Viết xong cuốn tiểu thuyết Đời công chức, rất lâu sau tâm trạng của Vương Hiểu Phương vẫn không thể bình tĩnh lại được, ông ấy cảm thấy mình chính là một thành viên trong văn phòng Ủy ban nhân dân thành phố Đông Châu, cảm thấy mình là bất kỳ nhân vật nào trong các nhân vật Triệu Trung, Dương Hằng Đạt, Hứa Trí Thái, Hoàng Tiểu Minh, Âu Bối Bối, Chu Đại Vỹ, nhưng ông ấy cũng lại biết mình không phải bất cứ ai trong số đó, mà chỉ là chính mình mà thôi. Vương Hiểu Phương thậm chí không thể chấp nhận hiện thực này, ông cảm thấy mình rõ ràng chính là một thành viên trong số họ, thậm chí còn cho rằng mỗi nhân vật trong Đời công chức đều không phải là nhân vật hư cấu, mà là những con người tồn tại sống động. Đời công chức chính là quá trình thông qua một số nhân vật bám víu dai dẳng trong tiềm thức để tiến hành suy ngẫm về sự tồn tại.

Có một điều chắc chắn, bất kỳ nhân vật nào dưới ngòi bút của Vương Hiểu Phương đều là một mảnh vỡ trên tấm gương linh hồn ông ấy. Trước khi sáng tác cuốn tiểu thuyết này, ông ấy cảm thấy trước mắt mình là một đống những mảnh vỡ của linh hồn, hệt như một đống thủy tinh vỡ nát. Hiểu Phương gặp khó khăn trong việc ghép từng mảnh vỡ này lại với nhau, đến mức máu tươi đầm đìa hai tay, từ đó mới có cuốn Đời công chức này. Ông ấy so sánh bộ sách này với một tấm gương đầy vết nứt, soi mình không biết chán, nhưng phát hiện trên tấm gương có vô số hình ảnh của mình. Ông ấy cũng phát hiện chiếc gương mà mình dốc hết tâm huyết ghép các mảnh vỡ kia vẫn rất tròn, ông ấy nhớ mình từng nói với Lưu Anh Vũ, đạo của quan trường ẩn chứa trong một chiếc cối xay, Lưu Anh Vũ đanh thép bác lại: “Chiếc cối xay này có tên là Tầm Thường.” Nhớ lại câu nói này của Lưu Anh Vũ, Vương Hiểu Phương bỗng toát mồ hôi trán, ông ấy lo mình liệu có phải đã nghiền chiếc cối xay tròn thành chiếc gương sáng loáng rồi không? Hiểu Phương nhìn chằm chằm vào chiếc gương, bất ngờ phát hiện nó không phải bằng thủy tinh, cũng chẳng phải bằng đá, chất liệu của nó là hư vô. Sao lại có thể như thế được? Lẽ nào tôi chính là hư vô, tôi không phải là tôi sao? Vương Hiểu Phương phát hiện mình lại lạc hướng một lần nữa, lạc hướng trong chiếc gương trước mặt mình.

Khi cùng thảo luận với Lưu Anh Vũ về việc sẽ sáng tác cuốn tiểu thuyết Đời công chức này như thế nào, Hiểu Phương từng tự hào tuyên bố, khao khát có thể thông qua cuốn tiểu thuyết này tìm lại chính mình. Ông ấy luôn cho rằng, mỗi tác phẩm mình sáng tác đều tương đương với một lần tìm kiếm lại mình, nhưng trong tác phẩm trước, ông ấy hoàn toàn không tìm thấy mình, chính vì lẽ đó mới tiếp tục sáng tác cuốn tiểu thuyết này. Dù mỗi lần sáng tác một tác phẩm đều tương đương với một lần tái sinh, nhưng Hiểu Phương vẫn cho rằng người tái sinh không phải mình, vậy rốt cuộc người đó là ai? Ông ấy chưa từng tìm được câu trả lời.

Hiểu Phương cho rằng: là một nhà văn, mình chính là một người bệnh. Mỗi một nhân vật hư cấu của Hiểu Phương đều là bác sĩ của ông ấy. Sáng tác chính là phương pháp chữa trị căn bệnh trong tâm hồn, chính là tìm kiếm chính mình, là trả lời câu hỏi tôi là ai, ai là tôi? Tôi đến khi nào, khi nào đi? Nhưng trước sau ông ấy vẫn không tìm thấy câu trả lời, nên bắt đầu hoài nghi, rằng mình có phải là một bệnh nhân khỏe mạnh? Lẽ nào lạc hướng không phải là một căn bệnh về linh hồn? Lẽ nào mình đang dùng trò chơi tuyệt vọng và âu sầu để lấy lòng hư vinh? Ông ấy quan sát thật kỹ tấm gương mà mình vừa tạo nên, phát hiện mỗi bản thân trong gương đều là một vũ trụ giống như cát bụi, mà những vụ nổ lớn trong vũ trụ đều khởi đầu từ một điểm, tác dụng của hố đen cũng khởi đầu từ một “điểm”. Chính vì khởi đầu từ một “điểm”, vũ trụ mới biến từ nhỏ thành lớn, hoặc từ từ giãn nở, hoặc giãn nở nhanh chóng, cho đến khi trở thành hình dạng như vũ trụ hiện tại. Vậy “điểm” này là gì? Chẳng phải là một hạt cát hay sao? Hoặc ít nhất nó cũng giống một hạt cát.

Nghĩ đến đây, Hiểu Phương có một cảm giác giải thoát, ông ấy cho rằng Đời công chức mà mình sáng tác chính là bắt nguồn từ một hạt cát, bắt nguồn từ một “điểm”, rồi chính từ hạt cát hoặc “điểm” giãn nở thành một chiếc gương, có lẽ nó chỉ là một chiếc gương trong tay mình, nhưng đến tay độc giả có lẽ nó sẽ trở thành “Aleph(1)”. Ai có thể phủ định tâm linh không phải là “Aleph”? Tâm linh của mỗi người đều phải là một “điểm” muôn hình vạn trạng vô số chiều, đúng như câu nói của Hamlet: “Ôi! Thượng đế, dù con có bị mắc kẹt bên trong một vỏ hạt cứng, con vẫn cho rằng mình là một quốc vương của không gian vô hạn.” Có thể thấy, trong giấc mơ hỗn độn, tâm linh chính là vũ trụ. Vương quốc của tâm linh là không có biên giới, sở dĩ không có biên giới, là vì lịch sử quay vòng một cách ngẫu nhiên. Đúng như câu nói của Schopenhauer, lịch sử chính là một giấc mộng gây cho người ta sự nhầm lẫn không bao giờ kết thúc xuất hiện ở toàn thể nhân loại qua các thế hệ. Hiểu Phương cho rằng, những giấc mộng gây nhầm lẫn này là cuốn tiểu thuyết tuyệt vời nhất. Chính vì vậy, ngày nào ông ấy cũng chìm đắm vào giấc mơ, cho rằng mơ là chân tướng của tỉnh. Hiểu Phương trong mộng mới là Hiểu Phương thực sự, không gian trong mộng mới là nơi ông ấy ở. Vì thế, mỗi tác phẩm Hiểu Phương sáng tác, là một lần ông ấy tỉnh mộng, mỗi lần tỉnh dậy ông ấy đều không thể xác định được mình là ai, vì sự tỉnh của ông ấy thực chất chính là mộng. Còn ngủ là một trạng thái hư vô.

Điều gợi mở lớn nhất cho Hiểu Phương thông qua Đời công chức là, không ai biết mình là ai, nhưng tất cả đều cho rằng mình biết; không ai biết mình muốn gì, nhưng tất cả đều cho rằng mình biết. Trong cuốn tiểu thuyết này, dường như mỗi người đều có một nơi về cho vận mệnh, đó là vì Hiểu Phương đã tỉnh mộng, giống một người ngồi xổm trong cái giếng sâu, ông ấy ngồi trên sofa hoang mang lật giở tập bản thảo dày cộp, ai biết được sau khi ông ấy bước vào giấc mộng, thế giới này sẽ xảy ra chuyện gì. Nhưng có một điều có thể khẳng định, mỗi hạt cát trong mắt Hiểu Phương đều là tâm vòng tròn tương tự như một “điểm”, giấc mộng của ông ấy chính là một chiếc com-pa khổng lồ độc nhất vô nhị. Hiểu Phương cho rằng nguyên mẫu của mình không phải là một chiếc gương, mà phải là một quả cầu, ngay cả khi quả cầu này chỉ là một hạt cát, và ngay cả khi hạt cát này ẩn sâu dưới biển cát, ông ấy cũng không cho rằng đó mới là bản ngã chân thực. Nhưng cũng chính vì quả cầu này ẩn sâu dưới biển cát mênh mông, nên ông ấy mới vĩnh viễn không thể tìm thấy. Có lẽ thứ tìm thấy là một kết cục, còn thứ không tìm thấy chính là ý nghĩa sau kết cục đó.

Thế là Hiểu Phương bắt đầu dùng thái độ của một người đi tiên phong thông qua nhân vật trong tác phẩm của mình để sáng tạo ra chính mình, ông ấy tự cho mình là người tiên phong của chính mình. Trong Đời công chức, tình tiết đều bị vỡ vụn, mỗi mảnh vỡ của tình tiết chính là một điểm xuất phát, có lẽ đây là một chuyến du lịch vĩnh viễn không bao giờ đến đích, nhưng quan trọng là cửa đã mở, để thả linh hồn bay ra.

Nghĩ đến đây, Hiểu Phương dường như có cảm giác thư thái nhẹ nhõm, ông ấy không nghiện thuốc lá, chẳng qua thỉnh thoảng hút chơi một điếu, mục đích là để nhả vòng khói, ông ấy thích nhả khói vòng. Chút cảm giác thư thái nhẹ nhõm này khiến ông ấy muốn hút một điếu thuốc. Hiểu Phương châm một điếu, hít một hơi thật sâu, sau đó nhả một vòng khói, vòng khói dần dần tỏa lớn, vây bủa lấy ông ấy, hệt như ông ấy lại trốn vào một vỏ hạt cứng. Hiểu Phương nhắm hai mắt, chỉ để đủ nhìn thấy một tia sáng, ông ấy thấy Dương Hằng Đạt đang ngồi thẫn thờ trước phòng làm việc của Phó chủ nhiệm, chỉ có Hiểu Phương biết anh ta đang muốn gì; ông ấy nhìn thấy Hứa Trí Thái đang mặt chau mày ủ kêu khổ với quản giáo, chỉ có Hiểu Phương biết có phải anh ta đang nói dối hay không; ông ấy nhìn thấy Hoàng Tiểu Minh đang loay hoay viết lách trong thư phòng, chỉ có Hiểu Phương biết cậu ta đang viết gì; ông ấy nhìn thấy Âu Bối Bối đang nói cười vui vẻ trong phòng Tổng hợp 2, chỉ có Hiểu Phương biết nỗi khổ trong lòng cô ta; ông ấy nhìn thấy Chu Đại Vỹ đang xách cặp khúm núm cung kính mở cửa cho Lưu Nhất Hạc, chỉ có Hiểu Phương biết tham vọng chính trị của cậu ta.

Phải chia tay với những người bạn cũ này, Hiểu Phương khó tránh khỏi có chút luyến tiếc. Thiên hạ không có cuộc vui nào không tàn, ông ấy không thích câu nói này. Ông ấy luôn xem sáng tác của mình là cuộc hành trình của tâm linh, cảm thấy mình đã ở lại đủ lâu trong cuốn Đời công chức, sở dĩ ở lâu như vậy là vì không muốn rời khỏi phòng Tổng hợp 2, vì ông ấy có một cảm giác có lỗi với số phận của từng nhân vật. Đương nhiên mỗi người trong thực tế đều đã mang theo tội tổ tông, và người trong phòng Tổng hợp 2 cũng không ngoại lệ. Cảm giác tội lỗi của Hiểu Phương cũng xuất phát từ tội tổ tông này, ông ấy cho rằng một người không có cảm giác tội lỗi thì không thể nhìn rõ chính mình, con người chỉ khi có cảm giác tội lỗi mới có thể tự thay đổi. Điều này giống như gỗ của giá chữ thập lấy từ cây trái cấm trong vườn Địa Đàng, toàn bộ nhân vật trong Đời công chức cũng đến từ cảm giác tội lỗi xuất phát từ tội tổ tông của Hiểu Phương. Cảm giác tội lỗi của tác giả là bắt nguồn từ tâm linh. Linh cảm chắc chắn là thứ sinh ra trong một thời khắc ngắn ngủi, nó giống như ném một hòn đá xuống mặt sông phẳng lặng như gương, mặt sông của tâm linh bị khuấy động, nhưng bối cảnh mà nó phản ánh hoàn toàn không giống với bối cảnh mặt sông trong tự nhiên phản ánh, bởi mặt sông của tâm linh không bao giờ có thể phục hồi lại trạng thái ban đầu.

Cuốn Đời công chức đã hoàn thành, nhưng nó hoàn toàn không phải bối cảnh trong đầu Hiểu Phương trước khi chấp bút, đạo lý rất đơn giản, dù khởi nguồn của tâm linh chỉ là một “điểm”, nhưng “điểm” này lại ở bất cứ nơi đâu, Hiểu Phương không thể nắm bắt được phạm vi của vòng tròn, ông ấy chỉ là người mưu toan đi xuyên qua hình tròn trong mộng đó mà thôi. Mặc dù đã tỉnh, nhưng ông ấy vẫn không thể xác định được rằng rốt cuộc mình chưa đi xuyên được qua vòng tròn, hoặc cũng có thể vĩnh viễn không thể xuyên qua được. Nhưng có một điều ông ấy có thể khẳng định chắc chắn, hành trình tiếp theo nên giao cho Lưu Anh Vũ. Với một tâm trạng vô cùng rối rắm, Hiểu Phương nhấc điện thoại gọi cho Lưu Anh Vũ, đi thẳng vào vấn đề: “Anh hai, Borges đã mượn lời nhân vật Herbert Quinn của mình nói rằng: ‘Trong muôn vàn cảm giác hạnh phúc mà văn học có thể mang lại, cảm giác thăng hoa nhất đó là sáng tạo. Do không phải ai cũng có cảm giác hạnh phúc này, cho nên rất nhiều người chỉ có thể thỏa mãn với sự bắt chước.’ Không giấu gì anh, em vừa viết xong cuốn Đời công chức, hiện tại trong lòng em đang ngập tràn cảm giác hạnh phúc.” Lưu Anh Vũ chăm chú lắng nghe cảm xúc sáng tác của Hiểu Phương đối với cuốn Đời công chức, rồi hào hứng hỏi: “Hiểu Phương, từ cảm giác hạnh phúc của chú, anh có thể hiểu được nỗi cô đơn từ trong sâu thẳm tâm hồn chú, mà cô đơn lại là phẩm chất đáng giá nhất của một nhà văn. Aristotle từng nói: ‘Hư cấu nên câu chuyện là sự thật cao hơn’. Anh đang rất nóng lòng muốn đọc bản thảo của chú, hãy gửi ngay bản thảo vào email cho anh đi nhé.”

Hiểu Phương ngắt điện thoại rồi nở một nụ cười xảo quyệt, ông ấy mở máy tính, đăng nhập hòm thư của mình, sau đó gắn file đính kèm cuốn Đời công chức, cảm xúc dạt dào viết thêm mấy câu vào cuối bản thảo “chính văn”: “Anh Anh Vũ, Đời công chức là một lần thể nghiệm tinh thần, là một câu chuyện cắt ghép, là một lần ảo tưởng về ngôn ngữ và là cuộc hành trình mỹ học của tâm linh. Em rất kỳ vọng vào cuốn sách này! Trân trọng!” Gõ đến đây, ông ấy đọc đi đọc lại hai lần, sau đó thở phào nhẹ nhõm di chuột, kích vào “gửi đi”.

Thẩm Dương, 19h16’

Ngày 28 tháng 3 năm 2009