Giờ nhìn lại, nhát dao này của Hán Cảnh Đế quả thực chém rất chuẩn. Sau khi "Loạn bảy nước" được bình định, các vương quốc do nhà Hán phân phong ban đầu kẻ thì biến thành quận huyện, người thì chia nhỏ thành các tiểu quốc, phần lớn đều chỉ còn cái tên chứ thực chất đã diệt vong. Điều này đã tạo điều kiện cho Hán Vũ Đế tung hoành ngang dọc, cơ nghiệp nhà Hán nhờ đó mà kéo dài thêm hơn ba trăm năm. Cho nên, Tư Mã Thiên đã gọi triều đại của Cảnh Đế là "mối cơ đồ an nguy", các nhà sử học cũng công nhận việc tước bỏ phiên vương chính là "sách lược trị an". Từ đó, "chế độ phong kiến" và "chế độ quận quốc" nửa phong kiến nửa quận huyện đã hoàn toàn rút khỏi vũ đài lịch sử. Các triều đại phong hoàng tộc về sau, tuy cũng phân phong cho con em, nhưng đều chỉ có hư danh mà không có thực quyền, duy chỉ có Tây Tấn là ngoại lệ. Sau khi Tây Tấn khai quốc, lại thụt lùi về "chế độ nửa phong kiến nửa quận huyện" thời sơ Hán, kết quả là dẫn đến "Loạn bát vương", tự chuốc lấy diệt vong.

Cứ nhìn vào đây, Thác Thố chẳng phải là kẻ có tầm nhìn xa trông rộng hay sao?

Trên thực tế, phiên vương quá mạnh nhất định sẽ uy hiếp triều đình, về điểm này, rất nhiều người đều có chung nhận thức. Kẻ đối đầu không đội trời chung với Thác Thố là Viên Áng, từng nói với Hán Văn Đế rằng: "Chư hầu quá kiêu ngạo ắt sinh họa, có thể thích đáng tước đất." Đương nhiên, Viên Áng nói câu đó chỉ nhằm vào Hoài Nam Lợi Vương Lưu Trường kiêu ngạo vô lễ, không giống Thác Thố coi việc tước phiên là quốc sách cơ bản. Nhưng nếu bảo rằng các đại thần trọng yếu trong triều đình lúc bấy giờ đều là những kẻ hồ đồ, tầm nhìn hạn hẹp, ăn lương triều đình mà không làm việc, ai nấy đều thua kém tầm nhìn xa trông rộng và mưu lược sâu xa của Thác Thố, thì e rằng cũng không phải sự thật.

Thế nhưng Thác Thố lại gần như vấp phải sự phản đối từ khắp nơi, thậm chí "người đời đều bảo đáng chém", đây là vì sao?

Việc này có ba nguyên nhân.

Đầu tiên là do hệ tư tưởng và lý luận trị quốc thời bấy giờ chi phối. Chúng ta đều biết, nhà Tần lấy tư pháp gia làm hệ tư tưởng quốc gia; còn nhà Hán trước thời Vũ Đế lại lấy tư tưởng Đạo gia làm hệ tư tưởng quốc gia. Thân mẫu của Hán Cảnh Đế là Đậu Thái Hậu lại là một người cực kỳ tôn sùng học thuyết Đạo gia, đến mức "Cảnh Đế cùng các họ Đậu buộc phải đọc sách Lão Tử, tôn sùng đạo thuật của ông". Cho nên, mẹ con quân thần Hán Cảnh Đế đại khái đều là "môn đồ Hoàng Lão", chỉ có điều Đậu Thái Hậu là một kẻ "bảo thủ ngoan cố", còn thái độ của Hán Cảnh Đế ôn hòa hơn một chút.

Có lần, nho sinh Viên Cố tranh luận với người theo Đạo gia là Hoàng Sinh về chuyện Thang Vũ cách mệnh. Hoàng Sinh nói: Mũ có rách đến đâu cũng phải đội trên đầu; giày có mới đến đâu cũng phải đi dưới chân. Thương Thang bề tôi của Hạ Kiệt, sao có thể thay thế nhà Hạ mà lập quốc? Chu Võ là bề tôi của Ân Trụ, lại sao có thể thay thế nhà Thương mà lập quốc? Cho nên, Thang Vũ không phải cách mệnh, mà là mưu phản. Viên Cố vặn lại: Chiếu theo lời anh nói, Cao Hoàng đế của chúng ta thay nhà Tần mà lập quốc, cũng là sai rồi sao? Hán Cảnh Đế thấy tình hình không ổn, đành phải giảng hòa nói: Ăn thịt mà không ăn gan ngựa (có độc), thì chưa gọi là biết vị giác. Làm học vấn mà không bàn về chuyện Thang Vũ cách mệnh, thì chưa gọi là có kiến thức.

Hán Cảnh Đế đã xoa dịu cuộc tranh luận giữa phái Nho và phái Đạo, nhưng Đậu Thái Hậu thì không dễ nói chuyện như vậy. Đậu Thái Hậu cho gọi Viên Cố đến, bắt ông đọc sách Lão Tử. Viên Cố bĩu môi nói, đây là sách của gia nô tì phó. Đậu Thái Hậu giận tím mặt, bắt Viên Cố ra võ đài đấu với heo rừng, nhờ có Cảnh Đế chọn cho ông một thanh đao tốt, ông mới thoát chết trong gang tấc. Chúng ta đều biết, dưới triều Cảnh Đế, Đậu Thái Hậu cũng là người đương gia chủ sự, có ảnh hưởng rất lớn đến chính trị thời bấy giờ. Thái Hậu đã có thái độ đó, mọi người tự nhiên cũng đều tôn sùng Đạo gia.

Vậy, lý luận trị quốc của Đạo gia là gì? Chính là "thanh tịnh vô vi". Điều họ theo đuổi là "buông vạt áo mà thiên hạ trị", coi trọng là "trị đại nước như nấu cá nhỏ", chủ trương là "lấy tĩnh chế động, lấy mềm thắng cứng", tin tưởng rằng "thà không động còn hơn động", "thêm một việc không bằng bớt một việc". Thế nào gọi là "trị đại nước như nấu cá nhỏ"? Nghĩa là, trị vì một đất nước lớn cũng giống như rán cá nhỏ tôm nhỏ, chỉ có thể đun lửa nhỏ liu riu, không thể làmùm beng đại náo. Cho nên, cho dù có muốn tước phiên, cũng chỉ có thể từ từ tiến hành, lửa đến đầu heo nhừ, công phu tự khắc thành công. Giống như Thác Thố nôn nóng sốt ruột, sao có thể không hỏng việc?

Thứ hai, mọi người đều cho rằng bảy nước nổi loạn hoàn toàn là do Thác Thố gây họa. Lưu Tỵ có vấn đề không? Có. Ví dụ như "cáo bệnh không chầu" chính là thế. Cáo bệnh không chầu đương nhiên là "mất lễ nghĩa của bề tôi phiên vương". Nhưng Lưu Tỵ giả bệnh là có nguyên nhân của nó, nguyên nhân chính là vì Thái tử của ông khi vào triều yết kiến đã bị Hán Cảnh Đế lúc bấy giờ vẫn còn là Hoàng thái tử giết chết vì một chuyện nhỏ nhặt, từ đó quan hệ hai nhà trở nên bất hòa. Về sau lại sợ hoàng đế giết mình, nên càng không chịu đến chầu nữa. Cho nên, giả bệnh là "kế sách chẳng đặng đừng". Về sau, Văn Đế ban cho Ngô Vương gậy dựa, lại chuẩn cho cáo lão không chầu, quan hệ nhờ đó mà cải thiện. Thế nhưng Thác Thố lại cứ thích gây chuyện vô cớ, rước họa vào thân, đi sờ đít cọp, cuối cùng gây ra đại họa. Vậy, không trị tội hắn thì trị tội ai?

Đương nhiên, Loạn bảy nước có phải do Thác Thố gây ra hay không, vẫn có thể bàn bạc. Cho dù là do Thác Thố gây ra, có nhất thiết phải bắt hắn chịu tội thay hay không, cũng có thể bàn bạc. Vấn đề là, lúc bấy giờ tuyệt nhiên không có một ai lên tiếng giúp hắn, kiến nghị "trù dập Thác Thố" của Viên Áng lại trái lại đại diện cho ý kiến của đại đa số người. Điều này chứng tỏ cái gì? Chứng tỏ hắn rất cô lập trong triều. Đây cũng là nguyên nhân thứ ba khiến Thác Thố bị giết — hắn không chỉ lần này "chọc giận số đông", mà ngày thường cũng đã "mất lòng dân".

Không còn nghi ngờ gì nữa, cái gọi là "mất lòng dân" cũng phải phân tích xem là mất lòng những ai. Vấn đề nằm ở chỗ người đối lập với Thác Thố hoàn toàn không phải là tiểu nhân. Viên Áng không phải là tiểu nhân. Viên Áng là một người chính trực ngay thẳng. Khi ông mới chỉ là "Trung Lục Lang" (quan thị vệ) có trật bậc sáu trăm thạch, đã dám nói với Hán Văn Đế rằng Giáng Hầu Chu Bổng người bình định Loạn chư Lữ chỉ là một vị công thần (bậc bề tôi có công), chứ không phải là bề tôi xã tắc (bậc lương thần gắn liền vận mệnh với quốc gia, sống chết có nhau với vua chúa, gan ruột gắn bó với triều đình), khiến Chu Bổng tức giận mắng Viên Áng, bảo ta với anh cậu là huynh đệ kết nghĩa, cậu nhóc nhà cậu lại ở triều đình nói xấu ta!

Về sau, Chu Bổng bị bãi chức Thừa tướng, trở về phong quốc của mình. Người trong phong quốc dậu đổ bìm leo, tố cáo ông mưu phản. Chu Bổng bị bắt giam vào ngục, văn võ bá quan trong triều sợ chết khiếp (các bậc tôn thất không ai dám lên tiếng), người đứng ra dũng cảm biện hộ minh oan cho ông, lại chính là Viên Áng kẻ từng nói "lời xấu" về ông năm xưa (chỉ có Viên Áng minh oan Chu Bổng vô tội). Việc Chu Bổng được tha bổng vô tội cũng nhờ sự nỗ lực rất lớn của Viên Áng (Giáng Hầu được thả, Viên Áng bỏ sức rất nhiều). Có thể thấy nhân phẩm của Viên Áng vô cùng đàng hoàng. Một vị hiền sĩ chính trực như vậy, lẽ nào lại là tiểu nhân?

Vi Viên Áng cũng là một người có lòng dạ nhân hậu. Khi ông làm Lũng Tây Đô úy, "nhân ái yêu thương sĩ tốt, sĩ tốt đều tranh giành chết vì ông". Khi làm Thừa tướng nước Ngô, cấp dưới của ông có kẻ lén lút yêu đương với tì nữ của ông (có người hầu trong phủ từng lén lút yêu mến tì hầu của Viên Áng). Viên Áng biết chuyện nhưng làm ngơ giả điếc, phớt lờ không truy cứu. Về sau, tên thuộc hạ kia nghe tin sự việc vỡ lở, sợ tội bỏ trốn, Viên Áng đã tự mình đuổi theo bắt hắn về, ban tì nữ cho hắn, còn cho hắn tiếp tục đảm nhiệm chức vụ cũ. Trong Loạn bảy nước, Viên Áng bị Ngô Vương giam giữ trong quân doanh, viên quan canh giữ ông tình cờ lại chính là người này, nhờ đó Viên Áng mới có thể trốn thoát. Có thể thấy nhân phẩm của Viên Áng rất hậu đạo, lòng tốt của ông cũng nhận được báo đáp xứng đáng. Một vị nhân sĩ nhân hậu khoan dung như vậy, lẽ nào lại là tiểu nhân?

Trên thực tế, Viên Áng có uy vọng cực cao trong triều đình, và cũng có uy vọng cực cao trong giang hồ. Đại pháp quan nổi tiếng thời Văn Đế là Trương Thích Chi chính là người do ông phát hiện và giới thiệu cho triều đình, người có tính khí thẳng như ruột ngựa nổi tiếng thời Vũ Đế là Cấp Ám cũng vô cùng ngưỡng mộ ông (thường ngưỡng mộ phong cách của Phó Bách và Viên Áng). Cấp Ám là người được coi là gần giống "bề tôi xã tắc" (xưa có bề tôi xã tắc, đến như Cấp Ám, cũng gần được như vậy). Ông cũng thường xuyên không nể mặt hoàng đế (nhiều lần phạm vào sắc mặt của vua). Người dám thẳng thắn không kiêng dè chỉ trích Hán Vũ Đế "bên trong nhiều dục vọng mà bên ngoài bày đặt nhân nghĩa" chính là ông, kẻ mỉa mai việc Hán Vũ Đế dùng người giống như chất củi "kẻ đến sau vượt lên trước" (thành ngữ này xuất phát từ điển tích này) cũng chính là ông. Hán Vũ Đế vừa kính vừa sợ ông, đối đãi vô cùng hậu hùng, thậm chí phải nhường ông ba phần. Đại tướng quân Vệ Thanh vào hầu trong cung, Hán Vũ Đế ngồi trên bô vệ sinh để tiếp kiến. Thừa tướng Công Tôn Hoằng ngày thường vào yết kiến, Hán Vũ Đế đầu tóc quần áo xộc xệch cũng tiếp. Nhưng nếu là Cấp Ám đến, Hán Vũ Đế nhất định sẽ chỉnh tề xiêm y, trang trọng tiếp đón. Một người như vậy mà cũng kính trọng ngưỡng mộ Viên Áng, Viên Áng lẽ nào lại là tiểu nhân?

Viên Áng còn là một người có gan dạ hiệp nghĩa. Bằng hữu của ông phần lớn cũng là những bậc hào kiệt nghĩa hiệp, ví dụ như em trai của Quý Bố là Quý Tâm. Quý Bố và Quý Tâm hai anh em này đều là những kẻ "trọng khí phách làm hiệp khách". Đặc điểm của Quý Bố là "một lời hứa đáng giá ngàn vàng", đặc điểm của Quý Tâm là "dũng khí đứng đầu ba quân". Khi Quý Tâm làm Trung úy Tư mã, ngay cả cấp trên của ông ta là Trung úy Trì Đô cũng phải đối xử khách khí với ông ta. Trì Đô là một viên quan tàn độc nổi tiếng dưới thời Cảnh Đế và Vũ Đế, biệt danh là "Ưng xám", chấp pháp không nể nang quyền quý, người thân hoàng tộc nhìn thấy ông ta đều phải liếc mắt né tránh, ông ta cũng chẳng coi những dòng dõi hoàng gia ra gì, thế nhưng lại duy nhất tôn kính Quý Tâm. Trì Đô tôn kính Quý Tâm, còn Quý Tâm thì tôn kính Viên Áng nhất. Khi Quý Tâm ở nhà Viên Áng, coi Viên Áng như trưởng bối của mình, coi Quán Phu và Tịch Phúc như em trai của mình. Quán Phu và Tịch Phúc cũng là những người hiệp nghĩa. Đặc điểm của Quán Phu là "cương trực uống rượu say, không thích nịnh hót trước mặt", đặc điểm của Tịch Phúc là "khéo léo đưa đẩy, giỏi mưu tính cùng người khác". Hai người này cũng đều là bậc hiệp khách. Ngoài ra còn có Kịch Mạnh. Kịch Mạnh cũng là một đại hiệp. Viên Áng từng nói, một người gặp lúc nguy nan, đến cửa cầu cứu, không thoái thác rằng cha mẹ hãy còn sống, cũng không giả vờ không có nhà, ngoài em trai của Quý Bố là Quý Tâm ra, đại khái chỉ còn lại Kịch Mạnh mà thôi. Viên Áng kết giao cùng Quý Tâm, Kịch Mạnh, Quán Phu, Tịch Phúc và những người khác, có thể thấy nhân phẩm của Viên Áng vô cùng hào phóng rộng lượng. Chính vì Viên Áng kiêm cả phong thái của quốc sĩ và hiệp sĩ, nên thực ra ông đã chết vì quốc nạn — vì phản đối LƯƠNG Vương Lưu Vũ mưu đồ tranh giành vị trí trữ quân mà bị thích khách ám sát thiệt mạng. Hơn nữa, thích khách đầu tiên do Lương Vương phái đến còn không nỡ ra tay với ông. Một vị nghĩa sĩ vì nước bỏ mình như vậy, lẽ nào lại là tiểu nhân?

Thực ra, không chỉ Viên Áng không phải tiểu nhân, những người phản đối Thác Thố khác cũng không phải. Ví dụ như Đình úy Trương Âu người cùng ký tên dâng sớ với Thừa tướng Đào Thanh, Trung úy Trần Gia xin chém Thác Thố, chính là một vị "trưởng giả trung hậu". Vị đại nhân này khi làm Bộ trưởng Tư pháp kiêm Chánh án tòa án, hễ phát hiện vụ án có điểm nghi vấn, nhất định sẽ trả về xét xử lại; nếu chứng cứ rành rành tội ác không thể tha thứ được nữa, thì sẽ rơi nước mắt đọc phán quyết cho bị cáo nghe, tiễn họ lên đường, đảm bảo để tử tù chết không còn vương vấn tiếc nuối. Cho nên Sử Ký và Hán Thư đều ca ngợi ông "lòng yêu người là thế". Một người như vậy mà cũng chủ trương giết Thác Thố, thì có lẽ Thác Thố thực sự đã có chút vấn đề rồi.