Ngày 15 tháng 2

Thầy giáo chúng tôi còn nghỉ nên thầy giáo lớp Nhì phải tạm thay. Bài đầu sáng nay là bài Đức dục học về « BỔN PHẬN Ở NGOÀI ĐƯỜNG PHỐ ». Trước khi vào bài, tôi thấy thầy mở cặp lấy ra một tờ báo. Thầy nói : « Trước khi giảng bài mới, thầy hãy đọc cho các con nghe đây một tin vui, vừa thuộc về bài học hôm nay mà cũng là một điều vinh hạnh lớn cho các con nữa ».

Thầy giở tờ báo ra, đọc ngay ở trang đầu :

« TẤM LÒNG VÀNG

« Bữa vừa qua, em Hà văn Sỹ, 14 tuổi, học sinh nghèo lớp Nhất trường tiểu học Ngô Sĩ Liên, trên đường đi học, đã nhặt được một gói tiền rơi của bà Võ Thị Mão, trong đó có một số bạc lớn là 70 ngàn đồng.

« Không động lòng tham, em mang vào lớp trình thầy giáo. Bà Mão nhận được số bạc, sung sướng thưởng cho em năm ngàn đồng, nhưng em không nhận.

« Bản báo đăng hình em Sỹ ở đây để nêu cao tấm gương trong sạch, đã làm vinh dự cho nhà trường, cho thầy giáo, cha mẹ, bạn bè… »

Đọc xong, thầy giơ hình anh Sỹ in trên mặt báo cho chúng tôi xem. Anh Sỹ cảm động, cứ ngồi cúi mặt, mân mê quyển vở trong tay, trong khi chúng tôi sung sướng vỗ tay đôm đốp, và nhìn « người anh hùng trong sạch » bằng cặp mắt hân hoan, cảm phục.

Chăm chỉ, ngoan ngoãn lại trong sạch như anh, thật xứng với tấm lòng trời biển của thầy đã kỳ vọng vào anh.

Gập báo vào, thầy giáo lớp nhì bắt đầu giảng cho nghe bài mới : « Ta thường thấy khi ở nhà các con dè dặt, cử chỉ tỏ ra là đứa trẻ ngoan, có giáo dục, nhưng ở ngoài đường phố là chỗ đông người qua lại thì lại không được như thế. Các con hát, các con chạy, các con đùa, rồi nhổ bậy, rồi vứt giấy… coi đường phố như cái sân chơi… Các con ạ, ở gia đình, ở trường học, ta có bổn phận thế nào thì ở ngoài đường, ngoài phố, ta cũng có bổn phận như thế. Trông thấy người tay xách, nách mang, đánh rơi đồ vật, con chạy tới giúp họ nhặt lên. Thấy người kéo xe không vượt qua nổi đoạn đường lầy lội, con tới giúp họ đẩy đi. Thấy của rơi ngoài đường, phải mang đi trình, chờ người đến nhận… »

Chúng tôi quay lại nhìn anh Sỹ tủm tỉm cười. Thầy cũng âu yếm nhìn anh, rồi nói tiếp :

« Mỗi lần gặp người già cả, kẻ nghèo khó, người mẹ bồng con, người què chống nạng, người khuân vác nặng nề, gia đình đám tang, các con phải nhường bước, nhất là khi vẳng tiếng quốc ca hay nhác thấy bóng quốc kỳ, thì bất cứ ở đâu, cũng phải dừng chân, nghiêm mình một cách kính cẩn.

« Thấy em nhỏ lơ đễnh qua đường, sắp gặp tai nạn, con cố tìm cách cứu nó. Nếu gặp em đứng khóc bên đường, phải lại hỏi han, dỗ dành, rồi đưa về nhà, nếu em bị lạc.

« Gặp lũ trẻ đánh chửi nhau, phải đem lời hơn lẽ thiệt mà can ngăn, đừng đứng nhe răng cười, như xem trò xiếc. Nếu là người lớn thì phải nhắm mắt tránh xa chớ có dừng lại để mục kích những cảnh hung bạo giữa người với người, nó làm cho trái tim ta trở nên sắt đá.

« Gặp người già lão qua đường, con đưa các người sang. Nếu các cụ nhỡ tay rơi gậy, con nhặt lên, lễ phép trao trả vào tận tay người. Nếu có gặp kẻ bị trói tay, xấu hổ, cúi đầu đi giữa hai người cảnh binh, con đừng bắt chước những kẻ hiếu kỳ lẽo đẽo theo sau. Biết đâu người có tội chẳng bị ngờ oan, hoặc đang ăn năn tội lỗi ? Mà kẻ hối lỗi đáng được ta tha thứ rồi.

« Gặp đám tang chớ nên cười đùa, trước những điệu kèn não ruột, tiếng khóc bi ai. Ta phải nghiêm chỉnh ngả mũ chào, để chia buồn với đám tang gia, để vĩnh biệt một linh hồn đã rời xa cõi thế mà còn để lại đau thương cho bao người còn sống.

« Gặp những trẻ mồ côi trong Cô nhi Viện xếp hàng đi trên hè phố, các con đừng khinh bỉ. Hãy nhìn những em đó bằng con mắt thương tình vì đó là hình ảnh của sự đau khổ của loài người.

« Gặp đồng bào miền Bắc di cư hỏi đường, các con phải lễ phép chỉ bảo đến nơi đến chốn. Nhất là đồng bào ăn mặc lôi thôi, lếch thếch thì các con lại càng phải kính trọng hơn nữa, vì dưới những bộ nâu sồng lam lũ ấy chứa đựng cái tinh thần bất khuất bên trong ; vì những bộ quần áo ấy không phải là sự nghèo hèn – vả lại sự nghèo hèn cũng không đáng bỉ bao giờ – mà nó đã tượng trưng cho lòng ham chuộng tự do của đồng bào miền Bắc.

« Các con nên nhớ, ở ngoài đường phố các con cứ vui vẻ, nhưng phải nghiêm trang. Có thế người ngoại quốc trông vào mới phải kính nể dân Việt chúng ta. Đừng làm hổ lây cho cả dân tộc bằng những cử chỉ ngông nghênh, hỗn xược của mình.

« Dân tộc Việt Nam là một dân tộc có hàng ngàn năm văn hiến. Vậy các con phải tỏ ra là con nhà giáo dục, cho xứng đáng với cái danh ấy ».

Giờ tan học, tôi xem ra anh nào anh ấy đi đứng nghiêm trang lắm, không thấy nô đùa, chạy nhảy như mọi khi.

Tôi nghĩ thầm : « Giá tất cả bảo nhau được mãi mãi như thế này nhỉ ?… »