Tại Tăng Đầu Thị, Tiêu Cải trúng tên độc, thần y An Đạo Toàn cũng đành bó tay, cuối cùng đành bỏ mạng nơi suối vàng. Lúc lâm chung, Tiêu Cải vốn "đã nói năng không được" bỗng nhiên tỉnh lại, "quay đầu nhìn Tống Giang", ân cần dặn dò rằng: "Hiền đệ bảo trọng. Nếu kẻ nào bắt được kẻ bắn chết ta, liền giao cho hắn làm chủ Lương Sơn Bạc!" Đây chính là "lời trăn trối" của Tiêu Cải, cũng là di ngôn duy nhất của Tiêu Cải.

Di ngôn này của Tiêu Cải thật chẳng có đạo lý nào cả.

Cái vị trí "chủ Lương Sơn Bạc" này của Tiêu Cải giành được bằng cách nào? Không phải thế tập, không phải bầu cử, cũng không phải chỉ định, mà là Lâm Xung làm phản tiêu diệt Vương Luân, được mọi người tôn ủng. Nói thẳng ra, cái "ghế đầu lĩnh" ấy của ông ta là do Lâm Xung cướp lấy từ tay Vương Luân rồi nhường lại cho ông ta. Bây giờ ông ta không ngồi được nữa, đáng lẽ nên trả lại cho Lâm Xung và mọi người, để Lâm Xung và mọi người cùng bàn bạc lại, sao có thể coi là của riêng mình mà tự ý truyền thụ cho người khác? Khi Lâm Xung trừ khử Vương Luân từng mắng Vương Luân rằng: "Cái Lương Sơn Bạc này là của ngươi chắc?" Đương nhiên là không phải. Thế là Vương Luân đành phải mất đầu, và Tiêu Cải mới có thể làm trại chủ. Vậy, Lương Sơn Bạc không phải của Vương Luân, thì là của Tiêu Cải chắc? Rõ ràng cũng không phải. Lương Sơn Bạc vốn dĩ không thuộc về bất kỳ ai. Cả không phải của Vương Luân, cũng chẳng phải của ngươi Tiêu Cải. Vương Luân khi sống còn không thể độc chiếm, ngươi Tiêu Cải người đã sắp chết đến nơi, sao còn có thể quản chuyện ai làm chủ ai làm cai quản nữa?

Di ngôn này của Tiêu Cải lại vô cùng kỳ lạ.

Lẽ ra, Tiêu Cải qua đời, Tống Giang thăng chức, là chuyện thuận nước đẩy thuyền. Tống Giang vốn dĩ là "nhân vật số hai", dưới một người trên vạn người, địa vị uy vọng đều không ai bì kịp. Cho nên Tiêu Cải vừa chết, Ngô Dụng, Lâm Xung vội vàng chẳng màng di chúc di chủng gì, tất cả đều chạy đến tìm Tống Giang, "thỉnh cầu huynh trưởng làm chủ sơn trại". Lý do của họ có hai điều. Một là "trong bốn biển, đâu đâu cũng nghe đại danh huynh trưởng"; hai là "nếu huynh trưởng không ngồi, thì kẻ nào dám nhận vị trí này". Kỳ thực, còn nên bổ sung thêm một điều, đó là từ khi Tống Giang lên núi, công việc của Lương Sơn thực tế vẫn luôn do Tống Giang chủ trì, Tiêu Cải chẳng qua chỉ là trại chủ trên danh nghĩa. Do đó, sau khi Tiêu Cải chết, Tống Giang lên kế vị không chỉ danh chính ngôn thuận, mà còn được lòng người vô cùng.

Thế nhưng Tiêu Cải lại cứ khăng khăng không muốn để Tống Giang làm trại chủ. Nếu ông ta muốn để Tống Giang làm trại chủ, hoàn toàn không cần lập di chúc gì sất, cái vị trí trại chủ này tự nhiên chính là của Tống Giang; mà với tài nghệ bình thường của Tống Giang cùng việc hoàn toàn không thể trực tiếp ra trận giao chiến chém giết, thì làm sao có thể bắt được Sử Văn Cung? Rõ ràng, di ngôn này của Tiêu Cải đã gần như công khai ám chỉ việc không chịu nhường ngôi cho Tống Giang.

Điều này thật kỳ lạ. Bởi vì Tiêu Cải từ trước đến nay vẫn coi Tống Giang là "bạn tri giao sống chết", hơn nữa ngay từ khi Tống Giang mới lên núi, Tiêu Cải đã có ý định nhường ngôi. Tiêu Cải nói: "Ban đầu nếu không nhờ hiền đệ gánh vác mối nợ máu trời cao biển rộng ấy, cứu tính mạng bảy người chúng ta lên núi, làm sao có được cơ đồ ngày nay? Ngươi chính là ân chủ của sơn trại. Ngươi không ngồi, thì ai ngồi?" Với tính cách thực thà và trượng nghĩa của Tiêu Cải, nói những lời này không giống như giả nhân giả nghĩa. Chỉ vì sự kiên nhẫn từ chối của Tống Giang, mới hình thành nên cục diện cơ bản: Tiêu Cải thứ nhất, Tống Giang thứ hai. Huống chi lý do Tống Giang không chịu ngồi ghế đầu lĩnh là vì Tiêu Cải lớn tuổi hơn. Tống Giang nói: "Xét về tuổi tác, huynh trưởng lớn hơn mười tuổi, Tống Giang mà ngồi, há chẳng tự thẹn thối chí?" Bây giờ vấn đề này không còn nữa, đúng ra là cái vị "ân chủ của sơn trại" ấy lên ngồi vị trí chủ tọa, sao lại bỗng nhiên lòi ra cái gọi là "lời trăn trối lúc lâm chung" thế này?

Điều này không thể đơn giản giải thích là Tiêu Cải ích kỷ, một lòng chỉ nghĩ đến việc báo cái thù "một mũi tên" ấy, coi ân oán cá nhân nặng hơn cả sự thành bại hưng suy hay con đường đi tiếp của sơn trại. Với tư cách là thủ lĩnh Lương Sơn, kỳ thực Tiêu Cải vẫn luôn suy nghĩ về vấn đề sau, hơn nữa càng nghĩ lại càng cảm thấy không yên tâm về Tống Giang. Bởi vì ông ta ngày càng nhận thức rõ, nhân duyên uy vọng của Tống Giang trên Lương Sơn sớm đã vượt xa ông ta, mà cái nhìn của Tống Giang về tương lai Lương Sơn lại chẳng giống với ông ta.

Tiêu Cải kỳ thực là một người không có nhiều thế lực, năng lực, cũng chẳng có bao nhiêu tâm cơ. Tiếng tăm của ông ta trên giang hồ kém xa Tống Giang, chiến hữu cũng không nhiều bằng Tống Giang. Lúc Tiêu Cải qua đời, các đầu lĩnh Lương Sơn tổng cộng có tám mươi chín người, thuộc "vòng tròn của Tiêu Cải" chưa đầy mười người, tức là mấy người ban đầu đi theo ông ta lên núi cộng thêm Lâm Xung. Còn như Đỗ Thiên, Tống Vạn, Chu Quý, người thấp cổ bé họng, không đáng kể, tâm trạng của bản thân cũng là có hay không đều được, cùng lắm chỉ có thể coi là lực lượng trung gian. Những người còn lại lần lượt lên núi, thì đại khái cơ bản đều là "đội ngũ của Tống Giang": Sau khi phá Thanh Phong Trại, Hoa Vinh, Tần Minh, Yến Thuận, Vương Anh một nhóm chín người; sau khi cướp pháp trường, Đới Tông, Lý Quỳ, Trương Thuấn, Lý Tuấn một nhóm mười một người. Đây đều là những "huynh trưởng tâm phúc" của Tống Giang. Sau này ba lần đánh Chúc Gia Trang, đại phá Liên Hoàn Mã, ba núi tụ nghĩa đánh Thanh Châu, từng nhóm từng nhóm người ngựa lên núi, không phải môn đồ của Tống Giang (như Khổng Minh, Khổng Lượng), thì cũng là cố nhân của Tống Giang (như Võ Tòng, Sài Tiến), không phải được Tống Giang thu nhận (như Hô Diên Chước), thì cũng là chuyên vì Tống Giang mà đến (như Đoàn Cảnh Trụ). Những người này sau khi lên núi, tự nhiên phần lớn chỉ biết Tống Giang, chứ không mấy biết Tiêu Cải. Tỷ như Lỗ Trí Thâm ở núi Trần Thiếu Hoa muốn kéo Sử Tiến và những người khác lên Lương Sơn, liền nói "Bọn ta nay không ở Nhị Long Sơn nữa, nương nhờ đại trại Tống Công Minh ở Lương Sơn Bạc để nhập hỏa"; bị Hạ thái thú ở Hoa Châu bắt giữ, cũng nói "Ta chết thì không sao, cái đầu chó của các ngươi mà được đại nhân ca ca Tống Công Minh hay tin, từ núi kéo xuống lúc ấy, thì cứ sớm chặt cả đem gửi đi". Trong lời nói và ánh mắt của họ, Lương Sơn Bạc từ lâu đã là của "Tống Công Minh ca ca" rồi, chẳng dính dáng gì đến Tiêu Cải.

Tống Giang không chỉ đông người, mà quan hệ còn vô cùng sắt đá, cực kỳ vững chắc. Hoa Vinh, Lý Quỳ, là những kẻ có thể cùng chết với Tống Giang; Võ Tòng, Lỗ Trí Thâm, Sử Tiến, Yến Thanh, cùng với tên "Phẩm Mệnh Tam Lang" Thạch Tú, đều là những hảo hán "dầu sôi lửa bỏng không quay đầu" và "thấy chuyện bất bình ra tay tương trợ". Những người này ở trên Lương Sơn, dám nói dám mắng, dám làm dám chịu, nói một không hai, có trọng lượng quyết định. Chính nhờ sự ủng hộ của họ, Tống Giang chẳng bao lâu sau khi lên núi, đã trở thành chủ nhân thực sự của Lương Sơn.

Ngược lại, vòng tròn của Tiêu Cải vừa nhỏ, lại vừa lỏng lẻo. Công Tôn Thắng là một "kẻ nhàn tản", mặc kệ hắn; Bạch Thắng không đáng kể, cũng mặc kệ hắn. Ngô Dụng là huynh đệ lâu năm của Tiêu Cải, lại cùng Tiêu Cải lên núi, thế nhưng sau khi Tống Giang lên núi thì rất nhanh đã ngả về phía Tống Giang. Mỗi lần Tiêu Cải và Tống Giang xảy ra bất đồng, Ngô Dụng đều đứng về phía Tống Giang, giúp Tống Giang nói chuyện. Lưu Đường cũng là bộ tướng cũ của Tiêu Cải, cùng Tiêu Cải vào sinh ra tử, theo lý mà nói phải kiên quyết chấp hành "di chúc của Thiên Vương" chứ, thế nhưng lại vào thời điểm then chốt mà "mất đi lập trường", trở thành "phái bảo hộ Tống Giang", lại còn cung cấp cả "cơ sở lý luận", rằng "Bảy người chúng ta ban đầu lên núi, lúc đó đã có ý nhường cho huynh trưởng (chỉ Tống Giang) làm tôn". Dường như chỉ có Tống Giang làm trại chủ, mới thực sự là ý nguyện của Thiên Vương, còn việc bảo kẻ bắt được Sử Văn Cung làm đầu lĩnh, ngược lại lại đi ngược lại ý nguyện của Tiêu Cải. Thái độ của Lâm Xung cũng vô cùng mập mờ. Khi Tiêu Cải tại vị, anh ta ngược lại rất sẵn lòng giúp Tiêu Cải làm một số việc (tỷ như đánh Tăng Đầu Thị, chính là Lâm Xung đi theo), nhưng sau khi Tiêu Cải chết, người đứng đầu thỉnh cầu Tống Giang lên làm trại chủ, lại chính là Lâm Xung. Có thể khẳng định, nếu Tống Giang và Tiêu Cải xảy ra xung đột, Lâm Xung phần lớn sẽ giữ thái độ trung lập. Tính đi tính lại, người thân thiết nhất với Tiêu Cải, chính là ba anh em họ Nguyễn. Đáng tiếc là bọn họ quá ít người, lại quanh năm ở thủy trại dưới núi, chẳng làm nên trò trống gì. Cứ nhìn thế này mà xem, Tiêu Cải kỳ thực rất cô lập.

Tiêu Cải cảm nhận được sự cô lập này từ khi nào? Không rõ lắm. Nhưng sự kiện Tăng Đầu Thị chắc chắn là một cuộc bùng nổ tổng thể. Lương Sơn Bạc muốn đánh Tăng Đầu Thị, nguyên nhân bắt nguồn từ một con "Chiếu Dạ Ngọc Sư Tử Mã". Con ngựa này do Đoàn Cảnh Trụ trộm được để hiến cho Tống Giang. Tiêu Cải là chủ nhân của sơn trại, Đoàn Cảnh Trụ muốn dùng con ngựa này làm bậc thang tiến thân, lên núi nhập hỏa, đáng lẽ nên hiến cho Tiêu Cải mới phải, sao lại đi "hiến cho Tống Công Minh ca ca" cơ chứ? Dù Tiêu Cải có rộng lượng đến đâu, trong lòng cũng không thể không sinh lòng nghi ngờ. Trên thực tế, những chuyện thế này xuất hiện quá nhiều. Ngay từ khi Tống Giang sắp lên núi mà chưa lên núi, đã có bốn vị hảo hán như Âu Bằng đến yết kiến, nói rằng "Chỉ nghe đại danh kịp thời vũ Tống Công Minh ở Sơn Đông, nhớ mong đến chết cũng không gặp được". Những lời này nói thẳng trước mặt Tiêu Cải như thế đấy. May là mọi người "trọng nghĩa khinh tài", lại đều là đến cứu Tống Giang, nên mới không so đo. Thế nhưng, những người lên núi sau đó, cũng đều nói là vì Tống Giang mà đến. Lý Quỳ, Võ Tòng, Lỗ Trí Thâm và những người khác lại càng lớn tiếng hơn, mở miệng ra là "Giang hồ chỉ nghe đại danh kịp thời vũ", điều này không khỏi khiến Tiêu Cải có suy nghĩ trong lòng. Tôi tin rằng, Tiêu Cải dù có ngu đần đến đâu, cũng không thể không cảm nhận được, thái độ của các hảo hán Lương Sơn đối với ông ta là khách sáo nhiều hơn kính trọng, còn đối với Tống Giang thì lại là sự kính yêu thật lòng thật dạ.

Đồng thời, Tiêu Cải chắc chắn cũng cảm nhận được Tống Giang đang từng bước một hữu ý vô tình mà gạt bỏ quyền lực của ông ta. Kể từ khi Tống Giang lên núi, phần lớn giang sơn của Lương Sơn Bạc đều do Tống Giang cai quản. Hễ có thắc mắc, đều do Tống Giang quyết định; hễ có chinh chiến, cũng đều do Tống Giang lĩnh binh xuống núi. Mỗi khi đến lúc này, thái độ của các đầu lĩnh, không phải là một tiếng hưởng ứng: "Lời huynh trưởng nói cực kỳ chính xác"; thì cũng là một sự hăng hái: "Nguyện đi theo huynh trưởng". Bất kỳ quyết định nào của Tiêu Cải, luôn bị bác bỏ một cách uyển chuyển; hễ muốn lĩnh binh xuống núi, cũng luôn bị khuyên can một cách khách sáo. "Huynh trưởng là chủ nhân của sơn trại, không thể hành động thiếu suy nghĩ", Tống Giang luôn nói như vậy. Kết quả là, công lao của Tống Giang ngày càng lớn, người ngựa ngày càng nhiều, uy vọng cũng ngày càng cao. Điều này không khỏi khiến trong lòng Tiêu Cải có chút gờn gợn. Hơn nữa, Tiêu Cải cũng không hiểu nổi, cái vị trí "chủ nhân sơn trại" này của ông ta, rốt cuộc là thủ lĩnh thống lĩnh toàn cục, hay chỉ là cái bình hoa để trưng bày? Rốt cuộc phải là loại việc gì, mới đến lượt ông ta ra mặt, ra tay, làm chủ, mới không bị coi là "hành động thiếu suy nghĩ"? Trong lòng Tiêu Cải, thực sự không thể nghĩ thông, thật là vô vị nhạt nhẽo. Cho nên lần này, Tiêu Cải quyết tâm không thèm nghe theo cái lý lẽ ấy của Tống Giang, dù chết cũng phải dẫn binh xuống núi cho bằng được. Không chỉ "Tống Giang hết lời khuyên can không nghe", mà "Tiêu Cải còn phẫn nộ". Hai chữ "phẫn nộ" này rất đáng để suy ngẫm. Phẫn nộ vì điều gì? Rõ ràng không chỉ vì chuyện Tăng Đầu Thị.

Nghĩ lại lúc đó Tiêu Cải nhất định có một cảm giác cấp bách. Ông ta nói với Tống Giang rằng: "Ngươi tạm thời đừng cản ta, dù thế nào đi nữa ta cũng phải đi một chuyến!" Đồng thời Tiêu Cải nhất định cũng có một cảm giác cô độc. Trước kia mỗi khi Tống Giang xuống núi, chỉ cần nói một câu: "Ta đây tình nguyện mời mấy vị hiền đệ cùng đi một chuyến", thì trong sảnh ngoài sảnh sẽ đồng thanh đáp lời: "Nguyện xin đem sức chó ngựa, đi theo cùng đi". Ngay cả khi đánh một ngọn núi nhỏ như Mãng Đang Sơn, Ngô Dụng và Công Tôn Thắng đều phải phò tá hai bên. Lần này, dường như chẳng có ai tự cáo phấn dũng (tự nguyện dấn thân), mà phải do tự tay Tiêu Cải điểm tướng. Ngô Dụng và Công Tôn Thắng đều ở lại bầu bạn với Tống Giang. Làm tiên phong và quân sư, hoàn toàn chỉ dựa vào một mình Lâm Xung - người anh em kết nghĩa từ "thuở mới lập Lương Sơn". Điều này gần như đã định sẵn Tiêu Cải sẽ thất bại. Mà sự số nóng vội, liều lĩnh do cảm giác cấp bách và cô độc mang lại, chính là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thất bại của Tiêu Cải.

Tiêu Cải chiến đấu đến giọt máu cuối cùng sa trường, tự nhiên vẫn không mất đi bản sắc anh hùng, nhưng đồng thời cũng cho thấy ông ta quả thực không có tố chất thủ lĩnh, thậm chí còn thiếu đi phong độ của một đại tướng. Phàm là kẻ làm chủ, làm tướng soái, bắt buộc phải có thể chịu đựng được những gì người khác không chịu nổi, làm được những gì người khác không làm được. Giống như Tiêu Cải không kìm nén được tính khí thế này, sao có thể được chứ?

Kỳ thực, những điểm Tiêu Cải thua kém Tống Giang có rất nhiều. Ông ta vừa không có tầm nhìn xa, cũng chẳng có mưu lược gần, hơn nữa thường xuyên hành động theo cảm tính. Tỷ như Dương Hùng, Thạch Tú hai kẻ đến nương nhờ Lương Sơn, Tiêu Cải lại muốn chém đầu bọn họ, nguyên nhân chỉ vì "Hai tên này, đem danh nghĩa hảo hán Lương Sơn đi ăn trộm gà, khiến cho bọn ta bị liên lụy chịu nhục". Kết quả là vấp phải sự phản đối của mọi người, nhân tình lại để Tống Giang làm hết. Đây chẳng phải là suy xét không chu đáo hay sao? Hơn nữa, đã đồng ý cho hai người họ nhập hỏa rồi, thì nên dùng người theo tài năng, an đắp cho chu đáo, thế nhưng Tiêu Cải lại bảo họ ngồi phía dưới Dương Lâm. Nghĩ cái tên Dương Lâm kia chẳng qua chỉ xếp thứ mười lăm trong Địa Sát Tinh, còn Dương Hùng, Thạch Tú lại nằm trong hàng Thiên Cang Tinh, võ nghệ bản lĩnh cách xa nhau biết nhường nào? Có thể thấy Tiêu Cải thực sự không có mắt nhìn người cũng không có lượng dung người, thực sự không đủ tư cách làm thủ lĩnh.

Hèn chi Tiêu Cải làm cái vị trí thủ lĩnh này lại có chút uất ức. Uất ức nhất là, ông ta rõ ràng nhìn ra Tống Giang có ý định đầu hàng, bản thân ông ta cũng rất không tán thành việc đầu hàng, thế nhưng lại đành chịu chết vì chẳng thể làm gì khác. Bởi vì đầu hàng đúng hay sai, tốt hay xấu chưa bàn tới, dẫu sao thì đó cũng là một cương lĩnh một con đường, trong khi Tiêu Cải lại chẳng có lấy một cái cương lĩnh con đường nào. Việc ông ta lên núi, vốn dĩ đã mơ hồ hồ đồ; sau khi lên núi rồi, lại cứ chăng hay hay chăng chớ. Theo suy nghĩ của ông ta, chẳng cần phải giống như lời Lý Quỳ gào thét: "Đánh thẳng về Đông Kinh, cướp lấy cái ngai vàng chết tiệt kia" (ông ta tự biết mình không có bản lĩnh đó), cũng chẳng cần phải giống như Tống Giang suy tính, chiêu an đầu hàng, mưu cầu một chức quan nửa tấc (ông ta hiểu rõ đó không phải là lối thoát), tốt nhất cứ nhập nhèm thế này, làm một ngày cướp cướp giật giật một ngày. Chỉ cần anh em ngày ngày ở cùng một chỗ quậy phá, có thịt để ăn, có rượu để uống, là không tệ rồi. Đương nhiên, Tiêu Cải không hề ngu ngốc. Ông ta cũng hiểu rõ trong lòng, biết rõ đây tuyệt đối không phải là kế sách lâu dài, đáng tiếc lại không đưa ra được biện pháp nào tốt hơn, đành phải qua ngày hay ngày đó, hoặc là đặt hy vọng vào người đến sau. Trong mắt ông ta, kẻ nào có bản lĩnh bắt được Sử Văn Cung, nhất định là kẻ có dũng có mưu. Có dũng, thì sẽ không đầu hàng; có mưu, thì có thể tìm ra lối thoát.

Đây đương nhiên là một biện pháp, đáng tiếc lại không khả thi. Bởi vì kẻ bắt được Sử Văn Cung đó, nếu là người trong sơn trại, há chịu lật đổ địa vị thủ lĩnh của Tống Giang; nếu là người ngoài sơn trại, thì làm sao lật đổ được? Rõ ràng, bất kể là ai bắt được Sử Văn Cung, thì vẫn cứ phải để Tống Giang lên ngồi cái ghế đầu lĩnh đó. Cho nên, bàn tính như ý của Tiêu Cải, gần như đã được định sẵn là sẽ phá sản.