngại vật, mười đường thì có tới tám chín đường không thông.

Phàm những việc cải chế kiến thiết thế này, đều do tri phủ thống nhất đốc đạo, do các tự quận huyện tự mình tu sửa thông suốt, và lập ra pháp độ lộ chính theo đúng pháp luật. Được tích hợp theo phương án như vậy, quan đạo quận huyện mới có thể dung nạp vào mạng lưới đại đạo thiên hạ.

Chỉ mới bắt đầu một mớ hỗn độn này, hoàng đế đã nghe đến mức nhíu mày: "Vụn vặt rườm rà, trẫm thấy chỉ có phủ thừa tướng mới cáng đáng nổi đống này thôi!"

"Được! Thần giao Phùng Khứ Tật lĩnh việc này." Lý Tư vui vẻ nhận lệnh.

Tầng lớn thứ hai: Mười hai con quan đạo từ nội sử quận thông ra ngoài.

Nội sử quận gọi là, chính là phần trục tâm của đất cũ nước Tần cũ, Quan Trung làm gốc. Xét về mặt phân chia quận huyện, đất cũ nước Tần từ Bắc xuống Nam chia thành Cửu Nguyên quận, Thượng quận, Bắc Địa quận, Lũng Tây quận, Nội sử quận, Hán Trung quận, Ba quận, Thục quận, tổng cộng là tám quận. Song xét về mặt xây dựng đường sá, Nội sử quận vì là nơi đặt kinh kỳ của đế đô, cho nên cũng là điểm xuất phát và điểm quy tụ của tất cả các đại đạo. Thế nên, quan đạo Nội sử quận là đại đạo chủ yếu đả thông Quan Trung với các quận trên đất bản thổ nước Tần, đồng thời cũng kiêm thông thiên hạ, nhưng không bao gồm hai cấp bậc cao nhất là trì đạo và trực đạo, tổng cộng mười hai con đường:

Thứ nhất, Kính thủy đạo: Lấy Hàm Dương làm điểm xuất phát, vượt Kính thủy về phía bắc, qua Nghĩa Cừ, đến toàn cảnh Bắc Địa quận.

Thứ hai, Bì thủy đạo: Lấy Hàm Dương làm điểm xuất phát, đi về phía tây qua Trần Thương, vào phía nam Lũng Tây quận.

Thứ ba, Vị thủy đạo: Xuất phát từ Hàm Dương, đi về phía tây dọc theo bờ bắc thung lũng Vị thủy, thẳng đến Lâm Thao thuộc Lũng Tây.

Thứ tư, Tử Ngọ đạo: Từ chính nam Hàm Dương đi vào thung lũng Tử Ngọ, đi về phía nam dọc theo thung lũng Nam sơn (Tần Lĩnh), đến Hán Trung quận, toàn bộ dài hơn một ngàn dặm. (Đời sau thời Tam Quốc, đại tướng Thục quốc Ngụy Diên chủ trương đi ra từ thung lũng Tử Ngọ tập kích Trường An, chính là con đường này.)

Thứ sáu, Đãng thủy đạo: Khởi từ cửa khẩu Lạc Dục ở phần giữa Quan Trung, xuyên qua Nam sơn, đến tiềm thủy ở phía tây Hán Trung quận.

Thứ sáu, Bao Tà đạo: Bắt đầu từ cửa thung lũng sông Tà ở huyện Mi ở phía tây Quan Trung, đi về phía nam nối tiếp thung lũng sông Bao, mở rộng trên nền tảng đường cũ trong thung lũng sông, đến trị sở Hán Trung quận, tổng chiều dài hơn năm trăm dặm. Bao Tà đạo là cổ đạo do người Chu khai mở, trải qua thời Tần Huệ vương đánh Ba Thục mở rộng, vẫn không thể thích ứng với nhu cầu mưu trị của đế quốc, cho nên lại được mở rộng lần nữa, trong đó phần lớn do đường gỗ trên vách núi (sạn đạo) cấu thành.

Thứ bảy, Trần Thương đạo: Lấy cửa ải Trần Thương ở phía tây Quan Trung làm điểm xuất phát, đi về phía nam qua Đại Tán lĩnh, dọc theo thung lũng sông Cổ Đạo (thượng nguồn sông Gia Lăng) vượt Nam sơn (Tần Lĩnh), rồi lại vào thung lũng sông Bao, đến Hán Trung. Trần Thương đạo cũng là đoạn phía bắc của con đường từ Quan Trung thông đi Thục địa, đường đi của nó có phần vòng vèo, hơi xa, nhưng dốc đường hơi thoải, dễ cho xe ngựa đi lại. (Hơn hai mươi năm sau, Lưu Bang "Minh tu sạn đạo, ám độ Trần Thương", chính là con đường Trần Thương này đây.)

Thứ tám, Kim Ngưu Thục đạo: Quan đạo từ Hàm Dương đi vào Thục quận. Đoạn phía bắc của con đường này chính là Trần Thương đạo, Bao Tà đạo, bắt đầu từ Hán Trung quận đi vào đoạn Thục địa, gọi là Kim Ngưu đạo, tên gọi của nó bắt nguồn từ truyền thuyết Kim Ngưu kiếm Thục năm tráng sĩ mở đường thời Tần Huệ vương. Thục đạo cũng là cổ đạo, Trịnh Quốc thì gộp làm một thể để tích hợp mở rộng.

Thứ chín, Ba Sơn đạo: Đường núi từ Quan Trung đi vào Ba quận. Vì con đường này đi về phía nam qua đại Ba Sơn và núi Mịch Xương, nên đời sau gọi là Mịch Xương đạo. Con đường này vốn đã được thương lữ dẫm thành đường núi cho người đi, lần này cũng sẽ được tu sửa thành đường núi kết hợp sạn đạo.

Thứ mười, Bạch thủy đạo: Con đường từ Lũng Tây đi vào Thục. Vì trâu ngựa da thú của Lũng Tây và gạo muối của Thục địa trao đổi với nhau rất nhiều, con đường của thương lữ ngày càng cấp bách, cho nên Trịnh Quốc đã khảo định con đường này: Từ Thượng Bang (Thiên Thủy) thuộc Lũng Tây đi về phía nam, dọc theo thung lũng sông Bạch Thủy vượt Nam sơn (Tần Lĩnh), thẳng vào Thục địa.

Mười một, Bồ Tân đạo: Đại đạo từ phía bắc Quan Trung thông đi khu vực Hà Đông. Lấy cố đô Lịch Dương của nước Tần làm điểm xuất phát, qua Hạ Bang, qua Lạc Thủy, vượt vùng đồi núi Thiếu Lương, lại qua cầu Bồ Tấn của Đại Hà, đến Bồ Bản thuộc Hà Đông. Đây là một con đường cổ chiến hỏa liên miên, là chiến trường giằng co lâu dài giữa nước Tần cũ và nước Vị cũ. Nay đã thống nhất, trở thành một con đường nữa từ Quan Trung hướng ra Sơn Đông ngoài đại đạo cửa ải Hàm Cốc.

Mười hai, Võ Quan đạo: Đại đạo chủ yếu từ Quan Trung qua Võ Quan thông đi Đông Nam. Thời kỳ Xuân Thu Chiến Quốc, Võ Quan là cửa ngõ Đông Nam của nước Tần, là pháo đài chiến đấu chống lại nước Sở. Nay thống nhất mưu trị, điểm khởi đầu của cổ đạo Võ Quan là nguyên Lam Điền - căn cứ hậu viện của đại quân nước Tần cũ, qua bất kỳ con đường nào ở Quan Trung vào nguyên Lam Điền, đại đạo qua thung lũng Lam Điền, qua Võ Quan ra vùng núi Đông Nam, đến Nam Dương quận và khu vực Kinh Tương thuộc nước Sở cũ, trở thành lối ra lớn nhất từ Quan Trung thông đi Đông Nam.

Phàm mười hai con đại đạo này, đều là những đại đạo cửa khẩu từ Quan Trung thông liên thiên hạ. Nói theo thực tế, mười hai đại đạo không có con đường nào là đường mở mới cả, mà đều được mở rộng, gia cố, tu sửa trên nền tảng đường cũ, đồng thời thiết lập pháp độ lộ chính nghiêm ngặt. Sự khó khăn trong việc mở rộng, tu sửa, kiến chế ở đây, tuy dễ hơn so với việc tích hợp đường cũ Sơn Đông, nhưng xét về sự hiểm trở của sông núi, thì lại có một nỗi gian nan khác. Vì mười hai đại đạo này đều nằm trong nội bộ đất bản thổ nước Tần, nên Tần vương Chính và thừa tướng Lý Tư không cảm thấy tốn sức cho lắm.

Hoàng đế chỉ hỏi Trịnh Quốc một câu: "Mười hai đại đạo có đổi đường hay không?"

Trịnh Quốc nói: "Có đổi nhỏ, không đổi lớn."

Hoàng đế chắc nịch cười nói: "Thế thì không sợ, giao hết cho Lý Tín cáng đáng đi."

Lý Tư lập tức tán thành nói: "Lũng Tây hầu đang muốn tích hợp trường thành Lâm Thao, gánh vác cả hai đầu, đúng là người thích hợp!"

Tầng lớn thứ ba: Thiên hạ trì đạo, lấy bốn đại trì đạo làm tuyến giao thoa.

Trì là xe ngựa chạy nhanh vậy. Trì đạo là con đường để xe ngựa chạy nhanh. Theo ngôn ngữ ngày nay, trì đạo chính là đường cao tốc thời đại đế quốc.

Loại trì đạo này, qua sự khảo sát thận trọng của Trịnh Quốc, chỉ xác định bốn tuyến chính: Thứ nhất, Trì đạo ra khỏi ải từ Hàm Dương đến ải Hàm Cốc, hướng đông tây; Thứ hai, Trì đạo từ ải Hàm Cốc thông liền Yến Tề (kéo dài đến tận Yến Tề ở phía đông), có thể gọi là Tần Yến Tề trì đạo; Thứ ba, Trì đạo từ ải Hàm Cốc thông liền Ngô Việt (kéo dài đến tận Ngô Sở ở phía nam), cũng gọi là Tần Ngô Việt trì đạo. Thứ tư, Trì đạo từ ải Hàm Cốc thông liền các quận Nam Hải (kéo dài đến tận Hải Việt ở phía nam), có thể gọi là Tần Sở Việt trì đạo, phía nam Ngũ Lĩnh còn gọi là Dương Việt tân đạo.

Đường đi của trì đạo từ Hàm Dương ra cửa ải Hàm Cốc là: Mở rộng đi về phía đông theo con đường cũ ở bờ nam sông Vị, qua Lịch Dương, Hạ Bang, vào vùng cao nguyên Đào Lâm, qua Hàm Cốc, ra khỏi cửa ải Hàm Cốc, nối giao diện với hai trì đạo bên ngoài cửa ải tương ứng. Đây là tuyến giao thông trung súc hướng đông ra khỏi Quan Trung đã hình thành từ lâu, ngoài việc tu sửa từng đoạn, cơ bản không tồn tại vấn đề kỹ thuật công trình, chỉ là phải thống nhất tích hợp lại pháp độ lộ chính.

Đường đi cụ thể của Tần Yến Tề trì đạo là: Nối liền con đường cũ ngoài sông của ba nước Chu, Hàn, Ngụy, đi về phía bắc ra An Dương, qua Hàm Đan, đi về phía bắc đến Kế Thành, từ Kế Thành rẽ đông nam, đi vào đất Tề, thẳng đến Lâm Truy, cuối cùng đến pháo đài ven biển cực đông là Tức Mặc.

Trì đạo này, tuy phần lớn lấy quan đạo cốt cán của các nước năm xưa làm nền tảng, nhưng hiện nay những quan đạo này cũng giống như quan đạo quận huyện đã nói ở trên, đứt quãng thủng lỗ chỗ, cho dù mặt đường ở một vài đoạn vẫn tốt, cũng không phù hợp với quy chế kiên cố rộng lớn của trì đạo mới. Cho nên, ngoài việc không cần khảo sát lại tuyến đường, công trình trì đạo hầu như phải làm lại toàn bộ.

Đường đi của Tần Ngô Việt trì đạo là: Lấy trì đạo ải Hàm Cốc làm điểm giao nối, phía nam đến trì đạo Dĩnh Thọ làm điểm chuyển ngoặt, đi đông nam qua Đan Đồ, Ngô Trung, qua bờ nam Chấn Trạch, vào Hội Cả quận, rồi lại đi về phía nam vào đất Mân Việt.

Đường đi của Tần Sở Việt trì đạo là: Lấy trì đạo ải Hàm Cốc làm điểm xuất phát, qua Lạc Dương, Tân Trịnh, An Lăng đi về phía nam, qua Trần Thành, Nhữ Âm của nước Sở cũ, đến đô thành Dĩnh Thọ (Thọ Xuân) của nước Sở cũ, lại đi về phía nam băng qua Hành Sơn quận, Trường Sa quận, vượt Ngũ Lĩnh đến Nam Hải quận, rồi lại đến Quế Lâm quận. Con đường này từ phía nam Ngũ Lĩnh trở xuống, người thời đó gọi là Dương Việt tân đạo.

Thời kỳ cuối đế quốc trung nguyên đại loạn, Nam Hải úy Triệu Đà đã phong tỏa Dương Việt tân đạo, mới tránh cho ba quận Nam Hải không bị tách khỏi Trung Hoa trong cuộc đại đại động tranh giành Hán Sở. Đây là chuyện về sau.

Cảnh tượng tráng lệ của con đường lớn này, học giả đời cuối nhà Minh là Khuông Lộ có ghi chép trong 《Xích Nhã》 rằng: "Từ Quế Thành (Quế Lâm) bắc đến Toàn Ti Tây bảy trăm dặm, đều là thông dài kẹp đường, do người Tần trồng khi đặt quận. Ít khi bị tàn phá, các đời tất phải bồi đắp thêm. Rồng uốn phượng múa, bốn mùa mây gió trăng sương, tùy cảnh tùy quái. Ta đi mười ngày thì đến Hưng An, cho đến nay trong giấc mộng hồn vẫn thường thấy!"

Gần hai ngàn năm sau khi đế quốc tiêu vong, lữ khách đi qua đoạn trì đạo vẫn còn hồn vương mộng nhớ, đủ thấy vẻ tráng lệ của nó tuyệt đối không phải là lời đồn đại. Trùng trùng quan sơn cùng với chiến tranh chưa kịp tàn phá, đã khiến Dương Việt tân đạo được bảo lưu đến đời sau, có thể coi là kỳ tích lịch sử.

Tập đoàn Hạng Vũ cuối thời Tần, là thế lực phục hưng bạo ngược tàn ác nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc với đại thiêu hủy, đại cướp bóc, đại hố sát, đại phá hoại. Nơi nào thiết kỵ của hắn đi qua, không có công trình tráng lệ nào của đế quốc không biến thành phế tích, sức phá hoại và hành vi phỉ tặc của hắn còn xa mới kém gì thế lực Trần Sheng và thế lực Lưu Bang. Hơn thế nữa, tập đoàn Hạng Vũ còn mở đầu thói hư tật xấu đốt phá, đào mồ, cướp bóc... trở thành ông tổ của các thế lực bạo loạn hủy diệt văn minh ở Trung Quốc. Hành vi của ác ma, không gì hơn thế này! Nếu không có Triệu Đà đóng cửa Dương Việt tân đạo, thế lực Hạng Vũ quả thực đi xuống phía nam, thì làm sao có sự tồn tại tráng lệ của đại đạo đế quốc chứ!

Sự tráng lệ của trì đạo, còn ở quy chế làm đường và lộ chính lưu thông của nó.

Lại nói thời Tây Hán đời Hán Văn đế, có một danh sĩ Nho gia tên là Giả Sơn dâng sớ, chuyên tổng kết được mất của chính trị nhà Tần để làm gương cho Hán Văn đế noi theo. Bài văn của người này xa không sâu sắc rộng lớn bằng 《Quá Tần Luận》 của Giả Nghị, nhưng lại có một điểm mạnh khác: Ghi chép sự việc rất cụ thể, miêu tả chi tiết rất nhiều về các công trình đế quốc đã qua đời. Trong đó, miêu tả về trì đạo đế quốc là: "(Tần) làm trì đạo cho thiên hạ, đông đến tận Yến Tề, nam cùng Ngô Sở, cảnh tượng trên sông nước và ven biển đều tụ hội! Đường rộng năm mươi bước, cứ ba trượng thì trồng cây, đắp nền dày bên ngoài, giấu bằng dùi vàng, trồng bằng thanh tùng. Sự lộng lẫy của trì đạo đến mức này, khiến cho đời sau của họ thậm chí không có chỗ để đặt chân trên con đường tà!"

Bỏ qua những đánh giá thiên lệch của Giả Sơn xuất phát từ những điểm xuất phát nhất định, quy chế làm đường của trì đạo đế quốc đại thể có thể nhìn thấy được, qua sự khảo cứu của các sử gia đời sau, cũng đúng là tình hình thực tế.

Trì đạo rộng năm mươi bước: Tức là ba trăm thước Tần (sáu thước là một bước), tương đương với sáu mươi chín phẩy ba mét hiện nay.

Ba trượng trồng cây: Tức là ba trượng ở giữa đường là đường giữa tốc độ cao (trì đạo), hai bên trồng thông xanh để cách ly.

Đắp nền dày bên ngoài, giấu bằng dùi vàng: Nền đường đắp chặt, bên trên dùng đất vàng, cát sỏi, vôi đắp mặt đường thật dày; đất bồi ở vai đường giấu một mật độ nhất định các thanh sắt (Giả Sơn cố ý gọi là dùi vàng), tác dụng tương tự như bê tông cốt thép đời sau, vừa nâng cao mặt đường, vừa kiêm luôn việc làm phẳng để dễ thoát nước.

Quy chế tổng thể: Hai bên ngoài cùng của trì đạo đều có một con hào, một là để thoát nước, hai là để cách ly với ruộng đồng. Phía trong hai con hào là những hàng thông xanh liên miên có khoảng cách nhất định, hình thành đai cách ly cây xanh hai bên trì đạo. Giữa thông xanh phía ngoài và "ba trượng đường giữa" là nơi xe ngựa của thần dân đi lại. Ba trượng ở giữa, là trì đạo tốc độ cao dành cho xe ngựa của hoàng đế và xe ngựa công vụ khẩn cấp.

Nhìn tổng thể hình thế từ xa như vậy: Bốn hàng thông xanh chia thành ba con đại đạo, ở giữa là đường tốc độ cao công vụ hoàng thất, hai bên là đường tốc độ cao của thần dân. Liên miên ngàn dặm như thế, thông xanh che khuất mặt trời khói bụi không nổi, vượt núi lấp thung lũng thẳng đến biển trời, khí thế tráng lệ của nó thực sự khiến người ta chấn động!

Nếu đem đường La Mã phương Tây hơi muộn so sánh với đại đạo đế quốc Tần, thì quy mô rộng lớn, tổng chiều dài, sự thông liên thiên hạ và tất cả các mặt đều hoàn toàn không thể sánh bằng.

Vị Khuông Lộ ở phía trước sở hữu cảm thán "nhậm cảnh nhậm quái" (mặc ngươi cảm thán phong cảnh, mặc ngươi kỳ lạ không thể tưởng tượng) khi đi qua đoạn tàn tích trì đạo của nhà Tần gần hai ngàn năm sau, thực ra cũng là điều khó tránh khỏi.

Vào thời Tây Hán, trải qua sự phá hoại lớn của loạn chiến Sở Hán, hiệu năng của trì đạo đế quốc được bảo tồn nguyên vẹn có lẽ chỉ có trì đạo ra khỏi ải ở Quan Trung. 《Tam Phụ Hoàng Đồ》 ghi chép rằng Tây Hán hoàn toàn thừa kế lộ chính của đế quốc: "Hán lệnh: Chư hầu có chế độ được đi ở giữa trì đạo thì đi đường phụ bên cạnh, không được đi ở giữa ba trượng. Không tuân lệnh thì tịch thu xe ngựa, có lẽ là theo chế độ nhà Tần."

Mạng lưới giao thông hoành tráng như thế, lại được trang bị pháp độ quản lý lộ chính nghiêm ngặt như vậy, đế quốc Tần từ hơn hai ngàn năm trước mà có thể văn minh phát triển như thế, quả thực khiến người ta không thể tưởng tượng nổi.

Tầng lớn thứ tư: Trực đạo từ Quan Trung đến Cửu Nguyên.

Trong các đại đạo của đế quốc, chỉ có con đường trực đạo này là do Trịnh Quốc liệt kê riêng.

Trực đạo là gì? Là san núi lấp thung lũng mà đi thẳng đến mục đích. Đây là một con đường gặp núi mở đường, gặp thung lũng san lấp, không vòng vèo không né tránh, đi thẳng từ Quan Trung về phía bắc đến Cửu Nguyên.

Sở dĩ gọi là trực đạo, ngoài việc bản thân đại đạo thẳng tắp, còn có nền tảng tư tưởng lâu đời. Người Tần kế thừa văn minh Chu, mà người Chu từng có một con đường trực đạo đã bị mai một.

《Kinh Thi - Tiểu Nhã - Đại Đông》 có câu hát rằng: "Chu đạo như đì, kỳ trực như thỉ." Bài hát chính là con đường vương đạo cổ xưa ấy — mặt đường nhẵn nhụi như đá mài dao, tuyến đường thẳng tắp như mũi tên bắn ra, thật khiến người ta hướng biết bao! Mà điều mà trực đạo hướng bắc phải làm được, chính là thực sự tu sửa một con đường lớn thẳng tắp và có ích thực tế như vậy.

Trịnh Quốc khảo sát đại đạo thiên hạ, sở dĩ đi về phía bắc đến Cửu Nguyên, là chịu sự ủy thác bí mật của Tần vương Chính. Hoàng đế phái cho Trịnh Quốc một chiếc vương xa, cũng mang cho Trịnh Quốc một cuộn mật thư, thư viết rằng: "Hung N nô phương bắc, cuối cùng sẽ trở thành mối hoạ lớn của Trung Hoa, không thể nhổ tận gốc thì trẫm ngủ không yên giấc! Nhổ tận gốc mối họa Hung Nô, căn bản ở chỗ có nhiều hậu viện; cái khó của hậu viện là đường sá hiểm trở hẹp hòi và xa xôi. Lão Lệnh có thể nhân dịp khảo sát Yến Triệu, vào Cửu Nguyên bàn bạc với Mông Điềm, nếu có thể khảo định được một con đường lớn có hiệu dụng nhất, thì việc phản công Hung Nô sẽ được kết quả gấp đôi với công sức bỏ ra một nửa!"

Trịnh Quốc đã gặp Mông Điềm, hai người đều đồng tình với kiến thức của hoàng đế. Trải qua hơn một tháng khảo sát bàn bạc, cuối cùng đã xác định hai phương án lớn để xây dựng đại đạo hậu viện: Xây dựng đường lấy đường cũ Tần Triệu làm nền tảng, tận dụng những đoạn đường có ích, lấy đường thẳng bổ sung mở rộng gia cố; Lộ chính do đại quân Cửu Nguyên chuyên trách quản lý, chuyên dùng cho xe ngựa lương thảo trang bị và đại quân chi viện.

Thời kỳ Chiến Quốc, Quan Trung từng có một con đường đi về phía bắc đến Thượng quận, Vân Trung, Cửu Nguyên. Tô Tần năm xưa thuyết phục Yến Văn hầu từng nhắc đến con đường cũ này, nói rằng: "Tần công kích nước Yến, vượt Vân Trung, Cửu Nguyên, qua Đại quận, Thượng Cù, trải qua mấy ngàn dặm đất."

Triệu Vũ Linh vương sau khi mặc trang phục người Hồ bắn cung trên ngựa, từng suất quân đi qua Vân Trung, Cửu Nguyên xuống phía nam tập kích nước Tần không thành, chính là đi con đường cũ này.

Xét theo tình hình thực tế, từ Quan Trung đến vùng biên ải Cửu Nguyên, không phải là đường không thông, mà là đường khó đi: Một là vòng núi vòng nước lắm đường vòng, toàn bộ mấy ngàn dặm quá xa xôi; hai là đường núi gập ghềnh khấp khểnh, rất nhiều đoạn đường thậm chí đứt quãng thời có thời không, xe ngựa đi lại rất hiểm trở, không thể bảo đảm việc vận chuyển lương thảo trang bị liên tục không dứt.

Trước đây, quân Tần ở Cửu Nguyên đều lo xa tính trước, phân đoạn vận chuyển trước, tích trữ lương thảo trang bị, nếu không thì không có cách nào đối phó với nhu cầu đột xuất. Tần diệt lục quốc chiến đấu mười năm, quân Mông Điềm luôn không thể dứt ra xuống phía nam, nguyên nhân căn bản nằm ở hình thế hiểm trở của Cửu Nguyên: Lương thảo trang bị tích trữ những năm qua chỉ vừa đủ cho một trận đại chiến, nếu một trận thất bại, thì không có cách nào lập tức xuất kích lần nữa, mà chỉ có thể lùi về phòng thủ.

Đại quân Mông Điềm luôn không thể buông tay chiến đấu một trận, không phải không có chiến lực, nguyên nhân căn bản nằm ở chỗ không thể giải quyết được lương thảo hậu thuẫn cho lần phản công thứ hai. Nếu không có năng lực lập tức mở ra cuộc phản công lớn lần thứ hai sau khi thất bại, thì vì đại cục, thà quân Tần duy trì đối đầu lâu dài với Hung Nô.

Đây chính là chiến lược của nước Tần được tôi luyện trong đại động loạn thời Chiến Quốc: Quân lực tuy hùng mạnh, nhưng vẫn coi trọng kẻ địch mạnh, nếu không có chiến lực và hậu viện để đại phản công lớn lần nữa sau khi thất bại, thì thà duy trì đối đầu.

Chiến lược này, đại chiến Trường Bình là thế, đại chiến diệt Sở cũng là thế, đại chiến chống Hung Nô vẫn là thế. Chính vì thế, Tần có rất nhiều đại chiến, mà đại chiến hầu như không có trận nào bại.

"Toàn bộ chiều dài trực đạo, một ngàn tám trăm dặm. Lão thần mưu tính, ba năm năm sau bắt đầu thi công."

"Tại sao lại lâu thế?" Hoàng đế rõ ràng có chút nôn nóng.

"Công trình trực đạo vô cùng lớn lao, nếu không có sức lao động của một triệu người thì không thể hoàn thành việc lớn, cần phải trù tính toàn cục."

"Lời Lão Lệnh rất có lý." Lý Tư tán thành nói, "Đến lúc đó đường sá thiên hạ đã chỉnh đốn xong, sức dân có thể bảo đảm."

"Được. Bảo người Hồ ngủ mơ thêm mấy năm nữa." Suy nghĩ hồi lâu, hoàng đế cuối cùng cũng nén giận.

Về sau, trực đạo cuối cùng cũng rầm rộ khởi công. Thế nhưng, rốt cuộc vẫn không hoàn thành toàn bộ.

Theo nghiên cứu khảo cứu của chuyên gia lịch sử nhà Tần đương đại Vương Học Lý trong 《Hàm Dương đế đô ký》: Điểm khởi đầu của Tần trực đạo là Lâm Quang cung (phía bắc huyện Thuần Hoa, Thiểm Tây), từ Hàm Dương đến Lâm Quang cung, thì có một con đường trì đạo dài ba trăm dặm đi thẳng tới. Sở dĩ đoạn trì đạo này không được tính là trực đạo, một là vì pháp độ lộ chính khác nhau, hai là vì mức độ kiên cố làm đường không giống nhau, ba là vì thể chế quản hạt khác nhau.

Ra khỏi Lâm Quang cung đi về phía bắc, qua Tuần Ấp, Hoàng Lăng, Phú Huyện, Cam Tuyền, Chí Đan, An Tắc, Tĩnh Biên, Hoành Sơn, Du Lâm, kỳ Y Cát Hắc Lạc thuộc Nội Mông, Đông Thắng, cuối cùng đến Cửu Nguyên (vùng Bao Tẩu nay), tổng cộng mười ba huyện thị, tổng chiều dài hơn một ngàn rưởi dặm.

Việc lựa chọn tuyến đường của nó phần lớn đi dọc theo phía đông sườn chính sống núi Tử Ngọ Lĩnh, phía tây sườn Hoành Sơn, bắc ra trường thành nhà Tần, vượt thảo nguyên phía đông Ordos rồi đến Cửu Nguyên.

Điểm tráng lệ nhất của Tần trực đạo là các con đại đạo đi qua vùng núi hầu như đều đi trên sống núi, sử gia gọi là "dọc theo đường sống núi". Chiều rộng nền đường di tích của nó vẫn còn từ ba mươi đến năm mươi lăm mét, bán kính độ cong không dưới bốn mươi thước, đủ thấy quy chế hoành tráng.

Tư Mã Thiên từng đi bộ trên trực đạo, tự mình khảo sát, cảm thán để lại sau 《Mông Điềm liệt truyện》 là: "Ta đi ra biên giới phía bắc, đi về từ trực đạo, đi xem những việc Mông Điềm đã làm. Tần xây dựng tường thành trạm khống, san núi lấp thung lũng, thông trực đạo, quả thật xem nhẹ sức dân rồi!"

Xét cho cùng, con đường quân sự tốc độ cao có một không hai này, đến đời Tây Hán mới phát huy tác dụng thực sự. Hán Văn đế có thể điều hơn tám vạn kỵ binh nhanh chóng chống lại Hung Nô, Hán Vũ đế có thể "buộc binh mười tám vạn kỵ, cờ xí thẳng ngàn dặm, uy chấn Hung Nô", nếu không có sức mạnh của Tần trực đạo, sao có thể làm được!

Thái sử công không nghĩ đến chuyện quốc gia dân tộc được hưởng ơn huệ, không nghĩ đến tác dụng to lớn của việc phản công Hung Nô, lại lớn tiếng thở dài một cách viển vông, quy tội trực đạo cho việc "a ý hưng công" của Mông Điềm, mơ hồ nói mông lung một phen, không đáng nhắc tới.

Đến thời Minh Thanh hai ngàn năm sau, người ta đối mặt với di tích đại đạo sống núi hoành tráng như vậy, đã không thể tưởng tượng nổi nữa. Cho nên, lần lượt nghi ngờ đó không phải là do sức người làm ra.

Phương chí vùng Thiểm Tây - Cam Túc có rất nhiều người gọi di tích trực đạo là "thánh nhân đạo", "thánh nhân điều", lại còn tự thông minh giải thích rằng: "Thánh nhân đạo... Tần lấy thiên tử làm thánh, cho nên gọi thế."

Khiến người ta cười không được mà khóc cũng không xong.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.