Ngày 10 tháng 4

Ai trông thấy anh Đỉnh phí của cũng phải tiếc hộ của trời !

Quyển vở mua về mới nguyên, thế nào anh cũng xé ra vài tờ để gấp thuyền hay làm tàu bay chơi. Cái ngòi bút hãy còn tốt, giá vào tay tôi còn dùng được tuần lễ, thế mà anh đã mang vứt vào sọt. Thậm chí cái cặp da vừa mua hôm trước, hôm sau anh đã đặt xuống thềm, rồi ngồi lên.

Vì biết tính anh hay giận – cái nết thường có của con nhà giàu – nên anh Tôn chưa dám ngỏ lời khuyên can. Nhưng anh có nói với tôi thế nào cũng có phen phải làm cho anh đến sửa đổi mới nghe !

Dịp đã đến hôm qua, khi anh Đỉnh bóc cái bánh dò, bửa ra ăn mỗi tí nhân thịt bên trong, rồi vứt toẹt xuống đất. Anh Tôn điềm nhiên làm như không biết, từ từ đi lại, dắt anh ra phía sau trường. Vốn quí anh Tôn nên anh Đỉnh thấy rủ bèn đi ngay.

Lúc ấy tôi đang ngồi dưới gốc cây xem lại bài Địa Lý. Tôi ngồi im nghe hai anh nói chuyện với nhau.

Tôi thấy Tôn vỗ vai anh Đỉnh mà bảo : « Tôi nghèo lắm, chẳng mấy khi có tiền. Nhân hôm qua có bà cô ở Gia Định lên chơi cho vài đồng, Tôn định rủ Đỉnh ăn quà cho vui thì đã thấy Đỉnh ăn no mất rồi ».

Đỉnh vui vẻ nói : « Cám ơn Tôn ! sao Tôn biết Đỉnh no ? »

Tôn nghiêm nét mặt : « Vừa rồi Đỉnh chả vứt cái bánh dò xuống đất là gì ? Không no sao lại thế ? »

Đỉnh bĩu môi : « Thế không phải là một cớ để bảo Đỉnh no ? Cái bánh nhạt phèo ăn vào chỉ tổ đầy bụng chứ báu gì ? »

Tôn cười lạt : « Đỉnh đã biết thế còn mua làm gì ? Vật nhỏ thế mà quý đấy ! »

Đỉnh nhún vai, nói mỉa : « Phải rồi, nó quý vì nó đáng những 10 cắc chứ gì ? »

- Đỉnh không nghĩ sâu xa nên mới nói thế. Này nhé ! Cái bánh ấy làm bằng gì, Đỉnh có biết không ?

Đỉnh phá lên cười : « Thưa « giáo sư Canh-Nông » ! Làm bằng hột gạo ạ ! »

Giá phải tôi thì tôi tức lắm rồi, nhưng thấy Tôn vẫn cứ điềm nhiên như không mà bảo : « Thế làm thế nào để có được hột gạo ? »

- Cấy lúa chứ còn gì nữa ? Sao hôm nay « ngài » lẩn thẩn thế ?

- Vậy thế Đỉnh quên cái công phu của người dân quê rồi sao ? Trong khi Đỉnh ngồi dưới quạt điện, hưởng gió mát thì họ phải phơi đầu dưới nắng, manh áo rách chẳng đủ che thân, sới từng luống đất cày trong khu ruộng bùn lầy, ngập đến tận đầu gối. Sáng ra khi Đỉnh còn nằm trong chăn chưa thèm trở dậy, ngại gió lạnh sương gieo, thì họ đã đứng lên từ trống canh năm. Ai tưới mảnh đất cày bằng mồ hôi, xương máu, để có được cây lúa ta ăn, Đỉnh có biết không ? Thế đã xong đâu ! Còn phải ngày đêm lo bão, lo sâu, lo lụt. Rồi khi lúa chín còn phải gặt về đập, phơi, xay, giã, trăm tình nghìn tội nữa mới thành thứ bột nấu bánh mà Đỉnh quăng đi mới rồi chứ !

Anh Đỉnh khẽ thở dài, nắm chặt tay Tôn : « Thế ra Đỉnh phí của quá, Tôn nhỉ ? Tôn đừng khinh Đỉnh nhé ! »

- Sao Đỉnh nói thế ? Vì Đỉnh sống trong cảnh phú quý đã quen, nên không nghĩ đến những con người lao động, đã vì mình mà chân lấm tay bùn, vì mình mà hai sương, một nắng…

Rồi Tôn bỗng rầu rầu nét mặt, nói thêm : « Trong khi Đỉnh phí của thế này, Đỉnh có biết đồng bào miền Bắc bây giờ ra sao không ? Dưới chính thể hà khắc, các đồng bào ấy không có đủ áo mặc, cơm ăn, sống quằn quại trong đói rét, bệnh tật… Nơi ấy, hiện nay còn bao nhiêu thân quyến của Tôn, cùng cả hàng triệu người khác nữa, đang ngã gục và sắp sửa ngã gục, hèn mọn chẳng khác gì kiếp con giun, cái kiến… Chao ôi ! nói ra mà đau lòng xót ruột ! »

Xem chừng anh xúc động quá, không nói được nữa. Nước mắt anh ràn ra. Anh lấy tay áo quệt ngang. Anh Đỉnh xem ra cũng hối hận băn khoăn, cứ cầm tay anh Tôn lay mạnh : « Thôi Tôn ! Thôi Tôn ! Đỉnh biết lỗi rồi ! Đỉnh quyết chẳng bao giờ để Tôn phiền lòng nữa ».

- Nếu Đỉnh nghĩ thế thì còn nói gì nữa !

Anh Tôn chỉ có nói thế, rồi anh hấp tấp quay đi, như tránh không muốn khóc trước mặt bạn. Cũng tự đấy, tôi thấy anh Đỉnh không phí của nữa, căn cơ từ giọt mực trở đi.