Gần đây, cứ mỗi lần nhắm mắt lại là tôi lại thấy bóng tối ập đến, trong đầu rất hay lóe lên những thành ngữ kiểu: “tứ diện sở ca”(1), “thập diện mai phục”, đến nay tôi cảm thấy trong “kho đất linh hồn” tôi đang nuôi một đàn chuột, chúng chen chúc, xung đột với nhau không ngừng, lúc nào cũng gặm nhấm cánh cửa hòng xông ra ngoài, nhưng vì những con chuột này từ khi sinh ra đã ẩn náu trong sâu thẳm tâm hồn, không thể nhìn thấy ánh sáng, thế nên tôi lập tức bịt ngay cái lỗ đã bị gặm thủng lại. Chính vì thế, tôi cảm thấy mệt mỏi vô cùng, sức lực kiệt quệ, hiện tại tôi không còn đủ sức ngăn cản lũ chuột này nữa, bởi chúng sinh đẻ bạt mạng, như những tế bào ung thư; trong tai tôi lúc nào cũng nghe tiếng kêu “chít! chít!” và âm thanh ken két khi chúng gặm cửa. Tiếng “ù ù” lùng bùng trong tai giống như “tứ diện sở ca”, khiến tôi rơi vào cảm giác khiếp sợ như bị “thập diện mai phục” vậy.

Rốt cuộc tôi sợ cái gì chứ? Tôi phát hiện ra sự thật chỉ đến từ nội tâm, linh hồn đến từ nội tâm, tất cả đều chân thực. Nào sợ nội tâm sinh ra cọng cỏ không tồn tại trong gốc cây nhân gian nhưng cũng là linh chi thật. Nhưng thế giới nội tâm thật sự của tôi không phải cọng cỏ, cũng chẳng phải linh chi, mà là nơi ẩn giấu một đàn chuột luôn gặm nhấm linh hồn. Sự thật này sao có thể cho người ta thấy được, nhưng trong linh hồn tôi, lũ chuột này bị kìm kẹp rất chặt, mặc chúng muốn xông ra ngoài, ung dung đi dạo trên phố như con người. Mọi người phải biết rằng chuột mà chui ra đường phố thì ai cũng hô: “Đập chết nó đi, đập đi!” đến khi đập rồi mới biết không phải chuột, mà là linh hồn tôi bị chuột gặm nhấm tan nát. Vừa nghĩ đến thế là giật mình, toàn thân toát mồ hôi lạnh, sao có thể không sợ hãi được cơ chứ?

Nhưng lũ chuột trong kho linh hồn tôi xông ra không đi dạo quanh trên đường, mà xông thẳng đến kho bạc của Cục tài chính thành phố, lúc ấy chẳng ai hay biết gì cả. Sau khi xông vào, chúng vẫn không quên linh hồn tôi bị chúng gặm nhấm nát tan mới chính là sào huyệt của mình, vì thế chúng như đàn kiến, không ngừng chuyển kho bạc của Cục tài chính thành kho bạc của linh hồn tôi. Linh hồn tôi trước đây là một góc xó xỉnh nhỏ hẹp tối tăm, giờ dần biến thành một cung điện sáng lòa thứ ánh sáng của vàng bạc. Cả đời, lần đầu tiên tôi cảm nhận được sự giàu có của linh hồn, và tôi chính là vị vua trong tòa cung điện ấy.

Mọi người thường bảo, ánh mắt của quần chúng rất tinh tường, nhưng dù có sáng thế nào cũng sẽ bị ánh sáng lấp lánh của vàng bạc, kim cương làm cho bị lóa, và khi đó vô số sự thật bị thiêu hủy thành tro bụi, biết bao những giả dối lại biến thành “chân thật”, vậy tôi còn gì phải khiếp sợ?

Nhưng lòng tôi vẫn thấp thỏm không yên, nhất là từ khi Lưu Nhất Hạc nhậm chức Thị trưởng Đông Châu, không coi tôi là cánh tay của Cục tài chính, mà đưa Phó Thị trưởng Bành Quốc Lương lên làm chủ quản Cục tài chính thành phố. Từ lâu Lưu Nhất Hạc đã muốn chuyển tôi đi nơi khác, tôi không hiểu vì sao ông ta lại coi thường tôi. Nghe nói ông ta thích ngắm hoa trên khán đài ngày lễ, chứ không thích lễ vật, tôi rất muốn lấy lòng ông ta, nhưng người như ông ta, nếu tặng lễ vật chẳng khác nào chui đầu vào lưới, Ôn Hoa Kiên đã một lần xui xẻo rồi đấy thôi. Lần đó Lưu Nhất Hạc bị viêm phổi phải nằm bệnh viện, Ôn Hoa Kiên muốn nhân cơ hội này thể hiện chút thành tâm, liền đến viện thăm, nhân lúc ông ấy không để ý nhét một phong bì dưới gối. Chưa ra khỏi cửa, bị Lưu Nhất Hạc phát hiện, vẫy tay gọi lại, đồng thời cảnh cáo, nói: “Anh Ôn, có phải cậu chán làm Cục trưởng Cục tài chính, muốn đến ‘Cục trại giam’ làm phải không?” Từ đó không ai dám “thể hiện” với Lưu Nhất Hạc nữa. Nhưng tôi không cam tâm, tốn công thăm dò mới biết Lưu Nhất Hạc thích ngắm hoa trong lễ hội, tôi liền nghĩ cách đến thỉnh thị xin ý kiến Lưu Nhất Hạc. Tôi lấy danh nghĩa tổ chức đêm đốt lửa trại cùng nhân dân mừng Quốc khánh, địa điểm tại quảng trưởng Ủy ban thành phố. Chỉ cần những việc khiến nhân dân vui là Lưu Nhất Hạc đồng ý, ông ta không nói lời thứ hai, chấp thuận liền.

Hôm đó tôi và Chủ nhiệm văn phòng Ủy ban Tiêu Phúc Nhân cùng tổ chức một buổi lễ ngay trên đường lớn trước cửa chính Ủy ban: bày biện mấy chiếc bàn tròn, trên đặt đĩa trái cây, hạt dưa, trà… Mấy vị Thị trưởng cùng Phó Thị trưởng, thư ký trưởng ngồi quanh bàn uống trà chờ xem pháo hoa, Lưu Nhất Hạc rất phấn khởi, nói cười vui vẻ. Không ngờ lại xảy ra sự cố ngoài ý muốn. Khi loạt pháo hoa đầu tiên vừa bắn, quần chúng nhảy nhót, hò reo âm vang, thì một viên pháo hoa rơi xuống đống pháo để giữa trung tâm quảng trường, thế là tất cả pháo đều nổ tung, sân quảng trường như một rừng lửa năm màu bảy sắc, có quả pháo bay tung lên rồi rơi xuống đúng vị trí khán đài, Chủ nhiệm văn phòng cấp dưới của tôi vội gọi cứu hỏa, nhưng cứu hỏa tới nơi thì toàn bộ hoa trên khán đài đã cháy héo hết cả. May mà không có ai bị thương. Tôi chạy tới khán đài, cúi đầu buồn bã báo cáo, Lưu Nhất Hạc nghe xong không nói câu nào, chỉ “hừm hừm” mấy tiếng rồi đi thẳng. Từ đó, với tôi Lưu Nhất Hạc không hề có nụ cười như trước.

Người có chút sai sót, uống nước lạnh sẽ buốt răng, muốn vỗ mông ngựa(2), chắc chắn phải vỗ lên vó trước, từ đó đến nay tôi chưa hề bị ngựa xì hơi vào mặt, cũng chưa từng bị đá, đây là do may mắn có Bành Quốc Lương chủ trì công đạo. Trên quan trường Đông Châu, Lưu Nhất Hạc được Bí thư Thành ủy nể mặt, Lưu Nhất Hạc cũng nể mặt Bành Quốc Lương, lý do cũng rất giản đơn, Lưu Nhất Hạc kế thừa và phát triển những thành tích của Bành Quốc Lương đã làm trước đây.

Sau khi nhậm chức Thị trưởng, Lưu Nhất Hạc liền đánh trống mở cờ khuyếch trương công tác Xúc tiến thương mại, giao cho Phó Thị trường Bành chủ quản. Khi mới nhậm chức Lưu Nhất Hạc cũng tỏ ra mình là người đại lượng và có tác phong dân chủ, giao nhiệm vụ của Thị trưởng cho Bành Quốc Lương. Bành Quốc Lương cũng tương kế tựu kế, nắm hết người và tài vật. Nhưng trên quan trường, “một cánh tay” cũng là “bá thủ”, Lưu Nhất Hạc lợi dụng ưu thế “bá thủ” của mình, thông qua các Phó Thị trưởng khác bày tỏ sự bất mãn với việc nắm quyền của Bành Quốc Lương. Nhưng dù Lưu Nhất Hạc bá đạo thế nào, ông ta cũng tin cậy và tôn trọng việc làm của các tay Phó, nhất là Phó Thị trưởng Bành. Nói về trình độ, năng lực, thành tích đã đạt được thì Bành Quốc Lương không kém gì Lưu Nhất Hạc, đây là điều Lưu Nhất Hạc hiểu rõ nhất, năm xưa hai người cùng tranh ghế Phó Thị trưởng thường vụ, tài sức cũng ngang nhau. Chỉ có điều trên quan trường, chỉ cần không đuổi kịp một bước thì sẽ khó mà theo kịp. Lưu Nhất Hạc được lòng người hơn Bành Quốc Lương, cuối cùng thắng trên phương diện chính trị, còn nếu nói về công việc, tôi cho rằng Bành Quốc Lương hơn Lưu Nhất Hạc nhiều.

Nếu nói đến việc Xúc tiến thương mại thu hút đầu tư, thời Bành Quốc Lương làm Cục trưởng Cục Thương mại, cũng tạo nên được một bước tiến trước khá dài, lúc đó anh ta mở một văn phòng thương mại đại diện của Đông Châu tại Hồng Kông, phái Ngưu Nguyệt Tiên là Chủ nhiệm văn phòng Cục thương mại đến làm Chủ nhiệm văn phòng đại diện tại Hồng Kông. Năng lực ngoại giao của Ngưu Nguyệt Tiên đúng là “tiên”, còn về nhan sắc lại càng như “tiên trên trời”. Bành Quốc Lương vừa từ Bí thư Đoàn thanh niên thành phố, lên tiếp nhận chức Cục trưởng Cục thương mại đã nhìn ra nhân viên đánh máy Ngưu Nguyệt Tiên xinh đẹp hơn tiên trên trời, thế là nhanh như “năm trừ hai bằng ba”, đề bạt “nàng” lên thẳng vị trí Phó chủ nhiệm văn phòng, chưa đầy nửa năm đã trở thành Chủ nhiệm văn phòng. Cả Cục thương mại từ trên xuống dưới, đều biết quan hệ giữa Bành Quốc Lương với Ngưu Nguyệt Tiên là thế nào, nhưng không ai dám dị nghị, bởi Bành Quốc Lương cũng là một “bá thủ” ở Cục thương mại. Sau khi anh ta lập văn phòng đại diện tại Hồng Kông, nhiệm vụ chính của Ngưu Nguyệt Tiên là lấy Hồng Kông làm cơ sở, kết bạn, tạo mối quan hệ, làm tình báo ở suốt dải Đông Nam Á. Ngưu Nguyệt Tiên là một người cực kỳ thông minh, giỏi giao tế và rất xinh đẹp, nhanh chóng trở thành bông hoa ngoại giao nổi danh. Bành Quốc Lương thông qua Ngưu Nguyệt Tiên mà kết giao được với rất nhiều xí nghiệp ở Đông Nam Á. Cục thương mại hằng năm đều là ngọn cờ đầu của thành phố Đông Châu, thành tích thương mại nổi bật, nhiều xí nghiệp đang lâm vào tình trạng sắp đóng cửa, nhờ có tư thương Hồng Kông đầu tư lại hồi sinh, phát triển nổi trội. Bành Quốc Lương vì thế được đề bạt lên vị trí trợ lý Thị trưởng, không lâu sau trở thành Phó Thị trưởng Đông Châu. Nói chẳng khoe khoang, Bành Quốc Lương nhờ vào năng lực Xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư mà thăng lên chức lên Phó Thị trưởng.

Do từ khi còn là Cục trưởng Cục thương mại, Bành Quốc Lương đã có ý kết bạn với các tài phiệt lớn của Đông Nam Á, nên bây giờ nhiều giám đốc xí nghiệp lớn đều quan hệ với Bành Quốc Lương theo tình anh em. Về điểm này thì đến cả Lưu Nhất Hạc cũng không thể làm được như thế. Muốn xây dựng Đông Châu, nhất thiết phải dựa vào khoa học kỹ thuật và hợp tác đầu tư nước ngoài. Nhưng nếu lấy sáng tạo khoa học kỹ thuật làm nền tảng, thì hiệu quả chậm; còn nếu hợp tác và lôi kéo vốn đầu tư nước ngoài không những hiệu quả nhanh, mà còn trực tiếp thúc đẩy sản xuất, đổi mới cơ cấu, vì thế Lưu Nhất Hạc vừa “lên đài” đã xây dựng chiến lược phát triển ngoại thương, thu hút đầu tư nước ngoài. Đừng nghĩ Lưu Nhất Hạc sắp xếp được tất cả, phải nói để có được thành quả như bây giờ, mọi khó khăn trước đó Bành Quốc Lương đã phải chịu cả, nên có thể nói đây là công lao hàng đầu của Bành Quốc Lương. Dù gì Bành Quốc Lương vẫn được Lưu Nhất Hạc nể mặt. Cũng vì thế, dù Lưu Nhất Hạc coi thường tôi, nhưng do được Bành Quốc Lương che chở nên Lưu Nhất Hạc cũng không dám tự ý thuyên chuyển vị trí của tôi. Mọi người biết đấy, ở chốn quan trường “nhổ một cọng tóc, động toàn thân; đánh vào xương giật cả gân”. Bất luận là ai, khi định làm gì đều phải nhìn lực lượng của cái “vòng tròn”. Một vòng tròn, thông thường là một thế lực chính trị. Bên trên không có ai chiếu cố chăm sóc, bên dưới không có ai đi theo, cô thân độc mã, khó mà thi triển tài năng để thực hiện hoài bão của mình được. Lưu Nhất Hạc phải cân bằng lợi ích của các “vòng tròn” ở Đông Châu. Ông ta biết rõ Bành Quốc Lương không “đơn thân độc mã”, Bành Quốc Lương không những là hạt nhân, xây dựng “vòng tròn” có đủ sức mạnh, mà còn là thành viên của một “vòng tròn” lớn hơn. Phạm đến cái lưới này, rất có thể là cá chết, lưới rách. Việc duy nhất Lưu Nhất Hạc có thể làm là bồi dưỡng nhiều hạt nhân thứ cấp, chống lại các hạt nhân thứ cấp rất có thực lực của Bành Quốc Lương.

Nói thực, từ khi đi theo Phó Thị trưởng Bành đến nay, tôi không những thu lợi lớn mà còn học được rất nhiều thứ. Phó Thị trưởng Bành thường nói với tôi và Ôn Hoa Kiên rằng: “Trong văn hóa truyền thống mấy ngàn năm của nước ta chỉ coi trọng ‘trung’ và ‘hiếu’, ít chú trọng ‘thật’ và ‘giả’. ‘Trung’ là gì? Trung với hoàng quyền! ‘Hiếu’ là gì? Hiếu kính với hoàng quyền! Hầu hết mọi người đều cho rằng ‘hiếu’ là mỹ đức của dân tộc, là hiếu kính cha mẹ! Nói cho các cậu biết, hiếu kính cha mẹ chỉ là cái mũ, còn cha mẹ thật sự là ai? Nếu không phải là quan viên, thì sao lại gọi là ‘quan phụ mẫu’? Gọi là ‘quan phụ mẫu’ mấy nghìn năm rồi, đến chúng mình thì trở thành ‘công bộc’ thực sự chăng? Có lẽ từ tận đáy lòng của quần chúng cũng chưa hẳn tiếp nhận, vì sao? Bởi sùng bái quyền lực mấy nghìn năm gây ra cho nền văn hóa một vết thương chí mạng, đó là sự giả dối. Giả dối đối với văn hóa, đó là vết thương chết người, nhưng đối với chúng ta, đó lại là tinh túy. Chúng ta có thể lợi dụng cái tinh túy này làm cân tiểu ly, thước đo tiêu chuẩn của chúng ta. Không phải là trong lòng mỗi người đều có một cái cân đòn sao? Tần Thủy Hoàng còn có thể thống nhất đơn vị đo lường, chúng ta có thể phá vỡ tiêu chuẩn được không? Kẻ sùng bái quyền lực, tất sùng bái giả dối, chính vì thế, các ngành, các nghiệp đều có quy tắc phát đạt ngầm của mình. Phải biết bảo vệ những quy tắc ngầm chính là bảo vệ bản thân chúng ta!” Câu nói cuối cùng khiến tôi bỗng thấy đầu óc sáng ra, nỗi sợ hãi đeo đuổi suốt thời gian dài đến nay bỗng chốc tan thành mây khói. Từ đó tôi là cán bộ tiếp thu giáo dục liêm khiết, đại hội lớn nhỏ nào cũng tham gia giảng về chống tiêu cực cho cán bộ từ cấp Cục trở lên. Quả thực câu của Bành Quốc Lương thật hàm xúc: “Bảo vệ những quy tắc ngầm, là bảo vệ chính bản thân mình!” Dân gian gọi là: “đục nước béo cò”, theo tôi nói thì: “Trên quan trường, phương pháp tốt nhất để bảo vệ mình chính là: vừa ăn cướp vừa la làng!”