Thác Thố bị giết tại pháp trường khi vẫn đang mặc y phục thượng triều (triều y).

Cách chết này của Thác Thố thường khiến những kẻ đọc sách không kỹ lầm tưởng rằng ông chết rất có thể diện. Chuyện này phải trách Tư Mã Thiên. Khi viết truyện về Thác Thố, Tư Mã Thiên đã dùng "Xuân Thu bút pháp", nói rằng "Thượng lệnh Thác Thố y triều y trảm Đông thị", thoạt nhìn có vẻ như hoàng đế nể mặt Thác Thố, cho phép ông mặc triều phục để chịu chết, được hưởng "đãi ngộ đặc biệt". Ban Cố thì không độ lượng bằng Tư Mã Thiên, không khách khí mà vạch trần bộ mặt thật rằng "gạt đưa ra chợ" (thật ra Tư Mã Thiên cũng đã nói câu này, chỉ là nằm ở "Ngô vương Lưu Tỵ liệt truyện"). Gạt, chính là lừa gạt. Thác Thố đã bị lừa đến pháp trường. Trung úy Trần Gia - người phụng chỉ đi thi hành mệnh lệnh kiêm tư lệnh thú vệ thủ đô kiêm bộ trưởng công an - có lẽ đã không nói cho Thác Thố biết triều đình muốn giết ông, Thác Thố cũng tưởng rằng mình được gọi đi họp, hớn hở mặc triều phục rồi lên xe, kết quả là ngơ ngác bị kéo đến Đông thị, xử chém ngang lưng (yêu trảm), đến di chúc cũng không kịp để lại. Chúng ta không biết trước khi hành hình có ai đọc phán quyết cho ông nghe hay không. Nhưng có thể khẳng định rằng, cái chết của Thác Thố không hề trải qua xét xử, cũng không được trao cho cơ hội biện hộ.

Điều này thực sự có thể gọi là "coi mạng người như cỏ rác", mà nhân vật bị "coi như cỏ rác" này cũng chẳng phải nhân vật tầm thường gì. Ông là đại thần triều Cảnh đế đầu thời Tây Hán, chức quan tới Ngự sử đại phu. Ngự sử đại phu là chức quan gì? Dùng lời bây giờ mà nói, tương đương với phó thủ tướng kiêm bộ trưởng bộ giám sát. Cho nên địa vị của Thác Thố rất cao. Một vị quan lớn bị xử tử khi chưa qua xét xử và thậm chí vẫn đang mặc triều phục, chỉ có hai khả năng: Một là sự việc đã đến mức độ cực kỳ cấp bách; hai là đối thủ căm ghét người này đến mức bất chấp tất cả. Xem ra hiện tại, cái chết của Thác Thố hội tụ cả hai trường hợp này.

Trước tiên hãy nói về sự cấp bách của sự việc.

Nguyên nhân trực tiếp khiến Thác Thố bị giết là "tước phiên" (cắt giảm đất phong của chư hầu). Thác Thố cứ có cơ hội là lại đi tuyên truyền việc tước phiên với Hán Cảnh đế. Hơn nữa, chính vì sự chủ trương hết sức và liên tục tuyên truyền của ông, Cảnh đế mới cuối cùng hạ quyết tâm tước phiên. Thế nào là "tước phiên"? Nói một cách đơn giản, chính là cắt giảm khu vực cai quản của các nước chư hầu. Cái gọi là "nước chư hầu", chính là một số vương quốc được phong phân ở đầu thời Tây Hán. Quân chủ của những vương quốc này, nếu không phải anh em của hoàng đế thì cũng là con cháu của hoàng đế, là những kẻ được hưởng lợi ích có sẵn của vương triều Đại Hán. Tước phiên, không nghi ngờ gì nữa chính là tước đoạt quyền lực của họ, xâm phạm lợi ích của họ, những dòng dõi quyền quý này sao có thể tâm nguyện cam chịu để bị bắt? Cho nên, lệnh tước phiên vừa ban xuống, hai vương quốc hùng mạnh nhất - Ngô và Sở liền nhảym cẫng lên. Ngô vương Lưu Tỵ và Sở vương Lưu Mậu liên hợp với Triệu vương Lưu Toại, Giao Tây vương Lưu Ngang, Tế Nam vương Lưu Tịch Quang, Truy Tuyên Xuyên vương Lưu Hiền, Giao Đông vương Lưu Hùng Cừ khởi binh làm phản, cấu thành liên quân bảy nước, rầm rộ kéo về kinh sư, đây chính là "Thất quốc chi loạn" nổi tiếng trong lịch sử, còn gọi là "Ngô Sở chi loạn".

Bảy nước gây loạn, triều đình lẫn dân gian đều chấn động, dư luận xôn xao. Quân thần Cảnh đế một mặt điều binh khiển tướng, một mặt bàn bạc đối sách. Lúc này, có một người tên là Viên Áng liền hiến kế cho Cảnh đế. Viên Áng nói, hai nước Ngô Sở thực ra không có năng lực làm phản. Họ giàu có lực lưỡng là thật, người đông thế mạnh cũng là thật, nhưng những kẻ mà họ dùng tiền lớn mua chuộc chẳng qua chỉ là một đám lưu vong thấy lợi quên nghĩa, làm sao thành được khí hậu? Sở dĩ mạo muội làm phản chỉ vì Thác Thố xúi giục bệ hạ tước phiên. Cho nên, chỉ cần giết Thác Thố, trả lại vùng đất đã tước, không tốn một giọt máu cũng có thể dẹp yên phản loạn. Viên Áng từng làm thừa tướng nước Ngô, lời nói có trọng lượng hơn một chút. Huống chi lúc này Cảnh đế có lẽ cũng đã rối trí, nghe theo đề nghị của Viên Áng, liền nảy sinh suy nghĩ hy sinh quân tốt để bảo vệ xe vua.

Không thể nói chủ ý của Viên Áng là không có đạo lý, bởi vì cuộc phản loạn của Ngô Sở quả thực lấy cái cớ "truy sát Thác Thố, làm sạch bên cạnh vua" (truyêu Thác Thố, thanh quân trắc). Ngọn cờ giương cao chính là "giữ gìn sự sống còn, chấn hưng kẻ yếu đánh kẻ bạo, để an định dòng họ Lưu". Thế nào gọi là "thanh quân trắc"? Chính là nói bên cạnh hoàng đế có kẻ tiểu nhân, cần phải dọn dẹp sạch sẽ. "Kẻ tiểu nhân" này, cụ thể mà nói chính là Thác Thố. Vậy được rồi, chẳng phải các ngươi muốn "thanh quân trắc" đó sao? Nếu Thác Thố đã bị giết, bên cạnh vua đã được làm sạch, các ngươi còn phản loạn cái gì nữa?

Sự thật chứng minh, chủ ý này của Viên Áng không hề linh nghiệm. Sau khi Thác Thố bị giết, bảy nước vẫn không rút quân, Viên Áng với tư cách là sứ thần nhà Hán ngược lại còn bị Ngô vương giam giữ lại. Sau khi Viên Áng hiến kế giết Thác Thố cho Hán Cảnh đế, được bổ nhiệm làm "Thái thường" (bộ trưởng phụ trách nghi lễ tông miếu và giáo dục), đi sứ nước Ngô. Viên Áng đinh ninh rằng mục đích của Ngô vương đã đạt được, nên thấy lợi là dừng. Nào ngờ dạ dày của Ngô vương đã bị kích thích lên rồi, hoàn toàn không coi Viên Áng và triều đình ra gì, chẳng những không thèm gặp mặt mà còn vứt lại một câu: Hoặc là đầu hàng, hoặc là đi chết. Lần này Viên Áng đành ngậm bồ hòn làm ngọt. Dù sau đó ông ta rốt cuộc cũng trốn thoát khỏi doanh trại nước Ngô, nhưng từ đó cũng mang trên lưng một tiếng xấu: châm ngòi ly gián, mưu công báo thù riêng, lời sàm ngôn làm lỡ nước, oan uổng giết công thần.

Thực tế lúc đó đã có người kêu oan cho Thác Thố, tỏ thái độ không đồng tình với Viên Áng. Sau khi Thác Thố bị chết, có một người tên là "Đặng Công" từ tiền tuyến trở về kinh, báo cáo tình hình quân sự với Hán Cảnh đế. Chức quan của Đặng Công là "Yết giả phó xạ" (thuộc hạ của Lang trung lệnh - đội trưởng vệ đội cung đình), cấp bậc "tỉ thiên thạch", lúc này được bổ nhiệm làm hiệu úy (võ quan thấp hơn tướng một cấp), dẫn binh dẹp loạn. Hán Cảnh đế hỏi Đặng Công: Thác Thố đã bị giết rồi, nước Ngô và nước Sở chắc nên rút quân chứ? Đặng Công lại đáp rằng, sao lại rút? Ngô vương mưu đồ làm phản, chuẩn bị mấy chục năm, cái gọi là "truy sát Thác Thố, làm sạch bên cạnh vua", bất qua chỉ là một cái cớ mà thôi, "ý của họ không nằm ở Thác Thố". Cho nên, nước Ngô và nước Sở sẽ không rút quân đâu, chỉ e miệng lưỡi thiên hạ sẽ ngậm lại, không dám nói năng gì nữa. Cảnh đế hỏi ông ta tại sao. Đặng Công nói, tại sao Thác Thố lại chủ trương tước phiên? Là vì lo lắng các chư hầu quá hùng mạnh, đuôi to không vẫy nổi, uy hiếp chính quyền trung ương, cho nên mới đề xuất cắt giảm đất phong của chư hầu để nâng cao địa vị kinh sư. Đây là đại nghiệp muôn thuở và lợi ích vạn đời của xã hội nhà Hán chúng ta đấy! Thế nhưng, kế hoạch của ông ấy vừa mới bắt đầu thực hiện, bản thân lại bị giết oan ở Đông thị, đây chẳng phải là "trong bóp nghẹt lời của trung thần, ngoài báo thù cho chư hầu", làm ra chuyện thân nhân đau lòng kẻ thù vui sướng đó sao? "Thần trộm nghĩ cho bệ hạ mà không nhận điều này!" Cảnh đế nghe xong, nửa ngày không nói nên lời. "Im lặng hồi lâu", mới thở dài một tiếng nói, ngươi nói đúng, trẫm cũng hối hận khôn cùng rồi!

Thực ra, đem hết trách nhiệm sát hại Thác Thố đổ lên đầu Viên Áng cũng là oan cho ông ta. Bởi vì thân phận của Viên Áng lúc đó chẳng qua chỉ là một thứ dân đã bị cách chức. Những gì ông ta đề xuất với Hán Cảnh đế cũng chỉ là một "kiến nghị cá nhân". Thế nhưng việc xử tử Thác Thố lại là có đơng tấu trình thức. Người dâng tấu là một nhóm đại thần trong triều, bao gồm Thừa tướng Đào Thanh, Trung úy Trần Gia, Đình úy Trương Âu (Nhan Sư Cổ chú chữ Âu đọc là khu). Chế độ lúc bấy giờ, các quan chức cấp cao của chính quyền trung ương là "Tam công Cửu khanh". Tam công chính là Thừa tướng, Thái úy và Ngự sử đại phu. Thừa tướng là quan chức hành chính cao cấp nhất, tương đương với thủ tướng hoặc chủ tịch viện hành chính; Thái úy là quan chức quân sự cao cấp nhất, tương đương với tổng tư lệnh tam quân; Ngự sử đại phu là phó thừa tướng kiêm quan chức giám sát tối cao, tương đương với phó thủ tướng kiêm bộ trưởng bộ giám sát. Thừa tướng, Thái úy, Ngự sử đại phu, hợp lại chính là "tể tướng". Cho nên tể tướng là ba người, không phải một người. Còn bộ trưởng thì có chín người, gọi là "Cửu khanh". Trần Gia đảm nhiệm chức Trung úy, Trương Âu đảm nhiệm chức Đình úy, đều là Cửu khanh. Úy là võ quan. Khi đó quân cảnh không phân định, Úy có thể là quan quân đội, có thể là quan cảnh sát, cũng có thể là quan quân đội kiêm cảnh sát, trách nhiệm tùy thuộc vào chữ đứng trước chữ "Úy". Ví dụ như, Thái có nghĩa là "cao nhất", Thái úy chính là quan chức quân sự cao cấp nhất toàn quốc. Trung có nghĩa là "cung đình", cũng đại diện cho "kinh sư", tương ứng với chữ "Ngoại" ở địa phương. Trách nhiệm của Trung úy là phụ trách trị an kinh thành, cho nên Trung úy chính là tư lệnh thú vệ thủ đô kiêm bộ trưởng bộ công an. Đình có nghĩa là "triều đình". Trách nhiệm của Đình úy là chưởng quản luật pháp hình sự, cho nên Đình úy chính là bộ trưởng bộ tư pháp kiêm chánh án tòa án tối cao. Một thủ tướng chính phủ, một bộ trưởng công an, một bộ trưởng tư pháp, ba người liên danh đàn hạc Thác Thố, trọng lượng rất lớn.

Tội danh được thảo ra cũng rất nặng nề, là "mất lễ nghĩa thần tử, đại nghịch bất đạo". Hình phạt xin áp dụng chính là "Thác đáng xử trảm ngang lưng, cha mẹ vợ con anh em ruột thịt không kể già trẻ đều chém đầu bêu chợ", tức là người thân chưa phân nhà dù già hay trẻ thảy đều chém đầu. Đối với bản đàn hạc này, chỉ thị của Hán Cảnh đế là "đồng ý" (chế viết khả), hơn nữa còn phái Trung úy Trần Gia tìm Thác Thố đến, lập tức thi hành, đến một lời chào cũng không có.

Cho nên, Thác Thố chẳng những chết rất oan uổng, chết rất thảm khốc, mà còn chết rất nhục nhã.

Tuy nhiên, giống như việc "truy sát Thác Thố, làm sạch bên cạnh vua" chỉ là cái cớ để Ngô Sở khởi binh, "mất lễ nghĩa thần tử, đại nghịch bất đạo" cũng không phải là nguyên nhân khiến Thác Thố bị giết. Nguyên nhân thực sự chính là tước phiên. Cho nên, muốn biết Thác Thố có đáng chết hay không, thì phải làm rõ chuyện "tước phiên" rốt cuộc là thế nào trước đã.