Ngày 18 tháng 3

Thầy giáo tôi dạo này ốm quá, phải xin nghỉ nhà chữa bệnh. Thầy giáo lớp Nhì tạm thay ít bữa.

Vừa vào đến lớp, thấy một anh có con mắt bên trái đỏ ngầu, thầy lại gần mà bảo : « Mắt con đau rồi đó ! Phải cẩn thận đấy nhé ! Chớ dụi tay bẩn lên mắt mà khốn đấy ! »

Anh Sinh đứng lên hỏi : « Thưa, có phải trước thầy đã dậy ở trường Mù phải không ạ » ?

- Phải, thầy đã dạy ở đấy, mà dạy lâu năm nữa là đằng khác !

Thế là cả lớp ồn ồn lên : « Thầy kể chuyện trường Mù chúng con nghe đi ! »

Anh Tý nói to lên : « Thưa có phải trước kia ở Hà Nội cũng có trường Mù không ạ ? »

Thầy ngồi vào chỗ, nghiêm nét mặt, nói : « Các con nói tiếng « mù » dửng dưng như khi nói đến tiếng « ốm » tiếng « đau »… Các con có biết thế nào là mù không ? »

Mù là không thấy gì cả ; không biết thế nào là ngày, thế nào là đêm ; là không thấy ánh sáng rực rỡ, hay mầu hoa lá xanh tươi ; là không trông thấy cha mẹ họ hàng, cùng với những vật thân yêu ; là suốt đời chìm trong bóng tối, ngập dưới đất đen…

Các con thử nhắm mắt lại một lúc xem nào, và tưởng tượng rằng suốt đời sẽ ở trong cảnh tối tăm như vậy, chẳng khác gì trong tù ngục, các con sẽ thấy khổ sở, bực bội thế nào !

Các con sẽ thấy nghẹn ngào, đau đớn, rồi căm hờn đến nỗi muốn đấm ngực mà hét lên những tiếng kêu tuyệt vọng !

Đến thăm trường mù ta sẽ thấy có những trẻ trông khỏe mạnh, coi bộ thản nhiên, nhưng nếu nhìn thấy những nét buồn rầu in trên khuôn mặt, ta phải phục chúng đã nhiều can đảm để chịu đựng bao nỗi khổ đau.

Có những trẻ khác, trên khuôn mặt xanh xao, hiền hậu còn in những nét sầu vô hạn, tỏ ra chúng đã nhiều lần khóc vụng, khóc thầm.

Các con ơi ! Đừng quên rằng có đứa đã mất mắt trong có vài ngày, có đứa sau nhiều năm bệnh não, hay sau những lần mổ xẻ đớn đau. Lại có những đứa mù ngay từ thuở lọt lòng, tuy được ra đời mà chẳng gì lại chui vào nấm mồ sâu, chẳng được biết ánh sáng mặt trời, màu sắc của hoa lá. So với những kẻ có diễm phúc mở mắt trông đời thì chúng thiệt thòi, đau khổ biết chừng nào ! Mà chúng làm gì nên tội ? Ông Trời thật chẳng công bằng !

Ở lâu năm bên những trẻ mù, hàng ngày trông thấy những đôi mắt nhắm nghiền chẳng bao giờ mở cả, giờ lại trông thấy các con với đôi mắt long lanh trong sáng, thầy không khỏi ngậm ngùi thương xót cho cái số kiếp hẩm hiu của chúng, mà bảo rằng : « Các con là những người sung sướng ».

Thế mà ở nước ta này có tới một phần ba dân số bị bệnh đau mắt và có đến hàng vạn người mù. Hàng vạn người mù ! Các con có dám ngờ như vậy không ?

Thầy giáo ngừng lại. Cả lớp im lặng phăng phắc. Thầy lại nói tiếp : « Chúng học rất chăm. Sách của chúng viết bằng chữ nổi. Chúng lấy tay sờ lên rồi đọc rất nhanh. Nhầm một chữ là chúng thẹn đỏ mặt ».

Chúng biết cả viết nữa. Trên mảnh giấy dầy chúng lấy dùi đục thủng từng lỗ nhỏ, rồi lật tờ giấy lại, sờ lên chỗ gợn đằng sau, đọc những điều đã viết. Bằng cách ấy, chúng làm bài, làm tính, viết cả thư cho nhau nữa. [1]

Nhân tiện đây, thầy cũng cho các con biết gốc tích chữ « bờ ray », thứ chữ của những người mù, cùng là sự kiên nhẫn vô bờ của người phát minh ra thứ chữ ấy, khiến cho những con người xấu số cũng học được, viết được như những người có mắt.

Năm 1912 cậu Bờ-ray, con một người thợ đóng giầy ở một làng nhỏ nước Pháp, một hôm mang dùi của cha ra nghịch, chẳng may ngã, thủng mất một mắt. Còn mắt kia sau cũng hỏng nốt, cậu thành mù tịt.

Năm mười tuổi, cậu vào trường mù ở Ba-Lê. Ông Hiệu trưởng lấy những cuống rơm, xếp thành 25 chữ cái để cậu sờ tay vào mà nhận mặt chữ. Sau đó, cậu đọc vào cuốn sách, có chữ cắt bằng vải dán lên giấy, mỗi chữ cao 7 phân và rộng 5 phân, to gần bằng một gói thuốc lá. Sau ông Hiệu trưởng làm thứ chữ nhỏ hơn, cao chừng hai phân một, nhưng cũng vẫn còn lớn quá. Chương trình người thường học trong ba tháng thì người mù phải học đến 5 năm.

Một hôm cậu Bờ-ray nghe thấy người ta kể rằng có một viên đại úy đã nghĩ ra cách dùng những dấu chấm và vạch nổi, có thể viết, và lấy tay sờ để đọc ở trong đêm tối.

Cậu bèn theo cách ấy, và sau 5 năm nghiên cứu, năm 1836, cậu 27 tuổi, cậu đã có thể dùng dấu nổi đọc nhanh như nói vậy, lại có thể đem áp dụng vào toán học và âm nhạc nữa.

Nhưng sáng kiến ấy bị bao kẻ dèm pha đố kỵ. Cho mãi đến một buổi hòa nhạc, một nữ nhạc sĩ mù, sau một bản đàn tuyệt diệu, được thính giả nhiệt liệt hoan nghênh. Nữ nhạc sĩ chống gậy bước ra khỏi chiếc dương cầm, rồi vì quá cảm động nức nở lên không thành tiếng.

Một lát sau, nàng mới nghẹn ngào nói trong nước mắt : « Thưa các ngài, những lời khen ngợi ấy, tôi xin nhường lại cho giáo sư Bờ-Ray, người đã dùng thứ chữ nổi để phổ vào đàn cho tôi học tập ».

Từ đó báo chí và dân chúng hết lời ca tụng sáng chế của ông. Hay tin sự thành công của mình, ông cảm động đến ứa nước mắt : « Đời tôi chỉ mới khóc có ba lần. Lần thứ nhất khi tôi bị mù. Lần thứ hai khi tôi tìm ra được lối viết trong bóng tối, và lần thứ ba khi tôi được biết công cuộc làm của tôi không đến nỗi uổng ».

Nghỉ một lát, thầy kể tiếp : « Vì không có mắt nên chúng có một trí nhớ phi thường ; nhiều đứa óc bộ óc thông minh kỳ dị. Trong lớp chúng ngồi học rất ngoan, chăm chú nghe, ai trông thấy cũng phải ngợi khen ».

Anh Tý khẽ nói vào tai tôi : « Chả bù với cánh ta nhỉ ? »

Thầy suỵt một tiếng, bảo im, rồi nói tiếp : « Chúng yêu kính thầy giáo lắm. Chỉ nghe bước chân đi là chúng biết rõ thầy giáo nào rồi. Nghe giọng nói, chúng biết được thầy vui hay buồn, khỏe hay đau ? Được các thầy xoa má vỗ vai thì chúng sung sướng khôn cùng, sờ soạng nắm lấy áo thầy để tỏ dấu biết ơn ».

Chúng chơi với nhau rất thân, chẳng thấy chúng cãi nhau, giận nhau bao giờ. Cùng trong cảnh đui mù, tàn tật, chúng thương yêu nhau hơn hết, tưởng anh em ruột cũng không bằng. Chúng vỗ về săn sóc nhau, thương xót âu yếm nhau, khiến ai trông thấy cũng phải mủi lòng.

Còn âm nhạc thì đó là nguồn an ủi độc nhất của chúng. Có nhìn chúng chơi nhạc với bộ mặt tươi sáng, nụ cười hớn hở, mới biết chúng say mê nhạc là chừng nào ! Nếu bảo chúng chậm tiến, hay không có khiếu thì chúng vô cùng thất vọng, và cố gắng học tập cho đến được khen mới thôi.

Với chúng, người giỏi nhạc nhất được chúng kính mến như người anh trưởng. Âm nhạc đối với chúng là cả một cái gì quý báu, thiêng liêng chẳng khác gì ánh sáng với con mắt của ta. Cho nên các thầy giáo chưa ai nỡ phạt không cho chúng chơi nhạc bao giờ, cả đến đọc sách cũng vậy.

Vào lớp học của chúng mà nhìn những bộ mặt héo hắt, mất hết tinh thần, yên lặng trông thẳng… mà chẳng nhìn thấy gì, thì thật là một cảnh tượng não lòng, làm rung động những con tim sắt đá nhất.

Những trẻ mù từ thuở lọt lòng chẳng nói làm gì, nhưng còn những trẻ sau này mới bị mất mắt thì ôi thôi ! cuộc đời chúng đến đây là hết, là vì chúng hiểu rằng những hình ảnh thân yêu rồi đây sẽ bị mờ dần trong trí nhớ, để chìm sâu vào trong bóng đêm mờ mịt.

Có đứa đã từng nức nở nói với ta rằng : « Con chỉ cầu mong được mở mắt trong giây phút để được nhìn lại bộ mặt hiền hậu của mẹ con mà đến nay con không còn nhớ nữa ! »

Hỡi ơi ! chỉ nghe có một câu nói ấy mà ta không ngăn được giọt lệ thương tâm. Còn các con, nhờ trời còn đủ cả hai con mắt, các con hãy thương giùm cho số phận hẩm hiu của những con người có mặt trời mà không biết ánh sáng, có mẹ hiền mà chẳng biết dung nhan !

Có mắt, con phải biết mắt là quý để thận trọng giữ gìn cho trong, cho sáng. Có mắt, các con phải chăm chỉ học hành ; có mắt, các con phải biết phân biệt cái đẹp, cái xấu ! biết nhìn thấy cái đau khổ của đồng bào, cái nhục của người dân mất nước, để giúp đỡ người đồng loại, để vùng lên đánh đuổi ngoại xâm.

Con mắt đó mới là con mắt có ích, và người có mắt ấy mới xứng đáng là người !

❀ ❀ ❀

[1] Theo Hiếu-học.