Ngày 3 tháng 4
Tối hôm nay có trăng. Chúng tôi rủ nhau ra xem lớp học BÌNH DÂN dạy nhờ ngay ở trường tôi. Đèn các lớp đã bật sáng trưng và học viên từ mọi ngả lục tục kéo đến.
Ông hiệu trưởng đang tức giận vì một viên đá bí mật vừa ném vỡ một ô kính lớn ngay cửa lớp Ba. Bác gác trường chạy đuổi theo, nắm được một đứa trẻ dẫn về. Nó rẫy rụa, vừa la, vừa chối.
May có em gái anh Tác trông thấy người ném đá, bèn minh oan cho nó. Thủ phạm chính là anh Canh, học sinh lớp Nhất B, đã ném lại còn đe em không được mách. Nhưng cô bé không sợ, cứ sự thực mà nói kẻo lại có kẻ bị oan.
Ông Hiệu trưởng bèn tha cho đứa nhỏ và dọa mai sẽ đuổi cổ thủ phạm thẳng cánh. Tôi chẳng ưa gì anh Canh – vốn tay ngỗ ngược, xưa kia cùng đảng « cao bồi » với anh chàng Pha lớp tôi – nhưng thấy nói đuổi anh, lòng tôi cũng thấy thương thương.
Tám giờ vừa điểm. Lớp học bắt đầu. Có tới bẩy tám chục học viên, từ đứa trẻ lên mười, đến cụ già râu bạc, cả đàn ông, đàn bà, người làm thợ, người bán hàng… Tôi trông thấy cả thằng bé bán kem ở cửa trường và bác đưa báo tháng cho cha tôi nữa…
Trông thấy những mái đầu xanh chen lẫn với mái đầu bạc, ngồi cặm cụi học hành, lòng tôi bỗng thấy xúc động lạ thường.
Lớp học yên lặng quá. Ai nấy chăm chú viết, chẳng trò chuyện nghịch ngợm như chúng tôi. Đúng chỗ tôi ngồi, có một người thợ thì phải, tay trái quấn băng, có lẽ đau đớn lắm, nhưng vẫn thấy ông ta say sưa ngồi nắn nót từng dòng, từng chữ.
Nhìn vào chỗ anh Tư Húi thì thấy ông phó Cạo, cha anh. Người ông cao lớn, lom khom trước cái bàn thấp, trông đến tức cười. Ông không chịu xuống bàn cao cuối lớp, cứ nhất định ngồi chỗ con ông, ai tranh cũng không được. Được ngồi chỗ ấy, ông thú lắm ! cứ thấy vừa viết vừa rung đùi.
Trông thấy lớp người bình dân học hành chăm chỉ mà tôi phát ngượng, cảm thấy mình hèn không bằng họ.
Lúc tan học, ngoài cổng trường, một vài bà ra đón chồng, tay bế con. Thấy bố về, đứa nhỏ bập bẹ : « ba, ba » rồi quài tay đòi bế.
Thế là ông bố bồng con đi trước, bà mẹ đỡ lấy sách, lững thững đi sau, vừa đi vừa giục : « Bố nó có nhanh chân một tí không nào ? Các con nó đói cả rồi đấy ».
Chồng cười khì, cắn má con nựng : « Con bố đói rồi phải không ? Cho bố cái má này nhắm rượu nhé ! »
Mọi người đã về cả, mỗi người một ngả. Ngôi trường trở nên vắng ngắt. Tôi còn trông thấy bóng Ông Hiệu trưởng với cái lưng gầy, chậm rãi đi các lớp, soát lại một lượt… Thì ra là người đến sớm nhất, bao giờ ông vẫn là người về muộn nhất !
Chao ôi ! trước những gương cố gắng ấy, lòng tôi hổ thẹn biết bao ! tôi phải học hành thế nào cho xứng đáng đây ?
