Trước đây tôi từng bảo mình về Đông Châu làm “phu kéo thuyền”, nói như vậy cũng không ngoa. Cải cách chưa bao giờ “thuận dòng xuôi xuống” mà luôn “ngược dòng bơi lên”, không những thế còn phải vượt qua muôn ngàn nguy hiểm, đá ngầm, vực thẳm, không khéo mà lật thuyền. Vì thế, tôi đề xướng chủ trương là cần khoan dung với người làm cải cách, cho dù họ có thất bại đi chăng nữa. Nếu không khoan dung thì đó là bi ai của dân tộc. Làm phu kéo thuyền tức là phải đi phía trước vừa phải dẫn đầu hô hào, như vậy tài năng bộc lộ, khó tránh khỏi sự đố kỵ trên chốn quan trường. Nhưng đối với những người thực hiện cải cách, thì cải cách chính là thay đổi những sự đố kỵ đó.
Gần đây tôi có dẫn đoàn Xúc tiến thương mại thu hút đầu tư đến bốn nước Đông Nam Á. Singapore rất ca ngợi trình độ của tôi, nó khiến các nước Đông Nam Á kinh ngạc, đến cả Thời báo New York cũng đánh giá tôi là một Thị trưởng “dám tiên phong vì thiên hạ”. Vinh dự được Thời báo New York khen ngợi nhưng kỳ thực chuyện đó lại giống như vết nứt, khiến nhiều người lo lắng trước việc tài năng của tôi được bộc lộ. Mấy hôm trước tôi mở cuộc họp ban Thường Vụ Thành ủy, đến dự có Cựu thị trưởng – Chủ tịch Mặt trận thành phố cùng một số cán bộ thường vụ, trong lòng tôi đã thầm nhủ mình phải thận trọng bảo vệ mình. Thư ký Tống Đạo Minh cũng luôn lo lắng vì có người đâm kiếm, bắn mũi tên ngầm sau lưng tôi. Nói thật không phải tôi không nghĩ đến những việc ấy, nhưng không thể vì sợ kẻ đâm trộm sau lưng mà tôi không dám làm gì. Tôi đã công bố quan điểm trên thời báo New York rằng, cải cách mở cửa không chỉ là tinh thần của riêng thành phố Đông Châu mà còn là tinh thần của cả nước. Cải cách mở cửa là bộc lộ tiềm năng của đất nước trên vũ đài quốc tế. Thành phố Đông Châu cũng hòa nhập vào thế giới, do đó làm một Thị trưởng của thành phố có tám mươi vạn nhân khẩu, nếu không có can đảm và dũng khí bộc lộ tài năng, vậy có xứng đáng không? Không thể! Đông Châu là nền tảng sự nghiệp của nước cộng hòa, dù có gặp trở ngại thì ta vẫn phải tiếp tục phát triển, vẫn phải tiến hành nâng cao sản nghiệp, thu hút nước ngoài đến đầu tư, đồng thời cổ vũ các xí nghiệp Đông Châu dũng cảm ra nước ngoài đầu tư. Đây chính là lý do mà vừa mới nhậm chức Thị trưởng, tôi đã mở cờ gióng trống mở đại hội Xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư nước ngoài. Nói thực, mỗi lần ra nước ngoài ký kết hợp tác đầu tư, nhìn sự phồn vinh của các nước phương tây, tôi bị kích động vô cùng. Cũng giống như hồi đầu cải cách, các cán bộ ra nước ngoài dễ bị kích thích bởi cuộc sống giàu có bên họ. Năm ngoái tôi đi thăm Nhật Bản, thấy cảnh non xanh nước biếc của Hokkaido, bất chợt một cảm giác đè nặng tim tôi. Tôi không biết liệu có thể tìm thấy ở nơi nào của Đông Châu có cảnh đẹp như vậy không? Cho dù có tìm thấy thì những nơi như thế của nước mình thường lại là nơi công nghiệp không phát triển, kinh tế trì trệ lạc hậu, trong khi người ta phải đạt tới trình độ phát triển công nghiệp hóa đến giai đoạn nào rồi mới có thể xây dựng và bảo vệ môi trường tươi đẹp như thế. Tôi vừa thấy khâm phục vừa có phần ghen tỵ, và hơn hết là càng cảm thấy trách nhiệm của bản thân nặng hơn bao giờ hết. Thực ra tổ tiên để lại cho chúng ta giang sơn gấm vóc, còn không biết đến khi nào chúng ta mới trả lại cho nhân dân, trả lại cho tổ tiên một giang sơn cẩm tú hơn thế nữa? Nhìn thấy đất nước người ta, tôi thầm tự so sánh với thành phố Sơn lâm, thành phố Sinh thái, thành phố Vệ sinh, thành phố Môi trường kiểu mẫu... của nước mình mà cảm thấy “đỏ mặt”. Tôi thấy xấu hổ vì rất nhiều quan chức không biết “đỏ mặt”, lại còn luôn gật gù đắc ý với cái gọi là thành tích. Thành tích làm được không cần khoe, không cần mọi người thưởng thức để thăng quan phát tài, mà là để tạo phúc cho dân. Chỉ có những việc nhân dân đã làm trải qua thực tiễn, lịch sử, mới xứng là thành tích. Tuần trước tôi dẫn đoàn công tác đến Hồng Kông xúc tiến thương mại, đến tối có xem một chương trình tin tức, nói ở Hồng Kông có người đi dã ngoại leo núi gặp tai nạn được người tốt cứu. Lúc đó tôi nghĩ, Hồng Kông chỉ là mảnh đất chật hẹp, mật độ dân số rất cao, phát triển được hơn trăm năm mà vẫn còn một vùng núi rừng tự nhiên lớn đến thế, chúng ta mới phát triển ba mươi năm mà đã dùng gần hết đất rừng. Đã thế bầu không khí, nguồn nước, thực phẩm hầu như đều xảy ra tình trạng ô nhiễm. Lửa cháy đến lông mi mắt rồi mà chúng ta vẫn “bình chân như vại”, không dám thể hiện tài năng, vậy chúng ta có xứng đáng với tám mươi triệu dân ở Đông Châu không? Tôi không phủ nhận, ai cũng muốn mình có tiền đồ chính trị rộng mở phía trước, làm quan và làm việc không mâu thuẫn, chức vụ lớn hơn một chút, sẽ có thể làm được nhiều việc và làm được việc lớn. Nhưng tôi là cán bộ, chức lớn hay nhỏ đó là việc của tổ chức; hoài bão của tôi lớn hay nhỏ là việc của bản thân, việc tôi có thể làm được lớn hay nhỏ, đó là kết quả của sự kết hợp giữa tổ chức với bản thân tôi. Việc cải cách của thành phố Đông Châu vẫn kiên trì trên ba cái “cao nhất”, đó chính là lợi ích thị trường cao nhất, giá trị dân chủ cao nhất, xã hội hài hòa cao nhất. Vì ba cái nhất nên tôi không tránh né “dân trị”, hiện nay mọi người vẫn chưa có ý thức dân chủ, do đó là người đứng đầu một thành phố, tôi có quyền vận dụng tổng hợp dân trị, pháp trị và văn trị, mạnh dạn cải cách. Hiện nay tôi xuống cơ sở điều tra nghiên cứu, nghe thấy rất nhiều lời khoe khoang, bắt chước, nói suông với cải cách, nên nếu không có dân trị thì trấn giữ nổi không? Nói thẳng, phát triển chỉ cần có ích cho dân và ổn định xã hội thì tôi tận dụng mọi biện pháp và tài năng.
Tôi đã phát biểu như vậy trong Hội nghị Thường Vụ, mọi người vô cùng xúc động và nhất trí cho rằng việc tôi dẫn đoàn đến bốn nước Đông Nam Á để xúc tiến thương mại là mũi nhọn đi đầu, mong muốn Đông Châu vượt lên phía trước, muốn thay đổi tư duy là tinh thần vì thiên hạ mà tiên phong. Việc làm đó không những kết nối được thương mại giữa Đông Châu với bốn nước Đông Nam Á, lại càng khéo léo “quảng cáo” trên Thời báo New York là rất sáng suốt. Bí thư còn phấn khích nói, chính quyền thành phố Đông Châu hiện nay là chính quyền “Tam Minh Trị”.
Vậy mà tôi vẫn cảm thấy luồng gió lạnh luôn rít sau lưng, luồng gió này từ khe cửa hậu trường thổi vào, còn kèm theo tiếng vù vù bay của mũi tên lạnh, Lyndon Baines Johnson(1) nói: “Thà để kẻ thù của anh đứng đằng sau tấm rèm của anh mà đái ra ngoài, chứ không để họ đứng ở ngoài mà vãi tiểu vào phía trong.” Nguyên tắc của tôi là dù kẻ “đái” là đối thủ hay bạn cũng đều phải vào nhà vệ sinh. Kinh nghiệm dạy tôi rằng, nhiều người cho rằng nếu có ai đó kể cho bạn nghe một câu chuyện, bạn phản kích, lập tức nội trong hai mươi bốn tiếng đồng hồ nó liền biến thành chân lý. Cho dù kiếm lạnh mai phục tứ phía, tôi không thể chống đỡ, nhưng tôi cũng vẫn nhất nhất phản kích, biện pháp của tôi rất đơn giản, tôi tìm đúng đối thủ, vạch trần tin nhảm. Trên quan trường, ai là oan gia của bạn, bạn sẽ có linh cảm nhận ra. Thường có câu: “Nếu không muốn ai biết, chỉ trừ khi mình đừng làm, không có tường nào không lọt gió.” Tôi là Thường Vụ Thành ủy, thường xuyên phải đối diện với tin đồn, và gần đây nhất có tin đồn trực tiếp đến tai tôi đó là:
“Gần đây, cuối tuần tôi thường đưa nhiều người đi Xương Sơn, trong đó có vợ tôi, ai cũng phấn khởi, mong tuần nào cũng được đi. Tôi nói nửa đùa nửa thật, tuần nào cũng đi thì chắc đi gặp người đẹp.” Thế mà từ câu chuyện này mà họ sắp đặt cho tôi, mỗi lần nghỉ cuối tuần là đi Xương Sơn với người tình hồng nhan tri kỷ, mà còn đặt điều rất có đầu có đuôi, có chứng có cớ nữa. Những người này làm chính trị thật uổng, đáng lẽ phải làm biên kịch mới đúng, họ nói tôi tặng cho tình nhân một con chó mấy vạn tệ, mà còn nói người tình của tôi tên là gì ấy nhỉ? Tên là Phi Phi, trong nhà tôi đúng là có con chó tên Phi Phi, nhưng đó là tên con chó mà vợ tôi yêu nhất, con chó này là đứa con tinh thần của vợ tôi.
Tôi vừa nói vậy, lập tức có người cười, tôi tiếp tục hào hứng: “Công kích – đối với tôi chẳng là gì cả, đả kích – đối với vợ tôi cũng chẳng là gì hết. Sau lưng chửi bà ấy là con hổ cái, vợ tôi nghe cũng quen rồi nhưng đả kích con chó của vợ tôi, nhất định bà ấy không chấp nhận, vợ tôi rất ghét ai đó nói xấu Phi Phi, mà Phi Phi cũng rất ghét ai chọc ghẹo nó.” Lúc đó cả hội trường cười ồ lên, tôi tiếp tục nói: “Vậy rút cuộc tôi đi Xương Sơn làm gì? Mọi người đều biết, ‘hiếu thảo’ là truyền thống đạo đức tốt đẹp của người Trung Hoa, người như tôi khi kết bạn với bất kỳ ai, tôi luôn xem người đó có kính hiếu với cha mẹ hay không? Người mà không hiếu kính với cha mẹ, thì sao đáng kết bạn? Công việc bận rộn, tôi không có thời gian chăm sóc mẹ thường xuyên, trong lòng vô cùng áy náy, nhưng tôi tự nhận thấy, đại hiếu là coi Tổ quốc cũng như cha mẹ mình, gần đây mẹ tôi không được khỏe, bà lại nhớ con gái, mọi người có thể không biết, chị gái tôi ở Xương Sơn, nên tôi đưa mẹ đến ở nhà chị gái. Vì nhớ mẹ mà cuối tuần tôi tranh thủ thời gian đến nhà chị gái thăm mẹ, vậy mà có người rắp tâm bịa ra nhiều chuyện, ở đây tôi nghiêm khắc cảnh cáo kẻ phỉ báng, thủ đoạn quá bỉ ổi sẽ lộ rõ dấu vết.” Tôi vừa dứt lời, những vị Phó Thị trưởng khác đều đưa mắt nhìn về phía Bành Quốc Lương. Xem ra ai cũng ngầm nhận ra thâm ý trong câu chuyện tôi kể.
Tan họp, tôi mời Bành Quốc Lương đến phòng làm việc của mình, định cùng ông ta nói chuyện, vì tôi nghe Triệu Trung nói nhìn thấy Phó Thị trưởng Bành trong “chuồng gà lớn” ở Ma Cao, tôi thấy mình là cấp trên, cần nói chuyện thẳng thắn với ông ta. Bình thường Triệu Trung cũng hay khoác lác, dựa vào quan hệ từ đời cha đến đời con với tôi, nên anh ta hay xem thường mọi người, nhưng trước mặt tôi, anh ta không bao giờ nói dối, tôi cũng không bao giờ cho phép anh ta nói dối.
Thời “cải cách văn hóa”, cha tôi bị giam trong trường tiểu học, lúc đó cha Triệu Trung làm ở phòng thu phát, nhiều lần liều chết đem thức ăn, đồ mặc cho cha tôi. Sau khi tôi có chức vị, cha tôi căn dặn nhiều lần phải quan tâm, cất nhắc Triệu Trung, con người ai cũng có tâm, tôi đương nhiên không thể quên lời dặn dò ân tình ấy. Sở dĩ năm đó tôi sắp xếp cho Triệu Trung làm Trưởng phòng Tổng hợp 2 là vì làm vậy tôi vừa có thể bồi dưỡng, lại vừa có thể giám sát đôn đốc anh ta. Vậy mà không ngờ anh ta lại dựa vào mối quan hệ với tôi mà “coi trời bằng vung”, thậm chí còn ngang ngược. Lúc đầu tôi định bố trí anh ta làm Phó chủ nhiệm khu phát triển mới, nhưng bản thân Triệu Trung có quá nhiều “tật”, suy nghĩ phải trái mãi, cuối cùng tôi đành bỏ qua ý định đó. Sau khi tôi lên làm Phó Tỉnh trưởng, “hiện quan không bằng hiện quản”, rời sự quản lý của tôi, Triệu Trung rơi vào tình cảnh khốn cùng. Cũng là quả báo, cuối cùng Triệu Trung rời khỏi Văn phòng Ủy ban. Cũng may Triệu Trung thông huệ, không ngờ buôn bán lại giỏi hơn quan trường, sau khi về vườn lại như cá gặp nước, phát tài rất nhanh. Từ khi chuyển sang làm ăn buôn bán, Triệu Trung không tìm tôi nhờ giúp đỡ nữa, có câu “mỗi lần ngã một lần bớt dại”, con người ta là thế, từ khi bị báo ứng đến nay, Triệu Trung cũng nhận ra được nhiều bài học kinh nghiệm. Khi tôi về nhậm chức Thị trưởng Đông Châu, anh ta không phụ tá tôi nữa, nhưng cũng không tạo thêm phiền phức cho tôi, mà còn thường xuyên đem những thông tin thu thập được báo cáo với tôi, thật sự anh ta trở thành một đôi tai khác của tôi. Triệu Trung nói từng nhìn thấy Bành Quốc Lương, Ôn Hoa Kiên và Trần Thực cùng ở trong “chuồng gà” lớn ở Ma Cao. Tôi cũng không lấy làm ngạc nhiên lắm vì từ lâu tôi đã biết Bành Quốc Lương là tay mê cờ bạc. Một Thường vụ Thành ủy, Phó Thị trưởng thành phố cùng thuộc hạ vào ổ điếm, sòng bạc, có khác gì tự hủy hoại tiền đồ. Loại người này chùi đít mình chưa sạch, mà còn đi lén lút nhòm mông người khác, đủ thấy bộ mặt tiểu nhân, nếu không kịp thời đánh động, nhắc nhở, sau này ông ta bị rơi xuống vực thẳm, tôi cũng không thể nói gì được với tổ chức, mỗi lần nhắc nhở cũng là một lần giúp ông ta giảm bớt mối nguy.
Để thử thăm dò tình hình, cũng là để tỏ uy trước Bành Quốc Lương, khi ông ta bước vào, tôi buột miệng hỏi: “Quốc Lương, hồi này vận số thế nào?”
Bành Quốc Lương rõ ràng không chuẩn bị gì trước, trả lời tự nhiên: “Chẳng thế nào cả, quá tệ.” Lời vừa ra khỏi miệng ông ta liền hối hận, lập tức nói lấp liếm: “Sếp... dạo này không thấy sếp chơi mạt chược, hôm nay sao bỗng nhiên mặt trời mọc từ hướng tây vậy?”
Tôi không để mất thời cơ nói luôn: “Quốc Lương, không chơi không phải là không hiểu, chính vì hiểu mới biết nó lợi hại thế nào, nên đàn ông đều bị thích kích thích. Phàm những việc kích thích thì khiến người ta nghiện, những thứ khiến người ta nghiện đều dẫn người ta đến địa ngục, cậu nhìn thấy mấy người nghiện cờ bạc có ai sống được tốt không?”
Hai tiếng “cờ bạc” vừa dứt, Bành Quốc Lương như bị đấm một cú thật mạnh vào thái dương, mặt đỏ lựng lên, cố trấn tĩnh nói: “Sếp, xem ra không phải chỉ có người bịa đặt chuyện cho sếp, mà cũng có người đặt chuyện cho em rồi. Nghe biết vậy thôi, chắc gì đã thật, trong cuộc họp sếp chẳng nói: công tác Xúc tiến thương mại là nặng nề nhất trong các việc nặng nề, em thì chỉ đâu đánh đấy, từ trước đến nay chưa bao giờ ham hồ, không thể vừa để ngựa tiên phong xung trận, vừa làm vướng chân ngựa được.”
Đây chính là Bành Quốc Lương, không những không nhận sai mà còn giỏi “đánh đòn ngược”. Tôi luôn ý thức được đoàn kết là vấn đề quan trọng hàng đầu, nhưng kiên quyết không vì đoàn kết mà bỏ qua những thói xấu. Kẻ tiểu nhân núp sau hậu trường, bắn mũi tên ngầm, chơi xỏ sau lưng, đào cạm bẫy như Bành Quốc Lương, làm sao đoàn kết với hắn đây? Đoàn kết với ông ta chẳng khác gì cùng một giuộc, hùa làm chuyện xấu.
Nghĩ lại câu nói nổi tiếng của Mao Trạch Đông với Lâm Bưu, bất giác tôi thở dài nghĩ thầm: “Trời phải mưa, con gái phải gả chồng, do nó tự quyết.” Rồi cười nhẹ: “Quốc Lương, có thì sửa, không có thì tránh, những kẻ bịa chuyện cũng là tiếng chuông cảnh tỉnh cho chúng ta mà!”
“Đó là… đó là...” Bành Quốc Lương ngập ngừng mãi mới thốt ra thành lời: “Lời đồn vang xa, đây là vấn đề giám sát, lời đồn cũng là người làm nhiệm vụ giám sát, vậy đi theo hướng giám sát là hoàn chỉnh, vì sao mức độ giám sát chưa đủ mạnh, nguyên nhân cơ bản là lực lượng giám sát bề ngang còn yếu, chỉ cần tăng cường giám sát theo bề ngang mới có tác dụng, xây dựng một chính quyền phục vụ mà không làm tốt công tác quản lý giám sát, thì cũng chẳng khác gì một câu khẩu hiệu.”
Thế nào gọi là biểu diễn? Đây chính là biểu diễn! Trên quan trường, không nghi ngờ gì nữa, Bành Quốc Lương là diễn viên thuộc trường phái diễn kỹ xảo, nói đâu ra đó, rất hiểu tâm lý đối phương. Không phải không tin, nhưng một người đã biến “thế giới quan” thành “thế giới quan tài”, e là không cứu nổi rồi. Vừa kết thúc buổi nói chuyện, Bành Quốc Lương đã ba chân bốn cẳng đi mất, ngược lại tôi là người tự chuốc nỗi buồn.
Tôi rầu rĩ châm điếu thuốc, nghĩ lại tháng trước tới Tỉnh ủy báo cáo, lúc đi vào hành lang, gặp Tề Tú Anh, bà ấy nhiệt tình mời tôi vào phòng làm việc của mình, tôi cảm thấy thật lòng khâm phục vị “Nữ Bao Công” này. Một trăm năm trước, khi cánh cửa chính trị mở ra với phụ nữ, khoảnh khắc bước lên vũ đài chính trị sau hàng nghìn năm cấm đoán phụ nữ vừa mở ra, bà ấy liền tỏa chiếu sáng rực cả bầu trời chính trị. Chúng tôi nói chuyện rất tự nhiên về công tác chống tiêu cực, trong câu chuyện Tú Anh thổ lộ sự lo lắng đối với tôi, khiến tôi cũng thấy bối rối, rõ ràng có người viết bút ký gửi cho Tề Tú Anh. Lúc chia tay, bà ấy nhắc nhở: “Anh Lưu, Đông Châu là con tàu lớn, nhất định đừng như thuyền trưởng Edward John Smith(2).”
Nói thực, tôi không biết John Smith là ai, muốn hỏi Tề Tú Anh nhưng lại sợ bà ấy nghĩ mình không có học vấn nên đành trở về bảo Tống Đại Minh tra trên mạng. Hóa ra là thuyền trưởng con tàu Titanic II tên là Edward John Smith, con tàu đã bị đắm năm 1912, đây là câu chuyện được nhắc nhiều nhất trong lịch sử. Tôi không giữ nổi những cảm xúc khâm phục, Tề Tú Anh lo lắng, sợ tôi giống như thuyền trưởng Edward John Smith! Nguyên nhân nào khiến bà ấy lo lắng cho tôi như thế? Tôi buồn bã rơi vào trầm tư!
