Ngày mồng 8 tháng 9
Chúng tôi đi học thế mà đã được tuần-lễ. Vậy mà chẳng thấy thầy giáo tôi cười bao giờ. Đôi khi còn thấy thầy thẫn thờ nhìn ra xa, xem như có điều phiền muộn.
Cứ xét cái bề ngoài ấy, ai chẳng bảo thầy giáo tôi nghiêm, mà đối với học-trò như cũng ít cảm tình thì phải. Nhưng chúng tôi đã lầm. Câu chuyện sáng hôm nay chứng tỏ điều đó, và còn làm cho chúng tôi thêm bội phần cảm mến.
Lúc ấy là giờ Đức-dục. Thầy đang giảng bài thốt nhiên ngừng lại, đi xuống giữa lớp, đặt tay lên trán một anh ngồi ngay đầu bàn tư. Tôi để ý thấy thầy khẽ lắc đầu, rồi móc túi lấy lọ dầu xoa lên thái-dương cho anh. Còn đang hỏi han, thì đằng sau lưng thầy, một anh đứng lên, phồng má trợn mắt, rồi giơ quả thụi ra để làm trò cười.
Bất ngờ thầy quay lại, bắt gặp cử-chỉ hỗn xược ấy. Anh chàng sợ quá, mặt đỏ gay, ngồi thụp xuống ghế, cúi gầm mặt xuống mà chịu tội. Chúng tôi sợ hãi, lấm lét nhìn nhau, chờ cơn thịnh nộ của thầy.
Nhưng chỉ thấy thầy đặt tay lên vai chàng ta mà dịu-dàng bảo : « Đừng dại dột thế nữa con ! »
Thế rồi thầy về chỗ, tiếp tục giảng bài, thản nhiên như chẳng có gì xảy ra.
Bài Đức-dục chép xong, thầy giáo yên lặng nhìn chúng tôi một lúc, rồi cất tiếng lên, cái giọng trang-nghiêm, to tát, những cũng âu yếm ngọt ngào làm sao, khiến tôi nhớ mãi không quên :
- Các con ơi ! nghe thầy nói đây ! Thầy trò ta sẽ cùng nhau học tập trong một năm. Thầy biết những gì sẽ mang ra giảng dạy cho các con không tiếc, cả đến sức khỏe của thầy, thầy cũng không từ. Vậy chúng ta hãy cố gắng làm sao cho niên-học được nhiều kết quả.
Còn riêng thầy không có gia-đình. Mẹ thầy năm ngoái hãy còn, nhưng giờ đây người đã khuất, bỏ lại thầy trơ trọi một mình. Các con ơi ! Các con mới thật là con của thầy, mà thầy cũng chỉ còn có các con để làm khuây những giờ trống trải. Ngoài các con ra, hỏi thầy còn ai để mà thương yêu nữa ?
Thầy yêu mến các con, và các con cũng nên thương mến thầy, cố tránh cho thầy những nỗi tủi phiền mới phải. Thầy chỉ xin các con có một điều là cố gắng học hành, đừng để phí thời-giờ vô-ích, để cho thầy đây và cha mẹ các con cũng được hả lòng. Có thế mới tỏ ra xứng đáng là những học-sinh của một nước Việt-Nam độc-lập và hùng-cường.
Trường ta chẳng khác gì một gia-đình mà các con là nguồn an-ủi, mối kiêu hãnh của thầy. Các con ngoan ngoãn nết na, thầy vui lòng hả dạ ; các con hư hỏng biếng lười, thầy buồn phiền chán nản.
Nếu rồi đây có phải trừng phạt một đứa con nào của thầy, ấy cũng là điều bất-đắc-dĩ và sẽ làm cho thầy phải đau lòng, sót ruột. Các con nên hiểu cho thầy như thế…
Vừa nói đến đây, có tiếng chuông rung. Giờ học đã hết. Chúng tôi yên lặng đứng lên, xếp hàng ra về.
Anh học-trò hỗn xược ban nãy, rụt rè đến bên thầy giáo, cặp mắt đỏ hoe, cúi đầu khẽ nói : « Thầy tha cho con… »
Không nói nhiều, thầy nâng cằm anh lên mà rằng : « Thôi con về… »
Đến bữa ăn, thấy tôi có vẻ âu sầu nghĩ ngợi, cha tôi gặng hỏi. Song tôi chỉ nói được một câu : « Thưa ba con xấu hổ vì đã có những ý nghĩ sai lầm về thầy giáo… »
Thế rồi tôi nghẹn ngào, không nói lên được nữa…
