Ngày 2 tháng 1

« Dũng, con !

« Ba lấy làm phiền lòng thấy bữa qua con phàn nàn với chúng bạn rằng thầy giáo con hay nóng giận.

« Thầy giáo con lúc nổi nóng không phải là vô cớ. Đã hàng bấy nhiêu năm, chỉ vì lũ học trò mà thầy con đã tiêu hao biết bao sinh lực của tuổi xanh rồi, và nếu có may gặp được vài kẻ ngoan ngoãn nết na, biết nhớ công thầy, thì cũng lại có bao nhiêu kẻ vô ơn bạc nghĩa, nhìn thầy như khách qua đường.

« Vậy mà tất cả các con làm thầy hài lòng thì ít, mà làm thầy buồn khổ thì nhiều. Ở vào địa vị thầy, người nào nhẫn nại đến đâu cũng nhiều khi phải bực mình, cáu giận.

« Con có biết rằng đã bao lần thầy con gắng gượng chống với đau ốm, mệt mỏi để giảng dạy cho chúng con đến nơi đến chốn không ? Quên cái đau của mình để chỉ nghĩ đến tương lai của kẻ khác, hẳn thầy phải đau xót thấy lũ học trò vô ơn, không hiểu lòng thầy, mà chỉ biết có làm cho thầy phiền não.

« Con nên nhớ rằng dân tộc Việt Nam có hàng ngàn năm văn hiến, và lòng tôn trọng ông thầy của chúng ta chưa từng một nước nào ở trên thế gian sánh kịp.

« Tiện đây tưởng cha cũng cần nhắc lại cho con một câu chuyện hãy còn ghi trong sử nước nhà, Ông Đào Duy Từ, thuở nhỏ, một hôm bị thầy quở trách dữ dội mà nét mặt không hề hờn giận. Khi tan buổi học, bạn hỏi tại sao, thì ông buồn rầu trả lời : Phận sự chúng ta đi học là phải chăm chỉ để thầy được vui lòng. Ta đã làm cho thầy phải tức giận, ấy là cái lỗi của ta. Mà thầy có mắng, có phạt, ấy là muốn cho ta hay, lẽ nào ta lại oán thầy được ? Tôi chỉ hối hận rằng đã chót làm cho thầy phải giận, thế thôi… »

« Ba mươi năm sau, ông Đào Duy Từ nổi tiếng là một người có đủ tài thao lược, và với thành Trường Dục, danh ông còn sống muôn đời với hậu thế.

« Con cũng đừng quên rằng trong thời nho học, những học trò làm nên đến thái sư, tể tướng mà khi đến thăm thầy vẫn phải đứng chắp tay, châm đóm, rót nước hầu thầy, chẳng khác gì lúc còn cắp sách đến trường. Cả đến những khi có điều lầm lỗi, lỡ đến tai thầy, thì dù lúc ấy có làm đến chức gì chăng nữa, thầy vẫn gọi đến nhà trách mắng như thường.

« Chính cái tình sư-đệ của thời mực tầu, giấy bản ấy đã làm căn bản cho cái đạo đức của người Việt thời xưa và đã làm cho người thế giới phải kính phục ngạc nhiên.

« Con ơi ! Con đừng có dại dột bắt chước một vài kẻ vô giáo dục nhạo lại thầy mà làm cho cha đây phải tủi lòng có đứa con hư. Con nên nhớ rằng, hỗn xược với thầy, thì cũng như hỗn xược với cha, lại còn làm nhục cả đến vong hồn ông bà đã khuất.

« Vậy Dũng ơi ! Con phải kính trọng và yêu mến thầy giáo con. Yêu mến người, vì chính ông nội và cha của con đây cũng làm nghề ấy. Hơn nữa, yêu mến người, vì thầy là người dạy dỗ, khai sáng con, đưa đường chỉ lối cho con. Yêu mến người, vì thầy đã hy sinh nhiều sức khỏe của thầy để gây cho các con một chút tương lai.

« Đừng bao giờ bắt chước bạn mà xưng « tôi » với thầy. Thầy không phải là người « cha tinh thần » của con sao ! Dù viện cớ nào đi nữa, học trò xưng « con » với thầy không phải là hèn. Chỉ có những kẻ hư lười, bạc bẽo mới hèn, mới xấu thôi.

« Cũng đừng coi thầy là một công chức ăn lương tháng để ngồi dạy học. Không ! thầy không phải là một công chức thường ! Thầy cao hơn thế nhiều lắm, bởi thầy có cái nhiệm vụ tối thiêng liêng là đào tạo cho tương lai cả một thế hệ thanh niên lành mạnh, làm rường cột cho quốc gia sau này.

« Nghĩ được như thế mới biết công thầy không phải nhỏ và sứ mệnh của thầy chẳng phải tầm thường ! Chỗ của thầy trong xã hội cần phải tôn cao nhiều nữa, và tất cả mọi giai cấp, dù ở địa vị nào, cũng không sao sánh kịp.

« Sau này khi con lớn lên, lúc thầy và ta không còn ở trên đời này nữa, hễ con nhớ đến cha thì cũng đồng thời tưởng niệm đến thầy. Lúc đó, dù có hàng 30 năm trời xa cách, tưởng tượng đến nét mặt đăm chiêu của thầy, con sẽ đau lòng hối hận vì đã làm cho thầy phiền não và đã không yêu thầy như thầy đã yêu con.

« Nếu con chỉ yêu Ba mà không nghĩ đến những người đã làm ơn cho con – mà thầy là người có công hơn cả – thì Ba đây thật chẳng vui lòng. Thực thế, Ba chỉ có công nuôi dưỡng, còn thầy mới là người « cha trí tuệ » có công giáo huấn, uốn nắn cho con thành người. Trong hai cái công ấy thì công của thầy bao giờ cũng vẫn nặng hơn, đến nỗi không còn có gì để mà so sánh cả.

« Không thầy đố mày làm nên ». Câu ấy con phải thuộc lấy làm lòng, nếu con muốn nên người khá giả. Và sau đây, dù được địa vị nào trong xã hội, con cũng phải nhớ rằng được như thế là nhờ có công của thầy nhiều lắm.

« Dũng ơi ! Yêu Ba thế nào thì con yêu thầy như thế. Yêu thầy khi thầy vỗ về con, hay cả khi thầy trách mắng con. Yêu thầy những lúc thầy vui cười hớn hở, và càng yêu thầy hơn nữa khi thầy rầu rĩ, ưu phiền.

« Bất cứ lúc nào con cũng phải nói tiếng « thầy » với cả một tấm lòng thành kính, và cùng với « cha », « thầy » phải là người đáng cho con tôn thờ hơn hết.

« Ba của Dũng hy vọng vào Dũng ».